W II połowie XIX w. w Wieliczce powstała pierwsza państwowa szkoła górnicza, która miała za zadanie kształcić górników galicyjskich (1861). Z czasem przy szkole powstał gabinet, określany mianem Muzeum Szkoły Górniczej, w którym gromadzono narzędzia naukowe oraz pamiątki po ważnych osobistościach zwiedzających Kopalnię Soli w Wieliczce.

Muzeum Salinarne w Wieliczce zostało założone w 1898 r., na pamiątkę  50-letniego  jubileuszu  panowania cesarza  Franciszka Józefa.  W ramach obchodów przy kopalni wzniesiono budynek tzw. Sztygarówki, wg proj. Tadeusza Mostkowskiego, wzniesiony w l. 1897-1898. Stał się on siedzibą Szkoły Górniczej oraz Muzeum, zajmujące górne piętro budynku. Muzeum zostało urządzone ok. 1901 r., a jego zbiory opierały się na kolekcji zgromadzonej w gabinecie szkolnym.

Wieliczka, budynek Muzeum i Szkoły, 1908, pocztówka, źródło: fotopolska.eu

W zbiorach muzeum znalazły się, oprócz okazów różnych gatunków soli, narzędzi i przedmiotów związanych z górnictwem, dokumentów, map i planów ilustrujących rozwój kopalni, modeli mineralogiczno-geologicznych, kolekcji minerałów, także obiekty artystyczne, m.in. obrazy Piotra Stachiewicza związane tematycznie z kopalnią. Do najcenniejszych obiektów należały karty planów M. Germana z 1638 r., plany J.G. Borlacha z 1719 r. oraz miedzioryty J.E. Nilsona z 1766 r.

Jednym z najcenniejszych zabytków był Róg Bractwa Kopaczy z 1534 r., autorstwa najprawdopodobniej Andrzeja Dürera. Z obiektem tym wiąże się ciekawa anegdota opisana przez Bohdan Dyakowski ego: „Dochowawszy  się  do  naszych  czasów,   stał  się  on  przedmiotem  powszechnego  podziwu: posyłano  go  na  różne  wystawy  (do  Krakowa  i  Wiednia),  fotografowano  go,   odrysowywano,  róg  zyskiwał coraz  większą  sławę,  jako  nadzwyczaj  piękny  i  cenny zabytek. Ta  sława  nie  wyszła  mu  jednak  na dobre,  bo oto nagle  po  jednej  w  wystaw  (Wiedeńskiej  z  r.  1873) róg  gdzieś  zaginął i  długi  czas  nie  wiedziano  nawet, gdzie  się  zapodział.  Aż  wreszcie  pokazało  się,  że znajduje  się  w  posiadaniu  Rotszylda,  głośnego  bankiera wiedeńskiego,  który  go  miał  nabyć  za  pośrednictwem jakiegoś  antykwaryusza  od  jednego  z  urzędników  salinarnych.  Gdy  Rotszylda  poproszono  o  zwrot  salinom skradzionego  rogu,  obiecał  to  uczynić,  ale  dopiero  po swojej  śmierci.  Tak  się  też  stało;  i obecnie  róg  wrócił  znów  do  Wieliczki”.

Rozwój muzeum przerwany został w 1914 r. wraz z wybuchem I wojny światowej. Budynek szkoły i muzeum został zajęty przez Główną Komendę Armii Austriackiej a zbiory zostały wywiezione do Wiednia, część ukryta została przez kanonika. Po 1918 r. muzeum odzyskało tylko cześć swojej kolekcji, a ograniczenia finansowe utrudniały jego dalszy rozwój.

Wieliczka, Szkoła Górnicza i Muzeum Salinarne, 1930, źródło: fotopolska.eu

Bibliografia:

  • M.B., Kopalnia soli w Wieliczce, Zorza, 1896, r. 31, nr 5, s. 70-74
  • Dyakowski Bohdan, Wieliczka, jej stan obecny i historya, Warszawa : Red. „Przyjaciela Dzieci”, 1909, s. 21-23
  • Piestrak Feliks, Przewodnik po Wieliczce i jej kopalniach, Wieliczka : nakł. autora, 1912, s. 97-98
  • Mieczysław Stachura, Wieliczka – klejnot Polski,Ziemia 2003, s. 99-110
  • Konwerska Barbara, Geneza i rozwój zorganizowanej turystyki w wielickiej kopalni soli (1774-1918), [w:] Muzeum a pamięć – forma, produkcja, miejsce, red. T. de Rosseta, E.Bednarz Doiczmanowa, A. Tołysz, Warszawa, NIMOZ: 2018, s. 135-145

[ato/mk]

Dodaj komentarz