{"id":6890,"date":"2017-05-08T01:08:00","date_gmt":"2017-05-07T23:08:00","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6890"},"modified":"2021-05-27T09:53:57","modified_gmt":"2021-05-27T07:53:57","slug":"tomasz-de-rosset-zbiory-muzealne-palacow-cesarskich-w-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6890","title":{"rendered":"Tomasz de ROSSET |\u00a0Zbiory muzealne Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich w Warszawie"},"content":{"rendered":"\n
08.05.2017 | \"\"<\/pre>\n\n\n\n
Latem 1913 roku w \u201eKurierze Warszawskim\u201d zamieszczono swoist\u0105 relacj\u0119 ze zwiedzania pod przewodnictwem oficjalisty w liberii Pa\u0142acu na Wyspie w \u0141azienkach; autor podpisuj\u0105cy si\u0119 Old pisze pod tytu\u0142em Z chwili. Bez katalog\u00f3w <\/em>(nr 223 z 14.08.1913):<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Pa\u0142ac ten zosta\u0142 przerobiony przez Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, \u00f3wczesnego stolnika litewskiego kt\u00f3ry, przewiduj\u0105c wyb\u00f3r sw\u00f3j na kr\u00f3la, ca\u0142y park \u0142azienkowski z pa\u0142acem od Lubomirskich naby\u0142, a po wst\u0105pieniu na tron przebudowa\u0142 wed\u0142ug plan\u00f3w Dominika Merlini…
\u2013 Oto salon kr\u00f3l\u00f3w z figurami Kazimierza Wielkiego d\u0142uta Jak\u00f3ba Monaldi, Zygmunta I, rze\u017abionego przez Le Bruna, Stefana Batorego i Jana III, dzie\u0142o snycerza Pincka.
\u2013 Te obrazy to szko\u0142a holenderska. Rubens, Van Dyck…
\u2013 Szko\u0142a w\u0142oska zosta\u0142a nabyta p\u00f3\u017aniej…
Tak recytuje bez interwa\u0142u, g\u0142osem jednostajnym, bez fermat i pauz, pan w liberji, bieg\u0142y w wydawaniu lekcji pami\u0119ciowej. Na zapytania:
\u2013 Czy Rubens jest oryginalny? Czy kopja Apolina Belwederskiego jest jedn\u0105 z tych, kt\u00f3re Antoni d\u2019Este wykona\u0142 w Rzymie \u2013 \u201ecicerone\u201d \u0142azienkowski nie reaguje ani mrugni\u0119ciem powiek. P\u00f3\u0142otwarte usta zwiedzaj\u0105cego zamyka dalszem recytowaniem:
\u2013 Oto liczba kr\u00f3la Stanis\u0142awa, a ten napis \u0142aci\u0144ski oznacza, \u017ce dom ten nie lubi si\u0119 smuci\u0107, \u017ce daje k\u0105piel i przytula tylko poczciwych ludzi.|
\u2013 Kt\u00f3ra z tych dam jest tancerk\u0105, a kt\u00f3ra pani\u0105 Grabowsk\u0105? \u2013 zapytuje natr\u0119t w salonie portretowym.
\u2013 Malarz nadworny Bacciarelli namalowa\u0142 plafon, kt\u00f3ry…
\u2013 Ale kto namalowa\u0142 Grabowsk\u0105? upiera si\u0119 towarzyszka natr\u0119ta.
Dalsza recytacja tym samym g\u0142osem i z tem samem lekcewa\u017ceniem interpunkcji.
Spokojniejszy i, jak si\u0119 okazuje, do\u015bwiadczony turysta, lubo tak\u017ce cudzoziemiec, uspakaja ciekawych:
\u2013 Ten urz\u0119dowy przewodnik umie tylko to, czego nauczy\u0142 si\u0119, przyjmuj\u0105c s\u0142u\u017cb\u0119. Wszelkie pytania wykolejaj\u0105 p\u0142ynno\u015b\u0107 jego elokwencji.
\u2013 A czy istniej\u0105 katalogi ilustrowane tych arcyzbior\u00f3w?
\u2013 Nie ma.
\u2013 A mo\u017ce s\u0105 wydania prywatne, kt\u00f3re dla pouczenia zwiedzaj\u0105cych o skarbach sztuki macie na sprzeda\u017c?
\u2013 Nie ma.
\u2013 To mo\u017ce obejrze\u0107 pozwolicie inwentarz urz\u0119dowy.
\u2013 Nie ma.
Zrozpaczeni tury\u015bci opu\u015bcili pa\u0142ac. W Bia\u0142ym domku byli ciekawi pami\u0105tek po Ludwiku, XVIII, kt\u00f3ry tu bawi\u0142 i pozostawi\u0142 podobno jaki\u015b wachlarz z podpisem.
Przewodnik i tu nie pozwoli przerwa\u0107 gamy informacyjnej.
Pojechali\u015bmy do Wilanowa. Rumieniec dumy zar\u00f3\u017cowi\u0142 oblicze \u201etubylc\u00f3w\u201d po wybuchu entuzjazmu cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy w skarbach Sobieskiego dopatrzyli si\u0119 tonu, kategorji i stopnia kultury wy\u017cszej od gospodarzy Trianonu. Poczciwy, stary \u201ecicerone\u201d, przej\u0119ty mi\u0142o\u015bci\u0105 dla historycznych w\u0142adc\u00f3w tego zacisza zar\u00f3wno jak i obecnych w\u0142a\u015bcicieli, z dziejow\u0105 go\u015bcinno\u015bci\u0105, dopuszczaj\u0105cych do tych nieprzebranych cud\u00f3w sztuki i pami\u0105tek, zda\u0142 r\u00f3wnie \u015bwietnie egzamin z pami\u0119ciowej lekcji. Recytacja r\u00f3wnie g\u0142adka, r\u00f3wnie szybka i r\u00f3wnie \u2014 nieartyku\u0142owana.
\u2013 Czy posiadacie katalogi ilustrowane?;
\u2013 Nie ma.
\u2013 A urz\u0119dowy inwentarz?
\u2013 Oto w ka\u017cdym salonie wykaz do przejrzenia.
\u2013 Ale bez ilustracji?
Poczciwiec rozwar\u0142 oczy szeroko \u2013 a tury\u015bci odeszli bez utrwalenia w pami\u0119ci cud\u00f3w, kt\u00f3re im okazywano.
Panowie wydawcy! dlaczego tak si\u0119 dzieje?<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Mo\u017cna pomin\u0105\u0107 znikom\u0105 warto\u015b\u0107 literack\u0105 powy\u017cszego tekstu, a tak\u017ce ewentualne zastrze\u017cenia co do kwalifikacji \u0142azienkowskiego przewodnika oraz dawnej warszawskiej polityki edytorskiej. Nale\u017cy za to zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce w Pa\u0142acu na Wyspie w \u0141azienkach <\/a>zachowa\u0142a si\u0119 najwa\u017cniejsza chyba cz\u0119\u015b\u0107 kr\u00f3lewskiej galerii malarstwa Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego po \u015bmierci kr\u00f3la i rozsypce jego zbior\u00f3w. Pa\u0142ac ten w epoce zabor\u00f3w wchodzi\u0142 w sk\u0142ad instytucji Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich, jako jedna z prywatnych rezydencji rodziny carskiej. Jak wida\u0107 by\u0142 on udost\u0119pniany do zwiedzania przez szerok\u0105 publiczno\u015b\u0107, przez co wype\u0142nia\u0142 w\u00f3wczas funkcje artystycznego muzeum. Niech \u015bwiadczy o tym jeszcze jeden cytat z \u201eKuriera Warszawskiego\u201d. Pod koniec XIX stulecia jeden z jego autor\u00f3w w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b skwitowa\u0142 swoj\u0105 lakoniczn\u0105 charakterystyk\u0119 pa\u0142acu Na Wodzie w \u0141azienkach: \u201eOto [by\u0142] kr\u00f3tki opis pa\u0142acu \u0141azienkowskiego, kt\u00f3ry, w razie wymienienia wszystkich jego osobliwo\u015bci, potrzebowa\u0142by bardzo wiele miejsca, ale w czasie, kiedy w pa\u0142acu nikt nie mieszka, jest on otwarty dla wszystkich i dlatego zach\u0119camy wszystkich naszych czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie obejrzeli jeszcze pa\u0142acu \u0141azienkowskiego, aby uczynili to przy pierwszej sposobno\u015bci; na pewno nie po\u017ca\u0142uj\u0105 oni straconego na to czasu\u201d (nr 270 z 18\/30.09.1895).<\/p>\n\n\n\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: S. DUNIN-KARWICKI, Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Do Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich nale\u017ca\u0142 Zamek Kr\u00f3lewski, Pa\u0142ac pod Blach\u0105, Kolegium Jezuickie, Pa\u0142ac Br\u00fchla, pa\u0142ac Saski, kompleks \u0141azienek, a w nim Pa\u0142ac na Wyspie, Bia\u0142y Domek, pa\u0142ac My\u015blewicki, a r\u00f3wnie\u017c Belweder, dwie kamienice (w tym wykupiona od TPN) i pa\u0142ac w Skierniewicach. Niekt\u00f3re z nich i znajduj\u0105ce si\u0119 tam dzie\u0142a sztuki by\u0142y obiektem publicznej prezentacji. Zbiory muzealne Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich w Warszawie stanowi\u0105 niedostrzegany dot\u0105d aspekt historii sto\u0142ecznego muzealnictwa. Nazwa ta nie jest oczywi\u015bcie historyczna, ale Pa\u0142ac na Wyspie, Bia\u0142y Domek i Belweder sta\u0142y si\u0119 w XIX i na pocz\u0105tku XX wieku do\u015b\u0107 istotnymi, maj\u0105cymi charakter na po\u0142y muzealny, miejscami udost\u0119pniania sztuki.<\/p>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich obejmowa\u0142 budynki stanowi\u0105ce w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, wykorzystywane na potrzeby centralnych i lokalnych urz\u0119d\u00f3w oraz wojska, a tak\u017ce jako rezydencje reprezentacyjne i prywatne siedziby cara, wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t i ich rodzin w czasie pobytu w Warszawie. Ju\u017c za panowania pruskiego, zaraz po trzecim rozbiorze Rzeczpospolitej i na pocz\u0105tku XIX stulecia na w\u0142asno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 Fryderyka Wilhelma III przesz\u0142y niekt\u00f3re budowle koronne, Zamek Kr\u00f3lewski wraz z kolegium pojezuickim, pa\u0142ac Br\u00fchla i pa\u0142ac Saski; ulokowano tam pa\u0144stwowe urz\u0119dy, niekt\u00f3re lokale wynaj\u0119to osobom prywatnym, a w pa\u0142acu br\u00fchlowskim mia\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119 gubernator warszawski. Po zmianach terytorialnych uzgodnionych na Kongresie Wiede\u0144skim liczba nieruchomo\u015bci nale\u017c\u0105cych do Rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego wzros\u0142a. Przede wszystkim za\u015b w roku 1817 od Teresy z Poniatowskich Tyszkiewiczowej wykupiono dla Aleksandra I kompleks przestrzenny \u0141azienek.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: S. DUNIN-KARWICKI, Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Budowlami tymi administrowa\u0142 z ramienia Rz\u0105du Ignacy Banczakiewicz, jako Intendent \u0141azienek, od 1832 roku \u2013 \u0141azienek i Belwederu (Zamek pozostawa\u0142 pod opiek\u0105 osobnego intendenta). Belweder, jeszcze w 1818 roku wykupiony od Teresy Kickiej, by\u0142 siedzib\u0105 Wielkiego Ksi\u0119cia Konstantego Paw\u0142owicza, kt\u00f3ry poleci\u0142 wznie\u015b\u0107 tu klasycystyczny pa\u0142ac wedle plan\u00f3w Jakuba Kubickiego. Gdy zmar\u0142 w 1831 roku, uszed\u0142szy z Warszawy przed powsta\u0144cami, jego \u017cona Joanna Grudzi\u0144ska, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a go zaledwie kilka miesi\u0119cy, zapisa\u0142a nieruchomo\u015b\u0107 w testamencie kr\u00f3lowi polskiemu (\u201ektokolwiek by nim  nie by\u0142\u201d).<\/p>\n\n\n\n
W 1839 roku Intendentura \u0141azienek i Belwederu zosta\u0142a przemianowana na Zarz\u0105d Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich. Urz\u0105d ten podporz\u0105dkowany Ministerstwu Dworu w Petersburgu, administrowa\u0142 zrazu tylko tymi dwiema nieruchomo\u015bciami, pozosta\u0142e, m.in. Zamek Kr\u00f3lewski, pa\u0142ac Br\u00fchla i Pa\u0142ac pod Blach\u0105 do 1863 roku zgodnie z reskryptem Namiestnika Kr\u00f3lestwa znajdowa\u0142y si\u0119 w gestii magistratu warszawskiego. Potem Zarz\u0105d Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich przekszta\u0142cono w ograniczony w kompetencjach Warszawski Zarz\u0105d Pa\u0142acowy (1885), a zniesiono go ju\u017c po rewolucji w Rosji.<\/p>\n\n\n\n
Zbiory muzealne Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich publicznie dost\u0119pne do zwiedzania znajdowa\u0142y si\u0119 w Pa\u0142acu na Wyspie, cz\u0119\u015bciowo pa\u0142acu My\u015blewickiego i Bia\u0142ego Domku,  podczas gdy Belweder zwiedzany by\u0142 raczej jako historyczna budowla; inne rezydencje cesarskie spe\u0142nia\u0142y funkcje administracyjne (Zamek Kr\u00f3lewski), wojskowe, mieszkalne i gospodarcze. Pocz\u0105tkowo by\u0142y one dost\u0119pne wy\u0142\u0105cznie dla os\u00f3b z kr\u0119gu dworskiego, petersburskich i warszawskich dygnitarzy, urz\u0119dnik\u00f3w oraz oficjalist\u00f3w i s\u0142u\u017cby, a tak\u017ce dostojnych go\u015bci cesarstwa podejmowanych przez w\u0142adze (jak np. szach perski). Jednak\u017ce co najmniej od po\u0142owy XIX stulecia pod nieobecno\u015b\u0107 w Warszawie rodziny carskiej mo\u017cna by\u0142o je zwiedza\u0107 za zezwoleniem Intendenta; pa\u0142ac Belwederski b\u0119d\u0105cy letni\u0105 rezydencj\u0105 Namiestnika by\u0142 udost\u0119pniany wy\u0142\u0105cznie zim\u0105. Przewodnik po Warszawie Franciszka Sobieszcza\u0144skiego z 1857 roku informowa\u0142: \u201eWst\u0119p do pa\u0142acu podczas nieobecno\u015bci Dworu dozwolony dla publiczno\u015bci za zg\u0142oszeniem si\u0119 do s\u0142u\u017cby miejscowej\u201d. W\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas \u0141azienki sta\u0142y si\u0119 jedn\u0105 z popularniejszych w Europie atrakcji warszawskich. Do zwiedzaj\u0105cych kierowane by\u0142y bardzo szczeg\u00f3\u0142owe wskaz\u00f3wki co do poruszania si\u0119 we wn\u0119trzach i opisy ich ekspozycji z charakterystycznymi zwrotami: \u201ewarte zobaczenia jest\u2026\u201d. F. Fryze oraz I. Chodorowicz pisz\u0105 w 1873 roku o Pa\u0142acu na Wodzie: \u201eWchodzi si\u0119 przez otwarty przedsionek o czterech korynckich przez ca\u0142\u0105 wysoko\u015b\u0107 budowli s\u0142upach, a sie\u0144 kt\u00f3ra po nim nast\u0119puje, zostawiwszy na lewo pok\u00f3j s\u0142u\u017cbowy, prowadzi do okr\u0105g\u0142ego przedsionka (vestubule<\/em>), latarni\u0105 z g\u00f3ry o\u015bwietlonego [\u2026] z przedsionka troje drzwi prowadzi do sali sto\u0142owej, Sali Salmona i \u0142azienki\u201d i dalej przed oczyma widza autorzy omawiaj\u0105 kolejne wn\u0119trza i to, dzi\u0119ki czemu warto do nich wej\u015b\u0107 \u2013 dekoracje \u015bcienne, rze\u017aby, obrazy.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: S. DUNIN-KARWICKI, Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Dost\u0119pne zbiory obejmowa\u0142y przede wszystkim pozosta\u0142o\u015bci galerii obraz\u00f3w i rze\u017ab Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego oraz elementy wyposa\u017cenia rezydencji (meble, dywany, ceramika, sztuka dekoracyjna). W Pa\u0142acu na Wyspie dost\u0119pne by\u0142y wn\u0119trza na parterze. W galerii obraz\u00f3w eksponowano tu m.in. Staruszk\u0119 <\/em>jakoby Rembrandta, inny o podobnym temacie obraz p\u0119dzla Gerrita Dou znajduj\u0105cy si\u0119 obecnie w Muzeum Narodowym, Portret Bacona <\/em>przypisywany van Dyckowi, Portret \u017cony Rubensa <\/em>przypisywany Rubensowi oraz szereg innych dzie\u0142 Rembrandta, Jana Victorsa, Ferdinanda Bola, Petera Claesza Soutmana, Rudolfa Backhuysena, Jacoba Jordaensa, Gabriela Metsu, Nicolasa de Largilli\u00e8re, Jeana-Honor\u00e9 Fragonarda, Angeliki Kaufmann, Antona Rafaela Mensa, Bacciarellego. Ponadto zwraca si\u0119 uwag\u0119 na Rotund\u0119 z czterema pos\u0105gami kr\u00f3l\u00f3w polskich (Kazimierza Wielkiego, Zygmunta Starego, Stefana Batorego i Jana III Sobieskiego) oraz sal\u0119 Salomona z freskami Bacciarellego i sal\u0119 balow\u0105; wn\u0119trza te dekorowane by\u0142y rze\u017abami artyst\u00f3w stanis\u0142awowskich i kopiami rze\u017ab staro\u017cytnych. W pa\u0142acu My\u015blewickim eksponowane by\u0142o malarstwo, a w Bia\u0142ym Domku dawne meble oraz rze\u017aba, m.in. antyczna Wenus wychodz\u0105ca z k\u0105pieli<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
Muzealne funkcjonowanie \u0141azienek przerwa\u0142a I wojna \u015bwiatowa. Na podstawie rozporz\u0105dzenia cesarskiego z grudnia 1914 roku zarz\u0105dzona zosta\u0142a ewakuacja zbior\u00f3w. Przeprowadzono j\u0105 w roku 1915 przed wkroczeniem wojsk niemieckich. 800 skrzy\u0144 z dzie\u0142ami sztuki przewieziono do Petersburga i Moskwy. Wr\u00f3ci\u0142y na mocy traktatu ryskiego wraz z innymi zespo\u0142ami mienia skonfiskowanego przez Rosjan po upadku Rzeczpospolitej.<\/p>\n\n\n\n
Literatura przedmiotu nie przytacza jednak polskich relacji o zwiedzaniu Pa\u0142acu na Wyspie czy te\u017c Belwederu. By\u0107 mo\u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 to z faktem, \u017ce po st\u0142umieniu powstania styczniowego \u201ezaw\u0142aszczone\u201d niejako przez Rosjan \u0141azienki by\u0142y omijane przez mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy \u2013miejscem ich niedzielnych przechadzek by\u0142 w\u00f3wczas Ogr\u00f3d Saski (popularna piosenka pozwala nawet doszuka\u0107 si\u0119 tu konotacji patriotycznych: \u201eW Saskim Ogrodzie przy wodotrysku\/ Pan policmajster dosta\u0142 po pysku\u201d).<\/p>\n\n\n\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n
BIBLIOGRAFIA<\/p>\n
Katalogi zbior\u00f3w
<\/strong>P[odczaszy\u0144ski] B., K[aniewski] X. K., Catalogue des tableau du Palais de Lazienki \u00e0 Varsovie<\/em>, \u00ab Revue universelle des arts \u00bb III, 1856, s. 44-65.
[Grigorovi\u010d D. W.], Var\u0161ava: Dvorec v Lazenkah. Belveder. Zamok: Opis predmetam, imie\u00fb\u0161\u010dim preimu\u0161\u010destvenno hudo\u017c. zna\u010dene<\/em>, Sankt-Petersburg: tip. W. Kir\u0161bauma, 1886].
[Somow A. I., Katalog kartin, nahod\u2019\u00e2\u0161\u010dhs\u2019\u00e2 v Imp. Lazenkovskom dworce v Var\u0161ave<\/em>, Var\u0161ava: Gub. tip., 1895].
Iskierski S., Katalog galerii obraz\u00f3w Pa\u0142acu w \u0141azienkach w Warszawie<\/em>, Warszawa 1931.
Juszczak D., Ma\u0142achowicz H., Galeria Stanis\u0142awa Augusta w \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich. Katalog<\/em>, Warszawa: \u0141azienki Kr\u00f3lewskie 2015.<\/p>\n
Literatura
<\/strong>Bernatowicz T., Cesarskie \u0141azienki w Warszawie. Pa\u0142ac w \u015bwietle nieznanych pomiar\u00f3w Ludwika Szmideckiego z 1841 roku<\/em>, w: Hortus vitae. Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa dedykowana Andrzejowi Micha\u0142owskiemu<\/em>, Warszawa 2001, s. 29-37.
Czajewski W., Ilustrowany przewodnik po Warszawie z planem miasta<\/em>, Warszawa 1896, s. 92-100.
Deles P., Zamek Kr\u00f3lewski oraz inne warszawskie i podwarszawskie rezydencje w brytyjskich relacjach podr\u00f3\u017cnych okresu zabor\u00f3w. Cz. II \u0141azienki Kr\u00f3lewskie<\/em>, \u201eKronika Zamkowa\u201d 1-2 (2012), s. 133-151.
Dunin-Karwicki S., Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930.
Fryze F., Chodorowicz I., Przewodnik po Warszawie i jej okolicach na rok 1873\/74<\/em>, Warszawa 1873.
Go\u0142\u0119biowski \u0141., Opisanie historyczno statystyczne miasta Warszawy<\/em>, Warszawa 1827, s. 123-127.
Kolmasiak M., Belweder 1818-2018, <\/em>Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm 2018.
Kwiatkowski M., Belweder<\/em>, Warszawa: Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.
Kwiatkowski M., \u0141azienki<\/em>, Warszawa 1972.
Kwiatkowski M., Pa\u0142ace i wille Warszawy<\/em>, Warszawa: Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, 2014.
Kwiatkowski M., Wielka ksi\u0119ga \u0141azienek<\/em>, Warszawa 2000.
L\u2019\u00e2\u0161\u010denko V.A., Imperstorsk\u2019e lazenkovskij i belvederskij dvorcy. Kratkij istori\u010deskij o\u010derk<\/em>, Var\u0161ava: Tipografi\u00e2 Var\u0161avskago U\u010debnago Okruga, 1894.
Lauterbach A., Galeria obraz\u00f3w pa\u0142acu w \u0141azienkach<\/em>, \u201eArkady\u201d 7 (1937), s. 340-349.
Niemojewski L., \u0141azienki Kr\u00f3lewskie<\/em>, Warszawa 1922.
Sobieszcza\u0144ski F. M., Przewodnik po Warszawie, z planem miasta ozdobionym 10ci\u0105 rycinami na stali<\/em>, Warszawa 1857.
S\u0119czys E., Administracja pa\u0142ac\u00f3w \u201ecesarskich\u201d w Warszawie w latach 1796-1918 i pozosta\u0142e po niej akta<\/em>, \u201eArcheion\u201d 66 (1978), s. 132-156.
Tatarkiewicz W., Pi\u0119\u0107 studi\u00f3w o \u0141azienkach Stanis\u0142awa Augusta<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1925.
Tatarkiewicz W., \u0141azienki warszawskie<\/em>, Warszawa 1957.
Zychowicz I. , Abramowicz J., Muzeum \u0141azienki Kr\u00f3lewskie w Warszawie<\/em>, Warszawa: Muzeum \u0141azienki Kr\u00f3lewskie w Warszawie, 2013.<\/p>\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
08.05.2017 | Latem 1913 roku w \u201eKurierze Warszawskim\u201d zamieszczono swoist\u0105 relacj\u0119 ze zwiedzania pod przewodnictwem oficjalisty w liberii Pa\u0142acu na Wyspie w \u0141azienkach; autor podpisuj\u0105cy si\u0119 Old pisze pod tytu\u0142em Z chwili. Bez katalog\u00f3w (nr 223 z 14.08.1913): \u2013 Pa\u0142ac ten zosta\u0142 przerobiony przez Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, \u00f3wczesnego stolnika litewskiego kt\u00f3ry, przewiduj\u0105c wyb\u00f3r sw\u00f3j na… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7129,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-6890","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/TFR-palace-cesarskie-1775783-dunin-karwicki.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/TFR-palace-cesarskie-1775783-dunin-karwicki.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
08.05.2017 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Latem 1913 roku w \u201eKurierze Warszawskim\u201d zamieszczono swoist\u0105 relacj\u0119 ze zwiedzania pod przewodnictwem oficjalisty w liberii Pa\u0142acu na Wyspie w \u0141azienkach; autor podpisuj\u0105cy si\u0119 Old pisze pod tytu\u0142em Z chwili. Bez katalog\u00f3w <\/em>(nr 223 z 14.08.1913):<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\u2013 Pa\u0142ac ten zosta\u0142 przerobiony przez Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, \u00f3wczesnego stolnika litewskiego kt\u00f3ry, przewiduj\u0105c wyb\u00f3r sw\u00f3j na kr\u00f3la, ca\u0142y park \u0142azienkowski z pa\u0142acem od Lubomirskich naby\u0142, a po wst\u0105pieniu na tron przebudowa\u0142 wed\u0142ug plan\u00f3w Dominika Merlini…
\u2013 Oto salon kr\u00f3l\u00f3w z figurami Kazimierza Wielkiego d\u0142uta Jak\u00f3ba Monaldi, Zygmunta I, rze\u017abionego przez Le Bruna, Stefana Batorego i Jana III, dzie\u0142o snycerza Pincka.
\u2013 Te obrazy to szko\u0142a holenderska. Rubens, Van Dyck…
\u2013 Szko\u0142a w\u0142oska zosta\u0142a nabyta p\u00f3\u017aniej…
Tak recytuje bez interwa\u0142u, g\u0142osem jednostajnym, bez fermat i pauz, pan w liberji, bieg\u0142y w wydawaniu lekcji pami\u0119ciowej. Na zapytania:
\u2013 Czy Rubens jest oryginalny? Czy kopja Apolina Belwederskiego jest jedn\u0105 z tych, kt\u00f3re Antoni d\u2019Este wykona\u0142 w Rzymie \u2013 \u201ecicerone\u201d \u0142azienkowski nie reaguje ani mrugni\u0119ciem powiek. P\u00f3\u0142otwarte usta zwiedzaj\u0105cego zamyka dalszem recytowaniem:
\u2013 Oto liczba kr\u00f3la Stanis\u0142awa, a ten napis \u0142aci\u0144ski oznacza, \u017ce dom ten nie lubi si\u0119 smuci\u0107, \u017ce daje k\u0105piel i przytula tylko poczciwych ludzi.|
\u2013 Kt\u00f3ra z tych dam jest tancerk\u0105, a kt\u00f3ra pani\u0105 Grabowsk\u0105? \u2013 zapytuje natr\u0119t w salonie portretowym.
\u2013 Malarz nadworny Bacciarelli namalowa\u0142 plafon, kt\u00f3ry…
\u2013 Ale kto namalowa\u0142 Grabowsk\u0105? upiera si\u0119 towarzyszka natr\u0119ta.
Dalsza recytacja tym samym g\u0142osem i z tem samem lekcewa\u017ceniem interpunkcji.
Spokojniejszy i, jak si\u0119 okazuje, do\u015bwiadczony turysta, lubo tak\u017ce cudzoziemiec, uspakaja ciekawych:
\u2013 Ten urz\u0119dowy przewodnik umie tylko to, czego nauczy\u0142 si\u0119, przyjmuj\u0105c s\u0142u\u017cb\u0119. Wszelkie pytania wykolejaj\u0105 p\u0142ynno\u015b\u0107 jego elokwencji.
\u2013 A czy istniej\u0105 katalogi ilustrowane tych arcyzbior\u00f3w?
\u2013 Nie ma.
\u2013 A mo\u017ce s\u0105 wydania prywatne, kt\u00f3re dla pouczenia zwiedzaj\u0105cych o skarbach sztuki macie na sprzeda\u017c?
\u2013 Nie ma.
\u2013 To mo\u017ce obejrze\u0107 pozwolicie inwentarz urz\u0119dowy.
\u2013 Nie ma.
Zrozpaczeni tury\u015bci opu\u015bcili pa\u0142ac. W Bia\u0142ym domku byli ciekawi pami\u0105tek po Ludwiku, XVIII, kt\u00f3ry tu bawi\u0142 i pozostawi\u0142 podobno jaki\u015b wachlarz z podpisem.
Przewodnik i tu nie pozwoli przerwa\u0107 gamy informacyjnej.
Pojechali\u015bmy do Wilanowa. Rumieniec dumy zar\u00f3\u017cowi\u0142 oblicze \u201etubylc\u00f3w\u201d po wybuchu entuzjazmu cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy w skarbach Sobieskiego dopatrzyli si\u0119 tonu, kategorji i stopnia kultury wy\u017cszej od gospodarzy Trianonu. Poczciwy, stary \u201ecicerone\u201d, przej\u0119ty mi\u0142o\u015bci\u0105 dla historycznych w\u0142adc\u00f3w tego zacisza zar\u00f3wno jak i obecnych w\u0142a\u015bcicieli, z dziejow\u0105 go\u015bcinno\u015bci\u0105, dopuszczaj\u0105cych do tych nieprzebranych cud\u00f3w sztuki i pami\u0105tek, zda\u0142 r\u00f3wnie \u015bwietnie egzamin z pami\u0119ciowej lekcji. Recytacja r\u00f3wnie g\u0142adka, r\u00f3wnie szybka i r\u00f3wnie \u2014 nieartyku\u0142owana.
\u2013 Czy posiadacie katalogi ilustrowane?;
\u2013 Nie ma.
\u2013 A urz\u0119dowy inwentarz?
\u2013 Oto w ka\u017cdym salonie wykaz do przejrzenia.
\u2013 Ale bez ilustracji?
Poczciwiec rozwar\u0142 oczy szeroko \u2013 a tury\u015bci odeszli bez utrwalenia w pami\u0119ci cud\u00f3w, kt\u00f3re im okazywano.
Panowie wydawcy! dlaczego tak si\u0119 dzieje?<\/p>\n<\/blockquote>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Mo\u017cna pomin\u0105\u0107 znikom\u0105 warto\u015b\u0107 literack\u0105 powy\u017cszego tekstu, a tak\u017ce ewentualne zastrze\u017cenia co do kwalifikacji \u0142azienkowskiego przewodnika oraz dawnej warszawskiej polityki edytorskiej. Nale\u017cy za to zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce w Pa\u0142acu na Wyspie w \u0141azienkach <\/a>zachowa\u0142a si\u0119 najwa\u017cniejsza chyba cz\u0119\u015b\u0107 kr\u00f3lewskiej galerii malarstwa Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego po \u015bmierci kr\u00f3la i rozsypce jego zbior\u00f3w. Pa\u0142ac ten w epoce zabor\u00f3w wchodzi\u0142 w sk\u0142ad instytucji Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich, jako jedna z prywatnych rezydencji rodziny carskiej. Jak wida\u0107 by\u0142 on udost\u0119pniany do zwiedzania przez szerok\u0105 publiczno\u015b\u0107, przez co wype\u0142nia\u0142 w\u00f3wczas funkcje artystycznego muzeum. Niech \u015bwiadczy o tym jeszcze jeden cytat z \u201eKuriera Warszawskiego\u201d. Pod koniec XIX stulecia jeden z jego autor\u00f3w w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b skwitowa\u0142 swoj\u0105 lakoniczn\u0105 charakterystyk\u0119 pa\u0142acu Na Wodzie w \u0141azienkach: \u201eOto [by\u0142] kr\u00f3tki opis pa\u0142acu \u0141azienkowskiego, kt\u00f3ry, w razie wymienienia wszystkich jego osobliwo\u015bci, potrzebowa\u0142by bardzo wiele miejsca, ale w czasie, kiedy w pa\u0142acu nikt nie mieszka, jest on otwarty dla wszystkich i dlatego zach\u0119camy wszystkich naszych czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie obejrzeli jeszcze pa\u0142acu \u0141azienkowskiego, aby uczynili to przy pierwszej sposobno\u015bci; na pewno nie po\u017ca\u0142uj\u0105 oni straconego na to czasu\u201d (nr 270 z 18\/30.09.1895).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: S. DUNIN-KARWICKI, Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Do Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich nale\u017ca\u0142 Zamek Kr\u00f3lewski, Pa\u0142ac pod Blach\u0105, Kolegium Jezuickie, Pa\u0142ac Br\u00fchla, pa\u0142ac Saski, kompleks \u0141azienek, a w nim Pa\u0142ac na Wyspie, Bia\u0142y Domek, pa\u0142ac My\u015blewicki, a r\u00f3wnie\u017c Belweder, dwie kamienice (w tym wykupiona od TPN) i pa\u0142ac w Skierniewicach. Niekt\u00f3re z nich i znajduj\u0105ce si\u0119 tam dzie\u0142a sztuki by\u0142y obiektem publicznej prezentacji. Zbiory muzealne Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich w Warszawie stanowi\u0105 niedostrzegany dot\u0105d aspekt historii sto\u0142ecznego muzealnictwa. Nazwa ta nie jest oczywi\u015bcie historyczna, ale Pa\u0142ac na Wyspie, Bia\u0142y Domek i Belweder sta\u0142y si\u0119 w XIX i na pocz\u0105tku XX wieku do\u015b\u0107 istotnymi, maj\u0105cymi charakter na po\u0142y muzealny, miejscami udost\u0119pniania sztuki.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Zesp\u00f3\u0142 Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich obejmowa\u0142 budynki stanowi\u0105ce w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, wykorzystywane na potrzeby centralnych i lokalnych urz\u0119d\u00f3w oraz wojska, a tak\u017ce jako rezydencje reprezentacyjne i prywatne siedziby cara, wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t i ich rodzin w czasie pobytu w Warszawie. Ju\u017c za panowania pruskiego, zaraz po trzecim rozbiorze Rzeczpospolitej i na pocz\u0105tku XIX stulecia na w\u0142asno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 Fryderyka Wilhelma III przesz\u0142y niekt\u00f3re budowle koronne, Zamek Kr\u00f3lewski wraz z kolegium pojezuickim, pa\u0142ac Br\u00fchla i pa\u0142ac Saski; ulokowano tam pa\u0144stwowe urz\u0119dy, niekt\u00f3re lokale wynaj\u0119to osobom prywatnym, a w pa\u0142acu br\u00fchlowskim mia\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119 gubernator warszawski. Po zmianach terytorialnych uzgodnionych na Kongresie Wiede\u0144skim liczba nieruchomo\u015bci nale\u017c\u0105cych do Rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego wzros\u0142a. Przede wszystkim za\u015b w roku 1817 od Teresy z Poniatowskich Tyszkiewiczowej wykupiono dla Aleksandra I kompleks przestrzenny \u0141azienek.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: S. DUNIN-KARWICKI, Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Budowlami tymi administrowa\u0142 z ramienia Rz\u0105du Ignacy Banczakiewicz, jako Intendent \u0141azienek, od 1832 roku \u2013 \u0141azienek i Belwederu (Zamek pozostawa\u0142 pod opiek\u0105 osobnego intendenta). Belweder, jeszcze w 1818 roku wykupiony od Teresy Kickiej, by\u0142 siedzib\u0105 Wielkiego Ksi\u0119cia Konstantego Paw\u0142owicza, kt\u00f3ry poleci\u0142 wznie\u015b\u0107 tu klasycystyczny pa\u0142ac wedle plan\u00f3w Jakuba Kubickiego. Gdy zmar\u0142 w 1831 roku, uszed\u0142szy z Warszawy przed powsta\u0144cami, jego \u017cona Joanna Grudzi\u0144ska, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a go zaledwie kilka miesi\u0119cy, zapisa\u0142a nieruchomo\u015b\u0107 w testamencie kr\u00f3lowi polskiemu (\u201ektokolwiek by nim  nie by\u0142\u201d).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
W 1839 roku Intendentura \u0141azienek i Belwederu zosta\u0142a przemianowana na Zarz\u0105d Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich. Urz\u0105d ten podporz\u0105dkowany Ministerstwu Dworu w Petersburgu, administrowa\u0142 zrazu tylko tymi dwiema nieruchomo\u015bciami, pozosta\u0142e, m.in. Zamek Kr\u00f3lewski, pa\u0142ac Br\u00fchla i Pa\u0142ac pod Blach\u0105 do 1863 roku zgodnie z reskryptem Namiestnika Kr\u00f3lestwa znajdowa\u0142y si\u0119 w gestii magistratu warszawskiego. Potem Zarz\u0105d Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich przekszta\u0142cono w ograniczony w kompetencjach Warszawski Zarz\u0105d Pa\u0142acowy (1885), a zniesiono go ju\u017c po rewolucji w Rosji.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Zbiory muzealne Pa\u0142ac\u00f3w Cesarskich publicznie dost\u0119pne do zwiedzania znajdowa\u0142y si\u0119 w Pa\u0142acu na Wyspie, cz\u0119\u015bciowo pa\u0142acu My\u015blewickiego i Bia\u0142ego Domku,  podczas gdy Belweder zwiedzany by\u0142 raczej jako historyczna budowla; inne rezydencje cesarskie spe\u0142nia\u0142y funkcje administracyjne (Zamek Kr\u00f3lewski), wojskowe, mieszkalne i gospodarcze. Pocz\u0105tkowo by\u0142y one dost\u0119pne wy\u0142\u0105cznie dla os\u00f3b z kr\u0119gu dworskiego, petersburskich i warszawskich dygnitarzy, urz\u0119dnik\u00f3w oraz oficjalist\u00f3w i s\u0142u\u017cby, a tak\u017ce dostojnych go\u015bci cesarstwa podejmowanych przez w\u0142adze (jak np. szach perski). Jednak\u017ce co najmniej od po\u0142owy XIX stulecia pod nieobecno\u015b\u0107 w Warszawie rodziny carskiej mo\u017cna by\u0142o je zwiedza\u0107 za zezwoleniem Intendenta; pa\u0142ac Belwederski b\u0119d\u0105cy letni\u0105 rezydencj\u0105 Namiestnika by\u0142 udost\u0119pniany wy\u0142\u0105cznie zim\u0105. Przewodnik po Warszawie Franciszka Sobieszcza\u0144skiego z 1857 roku informowa\u0142: \u201eWst\u0119p do pa\u0142acu podczas nieobecno\u015bci Dworu dozwolony dla publiczno\u015bci za zg\u0142oszeniem si\u0119 do s\u0142u\u017cby miejscowej\u201d. W\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas \u0141azienki sta\u0142y si\u0119 jedn\u0105 z popularniejszych w Europie atrakcji warszawskich. Do zwiedzaj\u0105cych kierowane by\u0142y bardzo szczeg\u00f3\u0142owe wskaz\u00f3wki co do poruszania si\u0119 we wn\u0119trzach i opisy ich ekspozycji z charakterystycznymi zwrotami: \u201ewarte zobaczenia jest\u2026\u201d. F. Fryze oraz I. Chodorowicz pisz\u0105 w 1873 roku o Pa\u0142acu na Wodzie: \u201eWchodzi si\u0119 przez otwarty przedsionek o czterech korynckich przez ca\u0142\u0105 wysoko\u015b\u0107 budowli s\u0142upach, a sie\u0144 kt\u00f3ra po nim nast\u0119puje, zostawiwszy na lewo pok\u00f3j s\u0142u\u017cbowy, prowadzi do okr\u0105g\u0142ego przedsionka (vestubule<\/em>), latarni\u0105 z g\u00f3ry o\u015bwietlonego [\u2026] z przedsionka troje drzwi prowadzi do sali sto\u0142owej, Sali Salmona i \u0142azienki\u201d i dalej przed oczyma widza autorzy omawiaj\u0105 kolejne wn\u0119trza i to, dzi\u0119ki czemu warto do nich wej\u015b\u0107 \u2013 dekoracje \u015bcienne, rze\u017aby, obrazy.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o: S. DUNIN-KARWICKI, Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Dost\u0119pne zbiory obejmowa\u0142y przede wszystkim pozosta\u0142o\u015bci galerii obraz\u00f3w i rze\u017ab Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego oraz elementy wyposa\u017cenia rezydencji (meble, dywany, ceramika, sztuka dekoracyjna). W Pa\u0142acu na Wyspie dost\u0119pne by\u0142y wn\u0119trza na parterze. W galerii obraz\u00f3w eksponowano tu m.in. Staruszk\u0119 <\/em>jakoby Rembrandta, inny o podobnym temacie obraz p\u0119dzla Gerrita Dou znajduj\u0105cy si\u0119 obecnie w Muzeum Narodowym, Portret Bacona <\/em>przypisywany van Dyckowi, Portret \u017cony Rubensa <\/em>przypisywany Rubensowi oraz szereg innych dzie\u0142 Rembrandta, Jana Victorsa, Ferdinanda Bola, Petera Claesza Soutmana, Rudolfa Backhuysena, Jacoba Jordaensa, Gabriela Metsu, Nicolasa de Largilli\u00e8re, Jeana-Honor\u00e9 Fragonarda, Angeliki Kaufmann, Antona Rafaela Mensa, Bacciarellego. Ponadto zwraca si\u0119 uwag\u0119 na Rotund\u0119 z czterema pos\u0105gami kr\u00f3l\u00f3w polskich (Kazimierza Wielkiego, Zygmunta Starego, Stefana Batorego i Jana III Sobieskiego) oraz sal\u0119 Salomona z freskami Bacciarellego i sal\u0119 balow\u0105; wn\u0119trza te dekorowane by\u0142y rze\u017abami artyst\u00f3w stanis\u0142awowskich i kopiami rze\u017ab staro\u017cytnych. W pa\u0142acu My\u015blewickim eksponowane by\u0142o malarstwo, a w Bia\u0142ym Domku dawne meble oraz rze\u017aba, m.in. antyczna Wenus wychodz\u0105ca z k\u0105pieli<\/em>.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Muzealne funkcjonowanie \u0141azienek przerwa\u0142a I wojna \u015bwiatowa. Na podstawie rozporz\u0105dzenia cesarskiego z grudnia 1914 roku zarz\u0105dzona zosta\u0142a ewakuacja zbior\u00f3w. Przeprowadzono j\u0105 w roku 1915 przed wkroczeniem wojsk niemieckich. 800 skrzy\u0144 z dzie\u0142ami sztuki przewieziono do Petersburga i Moskwy. Wr\u00f3ci\u0142y na mocy traktatu ryskiego wraz z innymi zespo\u0142ami mienia skonfiskowanego przez Rosjan po upadku Rzeczpospolitej.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Literatura przedmiotu nie przytacza jednak polskich relacji o zwiedzaniu Pa\u0142acu na Wyspie czy te\u017c Belwederu. By\u0107 mo\u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 to z faktem, \u017ce po st\u0142umieniu powstania styczniowego \u201ezaw\u0142aszczone\u201d niejako przez Rosjan \u0141azienki by\u0142y omijane przez mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy \u2013miejscem ich niedzielnych przechadzek by\u0142 w\u00f3wczas Ogr\u00f3d Saski (popularna piosenka pozwala nawet doszuka\u0107 si\u0119 tu konotacji patriotycznych: \u201eW Saskim Ogrodzie przy wodotrysku\/ Pan policmajster dosta\u0142 po pysku\u201d).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
BIBLIOGRAFIA<\/p>\n
Katalogi zbior\u00f3w
<\/strong>P[odczaszy\u0144ski] B., K[aniewski] X. K., Catalogue des tableau du Palais de Lazienki \u00e0 Varsovie<\/em>, \u00ab Revue universelle des arts \u00bb III, 1856, s. 44-65.
[Grigorovi\u010d D. W.], Var\u0161ava: Dvorec v Lazenkah. Belveder. Zamok: Opis predmetam, imie\u00fb\u0161\u010dim preimu\u0161\u010destvenno hudo\u017c. zna\u010dene<\/em>, Sankt-Petersburg: tip. W. Kir\u0161bauma, 1886].
[Somow A. I., Katalog kartin, nahod\u2019\u00e2\u0161\u010dhs\u2019\u00e2 v Imp. Lazenkovskom dworce v Var\u0161ave<\/em>, Var\u0161ava: Gub. tip., 1895].
Iskierski S., Katalog galerii obraz\u00f3w Pa\u0142acu w \u0141azienkach w Warszawie<\/em>, Warszawa 1931.
Juszczak D., Ma\u0142achowicz H., Galeria Stanis\u0142awa Augusta w \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich. Katalog<\/em>, Warszawa: \u0141azienki Kr\u00f3lewskie 2015.<\/p>\n
Literatura
<\/strong>Bernatowicz T., Cesarskie \u0141azienki w Warszawie. Pa\u0142ac w \u015bwietle nieznanych pomiar\u00f3w Ludwika Szmideckiego z 1841 roku<\/em>, w: Hortus vitae. Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa dedykowana Andrzejowi Micha\u0142owskiemu<\/em>, Warszawa 2001, s. 29-37.
Czajewski W., Ilustrowany przewodnik po Warszawie z planem miasta<\/em>, Warszawa 1896, s. 92-100.
Deles P., Zamek Kr\u00f3lewski oraz inne warszawskie i podwarszawskie rezydencje w brytyjskich relacjach podr\u00f3\u017cnych okresu zabor\u00f3w. Cz. II \u0141azienki Kr\u00f3lewskie<\/em>, \u201eKronika Zamkowa\u201d 1-2 (2012), s. 133-151.
Dunin-Karwicki S., Promenade \u00e0 travers le Ch\u00e2teau de \u0141azienki<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1930.
Fryze F., Chodorowicz I., Przewodnik po Warszawie i jej okolicach na rok 1873\/74<\/em>, Warszawa 1873.
Go\u0142\u0119biowski \u0141., Opisanie historyczno statystyczne miasta Warszawy<\/em>, Warszawa 1827, s. 123-127.
Kolmasiak M., Belweder 1818-2018, <\/em>Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm 2018.
Kwiatkowski M., Belweder<\/em>, Warszawa: Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.
Kwiatkowski M., \u0141azienki<\/em>, Warszawa 1972.
Kwiatkowski M., Pa\u0142ace i wille Warszawy<\/em>, Warszawa: Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, 2014.
Kwiatkowski M., Wielka ksi\u0119ga \u0141azienek<\/em>, Warszawa 2000.
L\u2019\u00e2\u0161\u010denko V.A., Imperstorsk\u2019e lazenkovskij i belvederskij dvorcy. Kratkij istori\u010deskij o\u010derk<\/em>, Var\u0161ava: Tipografi\u00e2 Var\u0161avskago U\u010debnago Okruga, 1894.
Lauterbach A., Galeria obraz\u00f3w pa\u0142acu w \u0141azienkach<\/em>, \u201eArkady\u201d 7 (1937), s. 340-349.
Niemojewski L., \u0141azienki Kr\u00f3lewskie<\/em>, Warszawa 1922.
Sobieszcza\u0144ski F. M., Przewodnik po Warszawie, z planem miasta ozdobionym 10ci\u0105 rycinami na stali<\/em>, Warszawa 1857.
S\u0119czys E., Administracja pa\u0142ac\u00f3w \u201ecesarskich\u201d w Warszawie w latach 1796-1918 i pozosta\u0142e po niej akta<\/em>, \u201eArcheion\u201d 66 (1978), s. 132-156.
Tatarkiewicz W., Pi\u0119\u0107 studi\u00f3w o \u0141azienkach Stanis\u0142awa Augusta<\/em>, Lw\u00f3w-Warszawa 1925.
Tatarkiewicz W., \u0141azienki warszawskie<\/em>, Warszawa 1957.
Zychowicz I. , Abramowicz J., Muzeum \u0141azienki Kr\u00f3lewskie w Warszawie<\/em>, Warszawa: Muzeum \u0141azienki Kr\u00f3lewskie w Warszawie, 2013.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6890","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6890"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6890\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7955,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6890\/revisions\/7955"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}