{"id":846,"date":"2017-01-02T15:26:52","date_gmt":"2017-01-02T14:26:52","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=846"},"modified":"2021-12-12T14:22:23","modified_gmt":"2021-12-12T13:22:23","slug":"ewelina-bednarz-digital-humanities-centres-experiences-and-perspectives-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=846","title":{"rendered":"Ewelina BEDNARZ | Digital Humanities Centres. Experiences and Perspectives"},"content":{"rendered":"\n<pre id=\"block-dbf347bf-12f6-4530-9d85-98fa5f0fd87c\" class=\"wp-block-preformatted\">02.01.2017 | <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n\n\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><em>Digital Humanities Centres \u2013 Experiences and Perspectives<\/em> to kolejna, niezwykle istotna dla humanistyki cyfrowej konferencja, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Polsce. Zosta\u0142a zorganizowana przez Laboratorium Humanistyki Cyfrowej Uniwersytetu Warszawskiego w Bibliotece Uniwersyteckiej 8-9.12.2016 r. Wszystkim dwudziestu pi\u0119ciu referatom przys\u0142uchiwa\u0142a si\u0119 reprezentantka projektu Muzeum Pami\u0119ci \u2013 Ewelina Bednarz.<\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-9317 \" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/pobrany-plik.jpg\" alt=\"\" width=\"599\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/pobrany-plik.jpg 389w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/pobrany-plik-300x99.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 599px) 100vw, 599px\" \/><\/p>\n<p>Ka\u017cdy dzie\u0144 konferencji zosta\u0142 podzielony na dwie sesje, kt\u00f3re otwierali badacze, prezentuj\u0105c my\u015bl przewodni\u0105 sesji.<\/p>\n<p>Pierwszym m\u00f3wc\u0105 by\u0142 Jan Christoph Meister<a href=\"#_edn1\" name=\"_ednref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> (Universit\u00e4t Hamburg), kt\u00f3ry swoim wyst\u0105pieniem <em>The raison d<\/em><em>\u2019<\/em><em>etre of Digital Humanities Centres: advocates, stakeholders and opponents<\/em> stara\u0142 si\u0119 pokr\u00f3tce opisa\u0107 histori\u0119 i etapy powstania humanistyki cyfrowej. Dla osoby, kt\u00f3ra dopiero poznaje tajniki owej dziedziny, mog\u0142o by\u0107 sporym zaskoczeniem, \u017ce historia humanistyki cyfrowej rozpoczyna si\u0119 ju\u017c pod koniec lat 60\u2019 XX wieku. Zwi\u0105zana jest z dwoma nazwiskami \u2013 Arthurem C. Clarkiem<a href=\"#_edn2\" name=\"_ednref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry przewidzia\u0142 skomputeryzowany rozw\u00f3j humanistyki, oraz z Roberto Bus\u0105<a href=\"#_edn3\" name=\"_ednref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> \u2013 ksi\u0119dzem, kt\u00f3ry w mi\u0119dzyczasie <em>rozmawia\u0142 <\/em>ze swoim komputerem w Watykanie. Kolejnym istotnym wydarzeniem wg Jana Christopha Meistra<a href=\"#_edn4\" name=\"_ednref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> by\u0142 jego w\u0142asny artyku\u0142, wydany w 1994 roku w Pary\u017cu <em>Consensus ex Machina? Consensus qua Machina!<\/em><a href=\"#_edn5\" name=\"_ednref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry w wielu miejscach wci\u0105\u017c zaskakuje aktualno\u015bci\u0105. Kolejn\u0105 dat\u0105 wart\u0105 uwagi\u00a0 jest rok 2008, kiedy to w Hamburgu zacz\u0119to budowa\u0107 zaplecze, podj\u0119to badania na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 oraz po prostu \u2013 zacz\u0119to budowa\u0107 naukowy \u015bwiat Humanistyki Cyfrowej w Niemczech. Co ciekawe, Universit\u00e4t Hamburg posiada pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105ca si\u0119 Filologi\u0119 Cyfrow\u0105, jako samodzielny kierunek.<\/p>\n<p>Jan Christoph Meister, ko\u0144cz\u0105c zarys historyczny, skupi\u0142 si\u0119 na tym jak zbudowa\u0107 centrum humanistyki cyfrowej przy w\u0142asnym uniwersytecie lub instytucji. Istotna oczywi\u015bcie jest strategia, okre\u015blenie swoich cel\u00f3w oraz priorytet\u00f3w, jednak na pocz\u0105tku drogi jeszcze wa\u017cniejsze mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 wszelkie stowarzyszenia i organizacje, kt\u00f3re pomagaj\u0105 w kreowaniu oraz promowaniu nowych o\u015brodk\u00f3w zwi\u0105zanych z humanistyk\u0105 cyfrow\u0105, takie jak: centerNet<a href=\"#_edn6\" name=\"_ednref6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>, Alliance of Digital Humanities Organisations<a href=\"#_edn7\" name=\"_ednref7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>, EASSH Initiative<a href=\"#_edn8\" name=\"_ednref8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>, EADH<a href=\"#_edn9\" name=\"_ednref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce znakomitym podsumowaniem wyst\u0105pienia Jana Christopha Meistra by\u0142a sama dyskusja. Pad\u0142o na niej pytanie: <em>Czy ludzie wiedz\u0105, czym jest Humanistyka Cyfrowa? Jak mamy siebie nazywa\u0107? I jak t\u0142umaczy\u0107 ludziom to, czym si\u0119 zajmujemy? <\/em>Badacz odpowiedzia\u0142: <em>Nie musimy dba\u0107 o to, co ludzie my\u015bl\u0105, ale o to, czym si\u0119 zajmujemy. Reszta to problemy psychologiczne. <\/em><\/p>\n<p>Nast\u0119pnym m\u00f3wc\u0105 by\u0142a Smiljana Antonijevi\u0107 Ubois<a href=\"#_edn10\" name=\"_ednref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> (Penn State University), niezwykle aktywna podczas wszystkich dyskusji. Jej wyst\u0105pienie zatytu\u0142owane <em>Organizational Strategies In Digital Centres <\/em>dotyczy\u0142o 11 pionierskich o\u015brodk\u00f3w po\u015bwi\u0119conych humanistyce cyfrowej. Co by\u0142o ich misj\u0105? Smiljana Antonijevi\u0107 Ubois wskaza\u0142a dwa g\u0142\u00f3wne cele: rewolucjonizowanie my\u015blenia humanist\u00f3w na temat sposobu ich pracy oraz inspirowanie humanist\u00f3w do my\u015blenia o technologiach cyfrowych.<\/p>\n<p>Eveline Wandl-Vogt (\u00d6sterreichische Akademie der Wissenschaften), dobrze znana projektowi Muzeum Pami\u0119ci z pozna\u0144skiej konferencji DARIAH, swoim referatem <em>Towards Open Innovation In the Humanities. Designing collaboration to innovate a Cultural Heritage mindset <\/em>zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na inny aspekt humanistyki cyfrowej \u2013 jej przydatno\u015b\u0107 w ochronie dziedzictwa kulturowego. Badaczka wspomnia\u0142a o <em>Universal Declaration on Cultural Diversity<\/em><a href=\"#_edn11\" name=\"_ednref11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> wydanej przez UNESCO w 2002 roku. Deklaracja ju\u017c w swoich za\u0142o\u017ceniach uwzgl\u0119dnia humanistyk\u0119 cyfrow\u0105, rozumiej\u0105c jej narz\u0119dzia i widz\u0105c szerokie perspektywy wykorzystania ich. Eveline Wandl-Vogt zach\u0119ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c humanist\u00f3w cyfrowych do otwierania si\u0119 na firmy i konsorcja, w kt\u00f3rych widzi nie tylko ciekawe miejsca pracy, nowe wyzwania badawcze, ale i przydatny model-wz\u00f3r w budowaniu w\u0142asnego o\u015brodka naukowego.<\/p>\n<p>Kolejny wyk\u0142ad, wyg\u0142oszony przez Priyank\u0119 Suresh, <em>Collaboration workflows In Digital Archives and Collections<\/em><em>,<\/em>to referat opracowany przez wspomnian\u0105 badaczk\u0119 oraz przez Navjyoti Singha (International Institute of Information Technology). Mowa po\u015bwi\u0119cona by\u0142a ich projektowi \u2013\u00a0 Curarium<a href=\"#_edn12\" name=\"_ednref12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry w wersji ko\u0144cowej ma sta\u0107 si\u0119 prawdziw\u0105 internetow\u0105 galeri\u0105 oraz cyfrowym archiwum. Traktowano wi\u0119c o technicznych aspektach tworzenia kolekcji i archiw\u00f3w w sieci, a tak\u017ce o problemach zwi\u0105zanych z administrowaniem takiej strony (jak np. przejrzysto\u015b\u0107 prezentowanych danych, \u0142atwa w obs\u0142udze internetowa skrzynka pocztowa).<\/p>\n<p>Institute Catholique de Paris\u00a0 reprezentowali Laurent Tessier i Micha\u0451l Bourgatte. Wyst\u0105pienie badaczy zatytu\u0142owane <em>Disseminating research results in a DH Center: Mediasprint as <\/em><em>\u201e<\/em><em>unconference proceedings<\/em><em>\u201d<\/em> by\u0142o swego rodzaju opowie\u015bci\u0105 o projektach humanistyczno-cyfrowych, kt\u00f3re maj\u0105 miejsce w ich instytucie \u2013 o konferencji po\u015bwi\u0119conej niniejszemu tematowi, o ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra zosta\u0142a wydana on-line i kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142 komputer, a nie cz\u0142owiek, a tak\u017ce o wydawnictwie uniwersyteckim.<\/p>\n<p>Pierwsz\u0105 sesj\u0119 zamyka\u0142y Sandra Lehecka, Claudia Resch oraz Tanja Wissik (\u00d6sterreichische Akademie der Wissenschaften) referatem <em>Outreach strategies at the Austrian Centre for Digital Humanities: ACDH Lectures, ACDH Tool Galleries, and Social Media, <\/em>kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119cony by\u0142 dzia\u0142alno\u015bci ich centrum. Austrian Centre for Digital Humanities w swojej ofercie ma wieczorowe kursy, warsztaty podnosz\u0105ce kwalifikacje humanist\u00f3w. Reprezentantki owego centrum zaprezentowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c schemat, na kt\u00f3rym opieraj\u0105 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, a tak\u017ce na podstawie kt\u00f3rego powinny rozwija\u0107 si\u0119 powstaj\u0105ce o\u015brodki.<\/p>\n<p>My\u015bl przewodni\u0105 sesji drugiej wyg\u0142osi\u0142 Fr\u00e9d\u00e9ric Kaplan (\u0116cole polytechnique f\u00e9d\u00e9ralle Lausanne). <em>Digital Humanities at the European Scale<\/em>, cho\u0107 brzmi do\u015b\u0107 zagadkowo, odnosi si\u0119 do istniej\u0105cego, bardzo nowoczesnego kompleksu po\u0142o\u017conego nad sam\u0105 wod\u0105, a tak\u017ce do projekt\u00f3w tam realizowanych, jak np. Time Machine Project<a href=\"#_edn13\" name=\"_ednref13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>. Tytu\u0142 nie zwodzi s\u0142uchacza, ale znakomicie obrazuje o\u015brodek w Lozannie. Wspomniany Time Machine Project wywo\u0142a\u0142 zachwyt i poruszenie niemal u wszystkich obecnych. Zachwyt mo\u017ce nie tyle w\u015br\u00f3d literaturoznawc\u00f3w, ale w\u015br\u00f3d archiwist\u00f3w, historyk\u00f3w sztuki i muzealnik\u00f3w. Tw\u00f3rcy przedsi\u0119wzi\u0119cia zabieraj\u0105 uczestnik\u00f3w w przesz\u0142o\u015b\u0107, przenosz\u0105 ich w czasie. Wystarczy wpisa\u0107 nazw\u0119 ulicy, adres, a na monitorze pojawi\u0105 si\u0119 wszystkie mo\u017cliwe grafiki, obrazy czy zdj\u0119cia archiwalne danego miejsca. Ma\u0142o tego, mo\u017cna zwiedza\u0107 ca\u0142e miasto, odwiedza\u0107 sklepy, studiowa\u0107 archiwalia. Projekt p\u00f3ki co odnosi si\u0119 do samej Wenecji, stanowi jej portret, nieoceniony w pracy historyka.<\/p>\n<p>Fr\u00e9d\u00e9ric Kaplan zaznaczy\u0142, \u017ce celem tw\u00f3rc\u00f3w oraz Unii Eruopejskiej jest stworzenie takiego wehiku\u0142y czasu dla ca\u0142ego Starego Kontynentu. Zaanga\u017cowali si\u0119 to w r\u00f3wnie\u017c naukowcy z Polski \u2013 Dorota Urbanek (Laboratorium Humanistyki Cyfrowej, Uniwersytet Warszawski), Jan Rybicki (Instytut Filologii Angielskiej, Uniwersytet Jagiello\u0144ski), Jakub Szprot (DARIAH-PL), Cezary Mazurek (Pozna\u0144skie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe), Adam Paw\u0142owski (Uniwersytet Wroc\u0142awski), Marcin Werla (PIONIER, Federacja Bibliotek Cyfrowych)<a href=\"#_edn14\" name=\"_ednref14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>. Wi\u0119cej o projekcie i jego rozszerzonych za\u0142o\u017ceniach warto przeczyta\u0107 na stronie Time Machine<a href=\"#_edn15\" name=\"_ednref15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>O <em>DARIAH-BE: Towards an ekosystem of Digital Humanities Research Centres in Belgium <\/em>opowiada\u0142 Tom Geldof (KU Leuven), reprezentuj\u0105c przy tym innych belgijskich badaczy \u2013 Sally Chambers i Katrien Deroo (Ghent University) oraz Bj\u00f6rna-Olava Dozo (University of Li\u00e9ge). Tom Geldof przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom dzia\u0142alno\u015b\u0107 belgijskiego oddzia\u0142u DARIAH, kt\u00f3ry zosta\u0142 powo\u0142any w 2015 roku. M\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c o o\u015brodkach w swoim kraju, w kt\u00f3rych wdra\u017ca si\u0119 humanistyk\u0119 cyfrow\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105c przy tym podj\u0119cie nowej \u015bcie\u017cki badawczej naukowcom, LASLA \u2013 The Laboratory of Analists Statistics\/ Stulistics Languages Ancients, Faculty of Arts &amp; Philosophy na Ghent University, Virtual Researcher Enviroment Service Infrastructure (VRE-S), a tak\u017ce KU Leuven, gdzie wsp\u00f3\u0142pracuje si\u0119 z Artes Library of Humanities.<\/p>\n<p>Ostatnie dwa referaty wyg\u0142osili m\u00f3wcy z Polski. Tomasz Walkowiak reprezentowa\u0142 Macieja Piaseckiego i Marcina Pola (Politechnika Wroc\u0142awska), a Cezary Mazurek Macieja Stroi\u0144skiego, Marcina Werli i Jana W\u0119glarza (Pozna\u0144skie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe). Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce wyk\u0142ady wspomnianych badaczy mo\u017cna by\u0142o wys\u0142ucha\u0107 na listopadowej konferencji DARIAH-PL w Poznaniu.\u00a0 Tomasz Walkowiak wyst\u0105pi\u0142 z referatem zatytu\u0142owanym <em>CLARIN-PL Language Technology Centre. Services for Humanities and Social Sciences<\/em>, natomiast Cezary Mazurek z <em>Polish Optical Internet PIONIER as a Digital infrastructure for the arts and humanities. <\/em>Obie mowy dotyczy\u0142y pocz\u0105tk\u00f3w powstawania ich projekt\u00f3w oraz instytucji, trud\u00f3w, jakie napotkali na swej drodze, a tak\u017ce czym si\u0119 zajmuj\u0105 na co dzie\u0144, z kim wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 i na jaki rodzaj wsp\u00f3\u0142pracy s\u0105 otwarci.<\/p>\n<p>My\u015bl przewodni\u0105 drugiego dnia konferencji <em>Changing methods. Lessons learned for Digital Humanities Centres <\/em>wyg\u0142osi\u0142 Gerhard Lauer (Georg-August Universit\u00e4t G\u00f6ttingen). Badacz ju\u017c na samym wst\u0119pie zaprezentowa\u0142 wykres dotycz\u0105cy humanistyki cyfrowej, kt\u00f3ry jest niezb\u0119dny do poj\u0119cia istoty i roli tej dziedziny nauki.<\/p>\n<p>Gerhard Lauer przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom dzia\u0142alno\u015b\u0107 G\u00f6ttingen Centre Digital Humanities, przy wsp\u00f3\u0142pracy z kt\u00f3rym powsta\u0142o kilka bardzo ciekawych projekt\u00f3w: Blumenbach Online (istotny dla antropolog\u00f3w, archeolog\u00f3w oraz biolog\u00f3w), Kafka\u2019s Diaries, Kleist, Digital Humanities Deutschspraching, HDC \u2013 Humanities Data Centres (do przechowywania danych dla humanist\u00f3w). G\u00f6ttingen Centre Digital Humanities oferuje r\u00f3wnie\u017c letni\u0105 szko\u0142\u0119 oraz warsztaty, podczas kt\u00f3rych humanista mo\u017ce nadrobi\u0107 braki w informatyce oraz pozna\u0107 podstawy programowania.<\/p>\n<p>Jednak\u017ce, pomimo rozwini\u0119tej infrastruktury oraz uzupe\u0142niaj\u0105cego nauczania, czy mo\u017cna traktowa\u0107 Humanistyk\u0119 Cyfrow\u0105 jako samodzieln\u0105 dyscyplin\u0119 naukow\u0105? Gergard Lauer zauwa\u017ca, \u017ce cho\u0107 G\u00f6ttingen Centre Digital Humanities robi co mo\u017ce, by wyj\u015b\u0107 naukowcom naprzeciw, to rzeczywisto\u015b\u0107 okazuje si\u0119 do\u015b\u0107 trudna. Problemem s\u0105 naukowcy, kt\u00f3rzy nie dziel\u0105 si\u0119 swoimi badaniami, ukrywaj\u0105 swoje projekty, nie chc\u0105 zatrudnia\u0107 do nich os\u00f3b spoza danego kr\u0119gu. Problemem Humanistyki Cyfrowej jest brak komunikacji mi\u0119dzy naukowcami i zamkni\u0119te \u015brodowisko. By\u0107 mo\u017ce zmieni si\u0119 to, gdy zostanie otwarty nowy kierunek studi\u00f3w kszta\u0142c\u0105cy nast\u0119pne pokolenia.<\/p>\n<p>O pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cym si\u0119 \u015bwiecie humanistyki cyfrowej w Finlandii opowiada\u0142 natomiast Eero Hyv\u00f6nen (University of Helsinki, Aalto University), kt\u00f3ry swoim referatem <em>Heldig \u2013 Helsinki Centre for Digital Humanities<\/em> reprezentowa\u0142 Mikko Tolonena, Arto Mustajoki oraz Hann\u0119 Snellman (University of Helsinki). Wyst\u0105pienie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od poprzednich tym, \u017ce Eero Hyv\u00f6nen to informatyk, kt\u00f3ry do tej pory bra\u0142 udzia\u0142 w konferencjach zwi\u0105zanych z problematyk\u0105 technologiczn\u0105. Jednak\u017ce, jak podkre\u015bli\u0142, bardzo spodoba\u0142a mu si\u0119 ta interdyscyplinarno\u015b\u0107. Zaprezentowa\u0142 nawet wykres, wed\u0142ug kt\u00f3rego istot\u0105 humanistyki cyfrowej jest w\u0142a\u015bnie interdyscyplinarno\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Z tych te\u017c wzgl\u0119d\u00f3w powsta\u0142 Heldig. Fi\u0144skie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego dotowa\u0142o Uniwersytet w Helsinkach na 5 milion\u00f3w euro, zach\u0119caj\u0105c, by stworzyli co\u015b nowego, co\u015b rozwojowego i dobrego. Naukowcy zdecydowali p\u00f3j\u015b\u0107 w kierunku humanistyki cyfrowej. Jednym z pierwszych projekt\u00f3w, owoc\u00f3w dotacji, by\u0142o FINTO<a href=\"#_edn16\" name=\"_ednref16\"><sup>[16]<\/sup><\/a> skierowane do muze\u00f3w i bibliotek. Fi\u0144scy naukowcy podj\u0119li si\u0119 r\u00f3wnie\u017c digitalizowania starych map, co ca\u0142y czas wykonuj\u0105.<\/p>\n<p>Kolejnym m\u00f3wc\u0105 by\u0142 Maciej Maryl (Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk), r\u00f3wnie\u017c znany z pozna\u0144skiej konferencji DARIAH-PL,\u00a0 kt\u00f3ry swoim referatem <em>Birth of a Centre. A Polish Example <\/em>przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom z zagranicy, jak instytucjonalnie rozwija\u0142a si\u0119 (i jak wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija) humanistyka cyfrowa w Polsce, a tak\u017ce jakie instytucje pomagaj\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 w tym kierunku, np. DARIAH-PL.<\/p>\n<p>Zupe\u0142nie inny charakter mia\u0142o kolejne wyst\u0105pienie \u2013 Dimitara Birova, Marii Baramovej oraz Dobromira Dobreva (Sofia Uniwersity), kt\u00f3rzy swoim referatem <em>Digital Humanities Research Group At the University of Sofia <\/em><em>\u201eSt. Kliment Ohridski\u201d<\/em> nie poprzestali na strukturze instytucji oraz suchych faktach, ale opowiedzieli r\u00f3wnie\u017c bardzo ciekawe histori\u0119 z \u017cycia bu\u0142garskich humanist\u00f3w cyfrowych. Ot\u00f3\u017c, pewnego dnia ich biuro odwiedzili mnisi, prosz\u0105c o pomoc. Nikt nie spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce bracia przynie\u015bli manuskrypty pochodz\u0105ce z VI i VIII wieku naszej ery! T\u0142umaczyli, \u017ce gdy tylko us\u0142yszeli o tym, \u017ce dzi\u0119ki nowoczesnym technologiom mo\u017cna zachowa\u0107 co\u015b dla potomno\u015bci, wiedzieli, \u017ce nie ma co si\u0119 waha\u0107. By\u0142o to o tyle zaskakuj\u0105ce, \u017ce badacze nie musieli sami prosi\u0107 o materia\u0142y, a dostali je pod swoj\u0105 opiek\u0119, do digitalizacji. Wielka by\u0142a rado\u015b\u0107 badaczy, \u017ce mnisi, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 \u017cy\u0107 ascetycznie, nie boj\u0105 si\u0119 nowoczesnych narz\u0119dzi i ich oddzia\u0142ywania na obiekt.<\/p>\n<p>Kolejny referat przewodni <em>DH and Social Engagement: Konwledge Creation Across Institutional Boundaries <\/em>wyg\u0142osi\u0142a Susan Schriebman (Maynooth University), kt\u00f3ra przybli\u017cy\u0142a s\u0142uchaczom, czym zajmuj\u0105 si\u0119 humani\u015bci cyfrowi na Uniwersytecie w Maynooth, a tak\u017ce opowiedzia\u0142a o trwaj\u0105cym projekcie <em>Letters 2016<\/em> zwi\u0105zanym z digitalizacj\u0105 dokument\u00f3w, archiwali\u00f3w, zdj\u0119\u0107 i r\u00f3\u017cnych pami\u0105tek zwi\u0105zanych z Powstaniem Wielkanocnym w Irlandii.<\/p>\n<p>W nawi\u0105zaniu do Susan Schriebman z referatem <em>Openness and Transparency In Digital Humanities Project Management and Development: A Reflection from the Digital Repository of Ireland <\/em>wyst\u0105pi\u0142a Rebecca Grant (National Library of Ireland), reprezentuj\u0105c Paddi Leinster (Digital Repository of Ireland) oraz Sharon Webb (University of Sussex). O humanistyce cyfrowej w Irlandii opowiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c Mike Cosgrave (University Collage Cork) \u2013 <em>PhD to BA: developing a full DH programme<\/em>.<\/p>\n<p>Ostatnie trzy referaty zosta\u0142y wyg\u0142oszone r\u00f3wnie\u017c w duchu poprzednich \u2013 opowiada\u0142y o bie\u017c\u0105cej sytuacji humanistyki cyfrowej w danych jednostkach naukowych, o perspektywach rozwoju, realizowanych projektach, a tak\u017ce o problemach, z kt\u00f3rymi borykaj\u0105 si\u0119 na co dzie\u0144. Tak te\u017c Elana Gonz\u03aclez-Blanco Garcia (Universidad Nacional de Educaci\u00f3n a Distancia) zaprezentowa\u0142a referat pt. <em>Experiences and perspectives frm Spanish DH community: the Digital Humanities Innovation Lab AT UNED (LINHD): innovation, research, training and future challanges<\/em>, J\u00f6rg Wettlaufer (Akademie der Wissenschaften zu G\u00f6ttingen) m\u00f3wi\u0142 o <em>Digital Humanities In an Academy. The coordination of DH activities In the G<\/em><em>\u00f6<\/em><em>ttingen Academy of Sciences and Humanities<\/em>, za\u015b Oriol Vicente, Alicia Forn\u00e9s i Ram\u00f3n Vald\u00e9s (Universidad Aut\u00f3noma de Barcelona) wyst\u0105pili z referatem:<em>The Digital Humanities of the UABCie: a smart structure of research and social transference for the Digital humanities. <\/em><\/p>\n<p>Konferencj\u0119 nale\u017cy uzna\u0107 za niezwykle udan\u0105 i owocn\u0105, poniewa\u017c pokaza\u0142a, \u017ce cho\u0107 sytuacja humanist\u00f3w cyfrowych bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od kraju, to problem wci\u0105\u017c pozostaje taki sam \u2013 jak si\u0119 rozwija\u0107? W jakim p\u00f3j\u015b\u0107 kierunku? Co zrobi\u0107, by \u015brodowisko humanist\u00f3w cyfrowych nie by\u0142o zamkni\u0119te i nauczy\u0142o si\u0119 ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107? Jedno jest pewne \u2013 spotkania tego typu sprawiaj\u0105, \u017ce mo\u017cemy wykorzystywa\u0107 rozwi\u0105zania z innych o\u015brodk\u00f3w, uczy\u0107 si\u0119 od os\u00f3b, kt\u00f3re ju\u017c upora\u0142y si\u0119 z pewnymi wyzwaniami i znalaz\u0142y rozwi\u0105zania. Dla projektu <em>Muzeum Pami\u0119<\/em><em>ci <\/em>spotkanie by\u0142o o tyle wa\u017cne, \u017ce w g\u0142owach zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 pewne inspiracje, kt\u00f3re bezw\u0105tpienia zostan\u0105 zrealizowane w kolejnych etapach projektu.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Ewelina Bednarz<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>PRZYPISY<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref1\" name=\"_edn1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> Podczas wyst\u0105pienia badacz \u017cartowa\u0142 sobie, \u017ce w Niemczech m\u00f3wi si\u0119 o nim <em>Jan Christoph Maister \u2013 ten, kt<\/em><em>\u00f3ry digitalizuje humanistyk\u0119, <\/em>poniewa\u017c jako pierwszy otrzyma\u0142 stypendium na badania nad humanistyk\u0105 cyfrow\u0105<em>.<br \/><\/em><a href=\"#_ednref2\" name=\"_edn2\"><sup>[2]<\/sup><\/a> Sir Arthur C. Clarke (16.12.1917, Minehead, Wielka Brytania \u2013 19.03.2018, Kolombo, Sri Lanka) \u2013 futurysta, pisarz fantastycznonaukowy, teoretyk kosmonautyki, wizjoner.<br \/><a href=\"#_ednref3\" name=\"_edn3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> Roberto Busa (13.11.19.13, Vicenza, W\u0142ochy \u2013 09.08.2011, Gallarate, W\u0142ochy) \u2013 ksi\u0105dz katolicki, cz\u0142onek Zakonu Jezuit\u00f3w, prekursor w zastosowaniu informatyki do analizy literatury, a zw\u0142aszcza dzie\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich.<br \/><a href=\"#_ednref4\" name=\"_edn4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> Wi\u0119cej o publikacjach badacza mo\u017cna przeczyta\u0107 na jego w\u0142asnej stronie internetowej <a href=\"http:\/\/jcmeister.de\/en\">http:\/\/jcmeister.de\/en<\/a> (dost\u0119p: 2016-11-13).<br \/><a href=\"#_ednref5\" name=\"_edn5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> Artyku\u0142 Jana Christopha Meistra mo\u017cna przeczyta\u0107 online na zasadzie wolnego dost\u0119pu pod adresem:\u00a0<a href=\"http:\/\/citeseerx.ist.psu.edu\/viewdoc\/download?doi=10.1.1.912.3787&amp;rep=rep1&amp;type=pdf\">http:\/\/citeseerx.ist.psu.edu\/viewdoc\/download?doi=10.1.1.912.3787&amp;rep=rep1&amp;type=pdf<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-12)<br \/><a href=\"#_ednref6\" name=\"_edn6\"><sup>[6]<\/sup><\/a> centerNet \u2013 An International Network of Digital Humanities Centres &#8211; <a href=\"https:\/\/dhcenternet.org\/\">https:\/\/dhcenternet.org<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref7\" name=\"_edn7\"><sup>[7]<\/sup><\/a> Alliance of Digital Humanities Organisations &#8211; <a href=\"https:\/\/adho.org\">https:\/\/adho.org<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-21).<br \/><a href=\"#_ednref8\" name=\"_edn8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> EASSH \u2013 European Alliance for Social Sciences and Humanities &#8211; <a href=\"http:\/\/www.eassh.eu\/\">http:\/\/www.eassh.eu\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-12).<br \/><a href=\"#_ednref9\" name=\"_edn9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> EADH \u2013 European Association for Digital Humanities &#8211; <a href=\"https:\/\/eadh.org\/\">https:\/\/eadh.org\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-10).<br \/><a href=\"#_ednref10\" name=\"_edn10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> Semiljana Antonijevi\u0107 Ubois jest autork\u0105 publikacji po\u015bwi\u0119conej humanistyce cyfrowej, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142a podczas wyst\u0105pienia \u2013 Semiljana Antonijei\u0107 Ubois, 2016.\u00a0 <a href=\"http:\/\/www.palgrave.com\/br\/book\/9781137484178\">Amongst Digital Humanists: An ethnographic study of digital knowledge production<\/a>, Basingstoke: Palgrave Macmillan. O publikacji mo\u017cna przeczyta\u0107 na stronie autorki pod adresem <a href=\"https:\/\/smiljana.org\/\">https:\/\/smiljana.org\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-21).<br \/><a href=\"#_ednref11\" name=\"_edn11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> <em>Universal Declaration on Cultural Diversity, <\/em>A document for the World Summit on Sustainable Development, Johannesburg, 26.08.-04.10.2002 &#8211; <a href=\"http:\/\/unesdoc.unesco.org\/images\/0012\/001271\/127162e.pdf\">http:\/\/unesdoc.unesco.org\/images\/0012\/001271\/127162e.pdf<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-11).<br \/><a href=\"#_ednref12\" name=\"_edn12\"><sup>[12]<\/sup><\/a> Curarium &#8211; <a href=\"https:\/\/curarium.com\/\">https:\/\/curarium.com\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-14).<br \/><a href=\"#_ednref13\" name=\"_edn13\"><sup>[13]<\/sup><\/a> Strona projektu Time Machine \u2013 <a href=\"http:\/\/timemachineproject.eu\/\">http:\/\/timemachineproject.eu\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref14\" name=\"_edn14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> Time Machine Project \u2013\u00a0 <a href=\"http:\/\/timemachineproject.eu\/index.html%2523supporting-institutions\">http:\/\/timemachineproject.eu\/index.html#supporting-institutions<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref15\" name=\"_edn15\"><sup>[15]<\/sup><\/a> Time Machine Project \u2013\u00a0 <a href=\"http:\/\/timemachineproject.eu\/article-pl.html\">http:\/\/timemachineproject.eu\/article-pl.html<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref16\" name=\"_edn16\"><sup>[16]<\/sup><\/a>\u00a0 Strona projektu FINTO \u2013 <a href=\"http:\/\/finto.fi\/en\/\">http:\/\/finto.fi\/en\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-19).<\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\">CZYTELNIA &gt;&gt;&gt;<\/a><\/p>\n<hr \/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>02.01.2017 | \u00a0 Digital Humanities Centres \u2013 Experiences and Perspectives to kolejna, niezwykle istotna dla humanistyki cyfrowej konferencja, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Polsce. Zosta\u0142a zorganizowana przez Laboratorium Humanistyki Cyfrowej Uniwersytetu Warszawskiego w Bibliotece Uniwersyteckiej 8-9.12.2016 r. Wszystkim dwudziestu pi\u0119ciu referatom przys\u0142uchiwa\u0142a si\u0119 reprezentantka projektu Muzeum Pami\u0119ci \u2013 Ewelina Bednarz. Ka\u017cdy dzie\u0144 konferencji zosta\u0142 podzielony na&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9317,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,389,4,43],"tags":[295,23,294,45],"class_list":["post-846","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-cybermuzeologia","category-konferencja","category-wydarzenia","tag-digital-humanities","tag-humanistyka-cyfrowa","tag-konferencja","tag-konferencje"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/pobrany-plik.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/pobrany-plik.jpg","author_info":{"display_name":"Ewelina Bednarz","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=4"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=6\" rel=\"category\">Aktualno\u015bci<\/a>, <a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=389\" rel=\"category\">Cybermuzeologia<\/a>, <a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=4\" rel=\"category\">Konferencja<\/a>, <a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=43\" rel=\"category\">Wydarzenia<\/a>","tags_info":"<a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?tag=digital-humanities\" rel=\"tag\">digital humanities<\/a>, <a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?tag=humanistyka-cyfrowa\" rel=\"tag\">humanistyka cyfrowa<\/a>, <a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?tag=konferencja\" rel=\"tag\">konferencja<\/a>, <a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?tag=konferencje\" rel=\"tag\">konferencje<\/a>","social_share_info":"<a data-share=\"facebook\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=846\" class=\"tb-facebook-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-facebook-f\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"twitter\" href=\"https:\/\/twitter.com\/share?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=846\" class=\"tb-twiiter-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-twitter\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"linkedin\" href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/shareArticle?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=846\" class=\"tb-linkedin-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-linkedin-in\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"<p><!-- wp:preformatted {\"canvasClassName\":\"cnvs-block-core-preformatted-1639314940126\"} --><\/p>\n<pre id=\"block-dbf347bf-12f6-4530-9d85-98fa5f0fd87c\" class=\"wp-block-preformatted\">02.01.2017 | <img src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n<p><!-- \/wp:preformatted --><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><em>Digital Humanities Centres \u2013 Experiences and Perspectives<\/em> to kolejna, niezwykle istotna dla humanistyki cyfrowej konferencja, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Polsce. Zosta\u0142a zorganizowana przez Laboratorium Humanistyki Cyfrowej Uniwersytetu Warszawskiego w Bibliotece Uniwersyteckiej 8-9.12.2016 r. Wszystkim dwudziestu pi\u0119ciu referatom przys\u0142uchiwa\u0142a si\u0119 reprezentantka projektu Muzeum Pami\u0119ci \u2013 Ewelina Bednarz.<\/p>\n<p><img class=\"aligncenter wp-image-9317 \" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/pobrany-plik.jpg\" alt=\"\" width=\"599\" height=\"199\" \/><\/p>\n<p>Ka\u017cdy dzie\u0144 konferencji zosta\u0142 podzielony na dwie sesje, kt\u00f3re otwierali badacze, prezentuj\u0105c my\u015bl przewodni\u0105 sesji.<\/p>\n<p>Pierwszym m\u00f3wc\u0105 by\u0142 Jan Christoph Meister<a href=\"#_edn1\" name=\"_ednref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> (Universit\u00e4t Hamburg), kt\u00f3ry swoim wyst\u0105pieniem <em>The raison d<\/em><em>\u2019<\/em><em>etre of Digital Humanities Centres: advocates, stakeholders and opponents<\/em> stara\u0142 si\u0119 pokr\u00f3tce opisa\u0107 histori\u0119 i etapy powstania humanistyki cyfrowej. Dla osoby, kt\u00f3ra dopiero poznaje tajniki owej dziedziny, mog\u0142o by\u0107 sporym zaskoczeniem, \u017ce historia humanistyki cyfrowej rozpoczyna si\u0119 ju\u017c pod koniec lat 60\u2019 XX wieku. Zwi\u0105zana jest z dwoma nazwiskami \u2013 Arthurem C. Clarkiem<a href=\"#_edn2\" name=\"_ednref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry przewidzia\u0142 skomputeryzowany rozw\u00f3j humanistyki, oraz z Roberto Bus\u0105<a href=\"#_edn3\" name=\"_ednref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> \u2013 ksi\u0119dzem, kt\u00f3ry w mi\u0119dzyczasie <em>rozmawia\u0142 <\/em>ze swoim komputerem w Watykanie. Kolejnym istotnym wydarzeniem wg Jana Christopha Meistra<a href=\"#_edn4\" name=\"_ednref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> by\u0142 jego w\u0142asny artyku\u0142, wydany w 1994 roku w Pary\u017cu <em>Consensus ex Machina? Consensus qua Machina!<\/em><a href=\"#_edn5\" name=\"_ednref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry w wielu miejscach wci\u0105\u017c zaskakuje aktualno\u015bci\u0105. Kolejn\u0105 dat\u0105 wart\u0105 uwagi\u00a0 jest rok 2008, kiedy to w Hamburgu zacz\u0119to budowa\u0107 zaplecze, podj\u0119to badania na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 oraz po prostu \u2013 zacz\u0119to budowa\u0107 naukowy \u015bwiat Humanistyki Cyfrowej w Niemczech. Co ciekawe, Universit\u00e4t Hamburg posiada pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105ca si\u0119 Filologi\u0119 Cyfrow\u0105, jako samodzielny kierunek.<\/p>\n<p>Jan Christoph Meister, ko\u0144cz\u0105c zarys historyczny, skupi\u0142 si\u0119 na tym jak zbudowa\u0107 centrum humanistyki cyfrowej przy w\u0142asnym uniwersytecie lub instytucji. Istotna oczywi\u015bcie jest strategia, okre\u015blenie swoich cel\u00f3w oraz priorytet\u00f3w, jednak na pocz\u0105tku drogi jeszcze wa\u017cniejsze mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 wszelkie stowarzyszenia i organizacje, kt\u00f3re pomagaj\u0105 w kreowaniu oraz promowaniu nowych o\u015brodk\u00f3w zwi\u0105zanych z humanistyk\u0105 cyfrow\u0105, takie jak: centerNet<a href=\"#_edn6\" name=\"_ednref6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>, Alliance of Digital Humanities Organisations<a href=\"#_edn7\" name=\"_ednref7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>, EASSH Initiative<a href=\"#_edn8\" name=\"_ednref8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>, EADH<a href=\"#_edn9\" name=\"_ednref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce znakomitym podsumowaniem wyst\u0105pienia Jana Christopha Meistra by\u0142a sama dyskusja. Pad\u0142o na niej pytanie: <em>Czy ludzie wiedz\u0105, czym jest Humanistyka Cyfrowa? Jak mamy siebie nazywa\u0107? I jak t\u0142umaczy\u0107 ludziom to, czym si\u0119 zajmujemy? <\/em>Badacz odpowiedzia\u0142: <em>Nie musimy dba\u0107 o to, co ludzie my\u015bl\u0105, ale o to, czym si\u0119 zajmujemy. Reszta to problemy psychologiczne. <\/em><\/p>\n<p>Nast\u0119pnym m\u00f3wc\u0105 by\u0142a Smiljana Antonijevi\u0107 Ubois<a href=\"#_edn10\" name=\"_ednref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> (Penn State University), niezwykle aktywna podczas wszystkich dyskusji. Jej wyst\u0105pienie zatytu\u0142owane <em>Organizational Strategies In Digital Centres <\/em>dotyczy\u0142o 11 pionierskich o\u015brodk\u00f3w po\u015bwi\u0119conych humanistyce cyfrowej. Co by\u0142o ich misj\u0105? Smiljana Antonijevi\u0107 Ubois wskaza\u0142a dwa g\u0142\u00f3wne cele: rewolucjonizowanie my\u015blenia humanist\u00f3w na temat sposobu ich pracy oraz inspirowanie humanist\u00f3w do my\u015blenia o technologiach cyfrowych.<\/p>\n<p>Eveline Wandl-Vogt (\u00d6sterreichische Akademie der Wissenschaften), dobrze znana projektowi Muzeum Pami\u0119ci z pozna\u0144skiej konferencji DARIAH, swoim referatem <em>Towards Open Innovation In the Humanities. Designing collaboration to innovate a Cultural Heritage mindset <\/em>zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na inny aspekt humanistyki cyfrowej \u2013 jej przydatno\u015b\u0107 w ochronie dziedzictwa kulturowego. Badaczka wspomnia\u0142a o <em>Universal Declaration on Cultural Diversity<\/em><a href=\"#_edn11\" name=\"_ednref11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> wydanej przez UNESCO w 2002 roku. Deklaracja ju\u017c w swoich za\u0142o\u017ceniach uwzgl\u0119dnia humanistyk\u0119 cyfrow\u0105, rozumiej\u0105c jej narz\u0119dzia i widz\u0105c szerokie perspektywy wykorzystania ich. Eveline Wandl-Vogt zach\u0119ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c humanist\u00f3w cyfrowych do otwierania si\u0119 na firmy i konsorcja, w kt\u00f3rych widzi nie tylko ciekawe miejsca pracy, nowe wyzwania badawcze, ale i przydatny model-wz\u00f3r w budowaniu w\u0142asnego o\u015brodka naukowego.<\/p>\n<p>Kolejny wyk\u0142ad, wyg\u0142oszony przez Priyank\u0119 Suresh, <em>Collaboration workflows In Digital Archives and Collections<\/em><em>,<\/em>to referat opracowany przez wspomnian\u0105 badaczk\u0119 oraz przez Navjyoti Singha (International Institute of Information Technology). Mowa po\u015bwi\u0119cona by\u0142a ich projektowi \u2013\u00a0 Curarium<a href=\"#_edn12\" name=\"_ednref12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry w wersji ko\u0144cowej ma sta\u0107 si\u0119 prawdziw\u0105 internetow\u0105 galeri\u0105 oraz cyfrowym archiwum. Traktowano wi\u0119c o technicznych aspektach tworzenia kolekcji i archiw\u00f3w w sieci, a tak\u017ce o problemach zwi\u0105zanych z administrowaniem takiej strony (jak np. przejrzysto\u015b\u0107 prezentowanych danych, \u0142atwa w obs\u0142udze internetowa skrzynka pocztowa).<\/p>\n<p>Institute Catholique de Paris\u00a0 reprezentowali Laurent Tessier i Micha\u0451l Bourgatte. Wyst\u0105pienie badaczy zatytu\u0142owane <em>Disseminating research results in a DH Center: Mediasprint as <\/em><em>\u201e<\/em><em>unconference proceedings<\/em><em>\u201d<\/em> by\u0142o swego rodzaju opowie\u015bci\u0105 o projektach humanistyczno-cyfrowych, kt\u00f3re maj\u0105 miejsce w ich instytucie \u2013 o konferencji po\u015bwi\u0119conej niniejszemu tematowi, o ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra zosta\u0142a wydana on-line i kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142 komputer, a nie cz\u0142owiek, a tak\u017ce o wydawnictwie uniwersyteckim.<\/p>\n<p>Pierwsz\u0105 sesj\u0119 zamyka\u0142y Sandra Lehecka, Claudia Resch oraz Tanja Wissik (\u00d6sterreichische Akademie der Wissenschaften) referatem <em>Outreach strategies at the Austrian Centre for Digital Humanities: ACDH Lectures, ACDH Tool Galleries, and Social Media, <\/em>kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119cony by\u0142 dzia\u0142alno\u015bci ich centrum. Austrian Centre for Digital Humanities w swojej ofercie ma wieczorowe kursy, warsztaty podnosz\u0105ce kwalifikacje humanist\u00f3w. Reprezentantki owego centrum zaprezentowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c schemat, na kt\u00f3rym opieraj\u0105 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, a tak\u017ce na podstawie kt\u00f3rego powinny rozwija\u0107 si\u0119 powstaj\u0105ce o\u015brodki.<\/p>\n<p>My\u015bl przewodni\u0105 sesji drugiej wyg\u0142osi\u0142 Fr\u00e9d\u00e9ric Kaplan (\u0116cole polytechnique f\u00e9d\u00e9ralle Lausanne). <em>Digital Humanities at the European Scale<\/em>, cho\u0107 brzmi do\u015b\u0107 zagadkowo, odnosi si\u0119 do istniej\u0105cego, bardzo nowoczesnego kompleksu po\u0142o\u017conego nad sam\u0105 wod\u0105, a tak\u017ce do projekt\u00f3w tam realizowanych, jak np. Time Machine Project<a href=\"#_edn13\" name=\"_ednref13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>. Tytu\u0142 nie zwodzi s\u0142uchacza, ale znakomicie obrazuje o\u015brodek w Lozannie. Wspomniany Time Machine Project wywo\u0142a\u0142 zachwyt i poruszenie niemal u wszystkich obecnych. Zachwyt mo\u017ce nie tyle w\u015br\u00f3d literaturoznawc\u00f3w, ale w\u015br\u00f3d archiwist\u00f3w, historyk\u00f3w sztuki i muzealnik\u00f3w. Tw\u00f3rcy przedsi\u0119wzi\u0119cia zabieraj\u0105 uczestnik\u00f3w w przesz\u0142o\u015b\u0107, przenosz\u0105 ich w czasie. Wystarczy wpisa\u0107 nazw\u0119 ulicy, adres, a na monitorze pojawi\u0105 si\u0119 wszystkie mo\u017cliwe grafiki, obrazy czy zdj\u0119cia archiwalne danego miejsca. Ma\u0142o tego, mo\u017cna zwiedza\u0107 ca\u0142e miasto, odwiedza\u0107 sklepy, studiowa\u0107 archiwalia. Projekt p\u00f3ki co odnosi si\u0119 do samej Wenecji, stanowi jej portret, nieoceniony w pracy historyka.<\/p>\n<p>Fr\u00e9d\u00e9ric Kaplan zaznaczy\u0142, \u017ce celem tw\u00f3rc\u00f3w oraz Unii Eruopejskiej jest stworzenie takiego wehiku\u0142y czasu dla ca\u0142ego Starego Kontynentu. Zaanga\u017cowali si\u0119 to w r\u00f3wnie\u017c naukowcy z Polski \u2013 Dorota Urbanek (Laboratorium Humanistyki Cyfrowej, Uniwersytet Warszawski), Jan Rybicki (Instytut Filologii Angielskiej, Uniwersytet Jagiello\u0144ski), Jakub Szprot (DARIAH-PL), Cezary Mazurek (Pozna\u0144skie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe), Adam Paw\u0142owski (Uniwersytet Wroc\u0142awski), Marcin Werla (PIONIER, Federacja Bibliotek Cyfrowych)<a href=\"#_edn14\" name=\"_ednref14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>. Wi\u0119cej o projekcie i jego rozszerzonych za\u0142o\u017ceniach warto przeczyta\u0107 na stronie Time Machine<a href=\"#_edn15\" name=\"_ednref15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>O <em>DARIAH-BE: Towards an ekosystem of Digital Humanities Research Centres in Belgium <\/em>opowiada\u0142 Tom Geldof (KU Leuven), reprezentuj\u0105c przy tym innych belgijskich badaczy \u2013 Sally Chambers i Katrien Deroo (Ghent University) oraz Bj\u00f6rna-Olava Dozo (University of Li\u00e9ge). Tom Geldof przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom dzia\u0142alno\u015b\u0107 belgijskiego oddzia\u0142u DARIAH, kt\u00f3ry zosta\u0142 powo\u0142any w 2015 roku. M\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c o o\u015brodkach w swoim kraju, w kt\u00f3rych wdra\u017ca si\u0119 humanistyk\u0119 cyfrow\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105c przy tym podj\u0119cie nowej \u015bcie\u017cki badawczej naukowcom, LASLA \u2013 The Laboratory of Analists Statistics\/ Stulistics Languages Ancients, Faculty of Arts &amp; Philosophy na Ghent University, Virtual Researcher Enviroment Service Infrastructure (VRE-S), a tak\u017ce KU Leuven, gdzie wsp\u00f3\u0142pracuje si\u0119 z Artes Library of Humanities.<\/p>\n<p>Ostatnie dwa referaty wyg\u0142osili m\u00f3wcy z Polski. Tomasz Walkowiak reprezentowa\u0142 Macieja Piaseckiego i Marcina Pola (Politechnika Wroc\u0142awska), a Cezary Mazurek Macieja Stroi\u0144skiego, Marcina Werli i Jana W\u0119glarza (Pozna\u0144skie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe). Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce wyk\u0142ady wspomnianych badaczy mo\u017cna by\u0142o wys\u0142ucha\u0107 na listopadowej konferencji DARIAH-PL w Poznaniu.\u00a0 Tomasz Walkowiak wyst\u0105pi\u0142 z referatem zatytu\u0142owanym <em>CLARIN-PL Language Technology Centre. Services for Humanities and Social Sciences<\/em>, natomiast Cezary Mazurek z <em>Polish Optical Internet PIONIER as a Digital infrastructure for the arts and humanities. <\/em>Obie mowy dotyczy\u0142y pocz\u0105tk\u00f3w powstawania ich projekt\u00f3w oraz instytucji, trud\u00f3w, jakie napotkali na swej drodze, a tak\u017ce czym si\u0119 zajmuj\u0105 na co dzie\u0144, z kim wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 i na jaki rodzaj wsp\u00f3\u0142pracy s\u0105 otwarci.<\/p>\n<p>My\u015bl przewodni\u0105 drugiego dnia konferencji <em>Changing methods. Lessons learned for Digital Humanities Centres <\/em>wyg\u0142osi\u0142 Gerhard Lauer (Georg-August Universit\u00e4t G\u00f6ttingen). Badacz ju\u017c na samym wst\u0119pie zaprezentowa\u0142 wykres dotycz\u0105cy humanistyki cyfrowej, kt\u00f3ry jest niezb\u0119dny do poj\u0119cia istoty i roli tej dziedziny nauki.<\/p>\n<p>Gerhard Lauer przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom dzia\u0142alno\u015b\u0107 G\u00f6ttingen Centre Digital Humanities, przy wsp\u00f3\u0142pracy z kt\u00f3rym powsta\u0142o kilka bardzo ciekawych projekt\u00f3w: Blumenbach Online (istotny dla antropolog\u00f3w, archeolog\u00f3w oraz biolog\u00f3w), Kafka\u2019s Diaries, Kleist, Digital Humanities Deutschspraching, HDC \u2013 Humanities Data Centres (do przechowywania danych dla humanist\u00f3w). G\u00f6ttingen Centre Digital Humanities oferuje r\u00f3wnie\u017c letni\u0105 szko\u0142\u0119 oraz warsztaty, podczas kt\u00f3rych humanista mo\u017ce nadrobi\u0107 braki w informatyce oraz pozna\u0107 podstawy programowania.<\/p>\n<p>Jednak\u017ce, pomimo rozwini\u0119tej infrastruktury oraz uzupe\u0142niaj\u0105cego nauczania, czy mo\u017cna traktowa\u0107 Humanistyk\u0119 Cyfrow\u0105 jako samodzieln\u0105 dyscyplin\u0119 naukow\u0105? Gergard Lauer zauwa\u017ca, \u017ce cho\u0107 G\u00f6ttingen Centre Digital Humanities robi co mo\u017ce, by wyj\u015b\u0107 naukowcom naprzeciw, to rzeczywisto\u015b\u0107 okazuje si\u0119 do\u015b\u0107 trudna. Problemem s\u0105 naukowcy, kt\u00f3rzy nie dziel\u0105 si\u0119 swoimi badaniami, ukrywaj\u0105 swoje projekty, nie chc\u0105 zatrudnia\u0107 do nich os\u00f3b spoza danego kr\u0119gu. Problemem Humanistyki Cyfrowej jest brak komunikacji mi\u0119dzy naukowcami i zamkni\u0119te \u015brodowisko. By\u0107 mo\u017ce zmieni si\u0119 to, gdy zostanie otwarty nowy kierunek studi\u00f3w kszta\u0142c\u0105cy nast\u0119pne pokolenia.<\/p>\n<p>O pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cym si\u0119 \u015bwiecie humanistyki cyfrowej w Finlandii opowiada\u0142 natomiast Eero Hyv\u00f6nen (University of Helsinki, Aalto University), kt\u00f3ry swoim referatem <em>Heldig \u2013 Helsinki Centre for Digital Humanities<\/em> reprezentowa\u0142 Mikko Tolonena, Arto Mustajoki oraz Hann\u0119 Snellman (University of Helsinki). Wyst\u0105pienie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od poprzednich tym, \u017ce Eero Hyv\u00f6nen to informatyk, kt\u00f3ry do tej pory bra\u0142 udzia\u0142 w konferencjach zwi\u0105zanych z problematyk\u0105 technologiczn\u0105. Jednak\u017ce, jak podkre\u015bli\u0142, bardzo spodoba\u0142a mu si\u0119 ta interdyscyplinarno\u015b\u0107. Zaprezentowa\u0142 nawet wykres, wed\u0142ug kt\u00f3rego istot\u0105 humanistyki cyfrowej jest w\u0142a\u015bnie interdyscyplinarno\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Z tych te\u017c wzgl\u0119d\u00f3w powsta\u0142 Heldig. Fi\u0144skie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego dotowa\u0142o Uniwersytet w Helsinkach na 5 milion\u00f3w euro, zach\u0119caj\u0105c, by stworzyli co\u015b nowego, co\u015b rozwojowego i dobrego. Naukowcy zdecydowali p\u00f3j\u015b\u0107 w kierunku humanistyki cyfrowej. Jednym z pierwszych projekt\u00f3w, owoc\u00f3w dotacji, by\u0142o FINTO<a href=\"#_edn16\" name=\"_ednref16\"><sup>[16]<\/sup><\/a> skierowane do muze\u00f3w i bibliotek. Fi\u0144scy naukowcy podj\u0119li si\u0119 r\u00f3wnie\u017c digitalizowania starych map, co ca\u0142y czas wykonuj\u0105.<\/p>\n<p>Kolejnym m\u00f3wc\u0105 by\u0142 Maciej Maryl (Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk), r\u00f3wnie\u017c znany z pozna\u0144skiej konferencji DARIAH-PL,\u00a0 kt\u00f3ry swoim referatem <em>Birth of a Centre. A Polish Example <\/em>przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom z zagranicy, jak instytucjonalnie rozwija\u0142a si\u0119 (i jak wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija) humanistyka cyfrowa w Polsce, a tak\u017ce jakie instytucje pomagaj\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 w tym kierunku, np. DARIAH-PL.<\/p>\n<p>Zupe\u0142nie inny charakter mia\u0142o kolejne wyst\u0105pienie \u2013 Dimitara Birova, Marii Baramovej oraz Dobromira Dobreva (Sofia Uniwersity), kt\u00f3rzy swoim referatem <em>Digital Humanities Research Group At the University of Sofia <\/em><em>\u201eSt. Kliment Ohridski\u201d<\/em> nie poprzestali na strukturze instytucji oraz suchych faktach, ale opowiedzieli r\u00f3wnie\u017c bardzo ciekawe histori\u0119 z \u017cycia bu\u0142garskich humanist\u00f3w cyfrowych. Ot\u00f3\u017c, pewnego dnia ich biuro odwiedzili mnisi, prosz\u0105c o pomoc. Nikt nie spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce bracia przynie\u015bli manuskrypty pochodz\u0105ce z VI i VIII wieku naszej ery! T\u0142umaczyli, \u017ce gdy tylko us\u0142yszeli o tym, \u017ce dzi\u0119ki nowoczesnym technologiom mo\u017cna zachowa\u0107 co\u015b dla potomno\u015bci, wiedzieli, \u017ce nie ma co si\u0119 waha\u0107. By\u0142o to o tyle zaskakuj\u0105ce, \u017ce badacze nie musieli sami prosi\u0107 o materia\u0142y, a dostali je pod swoj\u0105 opiek\u0119, do digitalizacji. Wielka by\u0142a rado\u015b\u0107 badaczy, \u017ce mnisi, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 \u017cy\u0107 ascetycznie, nie boj\u0105 si\u0119 nowoczesnych narz\u0119dzi i ich oddzia\u0142ywania na obiekt.<\/p>\n<p>Kolejny referat przewodni <em>DH and Social Engagement: Konwledge Creation Across Institutional Boundaries <\/em>wyg\u0142osi\u0142a Susan Schriebman (Maynooth University), kt\u00f3ra przybli\u017cy\u0142a s\u0142uchaczom, czym zajmuj\u0105 si\u0119 humani\u015bci cyfrowi na Uniwersytecie w Maynooth, a tak\u017ce opowiedzia\u0142a o trwaj\u0105cym projekcie <em>Letters 2016<\/em> zwi\u0105zanym z digitalizacj\u0105 dokument\u00f3w, archiwali\u00f3w, zdj\u0119\u0107 i r\u00f3\u017cnych pami\u0105tek zwi\u0105zanych z Powstaniem Wielkanocnym w Irlandii.<\/p>\n<p>W nawi\u0105zaniu do Susan Schriebman z referatem <em>Openness and Transparency In Digital Humanities Project Management and Development: A Reflection from the Digital Repository of Ireland <\/em>wyst\u0105pi\u0142a Rebecca Grant (National Library of Ireland), reprezentuj\u0105c Paddi Leinster (Digital Repository of Ireland) oraz Sharon Webb (University of Sussex). O humanistyce cyfrowej w Irlandii opowiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c Mike Cosgrave (University Collage Cork) \u2013 <em>PhD to BA: developing a full DH programme<\/em>.<\/p>\n<p>Ostatnie trzy referaty zosta\u0142y wyg\u0142oszone r\u00f3wnie\u017c w duchu poprzednich \u2013 opowiada\u0142y o bie\u017c\u0105cej sytuacji humanistyki cyfrowej w danych jednostkach naukowych, o perspektywach rozwoju, realizowanych projektach, a tak\u017ce o problemach, z kt\u00f3rymi borykaj\u0105 si\u0119 na co dzie\u0144. Tak te\u017c Elana Gonz\u03aclez-Blanco Garcia (Universidad Nacional de Educaci\u00f3n a Distancia) zaprezentowa\u0142a referat pt. <em>Experiences and perspectives frm Spanish DH community: the Digital Humanities Innovation Lab AT UNED (LINHD): innovation, research, training and future challanges<\/em>, J\u00f6rg Wettlaufer (Akademie der Wissenschaften zu G\u00f6ttingen) m\u00f3wi\u0142 o <em>Digital Humanities In an Academy. The coordination of DH activities In the G<\/em><em>\u00f6<\/em><em>ttingen Academy of Sciences and Humanities<\/em>, za\u015b Oriol Vicente, Alicia Forn\u00e9s i Ram\u00f3n Vald\u00e9s (Universidad Aut\u00f3noma de Barcelona) wyst\u0105pili z referatem:<em>The Digital Humanities of the UABCie: a smart structure of research and social transference for the Digital humanities. <\/em><\/p>\n<p>Konferencj\u0119 nale\u017cy uzna\u0107 za niezwykle udan\u0105 i owocn\u0105, poniewa\u017c pokaza\u0142a, \u017ce cho\u0107 sytuacja humanist\u00f3w cyfrowych bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od kraju, to problem wci\u0105\u017c pozostaje taki sam \u2013 jak si\u0119 rozwija\u0107? W jakim p\u00f3j\u015b\u0107 kierunku? Co zrobi\u0107, by \u015brodowisko humanist\u00f3w cyfrowych nie by\u0142o zamkni\u0119te i nauczy\u0142o si\u0119 ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107? Jedno jest pewne \u2013 spotkania tego typu sprawiaj\u0105, \u017ce mo\u017cemy wykorzystywa\u0107 rozwi\u0105zania z innych o\u015brodk\u00f3w, uczy\u0107 si\u0119 od os\u00f3b, kt\u00f3re ju\u017c upora\u0142y si\u0119 z pewnymi wyzwaniami i znalaz\u0142y rozwi\u0105zania. Dla projektu <em>Muzeum Pami\u0119<\/em><em>ci <\/em>spotkanie by\u0142o o tyle wa\u017cne, \u017ce w g\u0142owach zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 pewne inspiracje, kt\u00f3re bezw\u0105tpienia zostan\u0105 zrealizowane w kolejnych etapach projektu.<\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><em>Ewelina Bednarz<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>PRZYPISY<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ednref1\" name=\"_edn1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> Podczas wyst\u0105pienia badacz \u017cartowa\u0142 sobie, \u017ce w Niemczech m\u00f3wi si\u0119 o nim <em>Jan Christoph Maister \u2013 ten, kt<\/em><em>\u00f3ry digitalizuje humanistyk\u0119, <\/em>poniewa\u017c jako pierwszy otrzyma\u0142 stypendium na badania nad humanistyk\u0105 cyfrow\u0105<em>.<br \/><\/em><a href=\"#_ednref2\" name=\"_edn2\"><sup>[2]<\/sup><\/a> Sir Arthur C. Clarke (16.12.1917, Minehead, Wielka Brytania \u2013 19.03.2018, Kolombo, Sri Lanka) \u2013 futurysta, pisarz fantastycznonaukowy, teoretyk kosmonautyki, wizjoner.<br \/><a href=\"#_ednref3\" name=\"_edn3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> Roberto Busa (13.11.19.13, Vicenza, W\u0142ochy \u2013 09.08.2011, Gallarate, W\u0142ochy) \u2013 ksi\u0105dz katolicki, cz\u0142onek Zakonu Jezuit\u00f3w, prekursor w zastosowaniu informatyki do analizy literatury, a zw\u0142aszcza dzie\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich.<br \/><a href=\"#_ednref4\" name=\"_edn4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> Wi\u0119cej o publikacjach badacza mo\u017cna przeczyta\u0107 na jego w\u0142asnej stronie internetowej <a href=\"http:\/\/jcmeister.de\/en\">http:\/\/jcmeister.de\/en<\/a> (dost\u0119p: 2016-11-13).<br \/><a href=\"#_ednref5\" name=\"_edn5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> Artyku\u0142 Jana Christopha Meistra mo\u017cna przeczyta\u0107 online na zasadzie wolnego dost\u0119pu pod adresem:\u00a0<a href=\"http:\/\/citeseerx.ist.psu.edu\/viewdoc\/download?doi=10.1.1.912.3787&amp;rep=rep1&amp;type=pdf\">http:\/\/citeseerx.ist.psu.edu\/viewdoc\/download?doi=10.1.1.912.3787&amp;rep=rep1&amp;type=pdf<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-12)<br \/><a href=\"#_ednref6\" name=\"_edn6\"><sup>[6]<\/sup><\/a> centerNet \u2013 An International Network of Digital Humanities Centres &#8211; <a href=\"https:\/\/dhcenternet.org\/\">https:\/\/dhcenternet.org<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref7\" name=\"_edn7\"><sup>[7]<\/sup><\/a> Alliance of Digital Humanities Organisations &#8211; <a href=\"https:\/\/adho.org\">https:\/\/adho.org<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-21).<br \/><a href=\"#_ednref8\" name=\"_edn8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> EASSH \u2013 European Alliance for Social Sciences and Humanities &#8211; <a href=\"http:\/\/www.eassh.eu\/\">http:\/\/www.eassh.eu\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-12).<br \/><a href=\"#_ednref9\" name=\"_edn9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> EADH \u2013 European Association for Digital Humanities &#8211; <a href=\"https:\/\/eadh.org\/\">https:\/\/eadh.org\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-10).<br \/><a href=\"#_ednref10\" name=\"_edn10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> Semiljana Antonijevi\u0107 Ubois jest autork\u0105 publikacji po\u015bwi\u0119conej humanistyce cyfrowej, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142a podczas wyst\u0105pienia \u2013 Semiljana Antonijei\u0107 Ubois, 2016.\u00a0 <a href=\"http:\/\/www.palgrave.com\/br\/book\/9781137484178\">Amongst Digital Humanists: An ethnographic study of digital knowledge production<\/a>, Basingstoke: Palgrave Macmillan. O publikacji mo\u017cna przeczyta\u0107 na stronie autorki pod adresem <a href=\"https:\/\/smiljana.org\/\">https:\/\/smiljana.org\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-21).<br \/><a href=\"#_ednref11\" name=\"_edn11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> <em>Universal Declaration on Cultural Diversity, <\/em>A document for the World Summit on Sustainable Development, Johannesburg, 26.08.-04.10.2002 &#8211; <a href=\"http:\/\/unesdoc.unesco.org\/images\/0012\/001271\/127162e.pdf\">http:\/\/unesdoc.unesco.org\/images\/0012\/001271\/127162e.pdf<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-11).<br \/><a href=\"#_ednref12\" name=\"_edn12\"><sup>[12]<\/sup><\/a> Curarium &#8211; <a href=\"https:\/\/curarium.com\/\">https:\/\/curarium.com\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-14).<br \/><a href=\"#_ednref13\" name=\"_edn13\"><sup>[13]<\/sup><\/a> Strona projektu Time Machine \u2013 <a href=\"http:\/\/timemachineproject.eu\/\">http:\/\/timemachineproject.eu\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref14\" name=\"_edn14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> Time Machine Project \u2013\u00a0 <a href=\"http:\/\/timemachineproject.eu\/index.html%2523supporting-institutions\">http:\/\/timemachineproject.eu\/index.html#supporting-institutions<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref15\" name=\"_edn15\"><sup>[15]<\/sup><\/a> Time Machine Project \u2013\u00a0 <a href=\"http:\/\/timemachineproject.eu\/article-pl.html\">http:\/\/timemachineproject.eu\/article-pl.html<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-18).<br \/><a href=\"#_ednref16\" name=\"_edn16\"><sup>[16]<\/sup><\/a>\u00a0 Strona projektu FINTO \u2013 <a href=\"http:\/\/finto.fi\/en\/\">http:\/\/finto.fi\/en\/<\/a> (dost\u0119p: 2016-12-19).<\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\">CZYTELNIA &gt;&gt;&gt;<\/a><\/p>\n<hr \/>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/846","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=846"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9318,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/846\/revisions\/9318"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}