{"id":7521,"date":"2018-11-03T10:07:00","date_gmt":"2018-11-03T09:07:00","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=7521"},"modified":"2021-10-22T09:38:15","modified_gmt":"2021-10-22T07:38:15","slug":"malgorzata-wawrzak-dary-i-darczyncy-muzeow-polskiego-towarzystwa-krajoznawczego-w-latach-1906-1918-2020","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=7521","title":{"rendered":"Ma\u0142gorzata WAWRZAK | Dary i darczy\u0144cy muze\u00f3w Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego"},"content":{"rendered":"\n
03.11.2018 | \"CC-BY-SA\"<\/pre>\n\n\n
W dobie porewolucyjnych wydarze\u0144 politycznych, na mocy decyzji Warszawskiego Urz\u0119du Gubernialnego do Spraw o Stowarzyszeniach, w pa\u017adzierniku 1906 roku w rejestrze Stowarzysze\u0144 i Zwi\u0105zku Guberni Warszawskiej zalegalizowano szereg organizacji spo\u0142ecznych, stowarzysze\u0144 i towarzystw, w\u015br\u00f3d nich 42 miejsce zaj\u0119\u0142o Polskie Towarzystwo Krajoznawcze (PTK). Ju\u017c w listopadzie tego roku, przedstawiono projekt powstania PTK oraz zatwierdzono jego Ustaw\u0119, opracowan\u0105 wcze\u015bniej przez podr\u00f3\u017cnika i krajoznawc\u0119 Aleksandra Janowskiego. Zezwala\u0142a ona na<\/p>\n
\n
dzia\u0142alno\u015b\u0107 jedynie na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego i okre\u015bla\u0142a trzy podstawowe cele: 1. Zbieranie wiadomo\u015bci dotycz\u0105cych krajoznawstwa polskiego; 2. Gromadzenie danych naukowych: geograficznych, fizjograficznych, antropologicznych, etnograficznych, statystyczno-ekonomicznych, archeologicznych oraz zwi\u0105zanych z histori\u0105 sztuki, dotycz\u0105cych ziem polskich i kraj\u00f3w przyleg\u0142ych historycznie lub geograficznie z nimi zwi\u0105zanych; 3. Szerzenie w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u a szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy, wiadomo\u015bci dotycz\u0105cych krajoznawstwa polskiego. <\/em><\/p>\n
W my\u015bl Ustawy zakres dzia\u0142alno\u015bci Towarzystwa obejmowa\u0142 szereg dziedzin nauki. G\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o szerzenie idei krajoznawstwa, jako \u201dcennego materia\u0142u i \u017ar\u00f3d\u0142a dla najrozmaitszych nauk\u201d. Szerokim i daleko si\u0119gaj\u0105cym celem Towarzystwa by\u0142o \u201eRozbudza\u0107 samowiedz\u0119 narodow\u0105 przez zaznajamianie si\u0119 ze wszystkim co dotyczy kraju, jego historii, pami\u0105tek, flory i fauny, archeologii i etnografii, przemys\u0142u i handlu, zbada\u0107 go pod wzgl\u0119dem naukowym\u201d <\/em>[1]<\/a>. <\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Organizacja mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 edukacyjn\u0105, wychowawcz\u0105 i popularyzatorsk\u0105.<\/em><\/p>\n
Powo\u0142ano szereg sekcji i komisji. Wobec rosn\u0105cej liczby zbior\u00f3w, przej\u0119tych po Muzeum szkolnym Macierzy Polskiej przez Zarz\u0105d PTK w Warszawie i dla ich lepszej organizacji, 23 marca1908 roku, powo\u0142ano Komisj\u0119 muzealn\u0105<\/b> i zatwierdzono jej Regulamin, kt\u00f3ry nakazywa\u0142 gromadzenie i udost\u0119pnianie zbior\u00f3w krajoznawczych oraz umo\u017cliwienie korzystania z nich ludziom nauki [2]<\/a>. W szybkim tempie, niemal na terenie ca\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polskiego, powsta\u0142a sie\u0107 oddzia\u0142\u00f3w PTK. Jako pierwszy w 1907 roku rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Oddzia\u0142 Suwalski, w 1908 roku by\u0142o ich ju\u017c pi\u0119tna\u015bcie: Cz\u0119stochowski, D\u0105browski, Kaliski, Kielecki, Kujawski, Lubelski, \u0141apski, \u0141om\u017cy\u0144ski, \u0141owicki, Miechowski, Kujawski, Piotrkowski, Radomski, Siedlecki, Suwalski, Wielu\u0144ski, a \u201e5 zapocz\u0105tkowa\u0142o muzea ziemi swojej\u201d. W 1911 roku powsta\u0142y jeszcze oddzia\u0142y: Gr\u00f3jecki, J\u0119drzejowski, Kutnowski, \u0141\u00f3dzki, Olkuski, Pi\u0144czowski, Zawiercki, Zag\u0142\u0119bia. Do roku 1918 dosz\u0142y: M\u0142awa, B\u0142onie, Pruszk\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a, Suchedni\u00f3w. W sumie by\u0142o dwadzie\u015bcia osiem oddzia\u0142\u00f3w. W 1912 roku za wyj\u0105tkiem oddzia\u0142\u00f3w w Gr\u00f3jcu, \u0141apach, Wieluniu i Kutnie, przy wszystkich funkcjonowa\u0142y muzea krajoznawcze<\/b>. Wed\u0142ug wylicze\u0144 Stanis\u0142awa Szyma\u0144skiego, dokonanych na podstawie Rocznika PTK, na koniec 1913 roku posiada\u0142y one 26131 muzeali\u00f3w, a zwiedzi\u0142o je 8865 os\u00f3b [3]<\/a>.<\/p>\n
Najlepszym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o zbiorach i ich zawarto\u015bci by\u0142 i jest obecnie Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (RPTK), wydawany w Warszawie od 1907 roku, gdzie publikowano sprawozdania z dzia\u0142alno\u015bci Zarz\u0105du oraz poszczeg\u00f3lnych Oddzia\u0142\u00f3w. Tam odpowiednie komisje i sekcje zdawa\u0142y relacje z corocznej aktywno\u015bci i osi\u0105gni\u0119\u0107. W\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c Sekcje muzealne, sk\u0142ada\u0142y raport o  organizacji i rozwoju muze\u00f3w w Oddzia\u0142ach PTK na prowincji, zamieszczaj\u0105c list\u0119 swoich cz\u0142onk\u00f3w a czasem, jednak sporadycznie, wymieniano darczy\u0144c\u00f3w i depozytariuszy a okazjonalnie obok nazwisk notowano pochodzenie b\u0105d\u017a profesj\u0119 wymienionych os\u00f3b. Pismem przewodnim PTK by\u0142 dwutygodnik \u201eZiemia\u201d, wydawany od stycznia 1910 roku, ukazywa\u0142y si\u0119 w nim artyku\u0142y naukowe i popularyzatorskie z wielu dziedzin, w tym r\u00f3wnie\u017c o muzeach i  sprawach muzealnictwa na prowincji [4]<\/a>. Mimo nakazu dzia\u0142alno\u015bci PTK jedynie na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego, pismo dociera\u0142o do najodleglejszych zak\u0105tk\u00f3w kraju. Informacje o muzeach krajoznawczych PTK umie\u015bci\u0142 Mieczys\u0142aw Treter w swojej rozprawie wydanej w 1917 roku w Kijowie [5]<\/a>.<\/p>\n
Muzea krajoznawcze mog\u0142y si\u0119 rozwija\u0107 dzi\u0119ki ofiarno\u015bci polskiej inteligencji, byli to przedstawiciele nauki, duchowie\u0144stwo, nauczyciele, lekarze, aptekarze, mi\u0142o\u015bnicy lokalnej historii, spo\u0142ecznicy, ziemia\u0144stwo, w\u0142a\u015bciciele czasem poka\u017anych kolekcji. Gwarantem rozwoju i powi\u0119kszania muzealnych zbior\u00f3w by\u0142y odezwy i kwestionariusze<\/b>, rozsy\u0142ane do sympatyk\u00f3w PTK z pro\u015bb\u0105 o sk\u0142adanie dar\u00f3w lub depozyt\u00f3w oraz informowanie gdzie znajduj\u0105 si\u0119 obiekty zabytkowe, zbiory przyrodnicze, etnograficzne i in., kt\u00f3re mog\u0142yby zasili\u0107 muzealn\u0105 kolekcj\u0119. Drukowano je r\u00f3wnie\u017c w lokalnych gazetach, kt\u00f3re by\u0142y wa\u017cnym \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy organizatorami plac\u00f3wek a miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105. Niekiedy czasopisma, w odpowiednich rubrykach, umieszcza\u0142y nazwiska ofiarodawc\u00f3w i informacje o darowanych przez nich przedmiotach. Kolejn\u0105 metod\u0105 powi\u0119kszania kolekcji by\u0142o zbieranie okaz\u00f3w podczas wycieczek<\/b>. W tym celu w porozumieniu z oddzia\u0142owymi sekcjami wycieczkowymi lub popularyzowania krajoznawstwa uk\u0142adano instrukcje pouczaj\u0105ce uczestnik\u00f3w jak zbiera\u0107, przechowywa\u0107 i dostarcza\u0107 znaleziska. Innym sposobem przynosz\u0105cym sukces w powi\u0119kszaniu zbior\u00f3w by\u0142y wystawy<\/b> organizowane przez Zarz\u0105d lub lokalne plac\u00f3wki. Po ich zamkni\u0119ciu wiele obiekt\u00f3w zasila\u0142o muzealne zasoby. Bardzo wa\u017cnym czynnikiem rozwoju by\u0142y wykopaliska archeologiczne<\/b>, prowadzone przez specjalist\u00f3w lub organizowane przez cz\u0142onk\u00f3w sekcji muzealnych w regionie.<\/p>\n
Ju\u017c w 1907 roku Zarz\u0105d PTK w Warszawie apelowa\u0142 do spo\u0142ecze\u0144stwa o dostarczenie rozmaitych okaz\u00f3w. Zwracano si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do os\u00f3b, kt\u00f3rym bliskie by\u0142y cele i zadania Towarzystwa o powi\u0119kszanie zbior\u00f3w \u201eokazami, nieraz bardzo pospolitymi w swojej najbli\u017cszej okolicy a nie spotykanymi lub rzadkimi w innych stronach kraju\u201d. Mo\u017ce to by\u0107 cho\u0107by:<\/p>\n
\n
\u201eKilka zasuszonych ro\u015blin lub owad\u00f3w z jakiejkolwiek okolicy (r\u00f3\u017cnych region\u00f3w kraju), kawa\u0142ki marmuru kieleckiego, piaskowca z Pi\u0144czowa lub Kunowa, kredy z Che\u0142mna, od\u0142amki w\u0119gla z D\u0105browy, galman z Olkusza, wapie\u0144 lubelski i z okolic Piotrkowa, gips z kieleckiego, rud\u0119 \u017celaza ze stron radomskich i kieleckich, torf z ziemi p\u0142ockiej i \u0142om\u017cy\u0144skiej\u201d [6]<\/a>.      <\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n
Zbiory Zarz\u0105du PTK pocz\u0105tkowo gromadzono w siedzibie Polskiej Macierzy Szkolnej przy ul. Sadowej 12a od 1 lipca 1908 roku we w\u0142asnym lokalu przy Alejach Jerozolimskich 29. Najpierw by\u0142 to ksi\u0119gozbi\u00f3r, g\u0142\u00f3wnie z dziedziny geografii i krajoznawstwa, otrzymany od firm i os\u00f3b prywatnych. Pr\u00f3cz ksi\u0119gozbioru Towarzystwo posiada\u0142o zacz\u0105tki zbior\u00f3w przyrodniczych, archeologicznych i etnograficznych \u2013 z ofiarno\u015bci Aleksandra Janowskiego, Stanis\u0142awa Moskalewskiego, Stanis\u0142awa Pfadta, Przyborowskiego i w\u0142a\u015bcicieli kopalni wapna w Sulejowie p.f. \u201eSo\u0142tan i Psarski\u201d. Jeszcze w maju 1908 roku Zarz\u0105d zorganizowa\u0142 \u201eWystaw\u0119 wycieczkow\u0105<\/b>\u201d, na kt\u00f3rej m. in. prezentowano pomoce do kolekcjonowania podczas wycieczek oraz zebrane zbiory: przyrodnicze, zielniki, fotografie, wycinanki, zbi\u00f3r skamienia\u0142o\u015bci z okolic Miechowa i Ojcowa [7]<\/a>.<\/p>\n
\n
Po przej\u0119ciu zbior\u00f3w Macierzy i powo\u0142aniu Komisji muzealnej w 1908 roku, zbiory podzielono na dwie cz\u0119\u015bci: szkoln\u0105, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0142y przedmioty pozosta\u0142e po Macierzy, przeznaczone do pomocy w nauczaniu oraz krajoznawcz\u0105 jako \u201eprzedmioty s\u0142u\u017c\u0105ce do poznania kraju\u201d<\/em>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W miar\u0119 rosn\u0105cej liczby zbior\u00f3w postanowiono zbiera\u0107 materia\u0142 muzealny przede wszystkim z okolic Mazowsza. <\/strong>Cz\u0119\u015b\u0107 szkoln\u0105 podzielono na pi\u0119\u0107, a krajoznawcz\u0105 na dziesi\u0119\u0107 dzia\u0142\u00f3w [8]<\/a>. W Roczniku PTK wydrukowano nazwiska darczy\u0144c\u00f3w, byli w\u015br\u00f3d nich za\u0142o\u017cyciele \u2013 K. Kulwie\u0107, S. Czarnowski i Al. Janowski, a tak\u017ce Stanis\u0142aw Kontkiewicz (1849\u20131924), in\u017cynier g\u00f3rniczy, geolog i wielu innych [9]<\/a>. <\/em>W 1910 roku, wymieniono ponad 80 darczy\u0144c\u00f3w. Szczeg\u00f3lnymi darami by\u0142y:<\/p>\n
\n
\u201eZbi\u00f3r rog\u00f3w kopalnych, skamienia\u0142o\u015bci i \u017carn przedhistorycznych – dar od \u015bp. Zygmunta Glogera; zbi\u00f3r ryb krajowych ofiarowanych przez p. Wincentego Grodzickiego z Siemienia z Ziemi Siedleckiej. Pi\u0119kny okaz nied\u017awiedzia wypchanego podarowany przez p. Mari\u0119 Aleksandrowiczow\u0105; okazy ryb, gad\u00f3w i owad\u00f3w zebranych przez m\u0142odzie\u017c w dobrach Ordynacji Zamojskiej, dzi\u0119ki pomocy administracji tych d\u00f3br\u201d [10]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W 1911 roku kolekcja znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142a. Bogate zbiory pochodz\u0105ce z kolonii polskich w Paranie, ofiarowa\u0142 Tadeusz Chrostowski, by\u0142a to kolekcja ptak\u00f3w, monety, stroje ludowe, narz\u0119dzia, produkty spo\u017cywcze. W Roczniku opublikowano list\u0119 ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu darczy\u0144c\u00f3w [11]<\/a>. W \u201eZiemi\u201d podano, \u017ce Muzeum Krajoznawcze w Warszawie zasila\u0142a g\u0142\u00f3wnie swymi zbiorami ucz\u0105ca si\u0119 m\u0142odzie\u017c i osoby nie nale\u017c\u0105ce do Towarzystwa, m.in. K\u00f3\u0142ko ziemianek z Terespola [12]<\/a>. W 1912 roku wzbogaci\u0142y si\u0119 znacznie zbiory przyrodnicze, przez w\u0142\u0105czenie cennych zbior\u00f3w delegat\u00f3w PTK do Zamojszczyzny: J. Domaniewskiego (zbiory ornitologiczne) i S. Tenenbauma (zbiory entomologiczne). W dziale ludoznawczym przyby\u0142o 176 okaz\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zbi\u00f3r ceramiki ludowej z r\u00f3\u017cnych okolic kraju (127 okaz\u00f3w) ofiarowany przez p. W\u0142adys\u0142awa Sztolcmana. W zwi\u0105zku z powi\u0119kszaj\u0105cymi si\u0119 zbiorami i brakiem miejsca dla odpowiedniego ich przechowywania pojawi\u0142a si\u0119 my\u015bl o wzniesieniu nowej, w\u0142asnej siedziby, pod nazw\u0105 \u201eDom Krajoznawczy\u201d [13]<\/a>.  W roku 1913 dzi\u0119ki darowiznom przyby\u0142o 1086 eksponat\u00f3w. Wybuch I wojny \u015bwiatowej przekre\u015bli\u0142 daleko id\u0105ce plany wzniesienia nowego gmachu.<\/p>\n
Wzorem Centrali w Warszawie, gromadzenie i organizowanie zbior\u00f3w sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym celem dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142\u00f3w PTK. \u201eW muzeach wi\u0119c naszych znale\u017a\u0107 si\u0119 powinny wszelkie okazy dotycz\u0105ce ziemi, wraz z przyrod\u0105 martw\u0105 i \u017cyw\u0105, oraz okazy odnosz\u0105ce si\u0119 do jej mieszka\u0144c\u00f3w obecnych i dawniejszych\u201d, pisa\u0142 Aleksander Maciesza aktywny cz\u0142onek PTK,  za\u0142o\u017cyciel Muzeum Towarzystwa Naukowego w P\u0142ocku[14]<\/a>. Zbiory pozyskiwano r\u00f3\u017cnymi drogami. By\u0142y to g\u0142\u00f3wnie dary cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa, prywatnych kolekcjoner\u00f3w, badaczy i eksplorator\u00f3w teren\u00f3w, na kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 oddzia\u0142y PTK.<\/p>\n
\"\"
Muzeum Ziemi Suwalskiej, ekspozycja muzealna w gmachu Szko\u0142y Handlowej w Suwa\u0142kach , wg S. Trzcinski, Muzeum Ziemi Suwalskiej, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 2<\/em><\/figcaption><\/figure>\n
Powodzenia w rozwoju muzealnych kolekcji upatrywano w apelach i odezwach kierowanych do okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. <\/em>Jednym z pierwszych by\u0142 Oddzia\u0142 PTK w Suwa\u0142kach, powsta\u0142 w 1907 roku, a ju\u017c w nast\u0119pnym, jak podaje RPTK, postanowiono utworzy\u0107 Sekcj\u0119 popularyzowania krajoznawstwa i zorganizowa\u0107 muzeum ziemi Suwalskiej [15]<\/a>. Wcze\u015bniej inicjatyw\u0119 powstania Muzeum podj\u0119li nauczyciele Szko\u0142y Handlowej, pierwszy ofiarodawca \u201epan Jan Schmidt z\u0142o\u017cy\u0142 ju\u017c w Szkole trzydzie\u015bci starych monet, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych kilkana\u015bcie starych i cennych monet polskich…\u201c [16]<\/a>. W porozumieniu z oddzia\u0142em PTK Szko\u0142a Handlowa w Suwa\u0142kach odda\u0142a swoje zbiory pod warunkiem, \u017ce b\u0119d\u0105 one uporz\u0105dkowane i powi\u0119kszane. W \u201eTygodniku Suwalskim\u201d jeden z organizator\u00f3w Oddzia\u0142u Stanis\u0142aw Karol Lineburg umie\u015bci\u0142 artyku\u0142 o ochronie zabytk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci i konieczno\u015bci za\u0142o\u017cenia muzeum [17]<\/a>. Do ko\u0144ca 1908 roku Muzeum otrzyma\u0142o 780 eksponat\u00f3w, w tym 600 monet oraz przedmioty z dziedziny etnografii, archeologii i sztuki [18]<\/a>. W \u201eTygodniku Suwalskim\u201d, w dziale \u201eKronika\u201d, utworzono sta\u0142\u0105 rubryk\u0119 \u201eDo Muzeum Ziemi Suwalskiej\u201d, w kt\u00f3rej podawano nazwiska ofiarodawc\u00f3w i wymieniano ofiarowane eksponaty [19]<\/a>. Stanowi ona dzisiaj podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o zbiorach muzeum [20]<\/a>. Ponadto w Tygodniku wydrukowano apel do mieszka\u0144c\u00f3w, pt. \u201eMuzeum Ziemi Suwalskiej\u201d [21]<\/a>. W 1911 roku Muzeum obejmowa\u0142o dzia\u0142y: druk\u00f3w i dokument\u00f3w, r\u0119kopis\u00f3w, broni, numizmatyczny, ludoznawczy i po\u015bwi\u0119cony pami\u0105tkom po Elizie Orzeszkowej, zapocz\u0105tkowano dzia\u0142 obraz\u00f3w [22]<\/a>.<\/p>\n
\"\"
Zbiory Oddzia\u0142u Kujawskiego, wg A. Janowski, Wystawa Kujawska, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 3<\/em><\/figcaption><\/figure>\n
Niezwykle pr\u0119\u017cny Oddzia\u0142 Kujawski PTK we W\u0142oc\u0142awku<\/strong>, za\u0142o\u017cony w 1908 roku, niemal od razu przyst\u0105pi\u0142 do utworzenia Muzeum Ziemi Kujawskiej<\/strong>. Zacz\u0105tkiem by\u0142y zbiory po Kole w\u0142oc\u0142awskim  b. Polskiej Macierzy Szkolnej. U\u0142o\u017cono kwestionariusz krajoznawczy i rozes\u0142ano mieszka\u0144com Kujaw. Cyprian Apanowicz organizator i p\u00f3\u017aniejszy kustosz zbior\u00f3w sporz\u0105dzi\u0142  dwie odezwy: do ziemianek <\/strong>oraz nauczycieli ludowych<\/strong>, prosz\u0105c o dostarczanie odpowiednich okaz\u00f3w [23]<\/a>. Sprawozdania z nap\u0142ywaj\u0105cych dar\u00f3w umieszczano w \u201eGazecie Kujawskiej\u201d. Muzeum wzbogaci\u0142y te\u017c poszukiwania archeologiczne zapocz\u0105tkowane przez cz\u0142onk\u00f3w sekcji muzealnej. Niebawem po uroczystym otwarciu 14 marca 1909 roku Muzeum Ziemi Kujawskiej, rozes\u0142ano kolejn\u0105 \u201eOdezw\u0119 <\/strong>w sprawie Muzeum Ziemi Kujawskiej\u201d<\/strong>, w kt\u00f3rej  zwracano si\u0119 z pro\u015bb\u0105,<\/p>\n
\n
o udzielenie wiadomo\u015bci i wskaz\u00f3wek, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 i jakie zabytki przesz\u0142o\u015bci [\u2026] z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 przyjmowane b\u0119d\u0105: wszelkiego rodzaju zabytki sztuki dawnej, dzie\u0142a sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, wyroby sztuki stosowanej, sztuka i zdobnictwo ludowe, takie\u017c ubiory, sprz\u0119ty , naczynia, skrzynie itp. Wykopaliska przedhistoryczne, r\u0119kopisy, ksi\u0105\u017cki, zabytki pami\u0105tkowe, bro\u0144, odzie\u017c, sprz\u0119ty, ozdoby, itp. Okazy zoologiczne, botaniczne, mineralogiczne, geologiczne. Okazy i tablice wyrob\u00f3w przemys\u0142u fabrycznego i rzemios\u0142, s\u0142owem wszystko, co wchodzi w zakres krajoznawstwa\u201d [24]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Wkr\u00f3tce przygotowano r\u00f3wnie\u017c drug\u0105 \u201eOdezw\u0119 w sprawie zbior\u00f3w etnograficznych\u201d<\/strong>. Jednak nie przynios\u0142a ona po\u017c\u0105danych rezultat\u00f3w w \u015brodowisku wiejskim[25]<\/a>. W tej sytuacji postanowiono zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio do<\/p>\n
\n
obywateli i obywatelek ziemskich, proboszcz\u00f3w, administrator\u00f3w, rz\u0105dc\u00f3w, nauczycieli oraz wszystkich, kt\u00f3rzy pojmuj\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 takich zbior\u00f3w, o podj\u0119cie stara\u0144 i wyszukanie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej przedmiot\u00f3w, b\u0119d\u0105cych dawniej w powszechnym u\u017cyciu, a dzi\u015b ju\u017c zarzuconych.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n
Wskazano, jakie przedmioty Muzeum ch\u0119tnie przyjmie. Trzeci\u0105 by\u0142a \u201eOdezwa w sprawie gromadzenia okaz\u00f3w przemys\u0142u miejscowego<\/strong>\u201d, skierowana do jego przedstawicieli[26]<\/a>. Dzi\u0119ki Odezwom w 1910 roku wzbogaci\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142 etnograficzny. Przyby\u0142o m. in. oryginalne wyposa\u017cenie chaty kujawskiej oraz typowe stroje ludowe, co pozwoli\u0142o na deklaracj\u0119  udzia\u0142u w Wystawie zdobnictwa ludowego<\/em><\/strong>, planowanego w lutym 1911 roku przez Zarz\u0105d PTK w Warszawie [27]<\/a>. Na Wystawie izba kujawska, naturalnej wielko\u015bci, zosta\u0142a umieszczona w Sali odczytowej w lokalu Tow. Krajoznawczego. Dzi\u0119ki Wystawie zbiory etnograficzne zosta\u0142y uporz\u0105dkowane i skatalogowane, co r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yn\u0119\u0142o na otrzymanie dalszych dar\u00f3w i depozyt\u00f3w [28]<\/a>.<\/p>\n
Oddzia\u0142 PTK w Siedlcach<\/strong> zalegalizowany w maju 1908 roku, na zebraniu 22 listopada przyj\u0105\u0142 wniosek Jaros\u0142awa Che\u0142mi\u0144skiego urz\u0105dzenia tam Wystawy przyrodniczo-krajoznawczej<\/strong>. Zarz\u0105d oddzia\u0142u wystosowa\u0142 kwestionariusz <\/strong>dotycz\u0105cy Wystawy i rozes\u0142a\u0142 w ilo\u015bci trzystu sztuk \u201ewszystkim wybitniejszym mieszka\u0144com Podlasia”<\/strong>. Warto zacytowa\u0107 kilka punkt\u00f3w kwestionariusza, kt\u00f3re wskazywa\u0142y kierunek gromadzenia zbior\u00f3w:<\/p>\n
\n
\u201e1. Czy Sz. P. posiada jakiekolwiek zbiory lub okazy z dziedziny przyrody, archeologii, numizmatyki, i historii; je\u017celi tak, to jakie mianowicie?; [\u2026] 3. Czy nie m\u00f3g\u0142by Sz. Pan wskaza\u0107 miejsc godnych widzenia pod jakimkolwiek wzgl\u0119dem historycznym, archeologicznym lub \u015bci\u015ble przyrodniczym (pomniki, stare obrazy, wykopaliska, kaplice i ko\u015bcio\u0142y, ruiny, kamienie, ro\u015bliny i t. p.)?;  4. Czy istniej\u0105 podania lub ba\u015bnie, dotycz\u0105ce osobliwo\u015bci, lub zwi\u0105zane z tradycjami danej okolicy?; [\u2026] 6. Jakie nale\u017ca\u0142oby przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 kroki, a\u017ceby osobliwo\u015bci uchroni\u0107 od zag\u0142ady lub uszkodze\u0144?; [\u2026] 8. Jaki przemys\u0142 uprawia ludno\u015b\u0107 miejscowa (tkactwo, sitarstwo, garncarstwo i t. p.)?; 9. Czy ludno\u015b\u0107 zachowa\u0142a stroje swe wie\u015bniacze, je\u017celi tak, to gdzie mianowicie (nazwa wsi, osady i t. p. )?\u201d [29]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Na rozes\u0142any kwestionariusz Oddzia\u0142 otrzyma\u0142 175 odpowiedzi, zawieraj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142owe wiadomo\u015bci o materia\u0142ach krajowych Ziemi Podlaskiej. <\/strong>By\u0142y to informacje o dawnych ko\u015bcio\u0142ach, zamkach, pomnikach, wykopaliskach, pie\u015bniach, strojach ludowych, tradycyjnych obchodach i zbiorach, znajduj\u0105cych si\u0119 u os\u00f3b prywatnych. <\/strong>Wcze\u015bniejsze zbiory, powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 o 249 okaz\u00f3w muzealnych i sze\u015b\u0107 pude\u0142ek owad\u00f3w. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci prezesa Tow. Kredytowego Ziemskiego p. Jaros\u0142awa Rakowieckiego, w 1910 roku, Oddzia\u0142 pozyska\u0142 nowy lokal, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 pomie\u015bci\u0107 zbiory biblioteczno-muzealne [30]<\/a>. W 1911 roku zbiory powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 \u201edzi\u0119ki ofiarno\u015bci ziemian\u201d [31]<\/a>.<\/p>\n
\"\"
Muzeum Ziemi Piotrkowskiej, ekspozycja muzealna w refektarzu klasztoru bernardyn\u00f3w 1915, ze zbior\u00f3w  Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim<\/em><\/figcaption><\/figure>\n
My\u015bl powo\u0142ania Muzeum Ziemi Piotrkowskiej<\/strong> pad\u0142a w 1908 roku na og\u00f3lnym zebraniu Zarz\u0105du, w\u00f3wczas te\u017c postanowiono powo\u0142a\u0107 Sekcj\u0119 muzealn\u0105. Za\u0142o\u017cycielem Oddzia\u0142u by\u0142 Micha\u0142 Rawita-Witanowski, farmaceuta z zami\u0142owania historyk i etnograf, spo\u0142ecznik. Do cenniejszych nabytk\u00f3w nale\u017ca\u0142 zbi\u00f3r rycin po Michale Grekku z Niemirowa [32]<\/a>. W \u201eEchach Piotrkowskich\u201d wydrukowano Odezw\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa<\/strong>, informuj\u0105c\u0105 o zamiarach urz\u0105dzenia Muzeum miasta Piotrkowa i okolicy, kt\u00f3re  b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107<\/p>\n
\n
\u201egromadz\u0105c wszystko co dotyczy kraju naszego, a zw\u0142aszcza stron piotrkowskich, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem pami\u0105tek historycznych, jako te\u017c przyrody, archeologii, etnografii, przemys\u0142u i handlu\u2026\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Podobnie jak w Odezwie dla siedleckiego Muzeum, tutaj r\u00f3wnie\u017c u\u0142o\u017cono kwestionariusz, jako wskaz\u00f3wk\u0119 \u201eco by\u0142oby po\u017c\u0105dane do zbior\u00f3w muzealnych\u201d. Pierwszy punkt brzmia\u0142:<\/p>\n
\n
\u201eCzy nie posiada kto na miejscu lub w okolicy zbioru albo te\u017c pojedynczych okaz\u00f3w z dziedziny archeologii, etnografii, heraldyki, bibliografii, historii, jako te\u017c osobliwo\u015bci przyrody? (Zobacz \u2013 Wskaz\u00f3wki dla podr\u00f3\u017cuj\u0105cych<\/em> wyd. staraniem Oddzia\u0142u Piotrkowskiego PTK w 1908.)\u201d [33]<\/a> <\/p>\n<\/blockquote>\n
Ju\u017c w pierwszych kilkunastu miesi\u0105cach zdo\u0142ano zgromadzi\u0107 350 obiekt\u00f3w muzealnych z dziedziny przyrodoznawstwa, 42 okazy archeologiczne, 7 etnograficznych, 34 historyczne, 10 z paleontologii i sfragistyki, 183 numizmaty i 22 inne [34]<\/sup><\/a>. Dzi\u0119ki Odezwie pozyskano wiele dar\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie historycznych,  archeologicznych i etnograficznych [35]<\/a>. W 1911 roku zbiory liczy\u0142y 1200 eksponat\u00f3w. Jak wynika z rejestru prowadzonego przez Rawit\u0119-Witanowskiego, du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w muzealnych stanowi\u0142y depozyty, w\u0142a\u015bcicielami byli, m.in. Emilia Krzywicka, [X] \u0141\u0119cka,  ko\u015bci\u00f3\u0142 bernardyn\u00f3w, H. Jaroszewska [36]<\/a>.<\/p>\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: RPTK 1908<\/figcaption><\/figure>\n
Zbiory muzealne tu\u017c po za\u0142o\u017ceniu w 1908 roku, zacz\u0105\u0142 gromadzi\u0107 Oddzia\u0142 PTK w Miechowie<\/strong>. Pierwszymi darczy\u0144cami byli: cz\u0142onek korespondent Stanis\u0142aw J. N. Czarnowski, kt\u00f3ry \u201eofiarowa\u0142 800 minera\u0142\u00f3w, skamienia\u0142o\u015bci, muszli, wykopalisk, rycin, itp., Tomasz Wi\u015bnicki okazy przyrodnicze i archeologiczne, Henryk Zaporski – numizmaty, Kubicki – motyle dzienne i nocne, Naszyd\u0142owski podarowa\u0142 w\u0119\u017ca wodnego w spirytusie, Kowalski – ko\u015b\u0107 mamuta i skamienia\u0142o\u015bci,  Franciszek Ch\u0142odnikiewicz – materia\u0142y surowe i wyroby kafli artystycznych ze swej fabryki i wielu innych\u201d [37]<\/a>. Przyby\u0142o r\u00f3wnie\u017c sporo nowych okaz\u00f3w od mi\u0142o\u015bnik\u00f3w i go\u015bci. W 1909 roku zbiory pomno\u017cy\u0142y si\u0119 dzi\u0119ki wycieczkom krajoznawczym, odbytym w celach badawczych [38]<\/a>.<\/p>\n
\"\"
Muzeum Krajoznawcze w Kaliszu, ekspozycja muzealna w gmachu Towarzystwa Muzycznego w Kaliszu, z 1911 roku, wg K. Bzowski, Muzeum Krajoznawcze w Kaliszu, \u201eZiemia\u201d 1912, nr 15<\/em><\/figcaption><\/figure>\n
G\u0142\u00f3wnym darczy\u0144c\u0105 Muzeum Oddzia\u0142u PTK w Kaliszu<\/strong> by\u0142 Stanis\u0142aw baron Graeve [39]<\/a>. Na jego zam\u00f3wienie powsta\u0142o 36 obraz\u00f3w, wykonanych przez Floriana Piekarskiego i Franciszka \u0141ubie\u0144skiego, przedstawiaj\u0105cych postacie w strojach ludowych, wn\u0119trza chat, wiejskie obyczaje i obrz\u0119dy, pejza\u017ce, widoki poszczeg\u00f3lnych budowli, w tym drewnianych ko\u015bci\u00f3\u0142k\u00f3w. Zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kolekcji barona stanowi\u0142y zbiory etnograficzne guberni Kaliskiej, w powiecie Sieradzkim, jak np. manekiny ze strojami ludowymi, albumy wycieczek, wzory tkanin, sprz\u0119ty gospodarstwa domowego oraz zbiory zoologiczne, g\u0142\u00f3wnie przyk\u0142ady ptak\u00f3w \u017cyj\u0105cych w okolicach Warty. Muzeum powsta\u0142o 17 grudnia 1911 roku we wsp\u00f3\u0142pracy z Sekcj\u0105 pokaz\u00f3w i pomocy przy Kaliskim Oddziale  Towarzystwa Popierania przemys\u0142u i handlu, kt\u00f3ra ju\u017c wcze\u015bniej posiada\u0142a poka\u017ane zbiory, przede wszystkim pomoce naukowe, jak: modele anatomiczne, przyrz\u0105dy fizyczne i chemiczne, zbiory zoologiczne, mineralogiczne, geologiczne, i. in. [40]<\/a><\/p>\n
Pierwszym darczy\u0144c\u0105 muzeum Oddzia\u0142u J\u0119drzejowskiego,<\/strong> za\u0142o\u017conego 8 maja 1909 roku, by\u0142 Antoni Sucharkiewicz, cz\u0142onek miejscowego Towarzystwa Po\u017cyczkowo-Oszcz\u0119dno\u015bciowego, kt\u00f3ry ofiarowa\u0142 poka\u017any zbi\u00f3r sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z przedmiot\u00f3w archeologicznych, paleontologicznych, mineralogicznych i numizmatycznych. Natomiast w\u0142a\u015bcicielka miejscowej apteki Emilia Kwiatkowska, udost\u0119pni\u0142a jeden pok\u00f3j we w\u0142asnym domu aby tam umie\u015bci\u0107 szafy i gablot\u0119 na przechowywanie zbior\u00f3w. W roku za\u0142o\u017cenia liczy\u0142y one ju\u017c ok. tysi\u0105ca okaz\u00f3w [41]<\/a>.<\/p>\n
Szko\u0142a Handlowa Kupiectwa \u0141\u00f3dzkiego by\u0142a pierwsz\u0105 siedzib\u0105 Oddzia\u0142u PTK w \u0141odzi<\/strong>, za\u0142o\u017conego w 1909 roku. Ju\u017c na pierwszym zebraniu utworzono 5 sekcji: odczytow\u0105, wycieczkow\u0105, biblioteczn\u0105, popularyzowania krajoznawstwa i muzealn\u0105. Zarz\u0105d postanowi\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 skierowa\u0107 g\u0142\u00f3wnie na poznanie miasta \u0141odzi i najbli\u017cszej okolicy, w zwi\u0105zku z czym wyda\u0142 i rozes\u0142a\u0142 Odezw\u0119 skierowan\u0105 g\u0142\u00f3wnie do miejscowych przedsi\u0119biorc\u00f3w<\/strong>. Okre\u015blono w niej cel i charakter zbior\u00f3w planowanego Muzeum i sposoby ich gromadzenia:<\/p>\n
\n
[\u2026] Towarzystwo [\u2026]  organizuje wycieczki po kraju prowadzone przez specjalist\u00f3w poszczeg\u00f3lnych ga\u0142\u0119zi [\u2026] gromadzi wszelkie zbiory, dotycz\u0105ce fizjografii, etnografii, przemys\u0142u, itp. [\u2026] postanowili\u015bmy utworzy\u0107 muzeum, a w nim zgromadzi\u0107 zbiory i r\u00f3\u017cne okazy wytw\u00f3rczo\u015bci miejscowej [\u2026] mamy zaszczyt najuprzejmiej prosi\u0107 Wielmo\u017cnego Pana o \u0142askawe poparcie naszych zamierze\u0144 przez zaofiarowanie okaz\u00f3w w\u0142asnej produkcji do zbior\u00f3w naszego muzeum\u201d [42]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Jak wynika ze sprawozdania umieszczonego w  Roczniku PTK z 1910 roku:<\/p>\n
\n
\u201eOdezwa ta da\u0142a pewien odd\u017awi\u0119k, jednak nie w tym stopniu, jakby si\u0119 spodziewa\u0107 nale\u017ca\u0142o\u201d[43]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Postanowiono zatem wyda\u0107 i rozes\u0142a\u0107 kolejn\u0105 Odezw\u0119 skierowan\u0105 do spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego<\/strong>, tym razem prosz\u0105c o sk\u0142adanie dar\u00f3w lub depozyt\u00f3w dotycz\u0105cych:<\/p>\n
\n
\u201epami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, okaz\u00f3w i dziw\u00f3w przyrody naszego kraju, jak r\u00f3wnie\u017c dotycz\u0105cych fizjografii, folkloru, archeologii, etnografii, przemys\u0142u, sztuki i t. p.\u201d [44]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Sekcja muzealna Oddzia\u0142u PTK w \u0141om\u017cy<\/strong>, w 1909 roku otrzyma\u0142a pomieszczenie w siedzibie \u0141om\u017cy\u0144skiej Kasy Przemys\u0142owc\u00f3w. W porozumieniu z Sekcj\u0105 wycieczkow\u0105 rozes\u0142a\u0142a do mieszka\u0144c\u00f3w ziemi \u0141om\u017cy\u0144skiej, 300 odezw i kwestionariuszy w sprawie zapocz\u0105tkowania zbior\u00f3w muzealnych<\/strong>, prosz\u0105c o nadsy\u0142anie wiadomo\u015bci o posiadanych zbiorach, okazach i materia\u0142ach z dziedziny krajoznawstwa. Reakcja jednak nie by\u0142a tak pozytywna, jakby tego oczekiwali cz\u0142onkowie sekcji, nades\u0142ano bowiem zaledwie 9 odpowiedzi. Jednak dary nap\u0142ywa\u0142y i w 1910 roku Muzeum posiada\u0142o 347 okaz\u00f3w, w tym m.in.: 214 monet, medale, kolekcje nasion, skamienia\u0142o\u015bci, s\u00f3l z warzelni ciechoci\u0144skiej, ozdobne kafle z g\u00f3ry w Krzewie po zamku my\u015bliwskim, a nawet wyroby japo\u0144skie [45]<\/a>.<\/p>\n
\"\"
Muzeum Oddzia\u0142u PTK w Kielcach, Kustosz T. W\u0142oszek oprowadza zwiedzaj\u0105cych, za: W. Kosterski-Spalski, Historia Muzeum \u015awi\u0119tokrzyskiego w Kielcach, Rocznik Muzeum \u015awi\u0119tokrzyskiego 1, 1963<\/em><\/figcaption><\/figure>\n
Oddzia\u0142 PTK w Kielcach<\/strong> w 1909 roku za\u0142o\u017cenia, liczy\u0142 102 cz\u0142onk\u00f3w, by\u0142a to miejscowa inteligencja, g\u0142\u00f3wnie nauczyciele, lekarze, prawnicy i duchowie\u0144stwo. Muzeum znajdowa\u0142o si\u0119 w ciasnych pomieszczeniach Szko\u0142y Handlowej \u017be\u0144skiej i liczy\u0142o 1536 okaz\u00f3w. Pierwszym ofiarodawc\u0105, odnotowanym w \u201eGazecie Kieleckiej\u201d, by\u0142 rejent Mieczys\u0142aw Halik, kt\u00f3ry przekaza\u0142 w depozyt prywatn\u0105 kolekcj\u0119 medali, monet i pami\u0105tek historycznych [46]<\/a>. Wiele przedmiot\u00f3w podarowa\u0142 sam kustosz zbior\u00f3w, w latach 1908-1933, Tadeusz W\u0142oszek [47]<\/a>, kt\u00f3ry dokonywa\u0142 zakup\u00f3w z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w i przekazywa\u0142 je muzeum, by\u0142y w\u015br\u00f3d nich m. in. numizmaty, medale, militaria i pami\u0105tki z okresu powstania styczniowego oraz zbiory bibliofilskie [48]<\/a>. Zbiory powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 o przedmioty uzyskane z wykopalisk archeologicznych prowadzonych w okolicach Sandomierza przez Zdzis\u0142awa Lenartowicza [49]<\/a> i odkryciu jednego \u201ez grob\u00f3w przedhistorycznych\u201d, w roku nast\u0119pnym odtworzonego na potrzeby ekspozycji muzealnej [50]<\/a>. J\u00f3zef Milicer z Janem Czarnowskim [Czarnockim] [51]<\/a> powi\u0119kszyli zbiory wykopaliskami prowadzonymi w grotach Ojcowa (Jerzmanowskiej i Wierzchowskiej) [52]<\/a>.  Wg spisu z 1910 roku sporz\u0105dzonego przez kustosza Muzeum  Tadeusza W\u0142oszka zbiory liczy\u0142y 1986 okaz\u00f3w [53]<\/a>. Nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce w 1913 roku wobec powi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 zbior\u00f3w, wym. wy\u017cej Halik przekaza\u0142 okaza\u0142y dom przy ul. Leonarda 14. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 tam dwuizbowe mieszkanie dla kustosza T. W\u0142oszka oraz trzy pokoje od strony ulicy na potrzeby muzeum [54]<\/a>.<\/p>\n
Przy Oddziale PTK w \u0141owiczu<\/strong>, Muzeum otwarto 20 lutego 1910 roku. Sekcja muzealna og\u0142osi\u0142a konkurs przyrodniczo-krajoznawczy<\/strong>. Rozes\u0142ano r\u00f3wnie\u017c ankiet\u0119<\/strong>, opracowan\u0105 przez aktywn\u0105 za\u0142o\u017cycielk\u0119 muzeum Aniel\u0119 Chmieli\u0144sk\u0105 (od 1911 roku przewodnicz\u0105c\u0105 Zarz\u0105du Oddzia\u0142u) i nauczyciela pana Perzyn\u0119.  G\u0142\u00f3wnym zadaniem ankiety by\u0142o opracowanie warunk\u00f3w ekonomicznych i o\u015bwiatowych wsi z okolic \u0141owicza[55]<\/a>. W 1911 roku rozes\u0142ano ok. 400 odezw<\/strong> do mieszka\u0144c\u00f3w \u0141owicza, okolicy oraz s\u0105siednich powiat\u00f3w, m. in. z zach\u0119caniem do zasilania zbior\u00f3w. Zbiory rozrasta\u0142y si\u0119 dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci Chmieli\u0144skiej, prowadzonym wyk\u0142adom, artyku\u0142om umieszczanym w \u201e\u0141owiczaninie\u201d [56]<\/a>, g\u0142\u00f3wnie w celu gromadzenia przedmiot\u00f3w zwi\u0105zanych z \u017cyciem Ksi\u0119\u017cak\u00f3w z Ksi\u0119stwa \u0141owickiego. Dary od miejscowego ziemia\u0144stwa wzbogaca\u0142y dzia\u0142 etnograficzny, na kt\u00f3ry po\u0142o\u017cono zdecydowany nacisk. \u201eNap\u0142yn\u0119\u0142y liczne ofiary od Gospodarzy, ujawnione zosta\u0142y uzdolnienia nieznanych dotychczas Ksi\u0119\u017canek\u201d. Z zebranego materia\u0142u przygotowano ekspozycje na dwie wystawy: Wystaw\u0119 Zdobnictwa Ludowego w Warszawie <\/strong>[57]<\/a> i  Wystaw\u0119 Etnograficzno-Artystyczn\u0105 we W\u0142oc\u0142awku<\/strong> zwan\u0105 te\u017c „Kujawsk\u0105” [58]<\/a>. Zbiory etnograficzne pokazywano r\u00f3wnie\u017c 25 listopada 1911 roku w oddzielnym dziale na Wystawie pracy kobiet w Gnie\u017anie [59]<\/a>. Sekcja muzealna wysy\u0142a\u0142a wyroby ludowe na inne wystawy [60]<\/a>. Muzeum otrzyma\u0142o: kolekcje minera\u0142\u00f3w, skamienia\u0142o\u015bci, ptak\u00f3w i przyrodnicze, i in. Planowano, przy wsp\u00f3\u0142udziale specjalist\u00f3w, utworzy\u0107 dzia\u0142y: rolniczy, ogrodniczy, pszczelniczy, higieniczny, etnograficzny, przyrodniczy, geograficzno-statystyczny, wychowania przedszkolnego, szk\u00f3\u0142 rolniczych i zawodowych [61]<\/a>.<\/p>\n
Dzi\u0119ki \u201eludziom dobrej woli\u201d w 1913 roku uda\u0142o si\u0119 utworzy\u0107 Muzeum Oddzia\u0142u PTK w Ostro\u0142\u0119ce<\/strong>, le\u017c\u0105cej na terenie dawnej Puszczy Kurpiowskiej. Skupiono si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na gromadzeniu przedmiot\u00f3w zwi\u0105zanych z \u017cyciem mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, zwanych Puszczakami, lub Kurpiami, by\u0142y to przyk\u0142ady dawnych ubior\u00f3w kurpiowskich, sprz\u0119t\u00f3w i wyrob\u00f3w sztuki ludowej [62]<\/a>. W \u201eMuzeum Kurpi\u00f3w\u201d zgromadzono te\u017c wiele pami\u0105tek historycznych oraz przedmiot\u00f3w archeologicznych, geologicznych, okaz\u00f3w przyrody \u017cywej i martwej, \u201epreparatami: zakonserwowane w  spirytusie w\u0119\u017ce, rogi jelenie i \u0142osie, itp.\u201d [63]<\/a>.<\/p>\n
Wielkim dobroczy\u0144c\u0105 Muzeum PTK w Radomiu<\/strong> by\u0142 ks. Jan Wi\u015bniewski, kolekcjoner dzie\u0142 sztuki, pami\u0105tek historycznych i zabytk\u00f3w regionalnych. Po utworzeniu Oddzia\u0142u PTK w 1908 roku, ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej utworzono sekcj\u0119 muzealn\u0105 a ks. Wi\u015bniewski zosta\u0142 jej przewodnicz\u0105cym [64]<\/a>. W1913 roku ks. Wi\u015bniewski zwolennik powstania Muzeum Ziemi Radomskiej, zdeponowa\u0142 swoje prywatne zbiory licz\u0105ce oko\u0142o 1000 pozycji,  z zastrze\u017ceniem wycofania je\u015bli muzeum nie znajdzie odpowiedniego lokalu.  Muzeum chocia\u017c niewielkie obejmowa\u0142o dzia\u0142y: malarstwo religijne i \u015bwieckie, sztychy, grafik\u0119, gobeliny, geologiczny, archeologiczny, dokumenty, numizmatyczny, etnograficzny [65]<\/a>.<\/p>\n
Nale\u017cy wspomnie\u0107 o zbiorach Oddzia\u0142u PTK w Cz\u0119stochowie<\/strong>, zapocz\u0105tkowanych dzi\u0119ki darom otrzymanym od Komitetu Organizacyjnego Krajowej Wystawy Przemys\u0142owo-Rolniczej w 1909 roku i pojedynczych wystawc\u00f3w [66]<\/a>. W ko\u0144cu 1911 roku wsp\u00f3lnie z Towarzystwem Opieki Szkolnej i oddzia\u0142em cz\u0119stochowskim Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego, wybrano komitet, kt\u00f3ry postanowi\u0142 powi\u0119kszy\u0107 zbiory przyrodnicze oraz utworzy\u0107 osobny dzia\u0142 obrazuj\u0105cy przemys\u0142 miejscowy. W roku 1916 powsta\u0142  nowy dzia\u0142 pami\u0105tek obecnej wojny, przesz\u0142o 60 okaz\u00f3w [67]<\/a>. Po Wystawie Przemys\u0142owo-Rolniczej w Cz\u0119stochowie cz\u0119\u015b\u0107 eksponat\u00f3w otrzyma\u0142o te\u017c  Muzeum Oddzia\u0142u PTK w D\u0105browie G\u00f3rniczej im. Z. Glogera<\/strong>, by\u0142o to \u201eponad 200 okaz\u00f3w rud, odcisk\u00f3w ro\u015blin, skamielin, okaz\u00f3w ska\u0142, du\u017cy zbi\u00f3r map geologicznych\u201d. Znamienne, \u017ce jednym z  g\u0142\u00f3wnych zada\u0144 sekcji by\u0142o zobrazowanie \u201ewszystkich system\u00f3w geologicznych Zag\u0142\u0119bia i Kraju\u201d, poprzez zebranie okaz\u00f3w petrograficznych i paleontologicznych z rob\u00f3t podziemnych, r\u00f3wnie\u017c w celu naukowym. Zamierzano si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 z odezw\u0105 do os\u00f3b pracuj\u0105cych w g\u00f3rnictwie<\/strong> o dostarczanie do muzeum znalezionych okaz\u00f3w. Postanowiono tak\u017ce z duplikat\u00f3w przeprowadza\u0107 wymiany z innymi zbiorami, a tak\u017ce uk\u0142ada\u0107 podr\u0119czne kolekcje dla szk\u00f3\u0142 [68]<\/a>.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym celem za\u0142o\u017conego w 1910 roku Oddzia\u0142u PTK w Che\u0142mie<\/strong> by\u0142o, w obliczu wyodr\u0119bnienia Che\u0142mszczyzny w osobn\u0105 guberni\u0119 oraz w perspektywie wydzielenia z Kr\u00f3lestwa Polskiego i wcielenia do Cesarstwa Rosyjskiego, propagowanie krajoznawstwa na swoim terenie. Ruch krajoznawczy od zarania stanowi\u0107 mia\u0142 tutaj ukryt\u0105 form\u0119 propagandy polsko\u015bci. PTK by\u0142o w\u00f3wczas jedyn\u0105 organizacj\u0105 w mie\u015bcie, zrzeszaj\u0105c\u0105 wy\u0142\u0105cznie Polak\u00f3w \u2014 przedstawicieli miejscowej inteligencji \u015bwieckiej i duchownej oraz okolicznych ziemian [69]<\/a>. Przewodnicz\u0105cym sekcji muzealnej zosta\u0142 Jan Kici\u0144ski, dzi\u0119ki jego inicjatywie, ofiarno\u015bci i zapoznaniu cz\u0142onk\u00f3w ze sposobami poszukiwa\u0144, zbierania i kolekcjonowania podczas wycieczek, a dzi\u0119ki temu powi\u0119kszania zbior\u00f3w muzeum. Kici\u0144ski z\u0142o\u017cy\u0142 tam 2 w\u0142asne kolekcje minera\u0142\u00f3w, poza tym ofiarowano<\/p>\n
\n
\u201e2 ko\u015bci mamuta, [\u2026] kolekcj\u0119 miejscowych motyli, przesz\u0142o sto okaz\u00f3w archeologicznych i paleontologicznych, z r\u00f3\u017cnych stron kraju (z uwzgl\u0119dnieniem che\u0142mskiego) wreszcie kilkana\u015bcie okaz\u00f3w z dziedziny przemys\u0142u ludowego [70]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Muzea oddzia\u0142\u00f3w PTK powstawa\u0142y z dala od centr\u00f3w kulturowych, jak Warszawa, Krak\u00f3w, Lw\u00f3w, Pozna\u0144, Gda\u0144sk, Wilno, gdzie proces zak\u0142adania plac\u00f3wek muzealnych nast\u0105pi\u0142 znacznie wcze\u015bniej. By\u0142y tam bowiem uczelnie, instytuty, zak\u0142ady naukowe gromadz\u0105ce swoje zbiory, by\u0142o \u015brodowisko ludzi nauki, dla kt\u00f3rych muzeum mia\u0142o by\u0107 miejscem pracy, o\u015brodkiem badawczym. Byli zamo\u017cni kolekcjonerzy dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3rzy swoje zbiory udost\u0119pniali zwiedzaj\u0105cym. Wreszcie tworzono muzea miejskie z bogatymi archiwami. Pierwszym muzeum prowincjonalnym na terenach dawnej Rzeczpospolitej by\u0142o Muzeum Tatrza\u0144skie im. dr Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem, za\u0142o\u017cone w 1888 roku, przez warszawsk\u0105 inteligencj\u0119, zauroczon\u0105 przyrod\u0105 Tatr i podhala\u0144sk\u0105 kultur\u0105. Muzea PTK na prowincji, by\u0142y natomiast tworzone g\u0142\u00f3wnie przez lokalnych spo\u0142ecznik\u00f3w, lekarzy, kolekcjoner\u00f3w, nauczycieli, aptekarzy, duchownych, archeolog\u00f3w, przyrodnik\u00f3w, ziemia\u0144stwo. Mimo wielu trudno\u015bci, g\u0142\u00f3wnie lokalowych i finansowych, liczba utworzonych plac\u00f3wek \u015bwiadczy\u0142a o ogromnej potrzebie ich zak\u0142adania, zw\u0142aszcza \u017ce, o czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, powstawa\u0142y one w zaborze rosyjskim, gdzie co prawda restrykcje po wydarzeniach rewolucyjnych i wojnie z Japoni\u0105 nieco z\u0142agodnia\u0142y, to jednak w\u0142adze carskie t\u0142umi\u0142y wszelkie przejawy patriotyzmu w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w. Dla polskiej inteligencji wa\u017cne by\u0142o gromadzenie pami\u0105tek narodowych, spu\u015bcizny przodk\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105cych o chwale i pot\u0119dze dawnej Ojczyzny. Wreszcie miejscowe spo\u0142ecze\u0144stwo odkry\u0142o swoj\u0105 lokaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 kulturow\u0105, obrazowan\u0105 zw\u0142aszcza w dzia\u0142ach etnograficznych muze\u00f3w. Zwr\u00f3cono uwag\u0119 na lokalny przemys\u0142, rolnictwo, przyrod\u0119, uwarunkowania geologiczne, warunki \u017cycia miejscowych mieszka\u0144c\u00f3w.  Kolekcje muzealne, jak samo poj\u0119cie krajoznawstwa, obejmowa\u0142y swoim zakresem wiele dziedzin nauki, jak: przyroda, geografia, geologia, archeologia, fizjografia, etnografia, ekonomia, pami\u0105tki historyczne, sztuka, antropologia ale te\u017c przemys\u0142 i gospodarka. <\/strong>Tworzone z determinacj\u0105, w trudnych warunkach muzea krajoznawcze mia\u0142y si\u0119 sta\u0107 plac\u00f3wkami kulturalno-o\u015bwiatowymi dla ludno\u015bci zamieszka\u0142ej dany region, piel\u0119gnuj\u0105cej jednocze\u015bnie pami\u0119\u0107 o jego historii i to\u017csamo\u015bci narodowej. Mia\u0142y by\u0107 miejscem nauki i edukacji, a czasem miejscem pracy, zar\u00f3wno dla m\u0142odzie\u017cy jak i doros\u0142ych.<\/p>\n
Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY:<\/p>\n
[1]<\/a> RPTK [Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego] 1908, s. 155.
[2]<\/a> Komisja Muzealna. Regulamin<\/em>, RPTK 1908, s. 47-48.
[3]<\/a> S. Szyma\u0144ski, Muzea Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego 1906-1950<\/em>, Warszawa 1990, s. 20; M. Wawrzak, O muzeach Polskiego Towarzystwa krajoznawczego do 1918 roku. Od teorii do praktyki,<\/em> [w:] Muzeum a pami\u0119\u0107. Forma, produkcja, miejsce,<\/em>  pod red. Tomasza de Rosseta, Eweliny Bednarz Doiczmanowej oraz Aldony To\u0142ysz,  Warszawa 2018, s. 113-134.
[4]<\/a> W. Antoniewicz, Muzealnictwo i muzeografia w jedenastu rocznikach<\/em> \u201eZiemi\u201d, \u201eZiemia\u201d 1926, nr 23, s. 366-371.
[5]<\/a> M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne. Studium muzeologiczne. Pocz\u0105tki, rodzaje, istota i organizacja muze\u00f3w. Publiczne zbiory muzealne w Polsce i przysz\u0142y ich rozw\u00f3j<\/em>, Kij\u00f3w 1917, s. 41-46.
[6]<\/a> RPTK 1907, s. 37-39.
[7]<\/a> Wystawa wycieczkowa<\/em>, RPTK 1908, s. 34-36.
[8]<\/a> Pierwszy zawiera\u0142: zbiory zoologiczne – 898 pozycji; zbiory botaniczne \u2013 187  oraz 424 okazy mineralogiczne, drugi  380 okaz\u00f3w: 196 z geologii krajowej, 141 etnografii, 43 archeologii i 67 numizmatyki. Szkolny sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dzia\u0142\u00f3w: 1. nauczanie pocz\u0105tkowe, 2. fizyka i chemia, 3. zoologia, 4. botanika, 5. mineralogia z geologi\u0105, RPTK 1908, s. 50-53.
[9]<\/a> Ibidem.
[10]<\/a> RPTK 1910, 39-41.
[11]<\/a> zob. RPTK 1911, s. 58.
[12]<\/a> Z Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 24, s. 383.
[13]<\/a> M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne\u2026<\/em>, s. 42.
[14]<\/a> A. Maciesza, Zasady organizacji muze\u00f3w krajoznawczych<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1910, nr 35, s. 549-551; nr 36, s. 561-563.
[15]<\/a> Oddzia\u0142 Suwalski, RPTK 1908, s. 157.
[16]<\/a> Muzeum Ziemi Suwalskiej<\/em>, (przem\u00f3wienie dyr. Szko\u0142y Handlowej) \u201eTygodnik Suwalski, nr 26, 1908.
[17]<\/a> S.K. Lineburg, List otwarty do Towarzystwa Krajoznawczego w Warszawie i jego oddzia\u0142\u00f3w w Kr\u00f3lestwie<\/em>, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 31, 1908, s. 4-5.
[18]<\/a> Oddzia\u0142 Suwalski, RPTK 1908, s. 158.
[19]<\/a> Mo\u017cna poda\u0107 kilka przyk\u0142ad\u00f3w: \u201eW dalszym ci\u0105gu nades\u0142ali do muzeum przy Szkole Handlowej: siekierk\u0119 kamienn\u0105 i pi\u0119\u0107 monet\u2014 p. B. Skorupski, 70 starych monet\u2014-p. St. Staniszewski\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 27, 1908, (Kronika), s. 7; \u201eP. Czaplicki \u2013 17 starych monet, J. Kotowski \u2013 11 starych monet, A. Gromadzka -1 monet\u0119 z czas\u00f3w Jana Kazimierza\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 34, 1908, s. 8; \u201eJan Doma\u0144ski, w\u0142a\u015bciciel ziemski, z Wy\u0142kowyskiego \u2013 6 dokument\u00f3w, mi\u0119dzy kt\u00f3rymi dwa z oryginalnymi podpisami Jana Kazimierza i Augusta III; piecz\u0119cie pa\u0144stwowe polskie, \u015bwietnie zachowane\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 41, 1908, s. 7; \u201eT-wo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk w Wilnie: 1) Rocznik T-wa I, 2) Zapiski bryologiczne Szafnagla; pp. Bajkowscy z Dobkiszek: 1) kalendarz z 1835 r., 2) akta administracji d\u00f3br Dobkiszek z 1845 r., 30 ryngraf, 4) 2 bilety skarbowe z 1794 r.; Lutosta\u0144ski ucz. IV kl. Szk. Handlowej \u2013 2 minety srebrne i 3 miedziane; p. Stanis\u0142aw Maszewski 51 monet srebrnych i miedzianych\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 46, 1908, s. 7; \u201eP. Jan Dowgia\u0142\u0142o z Dolnicy \u2013 10 monet srebrnych i miedzianych; papierowy z\u0142oty polski. P. Henryk Rodziewicz: zabawki ludowe z Kleszcz\u00f3wkia  Liszkowa; Gierulewicz, ucz. III kl. Szko\u0142y Handlowej: zabawki ludowe z Wy\u0142kobol; p. Rogali\u0144ski [\u2026] 1) cz\u0119\u015b\u0107 nogi mamuta, przywieziona z Syberii, znaleziona w r. b. na brzegach rzeki Odi, 2) Psa\u0142terz Dawidowy Kochanowskiego z r. 1611 wyd. w Krakowie, 3) \u201eCedr mistyczny\u201d, 4) Kostytucje Sejmu Warszawskiego za Zygmunta III (od str. 253 do str. 756, 5) Statut Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego z r. 1648\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 47, 1908, s. 8.
[20]<\/a> A. Matusiewicz, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze 1907-1950. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze 1950-2007,<\/em> Suwa\u0142ki 2010, s. 23-24.
[21]<\/a> \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 50, 1908.
[22]<\/a> S. T. [Stanis\u0142aw Trzci\u0144ski, nauczyciel Szko\u0142y Handlowej], Muzeum Ziemi Suwalskiej<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 2, s. 28-30.
[23]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1908, s. 128-129.
[24]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1909, s. 114-115.
[25]<\/a> \u201eOtrzymano jedynie par\u0119 sztuk kierezji i kaftana, ofiarowanych przez p. Teodora G\u00f3rskiego z Galonek\u201d.[26]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1909, s. 117-118.
[27]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1910,  s. 145-146.
[28]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1911, s. 145-146.
[29]<\/a> Oddzia\u0142 Siedlecki, RPTK 1908, s. 155-157.
[30]<\/a> Plac\u00f3wka posiada\u0142a w\u00f3wczas 121 okaz\u00f3w mineralogicznych, 106 numizmatycznych, 59 zoologicznych, 6 pude\u0142ek owad\u00f3w, 1 archeologicznych, 23 zabytk\u00f3w historycznych, 118 ksi\u0105\u017cek, 5 album\u00f3w, 11 map, Oddzia\u0142 Siedlecki, RPTK 1909, s. 163.
[31]<\/a> RPTK 1911, s. 225.
[32]<\/a> Grekk Micha\u0142 Prawdzic (1851-1901) historyk, poeta, rze\u017abiarz, malarz.
[33]<\/a> Micha\u0142 Rawita-Witanowski, Odezwa Oddzia\u0142u Piotrkowskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego,<\/em> \u201eEcha Piotrkowskie\u201d, nr 32, 17 sierpnia 1909, s. 2-3.
[34]<\/a> Oddzia\u0142 Piotrkowski, RPTK, 1909, s. 152-153.
[35]<\/a> Oddzia\u0142 Piotrkowski, RPTK 1910, s. 199.
[36]<\/a> Ksi\u0119ga depozyt\u00f3w Muzeum Krajoznawczego Oddzia\u0142u Piotrkowskiego<\/em>, b. d., R\u0119kopis w posiadaniu Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim.
[37]<\/a> Oddzia\u0142 Miechowski, RPTK 1908, s.144-146.
[38]<\/a> Oddzia\u0142 Miechowski, RPTK 1909, s. 152.
[39]<\/a> Stanis\u0142aw Graeve (1868-1912), etnograf i krajoznawca, kolekcjoner, w\u0142a\u015bciciel Biskupic w Ziemi Sieradzkiej. By\u0142 autorem i wydawc\u0105 Przewodnika po guberni kaliskiej<\/em> oraz opracowania Sztuka ludowa w Sieradzkiem<\/em>.
[40]<\/a> K. Bzowski, Zbiory polskie. VIII, Muzeum krajoznawcze w Kaliszu<\/em>, \u201eZiemia\u201d nr 15, 1912, s. 235-237.
[41]<\/a> Oddzia\u0142 J\u0119drzejowski, RPTK 1909, s. 96-97.
[42]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141\u00f3dzki, RPTK 1909, s. 137-138.
[43]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141\u00f3dzki, RPTK 1910, s. 165-167.
[44]<\/a> Do Muzeum nap\u0142yn\u0119\u0142y nowe dary, jak np. \u201ekilka autograf\u00f3w, starych i nowych map, medali pami\u0105tkowych, wykopalisk, skamienia\u0142o\u015bci i kruszc\u00f3w, kolekcja pisanek (sztuk 67), wycinanek \u0142owickich itp.; z przedmiot\u00f3w przemys\u0142u miejscowego wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 ofiary, firmy Freed Greenwood (fabryka warsztat\u00f3w tkackich) \u2013 grupa wyrob\u00f3w, u\u0142o\u017conych w kszta\u0142cie bardzo gustownych gwiazd, uj\u0119tych w dwie d\u0119bowe ramy, oraz gablota fir. Akc. Tow. M. Silberstein \u2013 zawieraj\u0105ca kolekcja bawe\u0142ny (prz\u0119dzy bawe\u0142nianej) w r\u00f3\u017cnych gatunkach\u201d, j. w., s. 168-169.
[45]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141om\u017cy\u0144ski, RPTK 1910s. 179-185.
[46]<\/a> T. W\u0105growski, Gaw\u0119dy <\/em>do historii Oddzia\u0142u PTK-PTTK w Kielcach<\/em>, [w:] Studia i materia\u0142y z dziej\u00f3w krajoznawstwa polskiego PTTK w roku sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolecia,<\/em> T. IV, Warszawa 2010, s. 61-137, zw\u0142. s. 103.
[47]<\/a> Tadeusz W\u0142oszek (1843 \u2013 1933), uczestnik powstania styczniowego, nauczyciel \u0142aciny i greki w prywatnym gimnazjum w Warszawie, od 1885 w Mariampolu. Po przej\u015bciu na emerytur\u0119 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Kielc.
[48]<\/a> T. W\u0105growski, Gaw\u0119dy<\/em>\u2026, s. 104.
[49]<\/a> Zdzis\u0142aw Leopold Lenartowicz (1862-1940), wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Kieleckiego Oddzia\u0142u PTK, opiekun zbior\u00f3w przyrodniczych i archeologicznych, artysta malarz, archeolog, autor malowide\u0142 na stropie kaplicy w Woli Kopcowej. Wykonawca malowa\u0142 i dokonywa\u0142 renowacji ko\u015bcio\u0142\u00f3w na terenie ziemi \u015bwi\u0119tokrzyskiej. https:\/\/maslow.info.pl\/serwis\/info\/redakcja\/6080-komitet-odbudowy-nagrobka-rodziny-lenartowiczow.html
[50]<\/a> Oddzia\u0142 Kielecki, RPTK 1910, s. 139.
[51]<\/a> J\u00f3zef Milicer i Jan Czarnocki, polscy geolodzy, opiekunowie dzia\u0142\u00f3w: geologicznego, archeologicznego, ornitologicznego,  Pracownicy 1945-2008, Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, Kielce 2009, s. 593-614.
[52]<\/a> Muzeum kieleckie<\/em>, \u201eGazeta Kielecka\u201d 1910, nr 20, s. 3.
[53]<\/a> Oddzia\u0142 Kielecki, RPTK 1910, s. 137.
[54]<\/a> T. W\u0105growski, Gaw\u0119dy\u2026., <\/em>s. 78.
<\/em>[55]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141owicki, RPTK 1910, s. 194.
[56]<\/a> A. Chmieli\u0144ska, W jakim celu tworzymy Muzeum w \u0141owiczu?,<\/em> \u201e\u0141owiczanin\u201d 1913 nr 5 i nr 6.
[57]<\/a> A. Janowski, Wystawa Zdobnictwa Ludowego w Warszawie<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 8 (25 lutego), s. 116-119.
[58]<\/a> A. Janowski, Wystawa Kujawska<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 23, s. 381-384.
[59]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141owicki, RPTK 1911, s. 197.
[60]<\/a> \u201ena wystaw\u0119 zabawek polskich do Warszawy, do \u017byrardowa, Rawy, P\u0142ocka\u201d, \u201eSprawozdanie dzia\u0142alno\u015bci Sekcji Muzealnej Oddzia\u0142u Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w \u0141owiczu w 1912 r.,<\/em> \u201e\u0141owiczanin\u201d 1913, nr 6, s. 5-6
[61]<\/a> A. Chmieli\u0144ska, W jakim celu tworzymy Muzeum w \u0141owiczu?<\/em>, \u201e\u0141owiczanin\u201d 1913, nr 5, s. 1-2; nr 6, s. 2-3.
[62]<\/a> Z Pol. Tow. Kraj<\/em>., \u201eZiemia\u201d 1914, nr 19, s. 301-302. 
[63]<\/a> Do powstania bogatych zbior\u00f3w przyczynili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie: Piotr Szyma\u0144ski \u2013 kustosz, Adam Ch\u0119tnik, Franciszek Malinowski, kt\u00f3ry udost\u0119pni\u0142 pomieszczenie w swoim domu oraz ofiarowa\u0142 kolekcj\u0119 fotografii. Liczne dary z\u0142o\u017cy\u0142o wielu mieszka\u0144c\u00f3w Ostro\u0142\u0119ki, j.w.
[64]<\/a> Oddzia\u0142 Radomski, R PTK 1909, s. 160.
[65]<\/a> A. Apanowicz, Historia Muzeum Regionalnego w Radomiu, Rocznik Muzeum \u015awi\u0119tokrzyskiego 3, 1965, s. 9-29, zw\u0142. s. 11.
[66]<\/a> Oddzia\u0142 Cz\u0119stochowski, RPTK 1909, s. 94.
[67]<\/a> Oddzia\u0142 Cz\u0119stochowski, RPTK 1906-1916, s. 64.
[68]<\/a> Oddzia\u0142 Zag\u0142\u0119bia, RPTK 1910, s. 227-228.
[69]<\/a> J. A. Paszkiewicz, Z dziej\u00f3w Oddzia\u0142u Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego \u2014 Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Che\u0142mie<\/em>,  Rocznik Che\u0142mski, T. 7, 2001, Che\u0142m 2002, s. 237-250, zw\u0142. 238.[70]<\/a> Oddzia\u0142 Che\u0142mski, RPTK 1911, s. 119-121.<\/p>\n
\n\n\n
\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
03.11.2018 | W dobie porewolucyjnych wydarze\u0144 politycznych, na mocy decyzji Warszawskiego Urz\u0119du Gubernialnego do Spraw o Stowarzyszeniach, w pa\u017adzierniku 1906 roku w rejestrze Stowarzysze\u0144 i Zwi\u0105zku Guberni Warszawskiej zalegalizowano szereg organizacji spo\u0142ecznych, stowarzysze\u0144 i towarzystw, w\u015br\u00f3d nich 42 miejsce zaj\u0119\u0142o Polskie Towarzystwo Krajoznawcze (PTK). Ju\u017c w listopadzie tego roku, przedstawiono projekt powstania PTK oraz zatwierdzono… <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":7522,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,60],"tags":[],"class_list":["post-7521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/7.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/7.jpg","author_info":{"display_name":"Ma\u0142gorzata Wawrzak","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=7"},"category_info":"Aktualno\u015bci<\/a>, Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
03.11.2018 | \"CC-BY-SA\"<\/pre>\n
<\/p>\n
W dobie porewolucyjnych wydarze\u0144 politycznych, na mocy decyzji Warszawskiego Urz\u0119du Gubernialnego do Spraw o Stowarzyszeniach, w pa\u017adzierniku 1906 roku w rejestrze Stowarzysze\u0144 i Zwi\u0105zku Guberni Warszawskiej zalegalizowano szereg organizacji spo\u0142ecznych, stowarzysze\u0144 i towarzystw, w\u015br\u00f3d nich 42 miejsce zaj\u0119\u0142o Polskie Towarzystwo Krajoznawcze (PTK). Ju\u017c w listopadzie tego roku, przedstawiono projekt powstania PTK oraz zatwierdzono jego Ustaw\u0119, opracowan\u0105 wcze\u015bniej przez podr\u00f3\u017cnika i krajoznawc\u0119 Aleksandra Janowskiego. Zezwala\u0142a ona na<\/p>\n
\n
dzia\u0142alno\u015b\u0107 jedynie na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego i okre\u015bla\u0142a trzy podstawowe cele: 1. Zbieranie wiadomo\u015bci dotycz\u0105cych krajoznawstwa polskiego; 2. Gromadzenie danych naukowych: geograficznych, fizjograficznych, antropologicznych, etnograficznych, statystyczno-ekonomicznych, archeologicznych oraz zwi\u0105zanych z histori\u0105 sztuki, dotycz\u0105cych ziem polskich i kraj\u00f3w przyleg\u0142ych historycznie lub geograficznie z nimi zwi\u0105zanych; 3. Szerzenie w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u a szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy, wiadomo\u015bci dotycz\u0105cych krajoznawstwa polskiego. <\/em><\/p>\n
W my\u015bl Ustawy zakres dzia\u0142alno\u015bci Towarzystwa obejmowa\u0142 szereg dziedzin nauki. G\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o szerzenie idei krajoznawstwa, jako \u201dcennego materia\u0142u i \u017ar\u00f3d\u0142a dla najrozmaitszych nauk\u201d. Szerokim i daleko si\u0119gaj\u0105cym celem Towarzystwa by\u0142o \u201eRozbudza\u0107 samowiedz\u0119 narodow\u0105 przez zaznajamianie si\u0119 ze wszystkim co dotyczy kraju, jego historii, pami\u0105tek, flory i fauny, archeologii i etnografii, przemys\u0142u i handlu, zbada\u0107 go pod wzgl\u0119dem naukowym\u201d <\/em>[1]<\/a>. <\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Organizacja mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 edukacyjn\u0105, wychowawcz\u0105 i popularyzatorsk\u0105.<\/em><\/p>\n
Powo\u0142ano szereg sekcji i komisji. Wobec rosn\u0105cej liczby zbior\u00f3w, przej\u0119tych po Muzeum szkolnym Macierzy Polskiej przez Zarz\u0105d PTK w Warszawie i dla ich lepszej organizacji, 23 marca1908 roku, powo\u0142ano Komisj\u0119 muzealn\u0105<\/b> i zatwierdzono jej Regulamin, kt\u00f3ry nakazywa\u0142 gromadzenie i udost\u0119pnianie zbior\u00f3w krajoznawczych oraz umo\u017cliwienie korzystania z nich ludziom nauki [2]<\/a>. W szybkim tempie, niemal na terenie ca\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polskiego, powsta\u0142a sie\u0107 oddzia\u0142\u00f3w PTK. Jako pierwszy w 1907 roku rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Oddzia\u0142 Suwalski, w 1908 roku by\u0142o ich ju\u017c pi\u0119tna\u015bcie: Cz\u0119stochowski, D\u0105browski, Kaliski, Kielecki, Kujawski, Lubelski, \u0141apski, \u0141om\u017cy\u0144ski, \u0141owicki, Miechowski, Kujawski, Piotrkowski, Radomski, Siedlecki, Suwalski, Wielu\u0144ski, a \u201e5 zapocz\u0105tkowa\u0142o muzea ziemi swojej\u201d. W 1911 roku powsta\u0142y jeszcze oddzia\u0142y: Gr\u00f3jecki, J\u0119drzejowski, Kutnowski, \u0141\u00f3dzki, Olkuski, Pi\u0144czowski, Zawiercki, Zag\u0142\u0119bia. Do roku 1918 dosz\u0142y: M\u0142awa, B\u0142onie, Pruszk\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a, Suchedni\u00f3w. W sumie by\u0142o dwadzie\u015bcia osiem oddzia\u0142\u00f3w. W 1912 roku za wyj\u0105tkiem oddzia\u0142\u00f3w w Gr\u00f3jcu, \u0141apach, Wieluniu i Kutnie, przy wszystkich funkcjonowa\u0142y muzea krajoznawcze<\/b>. Wed\u0142ug wylicze\u0144 Stanis\u0142awa Szyma\u0144skiego, dokonanych na podstawie Rocznika PTK, na koniec 1913 roku posiada\u0142y one 26131 muzeali\u00f3w, a zwiedzi\u0142o je 8865 os\u00f3b [3]<\/a>.<\/p>\n
Najlepszym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o zbiorach i ich zawarto\u015bci by\u0142 i jest obecnie Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (RPTK), wydawany w Warszawie od 1907 roku, gdzie publikowano sprawozdania z dzia\u0142alno\u015bci Zarz\u0105du oraz poszczeg\u00f3lnych Oddzia\u0142\u00f3w. Tam odpowiednie komisje i sekcje zdawa\u0142y relacje z corocznej aktywno\u015bci i osi\u0105gni\u0119\u0107. W\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c Sekcje muzealne, sk\u0142ada\u0142y raport o  organizacji i rozwoju muze\u00f3w w Oddzia\u0142ach PTK na prowincji, zamieszczaj\u0105c list\u0119 swoich cz\u0142onk\u00f3w a czasem, jednak sporadycznie, wymieniano darczy\u0144c\u00f3w i depozytariuszy a okazjonalnie obok nazwisk notowano pochodzenie b\u0105d\u017a profesj\u0119 wymienionych os\u00f3b. Pismem przewodnim PTK by\u0142 dwutygodnik \u201eZiemia\u201d, wydawany od stycznia 1910 roku, ukazywa\u0142y si\u0119 w nim artyku\u0142y naukowe i popularyzatorskie z wielu dziedzin, w tym r\u00f3wnie\u017c o muzeach i  sprawach muzealnictwa na prowincji [4]<\/a>. Mimo nakazu dzia\u0142alno\u015bci PTK jedynie na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego, pismo dociera\u0142o do najodleglejszych zak\u0105tk\u00f3w kraju. Informacje o muzeach krajoznawczych PTK umie\u015bci\u0142 Mieczys\u0142aw Treter w swojej rozprawie wydanej w 1917 roku w Kijowie [5]<\/a>.<\/p>\n
Muzea krajoznawcze mog\u0142y si\u0119 rozwija\u0107 dzi\u0119ki ofiarno\u015bci polskiej inteligencji, byli to przedstawiciele nauki, duchowie\u0144stwo, nauczyciele, lekarze, aptekarze, mi\u0142o\u015bnicy lokalnej historii, spo\u0142ecznicy, ziemia\u0144stwo, w\u0142a\u015bciciele czasem poka\u017anych kolekcji. Gwarantem rozwoju i powi\u0119kszania muzealnych zbior\u00f3w by\u0142y odezwy i kwestionariusze<\/b>, rozsy\u0142ane do sympatyk\u00f3w PTK z pro\u015bb\u0105 o sk\u0142adanie dar\u00f3w lub depozyt\u00f3w oraz informowanie gdzie znajduj\u0105 si\u0119 obiekty zabytkowe, zbiory przyrodnicze, etnograficzne i in., kt\u00f3re mog\u0142yby zasili\u0107 muzealn\u0105 kolekcj\u0119. Drukowano je r\u00f3wnie\u017c w lokalnych gazetach, kt\u00f3re by\u0142y wa\u017cnym \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy organizatorami plac\u00f3wek a miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105. Niekiedy czasopisma, w odpowiednich rubrykach, umieszcza\u0142y nazwiska ofiarodawc\u00f3w i informacje o darowanych przez nich przedmiotach. Kolejn\u0105 metod\u0105 powi\u0119kszania kolekcji by\u0142o zbieranie okaz\u00f3w podczas wycieczek<\/b>. W tym celu w porozumieniu z oddzia\u0142owymi sekcjami wycieczkowymi lub popularyzowania krajoznawstwa uk\u0142adano instrukcje pouczaj\u0105ce uczestnik\u00f3w jak zbiera\u0107, przechowywa\u0107 i dostarcza\u0107 znaleziska. Innym sposobem przynosz\u0105cym sukces w powi\u0119kszaniu zbior\u00f3w by\u0142y wystawy<\/b> organizowane przez Zarz\u0105d lub lokalne plac\u00f3wki. Po ich zamkni\u0119ciu wiele obiekt\u00f3w zasila\u0142o muzealne zasoby. Bardzo wa\u017cnym czynnikiem rozwoju by\u0142y wykopaliska archeologiczne<\/b>, prowadzone przez specjalist\u00f3w lub organizowane przez cz\u0142onk\u00f3w sekcji muzealnych w regionie.<\/p>\n
Ju\u017c w 1907 roku Zarz\u0105d PTK w Warszawie apelowa\u0142 do spo\u0142ecze\u0144stwa o dostarczenie rozmaitych okaz\u00f3w. Zwracano si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do os\u00f3b, kt\u00f3rym bliskie by\u0142y cele i zadania Towarzystwa o powi\u0119kszanie zbior\u00f3w \u201eokazami, nieraz bardzo pospolitymi w swojej najbli\u017cszej okolicy a nie spotykanymi lub rzadkimi w innych stronach kraju\u201d. Mo\u017ce to by\u0107 cho\u0107by:<\/p>\n
\n
\u201eKilka zasuszonych ro\u015blin lub owad\u00f3w z jakiejkolwiek okolicy (r\u00f3\u017cnych region\u00f3w kraju), kawa\u0142ki marmuru kieleckiego, piaskowca z Pi\u0144czowa lub Kunowa, kredy z Che\u0142mna, od\u0142amki w\u0119gla z D\u0105browy, galman z Olkusza, wapie\u0144 lubelski i z okolic Piotrkowa, gips z kieleckiego, rud\u0119 \u017celaza ze stron radomskich i kieleckich, torf z ziemi p\u0142ockiej i \u0142om\u017cy\u0144skiej\u201d [6]<\/a>.      <\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n
Zbiory Zarz\u0105du PTK pocz\u0105tkowo gromadzono w siedzibie Polskiej Macierzy Szkolnej przy ul. Sadowej 12a od 1 lipca 1908 roku we w\u0142asnym lokalu przy Alejach Jerozolimskich 29. Najpierw by\u0142 to ksi\u0119gozbi\u00f3r, g\u0142\u00f3wnie z dziedziny geografii i krajoznawstwa, otrzymany od firm i os\u00f3b prywatnych. Pr\u00f3cz ksi\u0119gozbioru Towarzystwo posiada\u0142o zacz\u0105tki zbior\u00f3w przyrodniczych, archeologicznych i etnograficznych \u2013 z ofiarno\u015bci Aleksandra Janowskiego, Stanis\u0142awa Moskalewskiego, Stanis\u0142awa Pfadta, Przyborowskiego i w\u0142a\u015bcicieli kopalni wapna w Sulejowie p.f. \u201eSo\u0142tan i Psarski\u201d. Jeszcze w maju 1908 roku Zarz\u0105d zorganizowa\u0142 \u201eWystaw\u0119 wycieczkow\u0105<\/b>\u201d, na kt\u00f3rej m. in. prezentowano pomoce do kolekcjonowania podczas wycieczek oraz zebrane zbiory: przyrodnicze, zielniki, fotografie, wycinanki, zbi\u00f3r skamienia\u0142o\u015bci z okolic Miechowa i Ojcowa [7]<\/a>.<\/p>\n
\n
Po przej\u0119ciu zbior\u00f3w Macierzy i powo\u0142aniu Komisji muzealnej w 1908 roku, zbiory podzielono na dwie cz\u0119\u015bci: szkoln\u0105, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0142y przedmioty pozosta\u0142e po Macierzy, przeznaczone do pomocy w nauczaniu oraz krajoznawcz\u0105 jako \u201eprzedmioty s\u0142u\u017c\u0105ce do poznania kraju\u201d<\/em>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W miar\u0119 rosn\u0105cej liczby zbior\u00f3w postanowiono zbiera\u0107 materia\u0142 muzealny przede wszystkim z okolic Mazowsza. <\/strong>Cz\u0119\u015b\u0107 szkoln\u0105 podzielono na pi\u0119\u0107, a krajoznawcz\u0105 na dziesi\u0119\u0107 dzia\u0142\u00f3w [8]<\/a>. W Roczniku PTK wydrukowano nazwiska darczy\u0144c\u00f3w, byli w\u015br\u00f3d nich za\u0142o\u017cyciele \u2013 K. Kulwie\u0107, S. Czarnowski i Al. Janowski, a tak\u017ce Stanis\u0142aw Kontkiewicz (1849\u20131924), in\u017cynier g\u00f3rniczy, geolog i wielu innych [9]<\/a>. <\/em>W 1910 roku, wymieniono ponad 80 darczy\u0144c\u00f3w. Szczeg\u00f3lnymi darami by\u0142y:<\/p>\n
\n
\u201eZbi\u00f3r rog\u00f3w kopalnych, skamienia\u0142o\u015bci i \u017carn przedhistorycznych – dar od \u015bp. Zygmunta Glogera; zbi\u00f3r ryb krajowych ofiarowanych przez p. Wincentego Grodzickiego z Siemienia z Ziemi Siedleckiej. Pi\u0119kny okaz nied\u017awiedzia wypchanego podarowany przez p. Mari\u0119 Aleksandrowiczow\u0105; okazy ryb, gad\u00f3w i owad\u00f3w zebranych przez m\u0142odzie\u017c w dobrach Ordynacji Zamojskiej, dzi\u0119ki pomocy administracji tych d\u00f3br\u201d [10]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W 1911 roku kolekcja znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142a. Bogate zbiory pochodz\u0105ce z kolonii polskich w Paranie, ofiarowa\u0142 Tadeusz Chrostowski, by\u0142a to kolekcja ptak\u00f3w, monety, stroje ludowe, narz\u0119dzia, produkty spo\u017cywcze. W Roczniku opublikowano list\u0119 ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu darczy\u0144c\u00f3w [11]<\/a>. W \u201eZiemi\u201d podano, \u017ce Muzeum Krajoznawcze w Warszawie zasila\u0142a g\u0142\u00f3wnie swymi zbiorami ucz\u0105ca si\u0119 m\u0142odzie\u017c i osoby nie nale\u017c\u0105ce do Towarzystwa, m.in. K\u00f3\u0142ko ziemianek z Terespola [12]<\/a>. W 1912 roku wzbogaci\u0142y si\u0119 znacznie zbiory przyrodnicze, przez w\u0142\u0105czenie cennych zbior\u00f3w delegat\u00f3w PTK do Zamojszczyzny: J. Domaniewskiego (zbiory ornitologiczne) i S. Tenenbauma (zbiory entomologiczne). W dziale ludoznawczym przyby\u0142o 176 okaz\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zbi\u00f3r ceramiki ludowej z r\u00f3\u017cnych okolic kraju (127 okaz\u00f3w) ofiarowany przez p. W\u0142adys\u0142awa Sztolcmana. W zwi\u0105zku z powi\u0119kszaj\u0105cymi si\u0119 zbiorami i brakiem miejsca dla odpowiedniego ich przechowywania pojawi\u0142a si\u0119 my\u015bl o wzniesieniu nowej, w\u0142asnej siedziby, pod nazw\u0105 \u201eDom Krajoznawczy\u201d [13]<\/a>.  W roku 1913 dzi\u0119ki darowiznom przyby\u0142o 1086 eksponat\u00f3w. Wybuch I wojny \u015bwiatowej przekre\u015bli\u0142 daleko id\u0105ce plany wzniesienia nowego gmachu.<\/p>\n
Wzorem Centrali w Warszawie, gromadzenie i organizowanie zbior\u00f3w sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym celem dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142\u00f3w PTK. \u201eW muzeach wi\u0119c naszych znale\u017a\u0107 si\u0119 powinny wszelkie okazy dotycz\u0105ce ziemi, wraz z przyrod\u0105 martw\u0105 i \u017cyw\u0105, oraz okazy odnosz\u0105ce si\u0119 do jej mieszka\u0144c\u00f3w obecnych i dawniejszych\u201d, pisa\u0142 Aleksander Maciesza aktywny cz\u0142onek PTK,  za\u0142o\u017cyciel Muzeum Towarzystwa Naukowego w P\u0142ocku[14]<\/a>. Zbiory pozyskiwano r\u00f3\u017cnymi drogami. By\u0142y to g\u0142\u00f3wnie dary cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa, prywatnych kolekcjoner\u00f3w, badaczy i eksplorator\u00f3w teren\u00f3w, na kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 oddzia\u0142y PTK.<\/p>\n[caption id=\"\" align=\"alignright\" width=\"300\"]\"\" Muzeum Ziemi Suwalskiej, ekspozycja muzealna w gmachu Szko\u0142y Handlowej w Suwa\u0142kach , wg S. Trzcinski, Muzeum Ziemi Suwalskiej, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 2<\/em>[\/caption]\n
Powodzenia w rozwoju muzealnych kolekcji upatrywano w apelach i odezwach kierowanych do okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. <\/em>Jednym z pierwszych by\u0142 Oddzia\u0142 PTK w Suwa\u0142kach, powsta\u0142 w 1907 roku, a ju\u017c w nast\u0119pnym, jak podaje RPTK, postanowiono utworzy\u0107 Sekcj\u0119 popularyzowania krajoznawstwa i zorganizowa\u0107 muzeum ziemi Suwalskiej [15]<\/a>. Wcze\u015bniej inicjatyw\u0119 powstania Muzeum podj\u0119li nauczyciele Szko\u0142y Handlowej, pierwszy ofiarodawca \u201epan Jan Schmidt z\u0142o\u017cy\u0142 ju\u017c w Szkole trzydzie\u015bci starych monet, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych kilkana\u015bcie starych i cennych monet polskich…\u201c [16]<\/a>. W porozumieniu z oddzia\u0142em PTK Szko\u0142a Handlowa w Suwa\u0142kach odda\u0142a swoje zbiory pod warunkiem, \u017ce b\u0119d\u0105 one uporz\u0105dkowane i powi\u0119kszane. W \u201eTygodniku Suwalskim\u201d jeden z organizator\u00f3w Oddzia\u0142u Stanis\u0142aw Karol Lineburg umie\u015bci\u0142 artyku\u0142 o ochronie zabytk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci i konieczno\u015bci za\u0142o\u017cenia muzeum [17]<\/a>. Do ko\u0144ca 1908 roku Muzeum otrzyma\u0142o 780 eksponat\u00f3w, w tym 600 monet oraz przedmioty z dziedziny etnografii, archeologii i sztuki [18]<\/a>. W \u201eTygodniku Suwalskim\u201d, w dziale \u201eKronika\u201d, utworzono sta\u0142\u0105 rubryk\u0119 \u201eDo Muzeum Ziemi Suwalskiej\u201d, w kt\u00f3rej podawano nazwiska ofiarodawc\u00f3w i wymieniano ofiarowane eksponaty [19]<\/a>. Stanowi ona dzisiaj podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o zbiorach muzeum [20]<\/a>. Ponadto w Tygodniku wydrukowano apel do mieszka\u0144c\u00f3w, pt. \u201eMuzeum Ziemi Suwalskiej\u201d [21]<\/a>. W 1911 roku Muzeum obejmowa\u0142o dzia\u0142y: druk\u00f3w i dokument\u00f3w, r\u0119kopis\u00f3w, broni, numizmatyczny, ludoznawczy i po\u015bwi\u0119cony pami\u0105tkom po Elizie Orzeszkowej, zapocz\u0105tkowano dzia\u0142 obraz\u00f3w [22]<\/a>.<\/p>\n[caption id=\"\" align=\"alignright\" width=\"300\"]\"\" Zbiory Oddzia\u0142u Kujawskiego, wg A. Janowski, Wystawa Kujawska, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 3<\/em>[\/caption]\n
Niezwykle pr\u0119\u017cny Oddzia\u0142 Kujawski PTK we W\u0142oc\u0142awku<\/strong>, za\u0142o\u017cony w 1908 roku, niemal od razu przyst\u0105pi\u0142 do utworzenia Muzeum Ziemi Kujawskiej<\/strong>. Zacz\u0105tkiem by\u0142y zbiory po Kole w\u0142oc\u0142awskim  b. Polskiej Macierzy Szkolnej. U\u0142o\u017cono kwestionariusz krajoznawczy i rozes\u0142ano mieszka\u0144com Kujaw. Cyprian Apanowicz organizator i p\u00f3\u017aniejszy kustosz zbior\u00f3w sporz\u0105dzi\u0142  dwie odezwy: do ziemianek <\/strong>oraz nauczycieli ludowych<\/strong>, prosz\u0105c o dostarczanie odpowiednich okaz\u00f3w [23]<\/a>. Sprawozdania z nap\u0142ywaj\u0105cych dar\u00f3w umieszczano w \u201eGazecie Kujawskiej\u201d. Muzeum wzbogaci\u0142y te\u017c poszukiwania archeologiczne zapocz\u0105tkowane przez cz\u0142onk\u00f3w sekcji muzealnej. Niebawem po uroczystym otwarciu 14 marca 1909 roku Muzeum Ziemi Kujawskiej, rozes\u0142ano kolejn\u0105 \u201eOdezw\u0119 <\/strong>w sprawie Muzeum Ziemi Kujawskiej\u201d<\/strong>, w kt\u00f3rej  zwracano si\u0119 z pro\u015bb\u0105,<\/p>\n
\n
o udzielenie wiadomo\u015bci i wskaz\u00f3wek, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 i jakie zabytki przesz\u0142o\u015bci [\u2026] z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 przyjmowane b\u0119d\u0105: wszelkiego rodzaju zabytki sztuki dawnej, dzie\u0142a sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, wyroby sztuki stosowanej, sztuka i zdobnictwo ludowe, takie\u017c ubiory, sprz\u0119ty , naczynia, skrzynie itp. Wykopaliska przedhistoryczne, r\u0119kopisy, ksi\u0105\u017cki, zabytki pami\u0105tkowe, bro\u0144, odzie\u017c, sprz\u0119ty, ozdoby, itp. Okazy zoologiczne, botaniczne, mineralogiczne, geologiczne. Okazy i tablice wyrob\u00f3w przemys\u0142u fabrycznego i rzemios\u0142, s\u0142owem wszystko, co wchodzi w zakres krajoznawstwa\u201d [24]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Wkr\u00f3tce przygotowano r\u00f3wnie\u017c drug\u0105 \u201eOdezw\u0119 w sprawie zbior\u00f3w etnograficznych\u201d<\/strong>. Jednak nie przynios\u0142a ona po\u017c\u0105danych rezultat\u00f3w w \u015brodowisku wiejskim[25]<\/a>. W tej sytuacji postanowiono zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio do<\/p>\n
\n
obywateli i obywatelek ziemskich, proboszcz\u00f3w, administrator\u00f3w, rz\u0105dc\u00f3w, nauczycieli oraz wszystkich, kt\u00f3rzy pojmuj\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 takich zbior\u00f3w, o podj\u0119cie stara\u0144 i wyszukanie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej przedmiot\u00f3w, b\u0119d\u0105cych dawniej w powszechnym u\u017cyciu, a dzi\u015b ju\u017c zarzuconych.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n
Wskazano, jakie przedmioty Muzeum ch\u0119tnie przyjmie. Trzeci\u0105 by\u0142a \u201eOdezwa w sprawie gromadzenia okaz\u00f3w przemys\u0142u miejscowego<\/strong>\u201d, skierowana do jego przedstawicieli[26]<\/a>. Dzi\u0119ki Odezwom w 1910 roku wzbogaci\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142 etnograficzny. Przyby\u0142o m. in. oryginalne wyposa\u017cenie chaty kujawskiej oraz typowe stroje ludowe, co pozwoli\u0142o na deklaracj\u0119  udzia\u0142u w Wystawie zdobnictwa ludowego<\/em><\/strong>, planowanego w lutym 1911 roku przez Zarz\u0105d PTK w Warszawie [27]<\/a>. Na Wystawie izba kujawska, naturalnej wielko\u015bci, zosta\u0142a umieszczona w Sali odczytowej w lokalu Tow. Krajoznawczego. Dzi\u0119ki Wystawie zbiory etnograficzne zosta\u0142y uporz\u0105dkowane i skatalogowane, co r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yn\u0119\u0142o na otrzymanie dalszych dar\u00f3w i depozyt\u00f3w [28]<\/a>.<\/p>\n
Oddzia\u0142 PTK w Siedlcach<\/strong> zalegalizowany w maju 1908 roku, na zebraniu 22 listopada przyj\u0105\u0142 wniosek Jaros\u0142awa Che\u0142mi\u0144skiego urz\u0105dzenia tam Wystawy przyrodniczo-krajoznawczej<\/strong>. Zarz\u0105d oddzia\u0142u wystosowa\u0142 kwestionariusz <\/strong>dotycz\u0105cy Wystawy i rozes\u0142a\u0142 w ilo\u015bci trzystu sztuk \u201ewszystkim wybitniejszym mieszka\u0144com Podlasia”<\/strong>. Warto zacytowa\u0107 kilka punkt\u00f3w kwestionariusza, kt\u00f3re wskazywa\u0142y kierunek gromadzenia zbior\u00f3w:<\/p>\n
\n
\u201e1. Czy Sz. P. posiada jakiekolwiek zbiory lub okazy z dziedziny przyrody, archeologii, numizmatyki, i historii; je\u017celi tak, to jakie mianowicie?; [\u2026] 3. Czy nie m\u00f3g\u0142by Sz. Pan wskaza\u0107 miejsc godnych widzenia pod jakimkolwiek wzgl\u0119dem historycznym, archeologicznym lub \u015bci\u015ble przyrodniczym (pomniki, stare obrazy, wykopaliska, kaplice i ko\u015bcio\u0142y, ruiny, kamienie, ro\u015bliny i t. p.)?;  4. Czy istniej\u0105 podania lub ba\u015bnie, dotycz\u0105ce osobliwo\u015bci, lub zwi\u0105zane z tradycjami danej okolicy?; [\u2026] 6. Jakie nale\u017ca\u0142oby przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 kroki, a\u017ceby osobliwo\u015bci uchroni\u0107 od zag\u0142ady lub uszkodze\u0144?; [\u2026] 8. Jaki przemys\u0142 uprawia ludno\u015b\u0107 miejscowa (tkactwo, sitarstwo, garncarstwo i t. p.)?; 9. Czy ludno\u015b\u0107 zachowa\u0142a stroje swe wie\u015bniacze, je\u017celi tak, to gdzie mianowicie (nazwa wsi, osady i t. p. )?\u201d [29]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Na rozes\u0142any kwestionariusz Oddzia\u0142 otrzyma\u0142 175 odpowiedzi, zawieraj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142owe wiadomo\u015bci o materia\u0142ach krajowych Ziemi Podlaskiej. <\/strong>By\u0142y to informacje o dawnych ko\u015bcio\u0142ach, zamkach, pomnikach, wykopaliskach, pie\u015bniach, strojach ludowych, tradycyjnych obchodach i zbiorach, znajduj\u0105cych si\u0119 u os\u00f3b prywatnych. <\/strong>Wcze\u015bniejsze zbiory, powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 o 249 okaz\u00f3w muzealnych i sze\u015b\u0107 pude\u0142ek owad\u00f3w. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci prezesa Tow. Kredytowego Ziemskiego p. Jaros\u0142awa Rakowieckiego, w 1910 roku, Oddzia\u0142 pozyska\u0142 nowy lokal, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 pomie\u015bci\u0107 zbiory biblioteczno-muzealne [30]<\/a>. W 1911 roku zbiory powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 \u201edzi\u0119ki ofiarno\u015bci ziemian\u201d [31]<\/a>.<\/p>\n[caption id=\"\" align=\"alignright\" width=\"300\"]\"\" Muzeum Ziemi Piotrkowskiej, ekspozycja muzealna w refektarzu klasztoru bernardyn\u00f3w 1915, ze zbior\u00f3w  Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim<\/em>[\/caption]\n
My\u015bl powo\u0142ania Muzeum Ziemi Piotrkowskiej<\/strong> pad\u0142a w 1908 roku na og\u00f3lnym zebraniu Zarz\u0105du, w\u00f3wczas te\u017c postanowiono powo\u0142a\u0107 Sekcj\u0119 muzealn\u0105. Za\u0142o\u017cycielem Oddzia\u0142u by\u0142 Micha\u0142 Rawita-Witanowski, farmaceuta z zami\u0142owania historyk i etnograf, spo\u0142ecznik. Do cenniejszych nabytk\u00f3w nale\u017ca\u0142 zbi\u00f3r rycin po Michale Grekku z Niemirowa [32]<\/a>. W \u201eEchach Piotrkowskich\u201d wydrukowano Odezw\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa<\/strong>, informuj\u0105c\u0105 o zamiarach urz\u0105dzenia Muzeum miasta Piotrkowa i okolicy, kt\u00f3re  b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107<\/p>\n
\n
\u201egromadz\u0105c wszystko co dotyczy kraju naszego, a zw\u0142aszcza stron piotrkowskich, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem pami\u0105tek historycznych, jako te\u017c przyrody, archeologii, etnografii, przemys\u0142u i handlu\u2026\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Podobnie jak w Odezwie dla siedleckiego Muzeum, tutaj r\u00f3wnie\u017c u\u0142o\u017cono kwestionariusz, jako wskaz\u00f3wk\u0119 \u201eco by\u0142oby po\u017c\u0105dane do zbior\u00f3w muzealnych\u201d. Pierwszy punkt brzmia\u0142:<\/p>\n
\n
\u201eCzy nie posiada kto na miejscu lub w okolicy zbioru albo te\u017c pojedynczych okaz\u00f3w z dziedziny archeologii, etnografii, heraldyki, bibliografii, historii, jako te\u017c osobliwo\u015bci przyrody? (Zobacz \u2013 Wskaz\u00f3wki dla podr\u00f3\u017cuj\u0105cych<\/em> wyd. staraniem Oddzia\u0142u Piotrkowskiego PTK w 1908.)\u201d [33]<\/a> <\/p>\n<\/blockquote>\n
Ju\u017c w pierwszych kilkunastu miesi\u0105cach zdo\u0142ano zgromadzi\u0107 350 obiekt\u00f3w muzealnych z dziedziny przyrodoznawstwa, 42 okazy archeologiczne, 7 etnograficznych, 34 historyczne, 10 z paleontologii i sfragistyki, 183 numizmaty i 22 inne [34]<\/sup><\/a>. Dzi\u0119ki Odezwie pozyskano wiele dar\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie historycznych,  archeologicznych i etnograficznych [35]<\/a>. W 1911 roku zbiory liczy\u0142y 1200 eksponat\u00f3w. Jak wynika z rejestru prowadzonego przez Rawit\u0119-Witanowskiego, du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w muzealnych stanowi\u0142y depozyty, w\u0142a\u015bcicielami byli, m.in. Emilia Krzywicka, [X] \u0141\u0119cka,  ko\u015bci\u00f3\u0142 bernardyn\u00f3w, H. Jaroszewska [36]<\/a>.<\/p>\n[caption id=\"\" align=\"alignright\" width=\"300\"]\"\" \u0179r\u00f3d\u0142o: RPTK 1908[\/caption]\n
Zbiory muzealne tu\u017c po za\u0142o\u017ceniu w 1908 roku, zacz\u0105\u0142 gromadzi\u0107 Oddzia\u0142 PTK w Miechowie<\/strong>. Pierwszymi darczy\u0144cami byli: cz\u0142onek korespondent Stanis\u0142aw J. N. Czarnowski, kt\u00f3ry \u201eofiarowa\u0142 800 minera\u0142\u00f3w, skamienia\u0142o\u015bci, muszli, wykopalisk, rycin, itp., Tomasz Wi\u015bnicki okazy przyrodnicze i archeologiczne, Henryk Zaporski – numizmaty, Kubicki – motyle dzienne i nocne, Naszyd\u0142owski podarowa\u0142 w\u0119\u017ca wodnego w spirytusie, Kowalski – ko\u015b\u0107 mamuta i skamienia\u0142o\u015bci,  Franciszek Ch\u0142odnikiewicz – materia\u0142y surowe i wyroby kafli artystycznych ze swej fabryki i wielu innych\u201d [37]<\/a>. Przyby\u0142o r\u00f3wnie\u017c sporo nowych okaz\u00f3w od mi\u0142o\u015bnik\u00f3w i go\u015bci. W 1909 roku zbiory pomno\u017cy\u0142y si\u0119 dzi\u0119ki wycieczkom krajoznawczym, odbytym w celach badawczych [38]<\/a>.<\/p>\n[caption id=\"\" align=\"alignright\" width=\"300\"]\"\" Muzeum Krajoznawcze w Kaliszu, ekspozycja muzealna w gmachu Towarzystwa Muzycznego w Kaliszu, z 1911 roku, wg K. Bzowski, Muzeum Krajoznawcze w Kaliszu, \u201eZiemia\u201d 1912, nr 15<\/em>[\/caption]\n
G\u0142\u00f3wnym darczy\u0144c\u0105 Muzeum Oddzia\u0142u PTK w Kaliszu<\/strong> by\u0142 Stanis\u0142aw baron Graeve [39]<\/a>. Na jego zam\u00f3wienie powsta\u0142o 36 obraz\u00f3w, wykonanych przez Floriana Piekarskiego i Franciszka \u0141ubie\u0144skiego, przedstawiaj\u0105cych postacie w strojach ludowych, wn\u0119trza chat, wiejskie obyczaje i obrz\u0119dy, pejza\u017ce, widoki poszczeg\u00f3lnych budowli, w tym drewnianych ko\u015bci\u00f3\u0142k\u00f3w. Zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kolekcji barona stanowi\u0142y zbiory etnograficzne guberni Kaliskiej, w powiecie Sieradzkim, jak np. manekiny ze strojami ludowymi, albumy wycieczek, wzory tkanin, sprz\u0119ty gospodarstwa domowego oraz zbiory zoologiczne, g\u0142\u00f3wnie przyk\u0142ady ptak\u00f3w \u017cyj\u0105cych w okolicach Warty. Muzeum powsta\u0142o 17 grudnia 1911 roku we wsp\u00f3\u0142pracy z Sekcj\u0105 pokaz\u00f3w i pomocy przy Kaliskim Oddziale  Towarzystwa Popierania przemys\u0142u i handlu, kt\u00f3ra ju\u017c wcze\u015bniej posiada\u0142a poka\u017ane zbiory, przede wszystkim pomoce naukowe, jak: modele anatomiczne, przyrz\u0105dy fizyczne i chemiczne, zbiory zoologiczne, mineralogiczne, geologiczne, i. in. [40]<\/a><\/p>\n
Pierwszym darczy\u0144c\u0105 muzeum Oddzia\u0142u J\u0119drzejowskiego,<\/strong> za\u0142o\u017conego 8 maja 1909 roku, by\u0142 Antoni Sucharkiewicz, cz\u0142onek miejscowego Towarzystwa Po\u017cyczkowo-Oszcz\u0119dno\u015bciowego, kt\u00f3ry ofiarowa\u0142 poka\u017any zbi\u00f3r sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z przedmiot\u00f3w archeologicznych, paleontologicznych, mineralogicznych i numizmatycznych. Natomiast w\u0142a\u015bcicielka miejscowej apteki Emilia Kwiatkowska, udost\u0119pni\u0142a jeden pok\u00f3j we w\u0142asnym domu aby tam umie\u015bci\u0107 szafy i gablot\u0119 na przechowywanie zbior\u00f3w. W roku za\u0142o\u017cenia liczy\u0142y one ju\u017c ok. tysi\u0105ca okaz\u00f3w [41]<\/a>.<\/p>\n
Szko\u0142a Handlowa Kupiectwa \u0141\u00f3dzkiego by\u0142a pierwsz\u0105 siedzib\u0105 Oddzia\u0142u PTK w \u0141odzi<\/strong>, za\u0142o\u017conego w 1909 roku. Ju\u017c na pierwszym zebraniu utworzono 5 sekcji: odczytow\u0105, wycieczkow\u0105, biblioteczn\u0105, popularyzowania krajoznawstwa i muzealn\u0105. Zarz\u0105d postanowi\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 skierowa\u0107 g\u0142\u00f3wnie na poznanie miasta \u0141odzi i najbli\u017cszej okolicy, w zwi\u0105zku z czym wyda\u0142 i rozes\u0142a\u0142 Odezw\u0119 skierowan\u0105 g\u0142\u00f3wnie do miejscowych przedsi\u0119biorc\u00f3w<\/strong>. Okre\u015blono w niej cel i charakter zbior\u00f3w planowanego Muzeum i sposoby ich gromadzenia:<\/p>\n
\n
[\u2026] Towarzystwo [\u2026]  organizuje wycieczki po kraju prowadzone przez specjalist\u00f3w poszczeg\u00f3lnych ga\u0142\u0119zi [\u2026] gromadzi wszelkie zbiory, dotycz\u0105ce fizjografii, etnografii, przemys\u0142u, itp. [\u2026] postanowili\u015bmy utworzy\u0107 muzeum, a w nim zgromadzi\u0107 zbiory i r\u00f3\u017cne okazy wytw\u00f3rczo\u015bci miejscowej [\u2026] mamy zaszczyt najuprzejmiej prosi\u0107 Wielmo\u017cnego Pana o \u0142askawe poparcie naszych zamierze\u0144 przez zaofiarowanie okaz\u00f3w w\u0142asnej produkcji do zbior\u00f3w naszego muzeum\u201d [42]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Jak wynika ze sprawozdania umieszczonego w  Roczniku PTK z 1910 roku:<\/p>\n
\n
\u201eOdezwa ta da\u0142a pewien odd\u017awi\u0119k, jednak nie w tym stopniu, jakby si\u0119 spodziewa\u0107 nale\u017ca\u0142o\u201d[43]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Postanowiono zatem wyda\u0107 i rozes\u0142a\u0107 kolejn\u0105 Odezw\u0119 skierowan\u0105 do spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego<\/strong>, tym razem prosz\u0105c o sk\u0142adanie dar\u00f3w lub depozyt\u00f3w dotycz\u0105cych:<\/p>\n
\n
\u201epami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, okaz\u00f3w i dziw\u00f3w przyrody naszego kraju, jak r\u00f3wnie\u017c dotycz\u0105cych fizjografii, folkloru, archeologii, etnografii, przemys\u0142u, sztuki i t. p.\u201d [44]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Sekcja muzealna Oddzia\u0142u PTK w \u0141om\u017cy<\/strong>, w 1909 roku otrzyma\u0142a pomieszczenie w siedzibie \u0141om\u017cy\u0144skiej Kasy Przemys\u0142owc\u00f3w. W porozumieniu z Sekcj\u0105 wycieczkow\u0105 rozes\u0142a\u0142a do mieszka\u0144c\u00f3w ziemi \u0141om\u017cy\u0144skiej, 300 odezw i kwestionariuszy w sprawie zapocz\u0105tkowania zbior\u00f3w muzealnych<\/strong>, prosz\u0105c o nadsy\u0142anie wiadomo\u015bci o posiadanych zbiorach, okazach i materia\u0142ach z dziedziny krajoznawstwa. Reakcja jednak nie by\u0142a tak pozytywna, jakby tego oczekiwali cz\u0142onkowie sekcji, nades\u0142ano bowiem zaledwie 9 odpowiedzi. Jednak dary nap\u0142ywa\u0142y i w 1910 roku Muzeum posiada\u0142o 347 okaz\u00f3w, w tym m.in.: 214 monet, medale, kolekcje nasion, skamienia\u0142o\u015bci, s\u00f3l z warzelni ciechoci\u0144skiej, ozdobne kafle z g\u00f3ry w Krzewie po zamku my\u015bliwskim, a nawet wyroby japo\u0144skie [45]<\/a>.<\/p>\n[caption id=\"\" align=\"alignright\" width=\"300\"]\"\" Muzeum Oddzia\u0142u PTK w Kielcach, Kustosz T. W\u0142oszek oprowadza zwiedzaj\u0105cych, za: W. Kosterski-Spalski, Historia Muzeum \u015awi\u0119tokrzyskiego w Kielcach, Rocznik Muzeum \u015awi\u0119tokrzyskiego 1, 1963<\/em>[\/caption]\n
Oddzia\u0142 PTK w Kielcach<\/strong> w 1909 roku za\u0142o\u017cenia, liczy\u0142 102 cz\u0142onk\u00f3w, by\u0142a to miejscowa inteligencja, g\u0142\u00f3wnie nauczyciele, lekarze, prawnicy i duchowie\u0144stwo. Muzeum znajdowa\u0142o si\u0119 w ciasnych pomieszczeniach Szko\u0142y Handlowej \u017be\u0144skiej i liczy\u0142o 1536 okaz\u00f3w. Pierwszym ofiarodawc\u0105, odnotowanym w \u201eGazecie Kieleckiej\u201d, by\u0142 rejent Mieczys\u0142aw Halik, kt\u00f3ry przekaza\u0142 w depozyt prywatn\u0105 kolekcj\u0119 medali, monet i pami\u0105tek historycznych [46]<\/a>. Wiele przedmiot\u00f3w podarowa\u0142 sam kustosz zbior\u00f3w, w latach 1908-1933, Tadeusz W\u0142oszek [47]<\/a>, kt\u00f3ry dokonywa\u0142 zakup\u00f3w z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w i przekazywa\u0142 je muzeum, by\u0142y w\u015br\u00f3d nich m. in. numizmaty, medale, militaria i pami\u0105tki z okresu powstania styczniowego oraz zbiory bibliofilskie [48]<\/a>. Zbiory powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 o przedmioty uzyskane z wykopalisk archeologicznych prowadzonych w okolicach Sandomierza przez Zdzis\u0142awa Lenartowicza [49]<\/a> i odkryciu jednego \u201ez grob\u00f3w przedhistorycznych\u201d, w roku nast\u0119pnym odtworzonego na potrzeby ekspozycji muzealnej [50]<\/a>. J\u00f3zef Milicer z Janem Czarnowskim [Czarnockim] [51]<\/a> powi\u0119kszyli zbiory wykopaliskami prowadzonymi w grotach Ojcowa (Jerzmanowskiej i Wierzchowskiej) [52]<\/a>.  Wg spisu z 1910 roku sporz\u0105dzonego przez kustosza Muzeum  Tadeusza W\u0142oszka zbiory liczy\u0142y 1986 okaz\u00f3w [53]<\/a>. Nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce w 1913 roku wobec powi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 zbior\u00f3w, wym. wy\u017cej Halik przekaza\u0142 okaza\u0142y dom przy ul. Leonarda 14. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 tam dwuizbowe mieszkanie dla kustosza T. W\u0142oszka oraz trzy pokoje od strony ulicy na potrzeby muzeum [54]<\/a>.<\/p>\n
Przy Oddziale PTK w \u0141owiczu<\/strong>, Muzeum otwarto 20 lutego 1910 roku. Sekcja muzealna og\u0142osi\u0142a konkurs przyrodniczo-krajoznawczy<\/strong>. Rozes\u0142ano r\u00f3wnie\u017c ankiet\u0119<\/strong>, opracowan\u0105 przez aktywn\u0105 za\u0142o\u017cycielk\u0119 muzeum Aniel\u0119 Chmieli\u0144sk\u0105 (od 1911 roku przewodnicz\u0105c\u0105 Zarz\u0105du Oddzia\u0142u) i nauczyciela pana Perzyn\u0119.  G\u0142\u00f3wnym zadaniem ankiety by\u0142o opracowanie warunk\u00f3w ekonomicznych i o\u015bwiatowych wsi z okolic \u0141owicza[55]<\/a>. W 1911 roku rozes\u0142ano ok. 400 odezw<\/strong> do mieszka\u0144c\u00f3w \u0141owicza, okolicy oraz s\u0105siednich powiat\u00f3w, m. in. z zach\u0119caniem do zasilania zbior\u00f3w. Zbiory rozrasta\u0142y si\u0119 dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci Chmieli\u0144skiej, prowadzonym wyk\u0142adom, artyku\u0142om umieszczanym w \u201e\u0141owiczaninie\u201d [56]<\/a>, g\u0142\u00f3wnie w celu gromadzenia przedmiot\u00f3w zwi\u0105zanych z \u017cyciem Ksi\u0119\u017cak\u00f3w z Ksi\u0119stwa \u0141owickiego. Dary od miejscowego ziemia\u0144stwa wzbogaca\u0142y dzia\u0142 etnograficzny, na kt\u00f3ry po\u0142o\u017cono zdecydowany nacisk. \u201eNap\u0142yn\u0119\u0142y liczne ofiary od Gospodarzy, ujawnione zosta\u0142y uzdolnienia nieznanych dotychczas Ksi\u0119\u017canek\u201d. Z zebranego materia\u0142u przygotowano ekspozycje na dwie wystawy: Wystaw\u0119 Zdobnictwa Ludowego w Warszawie <\/strong>[57]<\/a> i  Wystaw\u0119 Etnograficzno-Artystyczn\u0105 we W\u0142oc\u0142awku<\/strong> zwan\u0105 te\u017c „Kujawsk\u0105” [58]<\/a>. Zbiory etnograficzne pokazywano r\u00f3wnie\u017c 25 listopada 1911 roku w oddzielnym dziale na Wystawie pracy kobiet w Gnie\u017anie [59]<\/a>. Sekcja muzealna wysy\u0142a\u0142a wyroby ludowe na inne wystawy [60]<\/a>. Muzeum otrzyma\u0142o: kolekcje minera\u0142\u00f3w, skamienia\u0142o\u015bci, ptak\u00f3w i przyrodnicze, i in. Planowano, przy wsp\u00f3\u0142udziale specjalist\u00f3w, utworzy\u0107 dzia\u0142y: rolniczy, ogrodniczy, pszczelniczy, higieniczny, etnograficzny, przyrodniczy, geograficzno-statystyczny, wychowania przedszkolnego, szk\u00f3\u0142 rolniczych i zawodowych [61]<\/a>.<\/p>\n
Dzi\u0119ki \u201eludziom dobrej woli\u201d w 1913 roku uda\u0142o si\u0119 utworzy\u0107 Muzeum Oddzia\u0142u PTK w Ostro\u0142\u0119ce<\/strong>, le\u017c\u0105cej na terenie dawnej Puszczy Kurpiowskiej. Skupiono si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na gromadzeniu przedmiot\u00f3w zwi\u0105zanych z \u017cyciem mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, zwanych Puszczakami, lub Kurpiami, by\u0142y to przyk\u0142ady dawnych ubior\u00f3w kurpiowskich, sprz\u0119t\u00f3w i wyrob\u00f3w sztuki ludowej [62]<\/a>. W \u201eMuzeum Kurpi\u00f3w\u201d zgromadzono te\u017c wiele pami\u0105tek historycznych oraz przedmiot\u00f3w archeologicznych, geologicznych, okaz\u00f3w przyrody \u017cywej i martwej, \u201epreparatami: zakonserwowane w  spirytusie w\u0119\u017ce, rogi jelenie i \u0142osie, itp.\u201d [63]<\/a>.<\/p>\n
Wielkim dobroczy\u0144c\u0105 Muzeum PTK w Radomiu<\/strong> by\u0142 ks. Jan Wi\u015bniewski, kolekcjoner dzie\u0142 sztuki, pami\u0105tek historycznych i zabytk\u00f3w regionalnych. Po utworzeniu Oddzia\u0142u PTK w 1908 roku, ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej utworzono sekcj\u0119 muzealn\u0105 a ks. Wi\u015bniewski zosta\u0142 jej przewodnicz\u0105cym [64]<\/a>. W1913 roku ks. Wi\u015bniewski zwolennik powstania Muzeum Ziemi Radomskiej, zdeponowa\u0142 swoje prywatne zbiory licz\u0105ce oko\u0142o 1000 pozycji,  z zastrze\u017ceniem wycofania je\u015bli muzeum nie znajdzie odpowiedniego lokalu.  Muzeum chocia\u017c niewielkie obejmowa\u0142o dzia\u0142y: malarstwo religijne i \u015bwieckie, sztychy, grafik\u0119, gobeliny, geologiczny, archeologiczny, dokumenty, numizmatyczny, etnograficzny [65]<\/a>.<\/p>\n
Nale\u017cy wspomnie\u0107 o zbiorach Oddzia\u0142u PTK w Cz\u0119stochowie<\/strong>, zapocz\u0105tkowanych dzi\u0119ki darom otrzymanym od Komitetu Organizacyjnego Krajowej Wystawy Przemys\u0142owo-Rolniczej w 1909 roku i pojedynczych wystawc\u00f3w [66]<\/a>. W ko\u0144cu 1911 roku wsp\u00f3lnie z Towarzystwem Opieki Szkolnej i oddzia\u0142em cz\u0119stochowskim Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego, wybrano komitet, kt\u00f3ry postanowi\u0142 powi\u0119kszy\u0107 zbiory przyrodnicze oraz utworzy\u0107 osobny dzia\u0142 obrazuj\u0105cy przemys\u0142 miejscowy. W roku 1916 powsta\u0142  nowy dzia\u0142 pami\u0105tek obecnej wojny, przesz\u0142o 60 okaz\u00f3w [67]<\/a>. Po Wystawie Przemys\u0142owo-Rolniczej w Cz\u0119stochowie cz\u0119\u015b\u0107 eksponat\u00f3w otrzyma\u0142o te\u017c  Muzeum Oddzia\u0142u PTK w D\u0105browie G\u00f3rniczej im. Z. Glogera<\/strong>, by\u0142o to \u201eponad 200 okaz\u00f3w rud, odcisk\u00f3w ro\u015blin, skamielin, okaz\u00f3w ska\u0142, du\u017cy zbi\u00f3r map geologicznych\u201d. Znamienne, \u017ce jednym z  g\u0142\u00f3wnych zada\u0144 sekcji by\u0142o zobrazowanie \u201ewszystkich system\u00f3w geologicznych Zag\u0142\u0119bia i Kraju\u201d, poprzez zebranie okaz\u00f3w petrograficznych i paleontologicznych z rob\u00f3t podziemnych, r\u00f3wnie\u017c w celu naukowym. Zamierzano si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 z odezw\u0105 do os\u00f3b pracuj\u0105cych w g\u00f3rnictwie<\/strong> o dostarczanie do muzeum znalezionych okaz\u00f3w. Postanowiono tak\u017ce z duplikat\u00f3w przeprowadza\u0107 wymiany z innymi zbiorami, a tak\u017ce uk\u0142ada\u0107 podr\u0119czne kolekcje dla szk\u00f3\u0142 [68]<\/a>.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym celem za\u0142o\u017conego w 1910 roku Oddzia\u0142u PTK w Che\u0142mie<\/strong> by\u0142o, w obliczu wyodr\u0119bnienia Che\u0142mszczyzny w osobn\u0105 guberni\u0119 oraz w perspektywie wydzielenia z Kr\u00f3lestwa Polskiego i wcielenia do Cesarstwa Rosyjskiego, propagowanie krajoznawstwa na swoim terenie. Ruch krajoznawczy od zarania stanowi\u0107 mia\u0142 tutaj ukryt\u0105 form\u0119 propagandy polsko\u015bci. PTK by\u0142o w\u00f3wczas jedyn\u0105 organizacj\u0105 w mie\u015bcie, zrzeszaj\u0105c\u0105 wy\u0142\u0105cznie Polak\u00f3w \u2014 przedstawicieli miejscowej inteligencji \u015bwieckiej i duchownej oraz okolicznych ziemian [69]<\/a>. Przewodnicz\u0105cym sekcji muzealnej zosta\u0142 Jan Kici\u0144ski, dzi\u0119ki jego inicjatywie, ofiarno\u015bci i zapoznaniu cz\u0142onk\u00f3w ze sposobami poszukiwa\u0144, zbierania i kolekcjonowania podczas wycieczek, a dzi\u0119ki temu powi\u0119kszania zbior\u00f3w muzeum. Kici\u0144ski z\u0142o\u017cy\u0142 tam 2 w\u0142asne kolekcje minera\u0142\u00f3w, poza tym ofiarowano<\/p>\n
\n
\u201e2 ko\u015bci mamuta, [\u2026] kolekcj\u0119 miejscowych motyli, przesz\u0142o sto okaz\u00f3w archeologicznych i paleontologicznych, z r\u00f3\u017cnych stron kraju (z uwzgl\u0119dnieniem che\u0142mskiego) wreszcie kilkana\u015bcie okaz\u00f3w z dziedziny przemys\u0142u ludowego [70]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Muzea oddzia\u0142\u00f3w PTK powstawa\u0142y z dala od centr\u00f3w kulturowych, jak Warszawa, Krak\u00f3w, Lw\u00f3w, Pozna\u0144, Gda\u0144sk, Wilno, gdzie proces zak\u0142adania plac\u00f3wek muzealnych nast\u0105pi\u0142 znacznie wcze\u015bniej. By\u0142y tam bowiem uczelnie, instytuty, zak\u0142ady naukowe gromadz\u0105ce swoje zbiory, by\u0142o \u015brodowisko ludzi nauki, dla kt\u00f3rych muzeum mia\u0142o by\u0107 miejscem pracy, o\u015brodkiem badawczym. Byli zamo\u017cni kolekcjonerzy dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3rzy swoje zbiory udost\u0119pniali zwiedzaj\u0105cym. Wreszcie tworzono muzea miejskie z bogatymi archiwami. Pierwszym muzeum prowincjonalnym na terenach dawnej Rzeczpospolitej by\u0142o Muzeum Tatrza\u0144skie im. dr Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem, za\u0142o\u017cone w 1888 roku, przez warszawsk\u0105 inteligencj\u0119, zauroczon\u0105 przyrod\u0105 Tatr i podhala\u0144sk\u0105 kultur\u0105. Muzea PTK na prowincji, by\u0142y natomiast tworzone g\u0142\u00f3wnie przez lokalnych spo\u0142ecznik\u00f3w, lekarzy, kolekcjoner\u00f3w, nauczycieli, aptekarzy, duchownych, archeolog\u00f3w, przyrodnik\u00f3w, ziemia\u0144stwo. Mimo wielu trudno\u015bci, g\u0142\u00f3wnie lokalowych i finansowych, liczba utworzonych plac\u00f3wek \u015bwiadczy\u0142a o ogromnej potrzebie ich zak\u0142adania, zw\u0142aszcza \u017ce, o czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, powstawa\u0142y one w zaborze rosyjskim, gdzie co prawda restrykcje po wydarzeniach rewolucyjnych i wojnie z Japoni\u0105 nieco z\u0142agodnia\u0142y, to jednak w\u0142adze carskie t\u0142umi\u0142y wszelkie przejawy patriotyzmu w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w. Dla polskiej inteligencji wa\u017cne by\u0142o gromadzenie pami\u0105tek narodowych, spu\u015bcizny przodk\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105cych o chwale i pot\u0119dze dawnej Ojczyzny. Wreszcie miejscowe spo\u0142ecze\u0144stwo odkry\u0142o swoj\u0105 lokaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 kulturow\u0105, obrazowan\u0105 zw\u0142aszcza w dzia\u0142ach etnograficznych muze\u00f3w. Zwr\u00f3cono uwag\u0119 na lokalny przemys\u0142, rolnictwo, przyrod\u0119, uwarunkowania geologiczne, warunki \u017cycia miejscowych mieszka\u0144c\u00f3w.  Kolekcje muzealne, jak samo poj\u0119cie krajoznawstwa, obejmowa\u0142y swoim zakresem wiele dziedzin nauki, jak: przyroda, geografia, geologia, archeologia, fizjografia, etnografia, ekonomia, pami\u0105tki historyczne, sztuka, antropologia ale te\u017c przemys\u0142 i gospodarka. <\/strong>Tworzone z determinacj\u0105, w trudnych warunkach muzea krajoznawcze mia\u0142y si\u0119 sta\u0107 plac\u00f3wkami kulturalno-o\u015bwiatowymi dla ludno\u015bci zamieszka\u0142ej dany region, piel\u0119gnuj\u0105cej jednocze\u015bnie pami\u0119\u0107 o jego historii i to\u017csamo\u015bci narodowej. Mia\u0142y by\u0107 miejscem nauki i edukacji, a czasem miejscem pracy, zar\u00f3wno dla m\u0142odzie\u017cy jak i doros\u0142ych.<\/p>\n
Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY:<\/p>\n
[1]<\/a> RPTK [Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego] 1908, s. 155.
[2]<\/a> Komisja Muzealna. Regulamin<\/em>, RPTK 1908, s. 47-48.
[3]<\/a> S. Szyma\u0144ski, Muzea Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego 1906-1950<\/em>, Warszawa 1990, s. 20; M. Wawrzak, O muzeach Polskiego Towarzystwa krajoznawczego do 1918 roku. Od teorii do praktyki,<\/em> [w:] Muzeum a pami\u0119\u0107. Forma, produkcja, miejsce,<\/em>  pod red. Tomasza de Rosseta, Eweliny Bednarz Doiczmanowej oraz Aldony To\u0142ysz,  Warszawa 2018, s. 113-134.
[4]<\/a> W. Antoniewicz, Muzealnictwo i muzeografia w jedenastu rocznikach<\/em> \u201eZiemi\u201d, \u201eZiemia\u201d 1926, nr 23, s. 366-371.
[5]<\/a> M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne. Studium muzeologiczne. Pocz\u0105tki, rodzaje, istota i organizacja muze\u00f3w. Publiczne zbiory muzealne w Polsce i przysz\u0142y ich rozw\u00f3j<\/em>, Kij\u00f3w 1917, s. 41-46.
[6]<\/a> RPTK 1907, s. 37-39.
[7]<\/a> Wystawa wycieczkowa<\/em>, RPTK 1908, s. 34-36.
[8]<\/a> Pierwszy zawiera\u0142: zbiory zoologiczne – 898 pozycji; zbiory botaniczne \u2013 187  oraz 424 okazy mineralogiczne, drugi  380 okaz\u00f3w: 196 z geologii krajowej, 141 etnografii, 43 archeologii i 67 numizmatyki. Szkolny sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dzia\u0142\u00f3w: 1. nauczanie pocz\u0105tkowe, 2. fizyka i chemia, 3. zoologia, 4. botanika, 5. mineralogia z geologi\u0105, RPTK 1908, s. 50-53.
[9]<\/a> Ibidem.
[10]<\/a> RPTK 1910, 39-41.
[11]<\/a> zob. RPTK 1911, s. 58.
[12]<\/a> Z Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 24, s. 383.
[13]<\/a> M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne\u2026<\/em>, s. 42.
[14]<\/a> A. Maciesza, Zasady organizacji muze\u00f3w krajoznawczych<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1910, nr 35, s. 549-551; nr 36, s. 561-563.
[15]<\/a> Oddzia\u0142 Suwalski, RPTK 1908, s. 157.
[16]<\/a> Muzeum Ziemi Suwalskiej<\/em>, (przem\u00f3wienie dyr. Szko\u0142y Handlowej) \u201eTygodnik Suwalski, nr 26, 1908.
[17]<\/a> S.K. Lineburg, List otwarty do Towarzystwa Krajoznawczego w Warszawie i jego oddzia\u0142\u00f3w w Kr\u00f3lestwie<\/em>, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 31, 1908, s. 4-5.
[18]<\/a> Oddzia\u0142 Suwalski, RPTK 1908, s. 158.
[19]<\/a> Mo\u017cna poda\u0107 kilka przyk\u0142ad\u00f3w: \u201eW dalszym ci\u0105gu nades\u0142ali do muzeum przy Szkole Handlowej: siekierk\u0119 kamienn\u0105 i pi\u0119\u0107 monet\u2014 p. B. Skorupski, 70 starych monet\u2014-p. St. Staniszewski\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 27, 1908, (Kronika), s. 7; \u201eP. Czaplicki \u2013 17 starych monet, J. Kotowski \u2013 11 starych monet, A. Gromadzka -1 monet\u0119 z czas\u00f3w Jana Kazimierza\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 34, 1908, s. 8; \u201eJan Doma\u0144ski, w\u0142a\u015bciciel ziemski, z Wy\u0142kowyskiego \u2013 6 dokument\u00f3w, mi\u0119dzy kt\u00f3rymi dwa z oryginalnymi podpisami Jana Kazimierza i Augusta III; piecz\u0119cie pa\u0144stwowe polskie, \u015bwietnie zachowane\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 41, 1908, s. 7; \u201eT-wo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk w Wilnie: 1) Rocznik T-wa I, 2) Zapiski bryologiczne Szafnagla; pp. Bajkowscy z Dobkiszek: 1) kalendarz z 1835 r., 2) akta administracji d\u00f3br Dobkiszek z 1845 r., 30 ryngraf, 4) 2 bilety skarbowe z 1794 r.; Lutosta\u0144ski ucz. IV kl. Szk. Handlowej \u2013 2 minety srebrne i 3 miedziane; p. Stanis\u0142aw Maszewski 51 monet srebrnych i miedzianych\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 46, 1908, s. 7; \u201eP. Jan Dowgia\u0142\u0142o z Dolnicy \u2013 10 monet srebrnych i miedzianych; papierowy z\u0142oty polski. P. Henryk Rodziewicz: zabawki ludowe z Kleszcz\u00f3wkia  Liszkowa; Gierulewicz, ucz. III kl. Szko\u0142y Handlowej: zabawki ludowe z Wy\u0142kobol; p. Rogali\u0144ski [\u2026] 1) cz\u0119\u015b\u0107 nogi mamuta, przywieziona z Syberii, znaleziona w r. b. na brzegach rzeki Odi, 2) Psa\u0142terz Dawidowy Kochanowskiego z r. 1611 wyd. w Krakowie, 3) \u201eCedr mistyczny\u201d, 4) Kostytucje Sejmu Warszawskiego za Zygmunta III (od str. 253 do str. 756, 5) Statut Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego z r. 1648\u201d, \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 47, 1908, s. 8.
[20]<\/a> A. Matusiewicz, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze 1907-1950. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze 1950-2007,<\/em> Suwa\u0142ki 2010, s. 23-24.
[21]<\/a> \u201eTygodnik Suwalski\u201d, nr 50, 1908.
[22]<\/a> S. T. [Stanis\u0142aw Trzci\u0144ski, nauczyciel Szko\u0142y Handlowej], Muzeum Ziemi Suwalskiej<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 2, s. 28-30.
[23]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1908, s. 128-129.
[24]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1909, s. 114-115.
[25]<\/a> \u201eOtrzymano jedynie par\u0119 sztuk kierezji i kaftana, ofiarowanych przez p. Teodora G\u00f3rskiego z Galonek\u201d.[26]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1909, s. 117-118.
[27]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1910,  s. 145-146.
[28]<\/a> Oddzia\u0142 Kujawski, RPTK 1911, s. 145-146.
[29]<\/a> Oddzia\u0142 Siedlecki, RPTK 1908, s. 155-157.
[30]<\/a> Plac\u00f3wka posiada\u0142a w\u00f3wczas 121 okaz\u00f3w mineralogicznych, 106 numizmatycznych, 59 zoologicznych, 6 pude\u0142ek owad\u00f3w, 1 archeologicznych, 23 zabytk\u00f3w historycznych, 118 ksi\u0105\u017cek, 5 album\u00f3w, 11 map, Oddzia\u0142 Siedlecki, RPTK 1909, s. 163.
[31]<\/a> RPTK 1911, s. 225.
[32]<\/a> Grekk Micha\u0142 Prawdzic (1851-1901) historyk, poeta, rze\u017abiarz, malarz.
[33]<\/a> Micha\u0142 Rawita-Witanowski, Odezwa Oddzia\u0142u Piotrkowskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego,<\/em> \u201eEcha Piotrkowskie\u201d, nr 32, 17 sierpnia 1909, s. 2-3.
[34]<\/a> Oddzia\u0142 Piotrkowski, RPTK, 1909, s. 152-153.
[35]<\/a> Oddzia\u0142 Piotrkowski, RPTK 1910, s. 199.
[36]<\/a> Ksi\u0119ga depozyt\u00f3w Muzeum Krajoznawczego Oddzia\u0142u Piotrkowskiego<\/em>, b. d., R\u0119kopis w posiadaniu Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim.
[37]<\/a> Oddzia\u0142 Miechowski, RPTK 1908, s.144-146.
[38]<\/a> Oddzia\u0142 Miechowski, RPTK 1909, s. 152.
[39]<\/a> Stanis\u0142aw Graeve (1868-1912), etnograf i krajoznawca, kolekcjoner, w\u0142a\u015bciciel Biskupic w Ziemi Sieradzkiej. By\u0142 autorem i wydawc\u0105 Przewodnika po guberni kaliskiej<\/em> oraz opracowania Sztuka ludowa w Sieradzkiem<\/em>.
[40]<\/a> K. Bzowski, Zbiory polskie. VIII, Muzeum krajoznawcze w Kaliszu<\/em>, \u201eZiemia\u201d nr 15, 1912, s. 235-237.
[41]<\/a> Oddzia\u0142 J\u0119drzejowski, RPTK 1909, s. 96-97.
[42]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141\u00f3dzki, RPTK 1909, s. 137-138.
[43]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141\u00f3dzki, RPTK 1910, s. 165-167.
[44]<\/a> Do Muzeum nap\u0142yn\u0119\u0142y nowe dary, jak np. \u201ekilka autograf\u00f3w, starych i nowych map, medali pami\u0105tkowych, wykopalisk, skamienia\u0142o\u015bci i kruszc\u00f3w, kolekcja pisanek (sztuk 67), wycinanek \u0142owickich itp.; z przedmiot\u00f3w przemys\u0142u miejscowego wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 ofiary, firmy Freed Greenwood (fabryka warsztat\u00f3w tkackich) \u2013 grupa wyrob\u00f3w, u\u0142o\u017conych w kszta\u0142cie bardzo gustownych gwiazd, uj\u0119tych w dwie d\u0119bowe ramy, oraz gablota fir. Akc. Tow. M. Silberstein \u2013 zawieraj\u0105ca kolekcja bawe\u0142ny (prz\u0119dzy bawe\u0142nianej) w r\u00f3\u017cnych gatunkach\u201d, j. w., s. 168-169.
[45]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141om\u017cy\u0144ski, RPTK 1910s. 179-185.
[46]<\/a> T. W\u0105growski, Gaw\u0119dy <\/em>do historii Oddzia\u0142u PTK-PTTK w Kielcach<\/em>, [w:] Studia i materia\u0142y z dziej\u00f3w krajoznawstwa polskiego PTTK w roku sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolecia,<\/em> T. IV, Warszawa 2010, s. 61-137, zw\u0142. s. 103.
[47]<\/a> Tadeusz W\u0142oszek (1843 \u2013 1933), uczestnik powstania styczniowego, nauczyciel \u0142aciny i greki w prywatnym gimnazjum w Warszawie, od 1885 w Mariampolu. Po przej\u015bciu na emerytur\u0119 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Kielc.
[48]<\/a> T. W\u0105growski, Gaw\u0119dy<\/em>\u2026, s. 104.
[49]<\/a> Zdzis\u0142aw Leopold Lenartowicz (1862-1940), wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Kieleckiego Oddzia\u0142u PTK, opiekun zbior\u00f3w przyrodniczych i archeologicznych, artysta malarz, archeolog, autor malowide\u0142 na stropie kaplicy w Woli Kopcowej. Wykonawca malowa\u0142 i dokonywa\u0142 renowacji ko\u015bcio\u0142\u00f3w na terenie ziemi \u015bwi\u0119tokrzyskiej. https:\/\/maslow.info.pl\/serwis\/info\/redakcja\/6080-komitet-odbudowy-nagrobka-rodziny-lenartowiczow.html
[50]<\/a> Oddzia\u0142 Kielecki, RPTK 1910, s. 139.
[51]<\/a> J\u00f3zef Milicer i Jan Czarnocki, polscy geolodzy, opiekunowie dzia\u0142\u00f3w: geologicznego, archeologicznego, ornitologicznego,  Pracownicy 1945-2008, Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, Kielce 2009, s. 593-614.
[52]<\/a> Muzeum kieleckie<\/em>, \u201eGazeta Kielecka\u201d 1910, nr 20, s. 3.
[53]<\/a> Oddzia\u0142 Kielecki, RPTK 1910, s. 137.
[54]<\/a> T. W\u0105growski, Gaw\u0119dy\u2026., <\/em>s. 78.
<\/em>[55]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141owicki, RPTK 1910, s. 194.
[56]<\/a> A. Chmieli\u0144ska, W jakim celu tworzymy Muzeum w \u0141owiczu?,<\/em> \u201e\u0141owiczanin\u201d 1913 nr 5 i nr 6.
[57]<\/a> A. Janowski, Wystawa Zdobnictwa Ludowego w Warszawie<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 8 (25 lutego), s. 116-119.
[58]<\/a> A. Janowski, Wystawa Kujawska<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1911, nr 23, s. 381-384.
[59]<\/a> Oddzia\u0142 \u0141owicki, RPTK 1911, s. 197.
[60]<\/a> \u201ena wystaw\u0119 zabawek polskich do Warszawy, do \u017byrardowa, Rawy, P\u0142ocka\u201d, \u201eSprawozdanie dzia\u0142alno\u015bci Sekcji Muzealnej Oddzia\u0142u Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w \u0141owiczu w 1912 r.,<\/em> \u201e\u0141owiczanin\u201d 1913, nr 6, s. 5-6
[61]<\/a> A. Chmieli\u0144ska, W jakim celu tworzymy Muzeum w \u0141owiczu?<\/em>, \u201e\u0141owiczanin\u201d 1913, nr 5, s. 1-2; nr 6, s. 2-3.
[62]<\/a> Z Pol. Tow. Kraj<\/em>., \u201eZiemia\u201d 1914, nr 19, s. 301-302. 
[63]<\/a> Do powstania bogatych zbior\u00f3w przyczynili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie: Piotr Szyma\u0144ski \u2013 kustosz, Adam Ch\u0119tnik, Franciszek Malinowski, kt\u00f3ry udost\u0119pni\u0142 pomieszczenie w swoim domu oraz ofiarowa\u0142 kolekcj\u0119 fotografii. Liczne dary z\u0142o\u017cy\u0142o wielu mieszka\u0144c\u00f3w Ostro\u0142\u0119ki, j.w.
[64]<\/a> Oddzia\u0142 Radomski, R PTK 1909, s. 160.
[65]<\/a> A. Apanowicz, Historia Muzeum Regionalnego w Radomiu, Rocznik Muzeum \u015awi\u0119tokrzyskiego 3, 1965, s. 9-29, zw\u0142. s. 11.
[66]<\/a> Oddzia\u0142 Cz\u0119stochowski, RPTK 1909, s. 94.
[67]<\/a> Oddzia\u0142 Cz\u0119stochowski, RPTK 1906-1916, s. 64.
[68]<\/a> Oddzia\u0142 Zag\u0142\u0119bia, RPTK 1910, s. 227-228.
[69]<\/a> J. A. Paszkiewicz, Z dziej\u00f3w Oddzia\u0142u Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego \u2014 Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Che\u0142mie<\/em>,  Rocznik Che\u0142mski, T. 7, 2001, Che\u0142m 2002, s. 237-250, zw\u0142. 238.[70]<\/a> Oddzia\u0142 Che\u0142mski, RPTK 1911, s. 119-121.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7521"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8035,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7521\/revisions\/8035"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}