Przemęt, 1895, Muzeum Parafialne

W 1895 roku stworzono Muzeum Parafialne w Przemęcie. Istniało zapewne do I wojny światowej, nie ma żadnych informacji na jego temat po tym okresie.  Zbiory mieściły się w kościele. Znajdowały się tam XIX-wieczne haftowane antependia, rzeźbione stalle, włoskie stukatury, urny i brązy. Sam kościół uznawany był za współczesnych za najpiękniejszy przykład baroku w Wielkopolsce. W…

Cieszyn, 1808, Muzeum i biblioteka Leopolda Jana Szersznika

Obok pokaźnego księgozbioru w 1802 roku ks. Leopold Jan Szersznik udostępnił dla publiczności zbiory, które sam określał jako Naturalienkabinet (lub Naturaliensammlung) i Kunstkabinet, później Museum, uznawane dziś za pierwsze publiczne muzeum na ziemiach polskich. Urodził się 3 marca 1747 roku w Cieszynie, tam w 1757 roku podjął naukę w prowadzonym przez jezuitów gimnazjum. W 1762…

Wilno, 1803-1832, Zbiory Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego: Gabinet machin

W latach 1803-1832 przy Zbiorach Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego funkcjonował Gabinet machin założony przez Waleriana Górskiego. W zbiorach znajdowały się przede wszystkim modele machin i narzędzi, które miały pomóc w prowadzeniu zajęć dydaktycznych. Do działalności gabinetu podchodzono poważnie, jego twórca – Walerian Górski – od 1817 roku szkolił się bowiem na koszt uniwersytetu z dziedziny mechaniki…

Bychów, 1911-1918, Pokazowe mobilne muzeum pedagogiczne przy powiatowym ziemstwie w Bychowie

W latach 1911-1918 w Bychowie funkcjonowało Pokazowe mobilne muzeum pedagogiczne przy powiatowym ziemstwie w Bychowie. Było to muzeum lokalne o profilu pedagogicznym przy administracji samorządowej szczebla powiatowego (ziemstwo powiatowe). Gdy w 1911 r. utworzono ziemstwa (władzy samorządowej różnych szczebli) w guberniach zachodnich Cesarstwa Rosyjskiego, zaczęły przy nich powstawać różnego rodzaju organizacje oraz instytucje społeczne i…

Żytomierz, 1909, Muzeum Diecezjalne

 Muzeum Diecezjalne w Żytomierzu powstało w 1909 roku jako miejsce ważne dla lokalnej społeczności – bastion katolicyzmu i polskości. Mieściło się w żytomierskim Domu dla Księży. Instytucja miała charakter patriotyczny – religia była pretekstem do pielęgnowania pamięci polskiej w kontekście lokalnym, dlatego też nie można było uniknąć znamion pamięci rosyjskiej, choć mało istotnych. Jego celem była…

Dźwińsk [Dyneburg], 1910, Pedagogiczne muzeum przy dźwińskiej drugiej miejskiej szkole

Druga dyneburska początkowa szkoła miejska powstała w 1889 r. Statut „wyższej początkowej” uzyskała 1 I 1913 r. Rok później uczyło się w niej 168 osób orz 32 istniejącej przy niej klasie rzemieślniczej. Dotacja na utrzymanie wynosiła wówczas 10623,20 rubli. Muzea znajdujące się szkołach początkowych w guberni witebskiej działały na mocy regulaminu z 1872 r. Ulokowane…

Bielsko, 1903, Muzeum Miejskie

W 1903 roku z inicjatywą otwarcia placówki wyszedł pastor Arthur Schmidt, a realizacji podjął się Eduard Schnack (1853–1941), mistrz kominiarski i zarazem hobbysta-przyrodnik. Przy tworzeniu tej placówki sporą rolę odegrał też miejscowy nauczyciel, później docent antropogeografii w Wiedniu, Erwin Hanslik (1880–1940). Muzeum oficjalnie otwarto 25 lipca 1906 roku, a jego pierwszym kustoszem został Schnack. Mieściło…

Nowy Sącz, 1909, Muzeum Ziemi Sądeckiej

Towarzystwo Szkoły Ludowej założone w Krakowie w trakcie obchodów 100. rocznicy Konstytucji 3 maja w 1891 roku, swoim działaniem obejmowało Galicję,  Bukowinę,  Śląsk, Morawy i Bośnię. Towarzystwo „brało w opiekę i obronę język polski i narodowość polską tam wszędzie, gdzie tego zachodzi największa potrzeba, a więc przede wszystkim na kresach”. Jednym z zadań T.S.L. było,…

Chicago, 1891, Muzeum Związku Narodowego Polskiego

W 1891 roku w Chicago utworzono Muzeum Związku Narodowego Polskiego. Kolekcja muzealna stworzona została na podstawie darowizny emigranta z 1831 roku dr. Henryka Kałłusowskiego – lekarza, uczestnika powstania listopadowego, reprezentanta Rządu Narodowego w Stanach Zjednoczonych, działacza patriotycznego, współzałożyciela Stowarzyszenia Polaków w Ameryce, potem członka Towarzystwa Demokratycznego Wygnańców Polskich w Ameryce.W muzeum znajdowały się pamiątki polskie i…

Lwów, 1905, Muzeum Katechetyczne

Do 1918 roku na terenie Lwowa powstały dwa muzea związane z kościołem rzymsko-katolickim. Pierwszym z nich było Muzeum Katechetyczne utworzone w 1905 roku z inicjatywy Koła lwowskich X. Katechetów. Mieściło się w siedzibie Towarzystwa Kapłanów we Powie przy Placu Kapitulnym 7. Najprawdopodobniej nigdy nie zostało oficjalnie otwarte, a koncepcja tworzenia zbiorów została zarzucona po odzyskaniu…