{"id":6880,"date":"2019-01-19T00:41:00","date_gmt":"2019-01-18T23:41:00","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6880"},"modified":"2021-12-06T22:49:00","modified_gmt":"2021-12-06T21:49:00","slug":"tomasz-de-rosset-ksiega-gosci-muzeum-adama-mickiewicza-w-paryzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6880","title":{"rendered":"Tomasz de ROSSET | Ksi\u0119ga go\u015bci Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu"},"content":{"rendered":"\n
19.01.2019 | \"\"<\/pre>\n\n\n\n
Publiczno\u015b\u0107 Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu w pierwszym okresie jego istnienia (Z\u0142ota ksi\u0119ga, 1903-1937)<\/strong><\/p>\n\n\n
Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu od pocz\u0105tku zwi\u0105zane jest z Bibliotek\u0105 Polsk\u0105, najwcze\u015bniejsz\u0105, a dzi\u015b jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych polskich instytucji kulturalnych na emigracji (pierwotnie powiedzia\u0142oby si\u0119 \u201ena uchod\u017astwie\u201d, ale obecnie stanowi to ju\u017c perspektyw\u0119 historyczn\u0105). Biblioteka powsta\u0142a dla scalenia ksi\u0119gozbior\u00f3w b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 polskich towarzystw kulturalnych i naukowych zak\u0142adanych we Francji przez polistopadowych emigrant\u00f3w ju\u017c w latach trzydziestych XIX wieku \u2013 Towarzystwa Literackiego wraz z jego wydzia\u0142em historycznym i statystycznym (potem po\u0142\u0105czono je wszystkie w ramach istniej\u0105cego do dzi\u015b Towarzystwa Historyczno-Literackiego) oraz Towarzystwa Naukowej Pomocy. Przewidywano r\u00f3wnie\u017c gromadzenie tam obiekt\u00f3w o charakterze muzealnym:<\/p>\n
\n
Biblioteka b\u0119dzie tak\u017ce miejscem sk\u0142adu, nie tylko ksi\u0105\u017cek drukowanych, ale i r\u0119kopism\u00f3w tudzie\u017c mapp, rycin, litografij, medal\u00f3w, monet dawnych, pami\u0105tek narodowych i wszelkich innych przedmiot\u00f3w tycz\u0105cych si\u0119 nauk i sztuk\u201d (Uchwa\u0142a o Bibliotece Polskiej z 24.11.1838, art. 13) [1]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
\"\"<\/a>
…<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
Najistotniejszym elementem tych zbior\u00f3w by\u0142a kolekcja graficzna powsta\u0142a z licznych darowizn (g\u0142\u00f3wnie rodak\u00f3w z emigracji i przyjaci\u00f3\u0142 \u201esprawy polskiej\u201d) oraz bardzo rzadkich zakup\u00f3w. Zapocz\u0105tkowa\u0142 j\u0105 niezbyt du\u017cy dar Aleksandra Rypi\u0144skiego (kilkana\u015bcie wizerunk\u00f3w narodowych), a potem pojedyncze prace z\u0142o\u017cy\u0142o tu wielu Polak\u00f3w z emigracji, m.in. Antoni Oleszczy\u0144ski, Napoleon Orda, Teodor Morawski, Klementyna z Ta\u0144skich Hoffmanowa, ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Czartoryski, Leonard Chod\u017ako. Jednak\u017ce na naprawd\u0119 powa\u017cny zbi\u00f3r z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 cztery kolekcje podarowane Towarzystwu Literackiemu: hr. W\u0142adys\u0142awa Zamoyskiego (1839), gen. Karola Kniaziewicza (1842), Macieja Wodzi\u0144skiego (1848) i w p\u00f3\u017aniejszych latach francuskiego pisarza, polityka i przyjaciela Polak\u00f3w Charlesa de Montalemberta (1869). By\u0142a to kolekcja bardzo r\u00f3\u017cnorodna i ma\u0142o systematyczna, bo skonstruowa\u0142 j\u0105 w zasadzie przypadek dobrej woli poszczeg\u00f3lnych ofiarodawc\u00f3w, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nie by\u0142o wielu znawc\u00f3w, a nawet powa\u017cniejszych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sztuki. Niemniej w 1903 roku liczy\u0142a ona ok. trzydzie\u015bci tysi\u0119cy odbitek lu\u017anych i ilustracji w luksusowych wydawnictwach, obejmuj\u0105cych prace takich tw\u00f3rc\u00f3w jak Andrea Mantegna, Lucas Cranach, Heinrich Aldegraver, Hans Baldung zw. Gr\u00fcn, Albrech D\u00fcrer, Lucas van Leyden, Rembrandt i wielu innych siedemnastowiecznych, osiemnastowiecznych i dziewi\u0119tnastowiecznych rytownik\u00f3w. Jest jednym ze znamiennych paradoks\u00f3w w dziejach emigracyjnej kultury polskiej, \u017ce temu ciekawemu gabinetowi grafiki kres przynios\u0142o za\u0142o\u017cenie w\u0142a\u015bnie Muzeum Mickiewicza. Wn\u0119trza, gdzie by\u0142 on przechowywany przeznaczono bowiem na muzealn\u0105 ekspozycj\u0119, a ryciny wt\u0142oczono mi\u0119dzy prowizoryczne \u015bcianki i \u2026 na wiele lat zapomniano (\u201eodkryto\u201d je ponownie w 1926 r. czasie reorganizacji paryskiej Biblioteki i w cz\u0119\u015bci \u201eobcej\u201d przewieziono do zbior\u00f3w Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie).<\/p>\n
\"\"<\/a>
…<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
Biblioteka Polska stanowi\u0142a jednak przede wszystkim ksi\u0119gozbi\u00f3r i archiwum gromadz\u0105ce emigracyjne oraz narodowe historyczne papiery \u2013 zbiory muzealne by\u0142y jedynie marginesem jej dzia\u0142alno\u015bci, z kt\u00f3rym w dodatku niezbyt wiedziano ci zrobi\u0107. Muzeum Adama Mickiewicza natomiast sta\u0142o si\u0119 pierwszym polskim muzeum we  Francji, si\u0119gaj\u0105cym w jakim\u015b sensie statusu muzeum narodowego dla przebywaj\u0105cych tu rodak\u00f3w. Powsta\u0142o ono w 1903 roku staraniem W\u0142adys\u0142awa Mickiewicza, syna poety. Posiadacz pami\u0105tek po ojcu, niezwykle wyczulony na tle potrzeby utrwalenia i popularyzacji jego pami\u0119ci, od d\u0142u\u017cszego ju\u017c czasu zastanawia\u0142 si\u0119 on nad ich szerokim udost\u0119pnieniem na publicznej ekspozycji. W 1886 roku przekaza\u0142 dla Muzeum Narodowego w Krakowie kilka portret\u00f3w rodzinnych i dokument\u00f3w, maj\u0105c nadziej\u0119 na zorganizowanie w dawnej jagiello\u0144skiej stolicy specjalnego domu ku czci wieszcza narodowego. Ofiar\u0119 t\u0119 potraktowano jednak do\u015b\u0107 niefrasobliwie, co mocno urazi\u0142o ofiarodawc\u0119 \u2013 utyskiwa\u0142 na ba\u0142agan w muzeum, brak osobnego katalogu, nie\u015bcis\u0142o\u015bci w informacjach na etykietach eksponat\u00f3w, a przede wszystkim, \u017ce miejsce przeznaczone na wystaw\u0119 by\u0142o zbyt skromne.<\/p>\n
\n
Nie wiedziano ju\u017c na przyk\u0142ad sk\u0105d pochodzi portret Adama Mickiewicza p\u0119dzla Oleszkiewicza i jakie s\u0105 dowody jego autentyczno\u015bci [\u2026] Praktyczniej wi\u0119c zda\u0142o mi si\u0119 \u2013 pisa\u0142 w zwi\u0105zku z tym dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej \u2013 Muzeum Mickiewiczowskie urz\u0105dzi\u0107 w Pary\u017cu. Uporz\u0105dkowane na miejscu zbiory czeka\u0107 b\u0119d\u0105 nad brzegami Sekwany na pomy\u015blne okoliczno\u015bci[2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Mia\u0142y one stanowi\u0107 w\u0142asno\u015b\u0107 Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie i zlokalizowane by\u0107 w gmachu Biblioteki Polskiej (w ko\u0144cu XIX wieku po\u0142\u0105czonej z Akademi\u0105). Informowa\u0142o o tym skierowane do krakowskich w\u0142adz pismo paryskiego komitetu Stacji Naukowej PAU:<\/p>\n
\n
W\u0142adys\u0142aw Mickiewicz posiadaj\u0105c liczne zbiory odnosz\u0105ce si\u0119 do pami\u0119ci jego Ojca, pragnie odda\u0107 je wraz z pewn\u0105 sum\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105, kt\u00f3rej dostarczy\u0142 mu komitet budowy pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie, na w\u0142asno\u015b\u0107 Akademii Krakowskiej w nadziei, \u017ce kiedy\u015b stanie w Krakowie dom imienia Adama Mickiewicza [3]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Zarz\u0105d wyrazi\u0142 zgod\u0119 i po przebudowie oraz adaptacji wn\u0119trz gmachu paryskiej Biblioteki na Wyspie \u015bw. Ludwika (quai d\u2019Orl\u00e9ns nr 4) 3 maja 1903 roku zainaugurowano dzia\u0142alno\u015b\u0107 Muzeum.<\/p>\n
\"\"<\/a>
…<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
Ekspozycja zrazu obejmowa\u0142a jedn\u0105 izb\u0119, z czasem rozci\u0105gaj\u0105c si\u0119 na trzy s\u0105siednie. Tworzy\u0142y j\u0105 przede wszystkim pami\u0105tki, jak pukle w\u0142os\u00f3w poety, pier\u015bcie\u0144 podarowany mu przez  emigracj\u0119 po napisaniu Ksi\u0105g pielgrzymstwa<\/em>, biurko, dukat \u015blubny itd. Ponadto zawieszono tam portrety Mickiewicza, jego najbli\u017cszych i przyjaci\u00f3\u0142 oraz ikonografia zwi\u0105zanych z nim miejsc, wydarze\u0144, jego dzie\u0142. Istotnym elementem by\u0142y tu r\u0119kopisy wieszcza, autografy r\u00f3\u017cnych list\u00f3w pisanych do niego, fotograficzne kopie portret\u00f3w (jak m.in. s\u0142ynnego dagerotypu eksponowanego obok w gablocie). Eksponaty te prezentowa\u0142y \u017cycie cz\u0142owieka, poety, publicysty, polityka, a tak\u017ce \u2013 co w Pary\u017cu mia\u0142o szczeg\u00f3lne znaczenie \u2013 wyk\u0142adowcy College de France. R\u00f3wnorz\u0119dnym elementem zbior\u00f3w by\u0142y publikacje samego Mickiewicza (w tym wiele pierwodruk\u00f3w) i na jego temat oraz dokumenty archiwalne do wykorzystania przez badaczy. Wszak\u017ce wbrew deklaracjom fundatora nie wr\u00f3ci\u0142y one do kraju po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Pozosta\u0142y w Pary\u017cu do wybuchu II wojny \u015bwiatowej, w czasie kt\u00f3rej po cz\u0119\u015bci wywieziono je ze stolicy, a po cz\u0119\u015bci zosta\u0142y zrabowane przez Niemc\u00f3w. W 1948 roku Muzeum wznowi\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u2013 jak poprzednio w ramach Biblioteki Polskiej [4]<\/a>.<\/p>\n
W Bibliotece Polskiej w zbiorach dokument\u00f3w archiwalnych dotycz\u0105cych Muzeum Mickiewiczowskiego znajduje si\u0119 zesp\u00f3\u0142 kilku \u201eZ\u0142otych Ksi\u0105g z wpisami zwiedzaj\u0105cych\u201d za ca\u0142y XX wiek, lata 1903-2000 [5]<\/a>. Wpis\u00f3w tych, najcz\u0119\u015bciej w postaci sygnatur, dokonywa\u0142y osoby indywidualnie lub czasem zbiorowo w imieniu instytucji, uczelni i stowarzysze\u0144, a tak\u017ce wycieczek do Pary\u017ca; zapisywane s\u0105 one jednostronnie lub dwustronnie, niejednokrotnie wzbogacane dat\u0105 oraz miejscem pochodzenia zwiedzaj\u0105cego, zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c  wpisy bardziej rozbudowane, zawieraj\u0105ce fragmentu wierszy, opis\u00f3w, a nawet rysunki. Utrwalone na nich informacje pozwalaj\u0105 na ocen\u0119 publiczno\u015bci w pierwszych latach istnienia instytucji, pod wzgl\u0119dem ilo\u015bci, sk\u0142adu spo\u0142ecznego, miejsca pochodzenia zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n
\"\"<\/a>
..<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
Z okresem 1903-1918, uj\u0119tym ramami realizowanego projektu badawczego wi\u0105\u017ce si\u0119 90 kart, zawieraj\u0105cych nieco ponad 3000 wpis\u00f3w. Jedynie w niekt\u00f3rych przypadkach podane jest miejsce pochodzenia go\u015bci muzealnych. W wi\u0119kszo\u015bci znajdowa\u0142y si\u0119 one na ziemiach d. Rzeczpospolitej. By\u0142y to najwi\u0119ksze miasta, jak Warszawa (chyba najcz\u0119\u015bciej wymieniana), Krak\u00f3w, Lw\u00f3w, Wilno, Pozna\u0144 oraz stale rozrastaj\u0105ca si\u0119 \u0141\u00f3d\u017a, \u015bredniej wielko\u015bci i mniejsze: Cz\u0119stochowa, D\u0105browa G\u00f3rnicza, Jaros\u0142aw, Kalisz, Kielce, Lublin, Mohylew, Pu\u0142awy, Radom, Rzesz\u00f3w, Tarn\u00f3w, Tarnopol, W\u0142oc\u0142awek, Zakopane, a w ko\u0144cu wiejskie maj\u0105tki, np. w Siemianowskiej Woli, Szymborzu na Kujawach, Goli w powiecie gosty\u0144skim, Bolechowie, Pilaszkowicach, Cepcewiczach na Wo\u0142yniu. Ponadto cz\u0119sto wymieniany jest Pary\u017c, r\u00f3\u017cne miejscowo\u015bci ameryka\u0144skie, Nowy Jork, Chicago, Cleveland (Ohio), Pittsburg (Pensylwania), Ann Arbor (Michigan), stolice rosyjskie Petersburg i Moskwa oraz Kij\u00f3w i Tomsk, a ponadto Londyn, Wiede\u0144, Lizbona, Turyn, Praga Czeska, Bochum w Westfalii, Genewa, Haga, Port Sa\u00efd (Egipt), a r\u00f3wnie\u017c Rio de Janeiro. Czasem podany jest jedynie kraj lub prowincja: Kr\u00f3lestwo Polskie, Galicja, Litwa, \u017bmud\u017a, \u0141otwa, Podole, Wo\u0142y\u0144, Ukraina, Rosja, Ameryka, Syberia, Pozna\u0144skie, Nowogr\u00f3dzkie, Kijowskie, Parana w Brazylii. Zasadniczej wi\u0119kszo\u015bci wpis\u00f3w dokonali Polacy, tak emigranci z Francji lub innych pa\u0144stw, a nawet kontynent\u00f3w oraz go\u015bcie z kraju, a poza tym tak\u017ce Francuzi, Amerykanie, Rosjanie, Czesi, Anglicy oraz w jednym przypadku przybysz z Portugalii.<\/p>\n
\"\"<\/a>
…<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
Wnikliwych i czasoch\u0142onnych bada\u0144 wymaga\u0142aby interpretacja spo\u0142ecznej przynale\u017cno\u015bci zwiedzaj\u0105cych muzeum. Wydaje si\u0119 \u017ce na og\u00f3\u0142 byli to przedstawiciele inteligencji i ziemia\u0144stwa. Wiele wpisanych tu nazwisk nale\u017ca\u0142o do postaci zas\u0142u\u017conych polskiej kulturze i nauce, pisarzy, artyst\u00f3w, uczonych. Ksi\u0119g\u0119 obejmuj\u0105c\u0105 lata 1903-1937 otwiera niejako Maria Konopnicka oraz Ignacy Paderewski z \u017con\u0105 Helen\u0105, a na tej samej karcie odnajdujemy jeszcze J\u00f3zefa Kallenbacha, historyka i rektora Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, publicyst\u0119 i  historyka emigracji Ludomira Gadona oraz malarza Jana Styk\u0119. Wpis\u00f3w dokonywali pisarze i poeci: Boles\u0142aw Le\u015bmian, Jan Kasprowicz, Stefan \u017beromski, W\u0142adys\u0142aw Reymont, Maria D\u0105browska, Henryk Sienkiewicz, Kazimierz Przerwa Tetmajer, J\u00f3zef Weyssenhoff, Kazimierz Hulewicz; filozofowie, historycy, profesorowie uczelni: Kazimierz Waliszewski, Zygmunt Gloger, Stanis\u0142aw \u0141oza, Ignacy Radli\u0144ski, Henryk Tenenbaum, Henryk Elzenberg. Go\u015b\u0107mi Muzeum byli r\u00f3wnie\u017c liczni arty\u015bci: w 1905 roku rze\u017abiarz Wac\u0142aw Szymanowski, tw\u00f3rca Pochodu na Wawel<\/em> i pomnika Szopena z \u0141azienek, malarze Jan Che\u0142mi\u0144ski, Henryk Uziemb\u0142o, Jan Styka, w 1906 Boles\u0142aw Biegas, w 1907 Czes\u0142aw Wierusz Kowalski, w 1911 rze\u017abiarka Luna Drexler\u00f3wna i malarka Alina Bondy-Glass, w 1912 rze\u017abiarz Boles\u0142aw Ba\u0142zukiewicz i malarze Tymon Niesio\u0142owski oraz Roman Kramsztyk, w 1913 rze\u017abiarz Apolinary G\u0142owi\u0144ski, w 1914 Leon Chwistek, w 1917 rze\u017abiarz Antoni Madeyski, a w 1919 Wlastimil Hofman; trzeba by doda\u0107, \u017ce w maju 1907 roku do \u201eKsi\u0119gi\u201d wpisa\u0142 si\u0119 lwowski i warszawski historyk sztuki Zygmunt Batowski, w styczniu 1911 krytyk Antoni Potocki, a w 1909 francuski rze\u017abiarz Emile Antoine Bourdelle, kt\u00f3ry utrzymywa\u0142 rozleg\u0142e kontakty ze \u015brodowiskiem polskim w Pary\u017cu oraz holenderski malarz Laurence Alma Tadema.<\/p>\n
Na uwag\u0119 zas\u0142uguje tu kilku muzealnik\u00f3w (oczywi\u015bcie sam ten termin jest w odniesieniu do omawianej epoki nieco anachroniczny). Jak wynika ze wpis\u00f3w w \u201eKsi\u0119dze\u201d 23 stycznia 1904 roku Muzeum zwiedza\u0142 pu\u0142kownik Bronis\u0142aw Gembarzewski (1872-1941).  By\u0142 on malarzem po Akademii w Petersburgu i Conservatoire national des arts et m\u00e9tiers w Pary\u017cu, ale w czasie wojny 1914-1918 s\u0142u\u017cy\u0142 w regimencie saperskim i potem pozosta\u0142 w wojsku polskim (korpus oficer\u00f3w in\u017cynieryjnych). Jeszcze przed wojn\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu. Potem po przekszta\u0142ceniu miejskiego muzeum w Warszawie w Muzeum Narodowe zosta\u0142 jego dyrektorem, a nast\u0119pnie r\u00f3wnie\u017c dyrektorem pobliskiego Muzeum Wojska, kt\u00f3rego by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105. W tym samym czasie, r\u00f3wnie\u017c w styczniu tego samego roku by\u0142 tu Kazimierz Sto\u0142yhwo (1880-1966), antropolog, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, tw\u00f3rca pracowni antropologicznej Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie. Pod dat\u0105 22 wrze\u015bnia 1909 roku wpisa\u0142 si\u0119 do ksi\u0119gi Bronis\u0142aw Pi\u0142sudski (1966-1918). Brat marsza\u0142ka, etnograf, badacz kultur dalekowschodnich (g\u0142\u00f3wnie Ajn\u00f3w na Sachalinie, kt\u00f3rych \u017cycie i obyczaje studiowa\u0142 podczas zes\u0142ania). Kolekcjonowa\u0142 artefakty etnograficzne, pracowa\u0142 jako kustosz muzeum we W\u0142adywostoku; pozostawa\u0142 w bliskich zwi\u0105zkach z Muzeum Tatrza\u0144skim w Zakopanem \u2013 jego publikacja na temat zada\u0144 instytucji stanowi swego rodzaju traktat o muzealnictwie etnograficznym [6]<\/a>. Z kolei 9 maja 1912 roku muzeum zwiedza\u0142 Nikodem Pajzderski (1882-1940), historyk sztuki, kustosz Muzeum Czartoryskich na zamku w Go\u0142uchowie, potem Konserwator Zabytk\u00f3w w Poznaniu i dyrektor Muzeum Wielkopolskiego, zamordowany przez Niemc\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Kolejny wybitny muzealnik i muzeolog Mieczys\u0142aw Treter (1883-1943), tak\u017ce historyk sztuki oraz krytyk, zwiedza\u0142 Muzeum we wrze\u015bniu 1913 i w lutym 1914 roku. W\u00f3wczas by\u0142 on kustoszem Muzeum im. Lubomirskich we Lwowie, potem aktywnie uczestniczy\u0142 w sprawach muzealnych wolnej Polski, by\u0142 dyrektorem Pa\u0144stwowych Zbior\u00f3w Sztuki w Warszawie i Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej w\u015br\u00f3d Obcych i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Instytutu Propagandy Sztuki, autorem szeregu publikacji z zakresu muzealnictwa. Jego najistotniejsza praca Muzea wsp\u00f3\u0142czesne<\/em> napisana podczas wojny w Kijowie (1917) zawiera obszerne studium o polskich muzeach. Pisa\u0142 w nim o plac\u00f3wce paryskiej:<\/p>\n
\n
\u2026powsta\u0142o dzi\u0119ki inicjatywie syna poety, W\u0142adys\u0142awa Mickiewicza, kt\u00f3ry opracowa\u0142 szczeg\u00f3\u0142owy projekt takiej instytucji, zatwierdzony przez Krakowsk\u0105 Akademi\u0119 Umiej\u0119tno\u015bci o wcieli\u0142 tam bogate swe zbiory i pami\u0105tki po ojcu. 3 maja 1903 roku otwarto muzeum to dla publiczno\u015bci. Biblioteka muzealna zawiera wszystkie wydania poety, przek\u0142ady w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach, dzie\u0142a o  nim, wycinki z pism itd. Muzeum w\u0142a\u015bciwe zawiera pami\u0105tki osobiste po Mickiewiczu, obrazy, rze\u017aby, ryciny i autografy. Zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce wszystkie te pami\u0105tki umieszczone s\u0105 systematycznie i przejrzy\u015bcie w osobno dobudowanej Sali przy Bibliotece Polskiej. Jest to jednak pomieszczenie tymczasowe; w przysz\u0142o\u015bci powsta\u0107 ma w Krakowie osobny \u201eDom Mickiewicza\u201d, do kt\u00f3rego wedle istniej\u0105cego projektu przeniesione zostan\u0105 te zbiory.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W\u0142adys\u0142aw Mickiewicz tymi s\u0142owy zako\u0144czy\u0142 sw\u00f3j opis Muzeum:<\/p>\n
\n
Oby jak najwi\u0119cej innych pami\u0105tek po-Mickiewiczowskich skupi\u0142o si\u0119 oko\u0142o tego ci\u0105gle wzrastaj\u0105cego zbioru, a\u017c do dnia w kt\u00f3rym z duszy zdejmiemy \u017ca\u0142ob\u0119 i skarby te przeniesiemy po sko\u0144czonej nadsekwa\u0144skiej rekolekcji, do ziemi rodzinnej\u2019 (pisane w 1908 r.). Dzie\u0144 taki nadchodzi\u2026 Niech\u017ce autorowi tych s\u0142\u00f3w, tw\u00f3rcy Mickiewiczowskiego Muzeum, dane b\u0119dzie rozmie\u015bci\u0107 nagromadzone przez siebie g\u0142\u00f3wnie zbiory w nowym miejscu, w\u015br\u00f3d swoich, na rodzinnej ziemi [7]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W\u015br\u00f3d zwiedzaj\u0105cych paryskie Muzeum Adama Mickiewicza byli te\u017c kolekcjonerzy. W 1903 roku odwiedzi\u0142 je Franciszek Krzyszta\u0142owicz z \u017con\u0105 J\u00f3zef\u0105. By\u0142 to znany krakowski lekarz wenerolog i dermatolog, wykszta\u0142cony w Krakowie oraz w klinikach Hamburga i Pary\u017ca. W 1901 roku uzyska\u0142 habilitacj\u0119 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, po wojnie natomiast zamieszka\u0142 w Warszawie, gdzie r\u00f3wnie\u017c wyk\u0142ada\u0142 na Uniwersytecie, by\u0142 profesorem, potem rektorem (1925\u20131926), a tak\u017ce wiceprezesem Polskiej Akademii Nauk Lekarskich i cz\u0142onkiem Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci oraz innych stowarzysze\u0144. W jego kolekcji znajdowa\u0142 si\u0119 spory zesp\u00f3\u0142 dzie\u0142 Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego, kt\u00f3ry kolekcjoner przekaza\u0142 potem dla Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1907 roku w \u201eZ\u0142otej ksi\u0119dze\u201d zapia\u0142 si\u0119 jeden w wybitniejszych polskich amator\u00f3w sztuki Karol Lanckoro\u0144ski, w\u0142a\u015bciciel wiede\u0144skiego pa\u0142acu, w kt\u00f3rego wn\u0119trzach urz\u0105dzono  muzealn\u0105 ekspozycj\u0119 malarstwa (g\u0142ownie mistrz\u00f3w wczesnego w\u0142oskiego renesansu) i rze\u017aby staro\u017cytnej. Pod tym samym rokiem odnajdujemy Adama Ludwika Czartoryskiego ordynata sieniawskiego i go\u0142uchowskiego, a przez to w\u0142a\u015bciciela dwu rodowych muze\u00f3w w Krakowie oraz Go\u0142uchowie, a tak\u017ce Leopold Mey\u00e9ta warszawskiego adwokata i bibliofila, zbieracza polsko-\u017cydowskich staro\u017cytno\u015bci i obraz\u00f3w artyst\u00f3w polskich. W p\u00f3\u017aniejszych latach wpisa\u0142a si\u0119 Alina Bondy-Glassowa (1911), warszawska malarka, kolekcjonerka nowoczesnej sztuki polskiej (\u015alewi\u0144ski, Krzy\u017canowski, Rembowski, Wojtkiewicz), a r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bciciel zbior\u00f3w przyrodniczych Jan Dybowski (1917), in\u017cynier Mieczys\u0142aw Geniusz (1919) \u2013 budowniczy Kana\u0142u Sueskiego, podarowa\u0142 on potem Muzeum Narodowemu w Warszawie zbi\u00f3r obiekt\u00f3w staroegipskich.<\/p>\n
Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce w latach mi\u0119dzywojennych omawian\u0105 plac\u00f3wk\u0119 odwiedzali przedstawiciele w\u0142adz RP oraz wa\u017cne postaci ze \u015bwiata jej polityki, nauki, kultury i sztuki, jak Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski (4.02.1921), prymas kardyna\u0142 August Hlond (1936), marsza\u0142ek Edward Rydz-\u015amig\u0142y (1936), uczeni, publicy\u015bci, pisarze, poeci i arty\u015bci z rodzinami i przyjaci\u00f3\u0142mi: Kazimierz Wo\u017anicki (luty 1921), Stefan Komornicki kustosz muzeum XX Czartoryskich w Krakowie (1923), Teodor Axentowicz (1924),  J\u00f3zef i Jadwiga Mehofferowie (1925), filozof W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz z \u017con\u0105 Teres\u0105 (1926), historyczka sztuki Jadwiga Puciata-Paw\u0142owska z m\u0119\u017cem Bronis\u0142awem (1926), autorka opowiada\u0144 dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy Irena Jurgielewicz\u00f3wna (1928), malarze Gustaw Gwozdecki (1930) i Stanis\u0142aw Kaczor-Batowski (1932), pisarz Wac\u0142aw Sieroszewski (1934), \u017cona poety Stefania Tuwimowa (1935), rektor Uniwersytetu Wile\u0144skiego Witold Staniewicz (1937). Pojawi\u0142y si\u0119 tu tak\u017ce nazwiska kolekcjonera Paula Marmottana podpisanego jako \u201eAmi de Polonais\u201d (1926) i poety Paula Valery (1932). W 1936 roku Muzeum odwiedzi\u0142 tak\u017ce Kamil Gronkowski historyk sztuki, kustosz Mus\u00e9e du Petit Palais i autor katalogu jego zbior\u00f3w; by\u0142 on r\u00f3wnie\u017c kolekcjonerem zainteresowanym nowo\u017cytnym malarstwem, rysunkiem i rzemios\u0142em artystycznym \u2013 jego zbiory przekazane po wojnie do Biblioteki Polskiej utworzy\u0142y podstaw\u0119 jej muzealnej kolekcji. W tych latach cz\u0119stsze sta\u0142o si\u0119 zjawisko zbiorowego zwiedzania ekspozycji. W okresie wcze\u015bniejszym mia\u0142o to miejsce jedynie kilka razy [8]<\/a> \u2013 latach dwudziestych i trzydziestych natomiast jest to odnotowane wielokrotnie, np.: uczestnicy Zjazdu Walnego Nauczycielstwa Polskiego we Francji, wycieczki student\u00f3w architektury Politechniki Warszawskiej i Francusko-Polskiego Kongresu Lekarzy (1925), uczestnicy wycieczki naukowej Uniwersytetu Warszawskiego (1931), uczestnicy \u201ePodr\u00f3\u017cy przyjacielskiej Polak\u00f3w do Francji\u201d, wycieczki Zwi\u0105zku Nauczycielstwa Polskiego (1934), in\u017cynierowie francuscy (1935), uczestnicy wracaj\u0105cej w Holandii wycieczki Dru\u017cyny Instruktorskiej ZHP, wycieczki studentek polskich, nauczycieli geograf\u00f3w z Poznania, cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa Krajoznawczego i kursu nauczycielskiego informacyjnego (1937).<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/p>\n
[1]<\/a> Pary\u017c, Biblioteka Polska Ksi\u0119ga sprawozda\u0144 Zarz\u0105du Rady Biliotecznej, Uchwa\u0142a o Bibliotece Publicznej Polskiej, 24.11.1838 (cyt za. T.F. de Rosset, Polskie kolekcje i zbiory artystyczne we Francji w latach 1795-1919. Mi\u0119dzy \u201eskarbnic\u0105 narodow\u0105 a galeri\u0105 sztuki<\/em>, Toru\u0144 2005, s. 176.
[2]<\/a> W. Mickiewicz, Muzeum <\/em>Mickiewiczowskie, \u201ePrzegl\u0105d Biblioteczny\u201d 1908, I, 3-4, s. 178.
[3]<\/a> Ibidem, s. 179-180.
[4]<\/a> Na temat Biblioteki Polskiej w Pary\u017cu i Muzeum Adama Mickiewicza zob.: [\u2026]
[5]<\/a> Pary\u017c, Biblioteka Polska, Muzeum Adama Mickiewicza, Z\u0142ota ksi\u0119ga z wpisami zwiedzaj\u0105cych 1903-1937 i 1937-1971 (Akc. 7401),  1972-1978 (Akc. 7402), 1978-1985 (Akc. 7403), 1985-1990 (Akc. 7404), 1990-1998 (Akc. 7405), 1998-200 (Akc. 7406); dzi\u0119kuj\u0119 Pani Ewie Rutkowskiej za wskazanie i udost\u0119pnienie tych dokument\u00f3w.
[6]<\/a> B. Pi\u0142sudski, Muzeum Tatrza\u0144skie im. T. Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem: zadania i sposoby prowadzenia dzia\u0142u ludoznawczego<\/em>, Krak\u00f3w 1915.
[7]<\/a> M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne<\/em>, Kij\u00f3w 1917, s. 85-86.
[8]<\/a> Na kilka dni przed wybuchem wojny, 23 lipca1914 roku Muzeum zwiedzili uczniowie II Szko\u0142y Realnej w Krakowie przebywaj\u0105cy w Pary\u017cu na wycieczce.<\/p>\n\n\n
\n\n\n\n
\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
19.01.2019 | Publiczno\u015b\u0107 Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu w pierwszym okresie jego istnienia (Z\u0142ota ksi\u0119ga, 1903-1937) Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu od pocz\u0105tku zwi\u0105zane jest z Bibliotek\u0105 Polsk\u0105, najwcze\u015bniejsz\u0105, a dzi\u015b jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych polskich instytucji kulturalnych na emigracji (pierwotnie powiedzia\u0142oby si\u0119 \u201ena uchod\u017astwie\u201d, ale obecnie stanowi to ju\u017c perspektyw\u0119 historyczn\u0105). Biblioteka powsta\u0142a dla scalenia… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7557,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-6880","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/1-1.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/1-1.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
19.01.2019 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Publiczno\u015b\u0107 Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu w pierwszym okresie jego istnienia (Z\u0142ota ksi\u0119ga, 1903-1937)<\/strong><\/p>\n
<\/p>\n
Muzeum Adama Mickiewicza w Pary\u017cu od pocz\u0105tku zwi\u0105zane jest z Bibliotek\u0105 Polsk\u0105, najwcze\u015bniejsz\u0105, a dzi\u015b jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych polskich instytucji kulturalnych na emigracji (pierwotnie powiedzia\u0142oby si\u0119 \u201ena uchod\u017astwie\u201d, ale obecnie stanowi to ju\u017c perspektyw\u0119 historyczn\u0105). Biblioteka powsta\u0142a dla scalenia ksi\u0119gozbior\u00f3w b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 polskich towarzystw kulturalnych i naukowych zak\u0142adanych we Francji przez polistopadowych emigrant\u00f3w ju\u017c w latach trzydziestych XIX wieku \u2013 Towarzystwa Literackiego wraz z jego wydzia\u0142em historycznym i statystycznym (potem po\u0142\u0105czono je wszystkie w ramach istniej\u0105cego do dzi\u015b Towarzystwa Historyczno-Literackiego) oraz Towarzystwa Naukowej Pomocy. Przewidywano r\u00f3wnie\u017c gromadzenie tam obiekt\u00f3w o charakterze muzealnym:<\/p>\n
\n
Biblioteka b\u0119dzie tak\u017ce miejscem sk\u0142adu, nie tylko ksi\u0105\u017cek drukowanych, ale i r\u0119kopism\u00f3w tudzie\u017c mapp, rycin, litografij, medal\u00f3w, monet dawnych, pami\u0105tek narodowych i wszelkich innych przedmiot\u00f3w tycz\u0105cych si\u0119 nauk i sztuk\u201d (Uchwa\u0142a o Bibliotece Polskiej z 24.11.1838, art. 13) [1]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n[caption id=\"attachment_7557\" align=\"alignright\" width=\"406\"]\"\"<\/a> …<\/span>[\/caption]\n
Najistotniejszym elementem tych zbior\u00f3w by\u0142a kolekcja graficzna powsta\u0142a z licznych darowizn (g\u0142\u00f3wnie rodak\u00f3w z emigracji i przyjaci\u00f3\u0142 \u201esprawy polskiej\u201d) oraz bardzo rzadkich zakup\u00f3w. Zapocz\u0105tkowa\u0142 j\u0105 niezbyt du\u017cy dar Aleksandra Rypi\u0144skiego (kilkana\u015bcie wizerunk\u00f3w narodowych), a potem pojedyncze prace z\u0142o\u017cy\u0142o tu wielu Polak\u00f3w z emigracji, m.in. Antoni Oleszczy\u0144ski, Napoleon Orda, Teodor Morawski, Klementyna z Ta\u0144skich Hoffmanowa, ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Czartoryski, Leonard Chod\u017ako. Jednak\u017ce na naprawd\u0119 powa\u017cny zbi\u00f3r z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 cztery kolekcje podarowane Towarzystwu Literackiemu: hr. W\u0142adys\u0142awa Zamoyskiego (1839), gen. Karola Kniaziewicza (1842), Macieja Wodzi\u0144skiego (1848) i w p\u00f3\u017aniejszych latach francuskiego pisarza, polityka i przyjaciela Polak\u00f3w Charlesa de Montalemberta (1869). By\u0142a to kolekcja bardzo r\u00f3\u017cnorodna i ma\u0142o systematyczna, bo skonstruowa\u0142 j\u0105 w zasadzie przypadek dobrej woli poszczeg\u00f3lnych ofiarodawc\u00f3w, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nie by\u0142o wielu znawc\u00f3w, a nawet powa\u017cniejszych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sztuki. Niemniej w 1903 roku liczy\u0142a ona ok. trzydzie\u015bci tysi\u0119cy odbitek lu\u017anych i ilustracji w luksusowych wydawnictwach, obejmuj\u0105cych prace takich tw\u00f3rc\u00f3w jak Andrea Mantegna, Lucas Cranach, Heinrich Aldegraver, Hans Baldung zw. Gr\u00fcn, Albrech D\u00fcrer, Lucas van Leyden, Rembrandt i wielu innych siedemnastowiecznych, osiemnastowiecznych i dziewi\u0119tnastowiecznych rytownik\u00f3w. Jest jednym ze znamiennych paradoks\u00f3w w dziejach emigracyjnej kultury polskiej, \u017ce temu ciekawemu gabinetowi grafiki kres przynios\u0142o za\u0142o\u017cenie w\u0142a\u015bnie Muzeum Mickiewicza. Wn\u0119trza, gdzie by\u0142 on przechowywany przeznaczono bowiem na muzealn\u0105 ekspozycj\u0119, a ryciny wt\u0142oczono mi\u0119dzy prowizoryczne \u015bcianki i \u2026 na wiele lat zapomniano (\u201eodkryto\u201d je ponownie w 1926 r. czasie reorganizacji paryskiej Biblioteki i w cz\u0119\u015bci \u201eobcej\u201d przewieziono do zbior\u00f3w Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie).<\/p>\n[caption id=\"attachment_7558\" align=\"alignright\" width=\"421\"]\"\"<\/a> …<\/span>[\/caption]\n
Biblioteka Polska stanowi\u0142a jednak przede wszystkim ksi\u0119gozbi\u00f3r i archiwum gromadz\u0105ce emigracyjne oraz narodowe historyczne papiery \u2013 zbiory muzealne by\u0142y jedynie marginesem jej dzia\u0142alno\u015bci, z kt\u00f3rym w dodatku niezbyt wiedziano ci zrobi\u0107. Muzeum Adama Mickiewicza natomiast sta\u0142o si\u0119 pierwszym polskim muzeum we  Francji, si\u0119gaj\u0105cym w jakim\u015b sensie statusu muzeum narodowego dla przebywaj\u0105cych tu rodak\u00f3w. Powsta\u0142o ono w 1903 roku staraniem W\u0142adys\u0142awa Mickiewicza, syna poety. Posiadacz pami\u0105tek po ojcu, niezwykle wyczulony na tle potrzeby utrwalenia i popularyzacji jego pami\u0119ci, od d\u0142u\u017cszego ju\u017c czasu zastanawia\u0142 si\u0119 on nad ich szerokim udost\u0119pnieniem na publicznej ekspozycji. W 1886 roku przekaza\u0142 dla Muzeum Narodowego w Krakowie kilka portret\u00f3w rodzinnych i dokument\u00f3w, maj\u0105c nadziej\u0119 na zorganizowanie w dawnej jagiello\u0144skiej stolicy specjalnego domu ku czci wieszcza narodowego. Ofiar\u0119 t\u0119 potraktowano jednak do\u015b\u0107 niefrasobliwie, co mocno urazi\u0142o ofiarodawc\u0119 \u2013 utyskiwa\u0142 na ba\u0142agan w muzeum, brak osobnego katalogu, nie\u015bcis\u0142o\u015bci w informacjach na etykietach eksponat\u00f3w, a przede wszystkim, \u017ce miejsce przeznaczone na wystaw\u0119 by\u0142o zbyt skromne.<\/p>\n
\n
Nie wiedziano ju\u017c na przyk\u0142ad sk\u0105d pochodzi portret Adama Mickiewicza p\u0119dzla Oleszkiewicza i jakie s\u0105 dowody jego autentyczno\u015bci [\u2026] Praktyczniej wi\u0119c zda\u0142o mi si\u0119 \u2013 pisa\u0142 w zwi\u0105zku z tym dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej \u2013 Muzeum Mickiewiczowskie urz\u0105dzi\u0107 w Pary\u017cu. Uporz\u0105dkowane na miejscu zbiory czeka\u0107 b\u0119d\u0105 nad brzegami Sekwany na pomy\u015blne okoliczno\u015bci[2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Mia\u0142y one stanowi\u0107 w\u0142asno\u015b\u0107 Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie i zlokalizowane by\u0107 w gmachu Biblioteki Polskiej (w ko\u0144cu XIX wieku po\u0142\u0105czonej z Akademi\u0105). Informowa\u0142o o tym skierowane do krakowskich w\u0142adz pismo paryskiego komitetu Stacji Naukowej PAU:<\/p>\n
\n
W\u0142adys\u0142aw Mickiewicz posiadaj\u0105c liczne zbiory odnosz\u0105ce si\u0119 do pami\u0119ci jego Ojca, pragnie odda\u0107 je wraz z pewn\u0105 sum\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105, kt\u00f3rej dostarczy\u0142 mu komitet budowy pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie, na w\u0142asno\u015b\u0107 Akademii Krakowskiej w nadziei, \u017ce kiedy\u015b stanie w Krakowie dom imienia Adama Mickiewicza [3]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Zarz\u0105d wyrazi\u0142 zgod\u0119 i po przebudowie oraz adaptacji wn\u0119trz gmachu paryskiej Biblioteki na Wyspie \u015bw. Ludwika (quai d\u2019Orl\u00e9ns nr 4) 3 maja 1903 roku zainaugurowano dzia\u0142alno\u015b\u0107 Muzeum.<\/p>\n[caption id=\"attachment_7560\" align=\"alignright\" width=\"562\"]\"\"<\/a> …<\/span>[\/caption]\n
Ekspozycja zrazu obejmowa\u0142a jedn\u0105 izb\u0119, z czasem rozci\u0105gaj\u0105c si\u0119 na trzy s\u0105siednie. Tworzy\u0142y j\u0105 przede wszystkim pami\u0105tki, jak pukle w\u0142os\u00f3w poety, pier\u015bcie\u0144 podarowany mu przez  emigracj\u0119 po napisaniu Ksi\u0105g pielgrzymstwa<\/em>, biurko, dukat \u015blubny itd. Ponadto zawieszono tam portrety Mickiewicza, jego najbli\u017cszych i przyjaci\u00f3\u0142 oraz ikonografia zwi\u0105zanych z nim miejsc, wydarze\u0144, jego dzie\u0142. Istotnym elementem by\u0142y tu r\u0119kopisy wieszcza, autografy r\u00f3\u017cnych list\u00f3w pisanych do niego, fotograficzne kopie portret\u00f3w (jak m.in. s\u0142ynnego dagerotypu eksponowanego obok w gablocie). Eksponaty te prezentowa\u0142y \u017cycie cz\u0142owieka, poety, publicysty, polityka, a tak\u017ce \u2013 co w Pary\u017cu mia\u0142o szczeg\u00f3lne znaczenie \u2013 wyk\u0142adowcy College de France. R\u00f3wnorz\u0119dnym elementem zbior\u00f3w by\u0142y publikacje samego Mickiewicza (w tym wiele pierwodruk\u00f3w) i na jego temat oraz dokumenty archiwalne do wykorzystania przez badaczy. Wszak\u017ce wbrew deklaracjom fundatora nie wr\u00f3ci\u0142y one do kraju po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Pozosta\u0142y w Pary\u017cu do wybuchu II wojny \u015bwiatowej, w czasie kt\u00f3rej po cz\u0119\u015bci wywieziono je ze stolicy, a po cz\u0119\u015bci zosta\u0142y zrabowane przez Niemc\u00f3w. W 1948 roku Muzeum wznowi\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u2013 jak poprzednio w ramach Biblioteki Polskiej [4]<\/a>.<\/p>\n
W Bibliotece Polskiej w zbiorach dokument\u00f3w archiwalnych dotycz\u0105cych Muzeum Mickiewiczowskiego znajduje si\u0119 zesp\u00f3\u0142 kilku \u201eZ\u0142otych Ksi\u0105g z wpisami zwiedzaj\u0105cych\u201d za ca\u0142y XX wiek, lata 1903-2000 [5]<\/a>. Wpis\u00f3w tych, najcz\u0119\u015bciej w postaci sygnatur, dokonywa\u0142y osoby indywidualnie lub czasem zbiorowo w imieniu instytucji, uczelni i stowarzysze\u0144, a tak\u017ce wycieczek do Pary\u017ca; zapisywane s\u0105 one jednostronnie lub dwustronnie, niejednokrotnie wzbogacane dat\u0105 oraz miejscem pochodzenia zwiedzaj\u0105cego, zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c  wpisy bardziej rozbudowane, zawieraj\u0105ce fragmentu wierszy, opis\u00f3w, a nawet rysunki. Utrwalone na nich informacje pozwalaj\u0105 na ocen\u0119 publiczno\u015bci w pierwszych latach istnienia instytucji, pod wzgl\u0119dem ilo\u015bci, sk\u0142adu spo\u0142ecznego, miejsca pochodzenia zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n[caption id=\"attachment_7562\" align=\"alignright\" width=\"560\"]\"\"<\/a> ..<\/span>[\/caption]\n
Z okresem 1903-1918, uj\u0119tym ramami realizowanego projektu badawczego wi\u0105\u017ce si\u0119 90 kart, zawieraj\u0105cych nieco ponad 3000 wpis\u00f3w. Jedynie w niekt\u00f3rych przypadkach podane jest miejsce pochodzenia go\u015bci muzealnych. W wi\u0119kszo\u015bci znajdowa\u0142y si\u0119 one na ziemiach d. Rzeczpospolitej. By\u0142y to najwi\u0119ksze miasta, jak Warszawa (chyba najcz\u0119\u015bciej wymieniana), Krak\u00f3w, Lw\u00f3w, Wilno, Pozna\u0144 oraz stale rozrastaj\u0105ca si\u0119 \u0141\u00f3d\u017a, \u015bredniej wielko\u015bci i mniejsze: Cz\u0119stochowa, D\u0105browa G\u00f3rnicza, Jaros\u0142aw, Kalisz, Kielce, Lublin, Mohylew, Pu\u0142awy, Radom, Rzesz\u00f3w, Tarn\u00f3w, Tarnopol, W\u0142oc\u0142awek, Zakopane, a w ko\u0144cu wiejskie maj\u0105tki, np. w Siemianowskiej Woli, Szymborzu na Kujawach, Goli w powiecie gosty\u0144skim, Bolechowie, Pilaszkowicach, Cepcewiczach na Wo\u0142yniu. Ponadto cz\u0119sto wymieniany jest Pary\u017c, r\u00f3\u017cne miejscowo\u015bci ameryka\u0144skie, Nowy Jork, Chicago, Cleveland (Ohio), Pittsburg (Pensylwania), Ann Arbor (Michigan), stolice rosyjskie Petersburg i Moskwa oraz Kij\u00f3w i Tomsk, a ponadto Londyn, Wiede\u0144, Lizbona, Turyn, Praga Czeska, Bochum w Westfalii, Genewa, Haga, Port Sa\u00efd (Egipt), a r\u00f3wnie\u017c Rio de Janeiro. Czasem podany jest jedynie kraj lub prowincja: Kr\u00f3lestwo Polskie, Galicja, Litwa, \u017bmud\u017a, \u0141otwa, Podole, Wo\u0142y\u0144, Ukraina, Rosja, Ameryka, Syberia, Pozna\u0144skie, Nowogr\u00f3dzkie, Kijowskie, Parana w Brazylii. Zasadniczej wi\u0119kszo\u015bci wpis\u00f3w dokonali Polacy, tak emigranci z Francji lub innych pa\u0144stw, a nawet kontynent\u00f3w oraz go\u015bcie z kraju, a poza tym tak\u017ce Francuzi, Amerykanie, Rosjanie, Czesi, Anglicy oraz w jednym przypadku przybysz z Portugalii.<\/p>\n[caption id=\"attachment_7563\" align=\"aligncenter\" width=\"757\"]\"\"<\/a> …<\/span>[\/caption]\n
Wnikliwych i czasoch\u0142onnych bada\u0144 wymaga\u0142aby interpretacja spo\u0142ecznej przynale\u017cno\u015bci zwiedzaj\u0105cych muzeum. Wydaje si\u0119 \u017ce na og\u00f3\u0142 byli to przedstawiciele inteligencji i ziemia\u0144stwa. Wiele wpisanych tu nazwisk nale\u017ca\u0142o do postaci zas\u0142u\u017conych polskiej kulturze i nauce, pisarzy, artyst\u00f3w, uczonych. Ksi\u0119g\u0119 obejmuj\u0105c\u0105 lata 1903-1937 otwiera niejako Maria Konopnicka oraz Ignacy Paderewski z \u017con\u0105 Helen\u0105, a na tej samej karcie odnajdujemy jeszcze J\u00f3zefa Kallenbacha, historyka i rektora Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, publicyst\u0119 i  historyka emigracji Ludomira Gadona oraz malarza Jana Styk\u0119. Wpis\u00f3w dokonywali pisarze i poeci: Boles\u0142aw Le\u015bmian, Jan Kasprowicz, Stefan \u017beromski, W\u0142adys\u0142aw Reymont, Maria D\u0105browska, Henryk Sienkiewicz, Kazimierz Przerwa Tetmajer, J\u00f3zef Weyssenhoff, Kazimierz Hulewicz; filozofowie, historycy, profesorowie uczelni: Kazimierz Waliszewski, Zygmunt Gloger, Stanis\u0142aw \u0141oza, Ignacy Radli\u0144ski, Henryk Tenenbaum, Henryk Elzenberg. Go\u015b\u0107mi Muzeum byli r\u00f3wnie\u017c liczni arty\u015bci: w 1905 roku rze\u017abiarz Wac\u0142aw Szymanowski, tw\u00f3rca Pochodu na Wawel<\/em> i pomnika Szopena z \u0141azienek, malarze Jan Che\u0142mi\u0144ski, Henryk Uziemb\u0142o, Jan Styka, w 1906 Boles\u0142aw Biegas, w 1907 Czes\u0142aw Wierusz Kowalski, w 1911 rze\u017abiarka Luna Drexler\u00f3wna i malarka Alina Bondy-Glass, w 1912 rze\u017abiarz Boles\u0142aw Ba\u0142zukiewicz i malarze Tymon Niesio\u0142owski oraz Roman Kramsztyk, w 1913 rze\u017abiarz Apolinary G\u0142owi\u0144ski, w 1914 Leon Chwistek, w 1917 rze\u017abiarz Antoni Madeyski, a w 1919 Wlastimil Hofman; trzeba by doda\u0107, \u017ce w maju 1907 roku do \u201eKsi\u0119gi\u201d wpisa\u0142 si\u0119 lwowski i warszawski historyk sztuki Zygmunt Batowski, w styczniu 1911 krytyk Antoni Potocki, a w 1909 francuski rze\u017abiarz Emile Antoine Bourdelle, kt\u00f3ry utrzymywa\u0142 rozleg\u0142e kontakty ze \u015brodowiskiem polskim w Pary\u017cu oraz holenderski malarz Laurence Alma Tadema.<\/p>\n
Na uwag\u0119 zas\u0142uguje tu kilku muzealnik\u00f3w (oczywi\u015bcie sam ten termin jest w odniesieniu do omawianej epoki nieco anachroniczny). Jak wynika ze wpis\u00f3w w \u201eKsi\u0119dze\u201d 23 stycznia 1904 roku Muzeum zwiedza\u0142 pu\u0142kownik Bronis\u0142aw Gembarzewski (1872-1941).  By\u0142 on malarzem po Akademii w Petersburgu i Conservatoire national des arts et m\u00e9tiers w Pary\u017cu, ale w czasie wojny 1914-1918 s\u0142u\u017cy\u0142 w regimencie saperskim i potem pozosta\u0142 w wojsku polskim (korpus oficer\u00f3w in\u017cynieryjnych). Jeszcze przed wojn\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu. Potem po przekszta\u0142ceniu miejskiego muzeum w Warszawie w Muzeum Narodowe zosta\u0142 jego dyrektorem, a nast\u0119pnie r\u00f3wnie\u017c dyrektorem pobliskiego Muzeum Wojska, kt\u00f3rego by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105. W tym samym czasie, r\u00f3wnie\u017c w styczniu tego samego roku by\u0142 tu Kazimierz Sto\u0142yhwo (1880-1966), antropolog, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, tw\u00f3rca pracowni antropologicznej Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie. Pod dat\u0105 22 wrze\u015bnia 1909 roku wpisa\u0142 si\u0119 do ksi\u0119gi Bronis\u0142aw Pi\u0142sudski (1966-1918). Brat marsza\u0142ka, etnograf, badacz kultur dalekowschodnich (g\u0142\u00f3wnie Ajn\u00f3w na Sachalinie, kt\u00f3rych \u017cycie i obyczaje studiowa\u0142 podczas zes\u0142ania). Kolekcjonowa\u0142 artefakty etnograficzne, pracowa\u0142 jako kustosz muzeum we W\u0142adywostoku; pozostawa\u0142 w bliskich zwi\u0105zkach z Muzeum Tatrza\u0144skim w Zakopanem \u2013 jego publikacja na temat zada\u0144 instytucji stanowi swego rodzaju traktat o muzealnictwie etnograficznym [6]<\/a>. Z kolei 9 maja 1912 roku muzeum zwiedza\u0142 Nikodem Pajzderski (1882-1940), historyk sztuki, kustosz Muzeum Czartoryskich na zamku w Go\u0142uchowie, potem Konserwator Zabytk\u00f3w w Poznaniu i dyrektor Muzeum Wielkopolskiego, zamordowany przez Niemc\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Kolejny wybitny muzealnik i muzeolog Mieczys\u0142aw Treter (1883-1943), tak\u017ce historyk sztuki oraz krytyk, zwiedza\u0142 Muzeum we wrze\u015bniu 1913 i w lutym 1914 roku. W\u00f3wczas by\u0142 on kustoszem Muzeum im. Lubomirskich we Lwowie, potem aktywnie uczestniczy\u0142 w sprawach muzealnych wolnej Polski, by\u0142 dyrektorem Pa\u0144stwowych Zbior\u00f3w Sztuki w Warszawie i Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej w\u015br\u00f3d Obcych i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Instytutu Propagandy Sztuki, autorem szeregu publikacji z zakresu muzealnictwa. Jego najistotniejsza praca Muzea wsp\u00f3\u0142czesne<\/em> napisana podczas wojny w Kijowie (1917) zawiera obszerne studium o polskich muzeach. Pisa\u0142 w nim o plac\u00f3wce paryskiej:<\/p>\n
\n
\u2026powsta\u0142o dzi\u0119ki inicjatywie syna poety, W\u0142adys\u0142awa Mickiewicza, kt\u00f3ry opracowa\u0142 szczeg\u00f3\u0142owy projekt takiej instytucji, zatwierdzony przez Krakowsk\u0105 Akademi\u0119 Umiej\u0119tno\u015bci o wcieli\u0142 tam bogate swe zbiory i pami\u0105tki po ojcu. 3 maja 1903 roku otwarto muzeum to dla publiczno\u015bci. Biblioteka muzealna zawiera wszystkie wydania poety, przek\u0142ady w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach, dzie\u0142a o  nim, wycinki z pism itd. Muzeum w\u0142a\u015bciwe zawiera pami\u0105tki osobiste po Mickiewiczu, obrazy, rze\u017aby, ryciny i autografy. Zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce wszystkie te pami\u0105tki umieszczone s\u0105 systematycznie i przejrzy\u015bcie w osobno dobudowanej Sali przy Bibliotece Polskiej. Jest to jednak pomieszczenie tymczasowe; w przysz\u0142o\u015bci powsta\u0107 ma w Krakowie osobny \u201eDom Mickiewicza\u201d, do kt\u00f3rego wedle istniej\u0105cego projektu przeniesione zostan\u0105 te zbiory.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W\u0142adys\u0142aw Mickiewicz tymi s\u0142owy zako\u0144czy\u0142 sw\u00f3j opis Muzeum:<\/p>\n
\n
Oby jak najwi\u0119cej innych pami\u0105tek po-Mickiewiczowskich skupi\u0142o si\u0119 oko\u0142o tego ci\u0105gle wzrastaj\u0105cego zbioru, a\u017c do dnia w kt\u00f3rym z duszy zdejmiemy \u017ca\u0142ob\u0119 i skarby te przeniesiemy po sko\u0144czonej nadsekwa\u0144skiej rekolekcji, do ziemi rodzinnej\u2019 (pisane w 1908 r.). Dzie\u0144 taki nadchodzi\u2026 Niech\u017ce autorowi tych s\u0142\u00f3w, tw\u00f3rcy Mickiewiczowskiego Muzeum, dane b\u0119dzie rozmie\u015bci\u0107 nagromadzone przez siebie g\u0142\u00f3wnie zbiory w nowym miejscu, w\u015br\u00f3d swoich, na rodzinnej ziemi [7]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W\u015br\u00f3d zwiedzaj\u0105cych paryskie Muzeum Adama Mickiewicza byli te\u017c kolekcjonerzy. W 1903 roku odwiedzi\u0142 je Franciszek Krzyszta\u0142owicz z \u017con\u0105 J\u00f3zef\u0105. By\u0142 to znany krakowski lekarz wenerolog i dermatolog, wykszta\u0142cony w Krakowie oraz w klinikach Hamburga i Pary\u017ca. W 1901 roku uzyska\u0142 habilitacj\u0119 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, po wojnie natomiast zamieszka\u0142 w Warszawie, gdzie r\u00f3wnie\u017c wyk\u0142ada\u0142 na Uniwersytecie, by\u0142 profesorem, potem rektorem (1925\u20131926), a tak\u017ce wiceprezesem Polskiej Akademii Nauk Lekarskich i cz\u0142onkiem Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci oraz innych stowarzysze\u0144. W jego kolekcji znajdowa\u0142 si\u0119 spory zesp\u00f3\u0142 dzie\u0142 Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego, kt\u00f3ry kolekcjoner przekaza\u0142 potem dla Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1907 roku w \u201eZ\u0142otej ksi\u0119dze\u201d zapia\u0142 si\u0119 jeden w wybitniejszych polskich amator\u00f3w sztuki Karol Lanckoro\u0144ski, w\u0142a\u015bciciel wiede\u0144skiego pa\u0142acu, w kt\u00f3rego wn\u0119trzach urz\u0105dzono  muzealn\u0105 ekspozycj\u0119 malarstwa (g\u0142ownie mistrz\u00f3w wczesnego w\u0142oskiego renesansu) i rze\u017aby staro\u017cytnej. Pod tym samym rokiem odnajdujemy Adama Ludwika Czartoryskiego ordynata sieniawskiego i go\u0142uchowskiego, a przez to w\u0142a\u015bciciela dwu rodowych muze\u00f3w w Krakowie oraz Go\u0142uchowie, a tak\u017ce Leopold Mey\u00e9ta warszawskiego adwokata i bibliofila, zbieracza polsko-\u017cydowskich staro\u017cytno\u015bci i obraz\u00f3w artyst\u00f3w polskich. W p\u00f3\u017aniejszych latach wpisa\u0142a si\u0119 Alina Bondy-Glassowa (1911), warszawska malarka, kolekcjonerka nowoczesnej sztuki polskiej (\u015alewi\u0144ski, Krzy\u017canowski, Rembowski, Wojtkiewicz), a r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bciciel zbior\u00f3w przyrodniczych Jan Dybowski (1917), in\u017cynier Mieczys\u0142aw Geniusz (1919) \u2013 budowniczy Kana\u0142u Sueskiego, podarowa\u0142 on potem Muzeum Narodowemu w Warszawie zbi\u00f3r obiekt\u00f3w staroegipskich.<\/p>\n
Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce w latach mi\u0119dzywojennych omawian\u0105 plac\u00f3wk\u0119 odwiedzali przedstawiciele w\u0142adz RP oraz wa\u017cne postaci ze \u015bwiata jej polityki, nauki, kultury i sztuki, jak Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski (4.02.1921), prymas kardyna\u0142 August Hlond (1936), marsza\u0142ek Edward Rydz-\u015amig\u0142y (1936), uczeni, publicy\u015bci, pisarze, poeci i arty\u015bci z rodzinami i przyjaci\u00f3\u0142mi: Kazimierz Wo\u017anicki (luty 1921), Stefan Komornicki kustosz muzeum XX Czartoryskich w Krakowie (1923), Teodor Axentowicz (1924),  J\u00f3zef i Jadwiga Mehofferowie (1925), filozof W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz z \u017con\u0105 Teres\u0105 (1926), historyczka sztuki Jadwiga Puciata-Paw\u0142owska z m\u0119\u017cem Bronis\u0142awem (1926), autorka opowiada\u0144 dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy Irena Jurgielewicz\u00f3wna (1928), malarze Gustaw Gwozdecki (1930) i Stanis\u0142aw Kaczor-Batowski (1932), pisarz Wac\u0142aw Sieroszewski (1934), \u017cona poety Stefania Tuwimowa (1935), rektor Uniwersytetu Wile\u0144skiego Witold Staniewicz (1937). Pojawi\u0142y si\u0119 tu tak\u017ce nazwiska kolekcjonera Paula Marmottana podpisanego jako \u201eAmi de Polonais\u201d (1926) i poety Paula Valery (1932). W 1936 roku Muzeum odwiedzi\u0142 tak\u017ce Kamil Gronkowski historyk sztuki, kustosz Mus\u00e9e du Petit Palais i autor katalogu jego zbior\u00f3w; by\u0142 on r\u00f3wnie\u017c kolekcjonerem zainteresowanym nowo\u017cytnym malarstwem, rysunkiem i rzemios\u0142em artystycznym \u2013 jego zbiory przekazane po wojnie do Biblioteki Polskiej utworzy\u0142y podstaw\u0119 jej muzealnej kolekcji. W tych latach cz\u0119stsze sta\u0142o si\u0119 zjawisko zbiorowego zwiedzania ekspozycji. W okresie wcze\u015bniejszym mia\u0142o to miejsce jedynie kilka razy [8]<\/a> \u2013 latach dwudziestych i trzydziestych natomiast jest to odnotowane wielokrotnie, np.: uczestnicy Zjazdu Walnego Nauczycielstwa Polskiego we Francji, wycieczki student\u00f3w architektury Politechniki Warszawskiej i Francusko-Polskiego Kongresu Lekarzy (1925), uczestnicy wycieczki naukowej Uniwersytetu Warszawskiego (1931), uczestnicy \u201ePodr\u00f3\u017cy przyjacielskiej Polak\u00f3w do Francji\u201d, wycieczki Zwi\u0105zku Nauczycielstwa Polskiego (1934), in\u017cynierowie francuscy (1935), uczestnicy wracaj\u0105cej w Holandii wycieczki Dru\u017cyny Instruktorskiej ZHP, wycieczki studentek polskich, nauczycieli geograf\u00f3w z Poznania, cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa Krajoznawczego i kursu nauczycielskiego informacyjnego (1937).<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/p>\n
[1]<\/a> Pary\u017c, Biblioteka Polska Ksi\u0119ga sprawozda\u0144 Zarz\u0105du Rady Biliotecznej, Uchwa\u0142a o Bibliotece Publicznej Polskiej, 24.11.1838 (cyt za. T.F. de Rosset, Polskie kolekcje i zbiory artystyczne we Francji w latach 1795-1919. Mi\u0119dzy \u201eskarbnic\u0105 narodow\u0105 a galeri\u0105 sztuki<\/em>, Toru\u0144 2005, s. 176.
[2]<\/a> W. Mickiewicz, Muzeum <\/em>Mickiewiczowskie, \u201ePrzegl\u0105d Biblioteczny\u201d 1908, I, 3-4, s. 178.
[3]<\/a> Ibidem, s. 179-180.
[4]<\/a> Na temat Biblioteki Polskiej w Pary\u017cu i Muzeum Adama Mickiewicza zob.: [\u2026]
[5]<\/a> Pary\u017c, Biblioteka Polska, Muzeum Adama Mickiewicza, Z\u0142ota ksi\u0119ga z wpisami zwiedzaj\u0105cych 1903-1937 i 1937-1971 (Akc. 7401),  1972-1978 (Akc. 7402), 1978-1985 (Akc. 7403), 1985-1990 (Akc. 7404), 1990-1998 (Akc. 7405), 1998-200 (Akc. 7406); dzi\u0119kuj\u0119 Pani Ewie Rutkowskiej za wskazanie i udost\u0119pnienie tych dokument\u00f3w.
[6]<\/a> B. Pi\u0142sudski, Muzeum Tatrza\u0144skie im. T. Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem: zadania i sposoby prowadzenia dzia\u0142u ludoznawczego<\/em>, Krak\u00f3w 1915.
[7]<\/a> M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne<\/em>, Kij\u00f3w 1917, s. 85-86.
[8]<\/a> Na kilka dni przed wybuchem wojny, 23 lipca1914 roku Muzeum zwiedzili uczniowie II Szko\u0142y Realnej w Krakowie przebywaj\u0105cy w Pary\u017cu na wycieczce.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6880","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6880"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8969,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6880\/revisions\/8969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}