{"id":6876,"date":"2018-02-14T00:35:00","date_gmt":"2018-02-13T23:35:00","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6876"},"modified":"2021-12-06T22:50:46","modified_gmt":"2021-12-06T21:50:46","slug":"tomasz-de-rosset-zamek-muzeum-w-montresor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6876","title":{"rendered":"Tomasz de ROSSET | Zamek w Montr\u00e9sor – polskie muzeum we Francji"},"content":{"rendered":"\n
14.12.2018 | \"\"<\/pre>\n\n\n
Zamek w Montr\u00e9sor w departamencie Indre-et-Loire w Turenii od lat stanowi polski akcent jednej z wi\u0119kszych atrakcji turystycznych Europy, jak\u0105 jest Dolina Loary, od 2000 roku figuruj\u0105ca na li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa kultury UNESCO (Val de Loire). Region przyci\u0105ga walorami krajobrazowymi oraz histori\u0105, jaka zapisa\u0142a si\u0119 przede wszystkim w architekturze rezydencjonalnej, jednej z naj\u015bwietniejszych w epoce nowo\u017cytnej. Pisz\u0105 w Wikipedii o tutejszych zamkach: \u201enajwi\u0119ksze, jak zamek w Chambord, znajduj\u0105 si\u0119 w gestii rz\u0105du francuskiego, jako odwiedzane przez setki tysi\u0119cy turyst\u00f3w rocznie muzea\u201d  [Wikipedia<\/a>], dost\u0119pne s\u0105 te\u017c zbiory niekt\u00f3rych zamk\u00f3w prywatnych. Istotnie muze\u00f3w i im podobnych miejsc jest tu wiele, ale trzeba przyzna\u0107, \u017ce nie zawsze stanowi\u0105 one przyk\u0142ad najlepszych rozwi\u0105za\u0144 w duchu \u015bwietnych tradycji muzealnictwa francuskiego, nie zawsze prezentuj\u0105 ciekawe i warto\u015bciowe ekspozycje, tak jakby jako\u015b\u0107 zabytk\u00f3w, jakich pe\u0142no wok\u00f3\u0142 zwalnia\u0142a z konieczno\u015bci ich atrakcyjnego zagospodarowania \u2013 tury\u015bci wszak b\u0119d\u0105 tu zawsze. Tote\u017c o ile programy wystawiennicze d. siedzib kr\u00f3lewskich w Amboise i Blois czy te\u017c Diany z Poitiers i Katarzyny Medycejskiej w Chenonceau s\u0105 dok\u0142adnie przemy\u015blane, o tyle koncepcja muzealna wspomnianego zamku w Chambord jest po prostu ba\u0142aganiarska, a w przypadku Azay-le-Rideau wr\u0119cz \u017ca\u0142osna. Niemniej od dawna zamki te mo\u017cna zwiedza\u0107, a Montr\u00e9sor jest w\u015br\u00f3d nich jednym z pierwszych, jakie w\u0142a\u015bciciele udost\u0119pnili publicznie, wzbogacaj\u0105c przez to r\u00f3wnie\u017c map\u0119 muze\u00f3w polskich rozci\u0105gaj\u0105c\u0105 si\u0119 poza geograficzny obszar d. Rzeczpospolitej.<\/p>\n\n\n
\"\"
Montr\u00e9sor, widok ze wzg\u00f3rza zamkowego, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Pierwsz\u0105 budowl\u0105 w Montr\u00e9sor by\u0142 don\u017con nale\u017c\u0105cy obecnie do zabudowa\u0144 zamkowych, wedle tradycji wzniesiony w ko\u0144cu X lub na pocz\u0105tku XI wieku przez hrabiego Andegawenii Fulka III zw. Czarny (Nerra), feuda\u0142a pobo\u017cnego do dewocji i sadyst\u0119, ale te\u017c tw\u00f3rc\u0119 pot\u0119gi rodu d\u2019Anjou. Nast\u0119pnie jeszcze w \u015bredniowieczu w\u0142\u0105czono go w fortec\u0119 Jana IV de Beuil, rycerza zabitego w bitwie pod Azincourt (1415), przebudowan\u0105 potem na renesansow\u0105 rezydencj\u0119 Imberta (lub Ymberta albo Humberta) de Batarnay wp\u0142ywowego polityka i dworzanina czterech kolejnych kr\u00f3l\u00f3w Francji, Ludwika XI, Karola VIII, Ludwika XII i Franciszka I. W p\u00f3\u017aniejszych epokach zamek coraz bardziej chyli\u0142 si\u0119 ku upadkowi, a w ko\u0144cu w czasach Rewolucji kilkakrotnie licytowany, zupe\u0142nie popad\u0142 w ruin\u0119. W takim stanie w 1849 roku naby\u0142a go R\u00f3\u017ca z Potockich Branicka dla syna Ksawerego, aby ten \u2013 jak chce Andrzej Ryszkiewicz \u2013 ustatkowa\u0142 si\u0119 po politycznych wybrykach, jakich nieco wcze\u015bniej dopuszcza\u0142 si\u0119 w Rzymie i potem w Pary\u017cu (przylgn\u0119\u0142o w\u00f3wczas do niego miano czerwonego hrabiego).<\/p>\n\n\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Ksawery Branicki by\u0142 wnukiem nies\u0142awnej pami\u0119ci przyw\u00f3dcy konfederacji targowickiej hetmana Branickiego, jego imiennika. W m\u0142odo\u015bci by\u0142 oficerem armii rosyjskiej, kt\u00f3r\u0105 opu\u015bci\u0142 t\u0142umacz\u0105c si\u0119 z\u0142ym stanem zdrowia. Nast\u0119pnie w 1845 roku po kr\u00f3tkim pobycie w Italii, gdzie kontaktowa\u0142 si\u0119 ze \u015brodowiskami karbonarskimi, uda\u0142 si\u0119 do Pary\u017ca. Potem za\u015b odm\u00f3wiwszy powrotu do Rosji, osiad\u0142 na francuskiej prowincji. Wskutek jego podejrzanym kontaktom z r\u00f3\u017cnego gatunku socjalistami europejskimi car Miko\u0142aj I nakaza\u0142 konfiskat\u0119 jego maj\u0105tk\u00f3w, a \u017ce Branicki odm\u00f3wi\u0142 powrotu do imperium pozbawi\u0142 go szlachectwa i praw cywilnych w Rosji, a tak\u017ce skaza\u0142 na zes\u0142anie. Branicki jednak mia\u0142 zmys\u0142 do interes\u00f3w, b\u0119d\u0105c po prostu uzdolnionym finansist\u0105, wkr\u00f3tce wi\u0119c zdo\u0142a\u0142 odbudowa\u0107 i znacznie powi\u0119kszy\u0107 osobist\u0105, olbrzymi\u0105 fortun\u0119. Mia\u0142 powa\u017cne udzia\u0142y w linach kolejowych w Afryce i w Rosji (Kij\u00f3w-Odessa), w 1852 roku wsp\u00f3lnie z Ludwikiem Wo\u0142owskim, potomkiem frankistowskich \u017byd\u00f3w, ekonomist\u0105 i adwokatem, za\u0142o\u017cy\u0142 bank Cr\u00e9dit Foncier de France, jeden z pierwszych w Europie bank\u00f3w kredyt\u00f3w hipotecznych.<\/p>\n\n\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Petit Salon. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/span><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Obj\u0105wszy w posiadanie zamek Montr\u00e9sor Branicki podj\u0105\u0142 na nim szeroko zakrojone prace budowlane, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o przywr\u00f3cenie stanu u\u017cywalno\u015bci. Trwa\u0142y one do 1853 roku, kiedy rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 urz\u0105dzanie wn\u0119trz sprowadzonymi z w tym celu z Pary\u017ca sprz\u0119tami i dzie\u0142ami sztuki. Hrabia nie nale\u017ca\u0142 do wielkich amator\u00f3w, ale wymogi arystokratycznego decorum<\/em> przewidywa\u0142y galeri\u0119 obraz\u00f3w, chocia\u017cby nawet niewielk\u0105; interesowa\u0142 si\u0119 natomiast pami\u0105tkami narodowymi, lubi\u0142 te\u017c jakoby szlachetne kamienie (mia\u0142 by\u0107 w\u0142a\u015bcicielem dw\u00f3ch najwi\u0119kszych \u00f3wcze\u015bnie szmaragd\u00f3w). Zawi\u0105zek zbior\u00f3w zamkowych stanowi\u0142o dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 obraz\u00f3w zakupionych w Rzymie na licytacji s\u0142ynnej kolekcji kardyna\u0142a Josepha Fescha, wuja Napoleona I; w tym celu do W\u0142och uda\u0142 si\u0119 oficjalista, dawny oficer powstania listopadowego Wiktor Okry\u0144ski. W\u015br\u00f3d przywiezionych przez niego dzie\u0142 wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 wi\u0105zany z nazwiskiem Carravaggia Portret duchownego <\/em>(obecnie atrybuowany Valentinowi de Boulogne), Zwiastowanie <\/em>Philippe\u2019a de Champaigne, kompozycje wczesnorenesansowych i renesansowych artyst\u00f3w w\u0142oskich oraz p\u00f3\u0142nocnych przypisywane Lorenzowi di Credi, Bronzinowi, Fra Angelico, anonimowym tw\u00f3rcom florenckim XV wieku oraz Cornelisowi van Haarlem i mistrzom niderlandzkim. W p\u00f3\u017aniejszych latach zesp\u00f3\u0142 ten uzupe\u0142ni\u0142a Jawnogrzesznica<\/em> malarza z kr\u0119gu Paolo Veronesego (jakoby wygrana w karty do ksi\u0119cia Napoleona Plon-Plon), dwa p\u0142\u00f3tna z galerii Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego: Melchiora van Hondecoetera Kury i go\u0142\u0119bie <\/em>i J\u00f3zefa Walla kopi\u0119 Koncertu tureckiego <\/em>Carlo van Loo (do kolekcji nale\u017ca\u0142o jeszcze kilka kopii malarstwa europejskiego).<\/p>\n\n\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Petit Salon, na \u015bcianie Jawnogrzesznica p\u0119dzla artysty z kr\u0119gu Paola Veronese i Portret Pelagii z Potockich Sapie\u017cyny p\u0119dzla Elisabeth Vig\u00e9e-Lebrun, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Branickiego interesowa\u0142y w zasadzie g\u0142\u00f3wnie polskie pami\u0105tki narodowe i polskie dzie\u0142a sztuki, przede wszystkim obrazy. \u015awietny rysunek Grottgera Muzykantk\u0119<\/em> zakupi\u0142, przede wszystkim po to, aby wspom\u00f3c artyst\u0119, kt\u00f3remu podr\u00f3\u017c do Francji nie przynios\u0142a wielkiej fortuny. Kupi\u0142 te\u017c Portret gen. Dembi\u0144skiego<\/em>, za kt\u00f3ry Henryk Rodakowski otrzyma\u0142 na Salonie 1852 roku z\u0142oty medal \u2013 szybko go jednak straci\u0142, przegrawszy w karty do Wiktora Os\u0142awskiego (obecnie obraz nale\u017cy do zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie). W Montr\u00e9sor znajduje si\u0119 za to inne dzie\u0142o tego artysty, Hrabia Wilczek b\u0142agaj\u0105cy Jana III o pomoc dla Wiednia<\/em>, s\u0105 tam jeszcze dwa dzie\u0142a Leona Kapli\u0144skiego Kat i ofiara<\/em> oraz Szlachta i lud<\/em>, Marii Andrzejkowicz-Buttowt Jan Kochanowski nad zw\u0142okami Urszulki<\/em>, Stanis\u0142awa Chlebowskiego Kosynierzy<\/em>, a w ko\u0144cu wielka praca artysty francuskiego, ale o polskiej patriotycznej tematyce, Warszawa 8 kwietnia 1861 roku <\/em>Tony\u2019ego Robert-Fleury\u2019ego przedstawiaj\u0105cy g\u0142o\u015bn\u0105 tragiczn\u0105 demonstracj\u0119 (wystawiony na Salonie 1866). W nabywaniu polonik\u00f3w zbieracz niejednokrotnie by\u0142 jednak mocno naiwny, jak w\u00f3wczas, kiedy sprzedano mu rzekome zastawy sto\u0142owe Jagiellon\u00f3w i Waz\u00f3w b\u0119d\u0105ce w istocie wsp\u00f3\u0142czesnymi wyrobami francuskimi. Kupowa\u0142 jednak r\u00f3wnie\u017c na aukcjach w Pary\u017cu (sam lub przez po\u015brednik\u00f3w), m.in. wyprzeda\u017cy s\u0142ynnej, niezwykle bogatej kolekcji ksi\u0119cia Anatolija Demidowa w 1870 r. (ozdobna taca podarowana przez miasto Wiede\u0144 Janowi III, i wyroby z\u0142otnicze, siedemnastowieczny kielich i trzy kubki wyk\u0142adane monetami); w jego r\u0119ce dosta\u0142 si\u0119 tak\u017ce puchar, jaki Mickiewicz otrzyma\u0142 od \u201eprzyjaci\u00f3\u0142 Moskali\u201d. Szczeg\u00f3lnym nabytkiem by\u0142o natomiast osiem d\u0119bowych p\u0142askorze\u017abionych panneaux <\/em>Pierre\u2019a Vaneau, z kt\u00f3rych cztery pochodzi\u0142y z projektowanego dla katedry w Le Puy w Langwedocji monumentu Jana III.<\/p>\n\n\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Sala bilardowa, Tony Robert-Fleury, Warszawa 8 kwietnia 1861 r., 1866, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure>\n\n\n
Branicki je\u015bli nawet nie ust\u0119powa\u0142 maj\u0105tkiem, a by\u0107 mo\u017ce nawet by\u0142 zamo\u017cniejszy od Czartoryskich, to jego kolekcja (a w efekcie tak\u017ce muzeum) tak znacz\u0105ca nie by\u0142a, nie postrzegano jej jako \u201enarodowy depozyt\u201d, co zbiorom Hotelu Lambert zapewnia\u0142o ogromny szacunek rodak\u00f3w we Francji i na ziemiach Rzeczpospolitej. By\u0142 jednak aktywny w dzia\u0142alno\u015bci publicznej, tak w \u015brodowiskach polskiej emigracji, jak i w swojej nowej ojczy\u017anie (w 1853 r. otrzyma\u0142 obywatelstwo francuskie). Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nierzadko budzi\u0142a konsternacj\u0119 w kr\u0119gach konserwatywnych, wspiera\u0142 bowiem finansowo \u201ewywrotowe\u201d posuni\u0119cia Mickiewicza, jego Legion Polski (1848) i \u201eTrybun\u0119 Lud\u00f3w\u201d, pomaga\u0142 Norwidowi, \u0142o\u017cy\u0142 na Szko\u0142\u0119 Polsk\u0105 w Batignolles (w\u00f3wczas pod Pary\u017cem) i Literackie Stowarzyszenie Przyjaci\u00f3\u0142 Polski w Londynie, p\u0142aci\u0142 na po\u017cyczk\u0119 narodow\u0105 w 1862 r., w czasie powstania styczniowego natomiast by\u0142 cz\u0142onkiem Komitetu Polskiego. Z drugiej strony za udzia\u0142 w bitwie pod Magent\u0105 otrzyma\u0142 Legi\u0119 Honorow\u0105, a w latach 60. by\u0142 merem Montr\u00e9sor.<\/p>\n
W kategoriach poczucia obowi\u0105zku publicznego trzeba chyba widzie\u0107 tak\u017ce udost\u0119pnienie zamku. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142o to miejsce ju\u017c na pocz\u0105tku lat 50., zaraz po zako\u0144czeniu prac remontowych przy zabytku i wyposa\u017ceniu jego wn\u0119trz. Ksi\u0119ga go\u015bci za\u0142o\u017cona w 1852 roku zawiera bowiem obok wpis\u00f3w postaci zaprzyja\u017anionych z w\u0142a\u015bcicielem, przedstawicieli arystokracji i elity tak\u017ce sygnatury skromnych mieszka\u0144c\u00f3w pobliskich miasteczek oraz przyjezdnych z dalszych stron \u2013 Francuz\u00f3w, a g\u0142\u00f3wnie Polak\u00f3w. Pisano te\u017c o tym krajowej w prasie: \u201eTak odnowiony zamek, nie straciwszy dawnej powa\u017cnej struktury, otwarty jest dla licznych turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w odnowionych salach zamkowych, ogl\u0105da\u0107 mog\u0105 artystyczne bogactwa wszelkiego rodzaju, zacechowane wyborem prawdziwego znawcy, niema\u0142ym kosztem przez obecnego w\u0142a\u015bciciela zebrane\u201d (K\u0142osy 1874, nr 494). O otwieraniu dla szerokiej publiczno\u015bci prywatnych zabytkowych rezydencji we Francji i p\u0142yn\u0105cych z tego potencjalnych korzy\u015bciach edukacyjnych pisa\u0142 Victor Hugo ju\u017c w latach 1830.; pod koniec stulecia przyj\u0119to pierwsze zmierzaj\u0105ce w tym kierunku regulacje prawne, ale powa\u017cniejszej skali nabra\u0142o to dopiero w XX wieku. Zamek w Mont\u00e9sor by\u0142by wi\u0119c pod tym wzgl\u0119dem bardzo wczesnym przyk\u0142adem, a przez to stanowi\u0142by istotny wk\u0142ad polskiej tradycji kulturalnej w dzieje ochrony zabytk\u00f3w we Francji. Trzeba tu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w tym samym czasie tak\u017ce wn\u0119trza Hotelu Lambert Czartoryskich na Wyspie \u015bw. Ludwika w Pary\u017cu by\u0142y dost\u0119pne publicznie za biletami (pojedynczy egzemplarz zachowa\u0142 si\u0119 w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie). Postrzegane jako historycznie i kulturalnie donios\u0142e udost\u0119pnianie do zwiedzania i studiowania w\u0142asnych kolekcji, si\u0119ga\u0142o na ziemiach d. Rzeczpospolitej pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku \u2013 kolebk\u0119 polskiego muzealnictwa stanowi\u0105 dwa przybytki pami\u0119ci za\u0142o\u017cone przez Izabel\u0119 z Fleming\u00f3w Czartorysk\u0105 w ogrodzie pu\u0142awskiej rezydencji rodziny: \u015awi\u0105tynia Sybilli i Dom Gotycki. Potem w latach 30. w  podwarszawskich w\u00f3wczas w\u0142o\u015bciach Potoccy otworzyli galeri\u0119 w Wilanowie, a Radziwi\u0142\u0142owie w Kr\u00f3likarni; wreszcie swego rodzaju prowincjonalne centra kultury powstawa\u0142y w Wielkopolsce, tworzone przez Edwarda Raczy\u0144skiego w Rogalinie, Tytusa Dzia\u0142y\u0144skiego w K\u00f3rniku, a w ko\u0144cu przez Izabel\u0119 z Czartoryskich Dzia\u0142y\u0144sk\u0105 w Go\u0142uchowie.<\/p>\n\n\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Salon Wielki. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/span><\/figcaption><\/figure>\n\n\n
Branicki swoje zbioru udost\u0119pnia\u0142 publiczno\u015bci nie tylko w Montr\u00e9sor, ale tak\u017ce poprzez wypo\u017cyczanie poszczeg\u00f3lnych obiekt\u00f3w na r\u00f3\u017cnorodne wystawy. I tak na Wystawach Powszechnych w Pary\u017cu pokazano dwa wa\u017cne obrazy z jego galerii: w 1855 roku Portret Dembi\u0144skiego <\/em>Rodakowskiego, a w 1867 Warszaw\u0119 <\/em>Robert-Fleury\u2019ego. Bra\u0142 r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w kilku wystawach historyczno-artystycznych, w kt\u00f3rych uczestniczyli tak\u017ce inni polscy kolekcjonerzy (g\u0142\u00f3wnie ze \u015brodowiska Hotelu Lambert Czartoryskich). Stanowi\u0142y one swoiste manifestacje polsko\u015bci, szczeg\u00f3lnie istotne po upadku powstania styczniowego, kiedy \u201esprawa polska\u201d na d\u0142ugo musia\u0142a znikn\u0105\u0107 z ze sceny politycznego teatru w Europie. Mia\u0142o to miejsce w 1865 roku na wystawie zorganizowanej przez Union des beaux-arts appliqu\u00e9s \u00e0 l\u2019industrie w pa\u0142acu ekspozycyjnym w Pary\u017cu wzniesionym na Wystaw\u0119 Powszechn\u0105. Nazwano j\u0105 Mus\u00e9e r\u00e9trospectif\u201d i by\u0142a to jedna z publicznych wystaw stowarzyszenia po\u015bwi\u0119conych prezentacji szeroko rozumianego rzemios\u0142a artystycznego, kt\u00f3rych ostatecznym celem by\u0142o za\u0142o\u017cenie muzeum sztuki dekoracyjnej (nast\u0105pi\u0142o to dopiero w XX wieku). Nale\u017c\u0105cy do  niego W\u0142adys\u0142aw i Izabela Czartoryscy uzyskali w\u00f3wczas ca\u0142\u0105 wielk\u0105 sal\u0119 dla wyeksponowania cz\u0119\u015bci kolekcji Hotelu Lambert w\u0142a\u015bnie sprowadzonych z kraju. W manifestacji tej wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 tak\u017ce kilku Polak\u00f3w, a mi\u0119dzy nimi Ksawery Branicki, kt\u00f3ry wystawi\u0142 dwa bogate wschodnie rz\u0119dy ko\u0144skie i kontrowersyjne sztu\u0107ce kr\u00f3lewskie. Potem uczestniczy\u0142 on w wystawie w Tours (1873), gdzie pokaza\u0142 niema\u0142\u0105 grup\u0119 dzie\u0142 z zamkowej kolekcji: p\u0142askorze\u017aby Vanneau oraz z\u0142otnictwo zastawy sto\u0142owe, puchary, tace Sobieskiego i wysadzane monetami siedemnastowieczne kubki. Obiekty z Montr\u00e9sor wypo\u017cyczono r\u00f3wnie\u017c na najwi\u0119ksz\u0105 \u201epolsk\u0105\u201d ekspozycj\u0119 w dziewi\u0119tnastowiecznej Francji w ramach Wystawy Powszechnej 1878 roku.<\/p>\n\n\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Wielki Salon, na \u015bcianie p\u0142askorze\u017aby Pierre\u2019a Vaneau, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Po \u015bmierci Ksawerego Branickiego zamek przej\u0105\u0142 jego brat Konstanty. By\u0142 on wi\u0119kszym ode\u0144 mi\u0142o\u015bnikiem sztuki, ale przede wszystkim podr\u00f3\u017cnikiem, my\u015bliwym, ornitologiem i tw\u00f3rc\u0105 muzeum zoologicznego w Warszawie. Nie b\u0119d\u0105c skompromitowany w oczach w\u0142adz rosyjskich, mieszka\u0142 w kraju, ale posiada\u0142 tak\u017ce domy w Pary\u017cu. Jego apartament przy rue Penthi\u00e8vre mie\u015bci\u0142 niedu\u017c\u0105, 46 obraz\u00f3w licz\u0105c\u0105, ale cenn\u0105 kolekcj\u0119, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142 Gitarzysta <\/em>Greuze\u2019a (MNW), portret przypisywany Halsowi oraz dzie\u0142a nale\u017c\u0105ce do zbior\u00f3w lub zdeponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie: Sprzedawca w\u00f3dki <\/em>D. Teniersa, Scena w szynku <\/em>Brouwera, Martwa natura z nautilusem <\/em>W.C. Hedy z nieborowskiej galerii Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, Droga krzy\u017cowa <\/em>szesnastowiecznej szko\u0142y niderlandzkiej ze zbior\u00f3w hr. de Pourtal\u00e8s-Gorgier, Madonna z Dzieci\u0105tkiem <\/em>B. Luiniego, Szko\u0142a<\/em> A. van Ostadego. Ponadto znajdowa\u0142y si\u0119 tu obrazy przypisywane Cranachowi. L. van Leydenowi, Clouetowi, Pintiricchiowi, G. Belliniemu, Rainboliniemu, A. del Sarto, van Dyckowi, Rembrandtowi, Chardinowi. W p\u00f3\u017aniejszych latach rozproszy\u0142y si\u0119 one po rodzinie, sprowadzone w ko\u0144cu XIX wieku do Polski, wiele z nich uleg\u0142o zniszczeniu podczas powstania warszawskiego, cz\u0119\u015b\u0107 po wojnie zaj\u0119li funkcjonariusze UB. Montr\u00e9sor natomiast odziedziczy\u0142 syn Konstantego Ksawery, przez co po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 one w r\u0119kach jednej rodziny z pa\u0142acem i r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pn\u0105 publicznie galeri\u0105 w Wilanowie.<\/p>\n
Zamek montresorski mo\u017cna by\u0142o zwiedza\u0107 w zasadzie nieustannie. W latach mi\u0119dzywojennych stanowi\u0142 atrakcj\u0119 dla turyst\u00f3w krajowych, pisa\u0142 \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d: \u201ena zamku w Montr\u00e9sor, kt\u00f3ry jest jednym z najpi\u0119kniejszych pa\u0142ac\u00f3w Turenji, przechowuj\u0105 si\u0119 wspomnienia rodziny Branickich\u201d (1933, nr 255). Tak pozosta\u0142o do dzi\u015b, a informacje na temat jego muzealnej funkcji mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie internetowej (https:\/\/chateaudemontresor.com<\/a>).<\/p>\n
\"\"<\/a>
Philippe de Champaigne (?), Zwiastowanie, ko\u015bci\u00f3\u0142 (d. kolegiata) p.w. \u015aw. Jana Chrzciciela, Montr\u00e9sor, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/em><\/figcaption><\/figure>\n
Montresorskie wn\u0119trza maj\u0105 obecnie nawi\u0105zywa\u0107 do ich pierwotnego uk\u0142adu, jaki istnia\u0142 za czas\u00f3w Ksawerego Branickiego. Zwiedzanie rozpoczyna ju\u017c przedsionek, gdzie umieszczone s\u0105 trofea my\u015bliwskie zwierz\u0105t miejscowych, a tak\u017ce upolowanych w Afryce, a ponadto bro\u0144, strzelby i piki. Trofea nadawa\u0142y podobny my\u015bliwski charakter sali jadalnej, gdzie w przeszklonej szafie wyeksponowano sztu\u0107ce oraz szklane i z\u0142otnicze naczynia, a w panoplium nad kominkiem bro\u0144 europejsk\u0105 i wschodni\u0105. Inne sale i ci\u0105gi komunikacyjne zachowuj\u0105 charakter mieszkalny, prezentuj\u0105c obrazy, rze\u017aby, meble historyczne i w stylu Drugiego Cesarstwa, bogate dekoracyjne tkaniny. W buduarze na parterze znajduj\u0105 si\u0119 obrazy z kolekcji kardyna\u0142a Fescha, a w Sali bilardowej na pi\u0119trze dzie\u0142a Robert-Fleury\u2019ego, Kapli\u0144skiego i Muzykantka <\/em>Grottgera; na \u015bcianach biblioteki zawieszono natomiast portrety rodowe, z dzie\u0142ami Winterhaltera. Szczeg\u00f3lne znaczenie ma Wielki Salon (Grand Salon), gdzie zwiedzaj\u0105cy odnajdzie pami\u0105tki rodowe, portrety, rz\u0119dy ko\u0144skie i bro\u0144, a tak\u017ce p\u0142askorze\u017aby Vaneau z pomnika Jana III; tam te\u017c s\u0105 drzwi do skarbczyka, przechowuj\u0105cego \u201ekr\u00f3lewskie\u201d zastawy, z\u0142otnictwo oraz odznaczenia. W \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z ekspozycj\u0119 zamkow\u0105 pozostaj\u0105 ogrody i zabytkowe elementy miasteczka, kt\u00f3re kilkakrotnie zdobywa\u0142o pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w krajowym konkursie na najpi\u0119kniejsze gminy francuskie. Niema\u0142e znaczenie ma tu ko\u015bci\u00f3\u0142 (d. kolegiata) pod wezwaniem \u015bw. Jana Chrzciciela, gdzie znajduje si\u0119 szesnastowieczny nagrobek rodziny de Batarnay i obrazy zakupione na aukcji zbior\u00f3w kardyna\u0142a Fescha w Rzymie, Ph. de Champaigne Zwiastowanie <\/em>oraz cztery spore p\u0142\u00f3tna o tematyce religijnej przypisywane kiedy\u015b D\u00fcrerowi (ob. uwa\u017ca si\u0119 je za dzie\u0142a Marcello Fogolino).<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
\n
BIBLIOGRAFIA<\/p>\n
Branicki Konstanty<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, II, 1936, 407.
Lewak, Ksawery Branicki<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, II, 1936, 408-409.
Potocki, Muzeum w zamku Montr\u00e9sor. Zbiory, biblioteka, archiwa<\/em>, w: Muzea, biblioteki i archiwa polskie na Zachodzie<\/em>, Londyn 1991, 53-58.
T.F. de Rosset, Kolekcja Konstantego Branickiego<\/em>, \u201eSpotkania z zabytkami\u201d, 1992, 10, 28-30.
T.F. de Rosset, Polskie kolekcje i zbiory artystyczne we Francji w latach 1795-1919. Mi\u0119dzy \u201eskarbnic\u0105 narodow\u0105\u201d a galeri\u0105 sztuki<\/em>, Toru\u0144 2005.
Ruszczyc, Dzueje rodu i fortuny Branickich<\/em>, Warszawa 1991.
Ryszkiewicz, Ksawery Branicki i polonica na zamku w Montr\u00e9sor<\/em>, w: idem, Kolekcjonerzy i mi\u0142o\u015bnicy<\/em>, Warszawa 1981, 102-196.<\/p>\n
NETOGRAFIA<\/p>\n
Strona domowa zamku w Montr\u00e9sor, https:\/\/chateaudemontresor.com<\/a>
Montr\u00e9sor<\/em>, Wikipedia, 14.04.2018: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Zamek_w_Montr%C3%A9sor<\/a>; https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Montr%C3%A9sor<\/a>;
val de Loire<\/em>, Wikipedia, 14.04.2018: https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Val_de_Loire<\/a>.<\/p>\n
<\/p>\n\n\n
\n\n\n\n
\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
14.12.2018 | Zamek w Montr\u00e9sor w departamencie Indre-et-Loire w Turenii od lat stanowi polski akcent jednej z wi\u0119kszych atrakcji turystycznych Europy, jak\u0105 jest Dolina Loary, od 2000 roku figuruj\u0105ca na li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa kultury UNESCO (Val de Loire). Region przyci\u0105ga walorami krajobrazowymi oraz histori\u0105, jaka zapisa\u0142a si\u0119 przede wszystkim w architekturze rezydencjonalnej, jednej z naj\u015bwietniejszych… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7331,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-6876","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/03.-wikipedia-fra-Petit-Salon.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/03.-wikipedia-fra-Petit-Salon.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
14.12.2018 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
Zamek w Montr\u00e9sor w departamencie Indre-et-Loire w Turenii od lat stanowi polski akcent jednej z wi\u0119kszych atrakcji turystycznych Europy, jak\u0105 jest Dolina Loary, od 2000 roku figuruj\u0105ca na li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa kultury UNESCO (Val de Loire). Region przyci\u0105ga walorami krajobrazowymi oraz histori\u0105, jaka zapisa\u0142a si\u0119 przede wszystkim w architekturze rezydencjonalnej, jednej z naj\u015bwietniejszych w epoce nowo\u017cytnej. Pisz\u0105 w Wikipedii o tutejszych zamkach: \u201enajwi\u0119ksze, jak zamek w Chambord, znajduj\u0105 si\u0119 w gestii rz\u0105du francuskiego, jako odwiedzane przez setki tysi\u0119cy turyst\u00f3w rocznie muzea\u201d  [Wikipedia<\/a>], dost\u0119pne s\u0105 te\u017c zbiory niekt\u00f3rych zamk\u00f3w prywatnych. Istotnie muze\u00f3w i im podobnych miejsc jest tu wiele, ale trzeba przyzna\u0107, \u017ce nie zawsze stanowi\u0105 one przyk\u0142ad najlepszych rozwi\u0105za\u0144 w duchu \u015bwietnych tradycji muzealnictwa francuskiego, nie zawsze prezentuj\u0105 ciekawe i warto\u015bciowe ekspozycje, tak jakby jako\u015b\u0107 zabytk\u00f3w, jakich pe\u0142no wok\u00f3\u0142 zwalnia\u0142a z konieczno\u015bci ich atrakcyjnego zagospodarowania \u2013 tury\u015bci wszak b\u0119d\u0105 tu zawsze. Tote\u017c o ile programy wystawiennicze d. siedzib kr\u00f3lewskich w Amboise i Blois czy te\u017c Diany z Poitiers i Katarzyny Medycejskiej w Chenonceau s\u0105 dok\u0142adnie przemy\u015blane, o tyle koncepcja muzealna wspomnianego zamku w Chambord jest po prostu ba\u0142aganiarska, a w przypadku Azay-le-Rideau wr\u0119cz \u017ca\u0142osna. Niemniej od dawna zamki te mo\u017cna zwiedza\u0107, a Montr\u00e9sor jest w\u015br\u00f3d nich jednym z pierwszych, jakie w\u0142a\u015bciciele udost\u0119pnili publicznie, wzbogacaj\u0105c przez to r\u00f3wnie\u017c map\u0119 muze\u00f3w polskich rozci\u0105gaj\u0105c\u0105 si\u0119 poza geograficzny obszar d. Rzeczpospolitej.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Montr\u00e9sor, widok ze wzg\u00f3rza zamkowego, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Pierwsz\u0105 budowl\u0105 w Montr\u00e9sor by\u0142 don\u017con nale\u017c\u0105cy obecnie do zabudowa\u0144 zamkowych, wedle tradycji wzniesiony w ko\u0144cu X lub na pocz\u0105tku XI wieku przez hrabiego Andegawenii Fulka III zw. Czarny (Nerra), feuda\u0142a pobo\u017cnego do dewocji i sadyst\u0119, ale te\u017c tw\u00f3rc\u0119 pot\u0119gi rodu d\u2019Anjou. Nast\u0119pnie jeszcze w \u015bredniowieczu w\u0142\u0105czono go w fortec\u0119 Jana IV de Beuil, rycerza zabitego w bitwie pod Azincourt (1415), przebudowan\u0105 potem na renesansow\u0105 rezydencj\u0119 Imberta (lub Ymberta albo Humberta) de Batarnay wp\u0142ywowego polityka i dworzanina czterech kolejnych kr\u00f3l\u00f3w Francji, Ludwika XI, Karola VIII, Ludwika XII i Franciszka I. W p\u00f3\u017aniejszych epokach zamek coraz bardziej chyli\u0142 si\u0119 ku upadkowi, a w ko\u0144cu w czasach Rewolucji kilkakrotnie licytowany, zupe\u0142nie popad\u0142 w ruin\u0119. W takim stanie w 1849 roku naby\u0142a go R\u00f3\u017ca z Potockich Branicka dla syna Ksawerego, aby ten \u2013 jak chce Andrzej Ryszkiewicz \u2013 ustatkowa\u0142 si\u0119 po politycznych wybrykach, jakich nieco wcze\u015bniej dopuszcza\u0142 si\u0119 w Rzymie i potem w Pary\u017cu (przylgn\u0119\u0142o w\u00f3wczas do niego miano czerwonego hrabiego).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Ksawery Branicki by\u0142 wnukiem nies\u0142awnej pami\u0119ci przyw\u00f3dcy konfederacji targowickiej hetmana Branickiego, jego imiennika. W m\u0142odo\u015bci by\u0142 oficerem armii rosyjskiej, kt\u00f3r\u0105 opu\u015bci\u0142 t\u0142umacz\u0105c si\u0119 z\u0142ym stanem zdrowia. Nast\u0119pnie w 1845 roku po kr\u00f3tkim pobycie w Italii, gdzie kontaktowa\u0142 si\u0119 ze \u015brodowiskami karbonarskimi, uda\u0142 si\u0119 do Pary\u017ca. Potem za\u015b odm\u00f3wiwszy powrotu do Rosji, osiad\u0142 na francuskiej prowincji. Wskutek jego podejrzanym kontaktom z r\u00f3\u017cnego gatunku socjalistami europejskimi car Miko\u0142aj I nakaza\u0142 konfiskat\u0119 jego maj\u0105tk\u00f3w, a \u017ce Branicki odm\u00f3wi\u0142 powrotu do imperium pozbawi\u0142 go szlachectwa i praw cywilnych w Rosji, a tak\u017ce skaza\u0142 na zes\u0142anie. Branicki jednak mia\u0142 zmys\u0142 do interes\u00f3w, b\u0119d\u0105c po prostu uzdolnionym finansist\u0105, wkr\u00f3tce wi\u0119c zdo\u0142a\u0142 odbudowa\u0107 i znacznie powi\u0119kszy\u0107 osobist\u0105, olbrzymi\u0105 fortun\u0119. Mia\u0142 powa\u017cne udzia\u0142y w linach kolejowych w Afryce i w Rosji (Kij\u00f3w-Odessa), w 1852 roku wsp\u00f3lnie z Ludwikiem Wo\u0142owskim, potomkiem frankistowskich \u017byd\u00f3w, ekonomist\u0105 i adwokatem, za\u0142o\u017cy\u0142 bank Cr\u00e9dit Foncier de France, jeden z pierwszych w Europie bank\u00f3w kredyt\u00f3w hipotecznych.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Petit Salon. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Obj\u0105wszy w posiadanie zamek Montr\u00e9sor Branicki podj\u0105\u0142 na nim szeroko zakrojone prace budowlane, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o przywr\u00f3cenie stanu u\u017cywalno\u015bci. Trwa\u0142y one do 1853 roku, kiedy rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 urz\u0105dzanie wn\u0119trz sprowadzonymi z w tym celu z Pary\u017ca sprz\u0119tami i dzie\u0142ami sztuki. Hrabia nie nale\u017ca\u0142 do wielkich amator\u00f3w, ale wymogi arystokratycznego decorum<\/em> przewidywa\u0142y galeri\u0119 obraz\u00f3w, chocia\u017cby nawet niewielk\u0105; interesowa\u0142 si\u0119 natomiast pami\u0105tkami narodowymi, lubi\u0142 te\u017c jakoby szlachetne kamienie (mia\u0142 by\u0107 w\u0142a\u015bcicielem dw\u00f3ch najwi\u0119kszych \u00f3wcze\u015bnie szmaragd\u00f3w). Zawi\u0105zek zbior\u00f3w zamkowych stanowi\u0142o dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 obraz\u00f3w zakupionych w Rzymie na licytacji s\u0142ynnej kolekcji kardyna\u0142a Josepha Fescha, wuja Napoleona I; w tym celu do W\u0142och uda\u0142 si\u0119 oficjalista, dawny oficer powstania listopadowego Wiktor Okry\u0144ski. W\u015br\u00f3d przywiezionych przez niego dzie\u0142 wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 wi\u0105zany z nazwiskiem Carravaggia Portret duchownego <\/em>(obecnie atrybuowany Valentinowi de Boulogne), Zwiastowanie <\/em>Philippe\u2019a de Champaigne, kompozycje wczesnorenesansowych i renesansowych artyst\u00f3w w\u0142oskich oraz p\u00f3\u0142nocnych przypisywane Lorenzowi di Credi, Bronzinowi, Fra Angelico, anonimowym tw\u00f3rcom florenckim XV wieku oraz Cornelisowi van Haarlem i mistrzom niderlandzkim. W p\u00f3\u017aniejszych latach zesp\u00f3\u0142 ten uzupe\u0142ni\u0142a Jawnogrzesznica<\/em> malarza z kr\u0119gu Paolo Veronesego (jakoby wygrana w karty do ksi\u0119cia Napoleona Plon-Plon), dwa p\u0142\u00f3tna z galerii Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego: Melchiora van Hondecoetera Kury i go\u0142\u0119bie <\/em>i J\u00f3zefa Walla kopi\u0119 Koncertu tureckiego <\/em>Carlo van Loo (do kolekcji nale\u017ca\u0142o jeszcze kilka kopii malarstwa europejskiego).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Petit Salon, na \u015bcianie Jawnogrzesznica p\u0119dzla artysty z kr\u0119gu Paola Veronese i Portret Pelagii z Potockich Sapie\u017cyny p\u0119dzla Elisabeth Vig\u00e9e-Lebrun, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Branickiego interesowa\u0142y w zasadzie g\u0142\u00f3wnie polskie pami\u0105tki narodowe i polskie dzie\u0142a sztuki, przede wszystkim obrazy. \u015awietny rysunek Grottgera Muzykantk\u0119<\/em> zakupi\u0142, przede wszystkim po to, aby wspom\u00f3c artyst\u0119, kt\u00f3remu podr\u00f3\u017c do Francji nie przynios\u0142a wielkiej fortuny. Kupi\u0142 te\u017c Portret gen. Dembi\u0144skiego<\/em>, za kt\u00f3ry Henryk Rodakowski otrzyma\u0142 na Salonie 1852 roku z\u0142oty medal \u2013 szybko go jednak straci\u0142, przegrawszy w karty do Wiktora Os\u0142awskiego (obecnie obraz nale\u017cy do zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie). W Montr\u00e9sor znajduje si\u0119 za to inne dzie\u0142o tego artysty, Hrabia Wilczek b\u0142agaj\u0105cy Jana III o pomoc dla Wiednia<\/em>, s\u0105 tam jeszcze dwa dzie\u0142a Leona Kapli\u0144skiego Kat i ofiara<\/em> oraz Szlachta i lud<\/em>, Marii Andrzejkowicz-Buttowt Jan Kochanowski nad zw\u0142okami Urszulki<\/em>, Stanis\u0142awa Chlebowskiego Kosynierzy<\/em>, a w ko\u0144cu wielka praca artysty francuskiego, ale o polskiej patriotycznej tematyce, Warszawa 8 kwietnia 1861 roku <\/em>Tony\u2019ego Robert-Fleury\u2019ego przedstawiaj\u0105cy g\u0142o\u015bn\u0105 tragiczn\u0105 demonstracj\u0119 (wystawiony na Salonie 1866). W nabywaniu polonik\u00f3w zbieracz niejednokrotnie by\u0142 jednak mocno naiwny, jak w\u00f3wczas, kiedy sprzedano mu rzekome zastawy sto\u0142owe Jagiellon\u00f3w i Waz\u00f3w b\u0119d\u0105ce w istocie wsp\u00f3\u0142czesnymi wyrobami francuskimi. Kupowa\u0142 jednak r\u00f3wnie\u017c na aukcjach w Pary\u017cu (sam lub przez po\u015brednik\u00f3w), m.in. wyprzeda\u017cy s\u0142ynnej, niezwykle bogatej kolekcji ksi\u0119cia Anatolija Demidowa w 1870 r. (ozdobna taca podarowana przez miasto Wiede\u0144 Janowi III, i wyroby z\u0142otnicze, siedemnastowieczny kielich i trzy kubki wyk\u0142adane monetami); w jego r\u0119ce dosta\u0142 si\u0119 tak\u017ce puchar, jaki Mickiewicz otrzyma\u0142 od \u201eprzyjaci\u00f3\u0142 Moskali\u201d. Szczeg\u00f3lnym nabytkiem by\u0142o natomiast osiem d\u0119bowych p\u0142askorze\u017abionych panneaux <\/em>Pierre\u2019a Vaneau, z kt\u00f3rych cztery pochodzi\u0142y z projektowanego dla katedry w Le Puy w Langwedocji monumentu Jana III.<\/p>\n
<\/p>\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Sala bilardowa, Tony Robert-Fleury, Warszawa 8 kwietnia 1861 r., 1866, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
<\/p>\n
Branicki je\u015bli nawet nie ust\u0119powa\u0142 maj\u0105tkiem, a by\u0107 mo\u017ce nawet by\u0142 zamo\u017cniejszy od Czartoryskich, to jego kolekcja (a w efekcie tak\u017ce muzeum) tak znacz\u0105ca nie by\u0142a, nie postrzegano jej jako \u201enarodowy depozyt\u201d, co zbiorom Hotelu Lambert zapewnia\u0142o ogromny szacunek rodak\u00f3w we Francji i na ziemiach Rzeczpospolitej. By\u0142 jednak aktywny w dzia\u0142alno\u015bci publicznej, tak w \u015brodowiskach polskiej emigracji, jak i w swojej nowej ojczy\u017anie (w 1853 r. otrzyma\u0142 obywatelstwo francuskie). Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nierzadko budzi\u0142a konsternacj\u0119 w kr\u0119gach konserwatywnych, wspiera\u0142 bowiem finansowo \u201ewywrotowe\u201d posuni\u0119cia Mickiewicza, jego Legion Polski (1848) i \u201eTrybun\u0119 Lud\u00f3w\u201d, pomaga\u0142 Norwidowi, \u0142o\u017cy\u0142 na Szko\u0142\u0119 Polsk\u0105 w Batignolles (w\u00f3wczas pod Pary\u017cem) i Literackie Stowarzyszenie Przyjaci\u00f3\u0142 Polski w Londynie, p\u0142aci\u0142 na po\u017cyczk\u0119 narodow\u0105 w 1862 r., w czasie powstania styczniowego natomiast by\u0142 cz\u0142onkiem Komitetu Polskiego. Z drugiej strony za udzia\u0142 w bitwie pod Magent\u0105 otrzyma\u0142 Legi\u0119 Honorow\u0105, a w latach 60. by\u0142 merem Montr\u00e9sor.<\/p>\n
W kategoriach poczucia obowi\u0105zku publicznego trzeba chyba widzie\u0107 tak\u017ce udost\u0119pnienie zamku. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142o to miejsce ju\u017c na pocz\u0105tku lat 50., zaraz po zako\u0144czeniu prac remontowych przy zabytku i wyposa\u017ceniu jego wn\u0119trz. Ksi\u0119ga go\u015bci za\u0142o\u017cona w 1852 roku zawiera bowiem obok wpis\u00f3w postaci zaprzyja\u017anionych z w\u0142a\u015bcicielem, przedstawicieli arystokracji i elity tak\u017ce sygnatury skromnych mieszka\u0144c\u00f3w pobliskich miasteczek oraz przyjezdnych z dalszych stron \u2013 Francuz\u00f3w, a g\u0142\u00f3wnie Polak\u00f3w. Pisano te\u017c o tym krajowej w prasie: \u201eTak odnowiony zamek, nie straciwszy dawnej powa\u017cnej struktury, otwarty jest dla licznych turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w odnowionych salach zamkowych, ogl\u0105da\u0107 mog\u0105 artystyczne bogactwa wszelkiego rodzaju, zacechowane wyborem prawdziwego znawcy, niema\u0142ym kosztem przez obecnego w\u0142a\u015bciciela zebrane\u201d (K\u0142osy 1874, nr 494). O otwieraniu dla szerokiej publiczno\u015bci prywatnych zabytkowych rezydencji we Francji i p\u0142yn\u0105cych z tego potencjalnych korzy\u015bciach edukacyjnych pisa\u0142 Victor Hugo ju\u017c w latach 1830.; pod koniec stulecia przyj\u0119to pierwsze zmierzaj\u0105ce w tym kierunku regulacje prawne, ale powa\u017cniejszej skali nabra\u0142o to dopiero w XX wieku. Zamek w Mont\u00e9sor by\u0142by wi\u0119c pod tym wzgl\u0119dem bardzo wczesnym przyk\u0142adem, a przez to stanowi\u0142by istotny wk\u0142ad polskiej tradycji kulturalnej w dzieje ochrony zabytk\u00f3w we Francji. Trzeba tu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w tym samym czasie tak\u017ce wn\u0119trza Hotelu Lambert Czartoryskich na Wyspie \u015bw. Ludwika w Pary\u017cu by\u0142y dost\u0119pne publicznie za biletami (pojedynczy egzemplarz zachowa\u0142 si\u0119 w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie). Postrzegane jako historycznie i kulturalnie donios\u0142e udost\u0119pnianie do zwiedzania i studiowania w\u0142asnych kolekcji, si\u0119ga\u0142o na ziemiach d. Rzeczpospolitej pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku \u2013 kolebk\u0119 polskiego muzealnictwa stanowi\u0105 dwa przybytki pami\u0119ci za\u0142o\u017cone przez Izabel\u0119 z Fleming\u00f3w Czartorysk\u0105 w ogrodzie pu\u0142awskiej rezydencji rodziny: \u015awi\u0105tynia Sybilli i Dom Gotycki. Potem w latach 30. w  podwarszawskich w\u00f3wczas w\u0142o\u015bciach Potoccy otworzyli galeri\u0119 w Wilanowie, a Radziwi\u0142\u0142owie w Kr\u00f3likarni; wreszcie swego rodzaju prowincjonalne centra kultury powstawa\u0142y w Wielkopolsce, tworzone przez Edwarda Raczy\u0144skiego w Rogalinie, Tytusa Dzia\u0142y\u0144skiego w K\u00f3rniku, a w ko\u0144cu przez Izabel\u0119 z Czartoryskich Dzia\u0142y\u0144sk\u0105 w Go\u0142uchowie.<\/p>\n
<\/p>\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Salon Wielki. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
<\/p>\n
Branicki swoje zbioru udost\u0119pnia\u0142 publiczno\u015bci nie tylko w Montr\u00e9sor, ale tak\u017ce poprzez wypo\u017cyczanie poszczeg\u00f3lnych obiekt\u00f3w na r\u00f3\u017cnorodne wystawy. I tak na Wystawach Powszechnych w Pary\u017cu pokazano dwa wa\u017cne obrazy z jego galerii: w 1855 roku Portret Dembi\u0144skiego <\/em>Rodakowskiego, a w 1867 Warszaw\u0119 <\/em>Robert-Fleury\u2019ego. Bra\u0142 r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w kilku wystawach historyczno-artystycznych, w kt\u00f3rych uczestniczyli tak\u017ce inni polscy kolekcjonerzy (g\u0142\u00f3wnie ze \u015brodowiska Hotelu Lambert Czartoryskich). Stanowi\u0142y one swoiste manifestacje polsko\u015bci, szczeg\u00f3lnie istotne po upadku powstania styczniowego, kiedy \u201esprawa polska\u201d na d\u0142ugo musia\u0142a znikn\u0105\u0107 z ze sceny politycznego teatru w Europie. Mia\u0142o to miejsce w 1865 roku na wystawie zorganizowanej przez Union des beaux-arts appliqu\u00e9s \u00e0 l\u2019industrie w pa\u0142acu ekspozycyjnym w Pary\u017cu wzniesionym na Wystaw\u0119 Powszechn\u0105. Nazwano j\u0105 Mus\u00e9e r\u00e9trospectif\u201d i by\u0142a to jedna z publicznych wystaw stowarzyszenia po\u015bwi\u0119conych prezentacji szeroko rozumianego rzemios\u0142a artystycznego, kt\u00f3rych ostatecznym celem by\u0142o za\u0142o\u017cenie muzeum sztuki dekoracyjnej (nast\u0105pi\u0142o to dopiero w XX wieku). Nale\u017c\u0105cy do  niego W\u0142adys\u0142aw i Izabela Czartoryscy uzyskali w\u00f3wczas ca\u0142\u0105 wielk\u0105 sal\u0119 dla wyeksponowania cz\u0119\u015bci kolekcji Hotelu Lambert w\u0142a\u015bnie sprowadzonych z kraju. W manifestacji tej wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 tak\u017ce kilku Polak\u00f3w, a mi\u0119dzy nimi Ksawery Branicki, kt\u00f3ry wystawi\u0142 dwa bogate wschodnie rz\u0119dy ko\u0144skie i kontrowersyjne sztu\u0107ce kr\u00f3lewskie. Potem uczestniczy\u0142 on w wystawie w Tours (1873), gdzie pokaza\u0142 niema\u0142\u0105 grup\u0119 dzie\u0142 z zamkowej kolekcji: p\u0142askorze\u017aby Vanneau oraz z\u0142otnictwo zastawy sto\u0142owe, puchary, tace Sobieskiego i wysadzane monetami siedemnastowieczne kubki. Obiekty z Montr\u00e9sor wypo\u017cyczono r\u00f3wnie\u017c na najwi\u0119ksz\u0105 \u201epolsk\u0105\u201d ekspozycj\u0119 w dziewi\u0119tnastowiecznej Francji w ramach Wystawy Powszechnej 1878 roku.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Zamek w Montr\u00e9sor, Wielki Salon, na \u015bcianie p\u0142askorze\u017aby Pierre\u2019a Vaneau, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Po \u015bmierci Ksawerego Branickiego zamek przej\u0105\u0142 jego brat Konstanty. By\u0142 on wi\u0119kszym ode\u0144 mi\u0142o\u015bnikiem sztuki, ale przede wszystkim podr\u00f3\u017cnikiem, my\u015bliwym, ornitologiem i tw\u00f3rc\u0105 muzeum zoologicznego w Warszawie. Nie b\u0119d\u0105c skompromitowany w oczach w\u0142adz rosyjskich, mieszka\u0142 w kraju, ale posiada\u0142 tak\u017ce domy w Pary\u017cu. Jego apartament przy rue Penthi\u00e8vre mie\u015bci\u0142 niedu\u017c\u0105, 46 obraz\u00f3w licz\u0105c\u0105, ale cenn\u0105 kolekcj\u0119, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142 Gitarzysta <\/em>Greuze\u2019a (MNW), portret przypisywany Halsowi oraz dzie\u0142a nale\u017c\u0105ce do zbior\u00f3w lub zdeponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie: Sprzedawca w\u00f3dki <\/em>D. Teniersa, Scena w szynku <\/em>Brouwera, Martwa natura z nautilusem <\/em>W.C. Hedy z nieborowskiej galerii Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, Droga krzy\u017cowa <\/em>szesnastowiecznej szko\u0142y niderlandzkiej ze zbior\u00f3w hr. de Pourtal\u00e8s-Gorgier, Madonna z Dzieci\u0105tkiem <\/em>B. Luiniego, Szko\u0142a<\/em> A. van Ostadego. Ponadto znajdowa\u0142y si\u0119 tu obrazy przypisywane Cranachowi. L. van Leydenowi, Clouetowi, Pintiricchiowi, G. Belliniemu, Rainboliniemu, A. del Sarto, van Dyckowi, Rembrandtowi, Chardinowi. W p\u00f3\u017aniejszych latach rozproszy\u0142y si\u0119 one po rodzinie, sprowadzone w ko\u0144cu XIX wieku do Polski, wiele z nich uleg\u0142o zniszczeniu podczas powstania warszawskiego, cz\u0119\u015b\u0107 po wojnie zaj\u0119li funkcjonariusze UB. Montr\u00e9sor natomiast odziedziczy\u0142 syn Konstantego Ksawery, przez co po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 one w r\u0119kach jednej rodziny z pa\u0142acem i r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pn\u0105 publicznie galeri\u0105 w Wilanowie.<\/p>\n
Zamek montresorski mo\u017cna by\u0142o zwiedza\u0107 w zasadzie nieustannie. W latach mi\u0119dzywojennych stanowi\u0142 atrakcj\u0119 dla turyst\u00f3w krajowych, pisa\u0142 \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d: \u201ena zamku w Montr\u00e9sor, kt\u00f3ry jest jednym z najpi\u0119kniejszych pa\u0142ac\u00f3w Turenji, przechowuj\u0105 si\u0119 wspomnienia rodziny Branickich\u201d (1933, nr 255). Tak pozosta\u0142o do dzi\u015b, a informacje na temat jego muzealnej funkcji mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie internetowej (https:\/\/chateaudemontresor.com<\/a>).<\/p>\n[caption id=\"attachment_7336\" align=\"alignright\" width=\"225\"]\"\"<\/a> Philippe de Champaigne (?), Zwiastowanie, ko\u015bci\u00f3\u0142 (d. kolegiata) p.w. \u015aw. Jana Chrzciciela, Montr\u00e9sor, fot. T.F. de Rosset<\/span><\/em>[\/caption]\n
Montresorskie wn\u0119trza maj\u0105 obecnie nawi\u0105zywa\u0107 do ich pierwotnego uk\u0142adu, jaki istnia\u0142 za czas\u00f3w Ksawerego Branickiego. Zwiedzanie rozpoczyna ju\u017c przedsionek, gdzie umieszczone s\u0105 trofea my\u015bliwskie zwierz\u0105t miejscowych, a tak\u017ce upolowanych w Afryce, a ponadto bro\u0144, strzelby i piki. Trofea nadawa\u0142y podobny my\u015bliwski charakter sali jadalnej, gdzie w przeszklonej szafie wyeksponowano sztu\u0107ce oraz szklane i z\u0142otnicze naczynia, a w panoplium nad kominkiem bro\u0144 europejsk\u0105 i wschodni\u0105. Inne sale i ci\u0105gi komunikacyjne zachowuj\u0105 charakter mieszkalny, prezentuj\u0105c obrazy, rze\u017aby, meble historyczne i w stylu Drugiego Cesarstwa, bogate dekoracyjne tkaniny. W buduarze na parterze znajduj\u0105 si\u0119 obrazy z kolekcji kardyna\u0142a Fescha, a w Sali bilardowej na pi\u0119trze dzie\u0142a Robert-Fleury\u2019ego, Kapli\u0144skiego i Muzykantka <\/em>Grottgera; na \u015bcianach biblioteki zawieszono natomiast portrety rodowe, z dzie\u0142ami Winterhaltera. Szczeg\u00f3lne znaczenie ma Wielki Salon (Grand Salon), gdzie zwiedzaj\u0105cy odnajdzie pami\u0105tki rodowe, portrety, rz\u0119dy ko\u0144skie i bro\u0144, a tak\u017ce p\u0142askorze\u017aby Vaneau z pomnika Jana III; tam te\u017c s\u0105 drzwi do skarbczyka, przechowuj\u0105cego \u201ekr\u00f3lewskie\u201d zastawy, z\u0142otnictwo oraz odznaczenia. W \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z ekspozycj\u0119 zamkow\u0105 pozostaj\u0105 ogrody i zabytkowe elementy miasteczka, kt\u00f3re kilkakrotnie zdobywa\u0142o pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w krajowym konkursie na najpi\u0119kniejsze gminy francuskie. Niema\u0142e znaczenie ma tu ko\u015bci\u00f3\u0142 (d. kolegiata) pod wezwaniem \u015bw. Jana Chrzciciela, gdzie znajduje si\u0119 szesnastowieczny nagrobek rodziny de Batarnay i obrazy zakupione na aukcji zbior\u00f3w kardyna\u0142a Fescha w Rzymie, Ph. de Champaigne Zwiastowanie <\/em>oraz cztery spore p\u0142\u00f3tna o tematyce religijnej przypisywane kiedy\u015b D\u00fcrerowi (ob. uwa\u017ca si\u0119 je za dzie\u0142a Marcello Fogolino).<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
\n
BIBLIOGRAFIA<\/p>\n
Branicki Konstanty<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, II, 1936, 407.
Lewak, Ksawery Branicki<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, II, 1936, 408-409.
Potocki, Muzeum w zamku Montr\u00e9sor. Zbiory, biblioteka, archiwa<\/em>, w: Muzea, biblioteki i archiwa polskie na Zachodzie<\/em>, Londyn 1991, 53-58.
T.F. de Rosset, Kolekcja Konstantego Branickiego<\/em>, \u201eSpotkania z zabytkami\u201d, 1992, 10, 28-30.
T.F. de Rosset, Polskie kolekcje i zbiory artystyczne we Francji w latach 1795-1919. Mi\u0119dzy \u201eskarbnic\u0105 narodow\u0105\u201d a galeri\u0105 sztuki<\/em>, Toru\u0144 2005.
Ruszczyc, Dzueje rodu i fortuny Branickich<\/em>, Warszawa 1991.
Ryszkiewicz, Ksawery Branicki i polonica na zamku w Montr\u00e9sor<\/em>, w: idem, Kolekcjonerzy i mi\u0142o\u015bnicy<\/em>, Warszawa 1981, 102-196.<\/p>\n
NETOGRAFIA<\/p>\n
Strona domowa zamku w Montr\u00e9sor, https:\/\/chateaudemontresor.com<\/a>
Montr\u00e9sor<\/em>, Wikipedia, 14.04.2018: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Zamek_w_Montr%C3%A9sor<\/a>; https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Montr%C3%A9sor<\/a>;
val de Loire<\/em>, Wikipedia, 14.04.2018: https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Val_de_Loire<\/a>.<\/p>\n<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6876"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8971,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6876\/revisions\/8971"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7331"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}