{"id":6874,"date":"2017-09-07T00:25:00","date_gmt":"2017-09-06T22:25:00","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6874"},"modified":"2021-05-27T09:58:40","modified_gmt":"2021-05-27T07:58:40","slug":"tomasz-de-rosset-dzielo-sztuki-jako-obiekt-muzealny-w-dawnej-kulturze-polskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6874","title":{"rendered":"Tomasz de ROSSET | Uwagi o znaczeniu dzie\u0142a sztuki jako obiektu muzealnego w dawnej kulturze polskiej"},"content":{"rendered":"\n
07.09.2017 | \"\"<\/pre>\n\n\n
Sztuka jako obiekt kolekcjonerstwa i muzealnictwa artystycznego jest wbrew powszechnemu mniemaniu zagadnieniem nieprostym. W rozwa\u017caniach na ten temat zazwyczaj pomija si\u0119 zmienno\u015b\u0107 jej statusu w ci\u0105gu dziej\u00f3w, kt\u00f3ry wysokie szczeble europejskiej drabiny aksjologicznej zacz\u0105\u0142 osi\u0105ga\u0107 dopiero w XVIII i XIX wieku. Podobnie stosunkowo p\u00f3\u017any jest fenomen kolekcji artystycznej (czym innym jest si\u0119gaj\u0105cy epok najwcze\u015bniejszych fakt obecno\u015bci sztuki w kolekcji), jaki wi\u0105\u017ce si\u0119 z wypracowaniem dla obszaru sztuki autonomicznej sfery symbolicznej (jej donios\u0142o\u015b\u0107 stworzy\u0142o w zasadzie dopiero wynalezienie estetyki uj\u0119tej wkr\u00f3tce potem w ramy systemu filozoficznego Kanta) oraz specyficznej dla niej hermeneutyki wyros\u0142ej z wizualnego (a ju\u017c nie literackiego) porz\u0105dku odbioru dzie\u0142a. Dopiero w takiej sytuacji mog\u0142o powsta\u0107 muzeum artystyczne, kt\u00f3rego pierwszym przyk\u0142adem by\u0142 rewolucyjny Luwr, a co odzwierciedla\u0142a sama jego pierwotna nazwa, Mus\u00e9um central des arts <\/em>[1]<\/a>.<\/p>\n
\"\"<\/a>
Hubert Robert (1733\u20131808), Projekt Grande Galerie du Louvre, 1706. Olej na p\u0142\u00f3tnie, 115 x 145 cm, Mus\u00e9e du Louvre, Pary\u017c. Domena publiczna.<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n
W kulturze polskiej kolekcjonowanie sztuki d\u0142ugo pozostawa\u0142o domen\u0105 os\u00f3b prywatnych, ale w XIX wieku zbiory ich nieraz bywa\u0142y w spos\u00f3b bardziej lub mniej systematyczny dost\u0119pne publicznie, przez co wchodzi\u0142y one w tzw. \u201e\u015bwiat muze\u00f3w\u201d, kt\u00f3ry nie\u017ale rozwini\u0119ty w Europie Zachodniej, stopniowo budowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce na naszych ziemiach. Trzeba w\u015br\u00f3d nich wymieni\u0107 galeri\u0119 J\u00f3zefa K. Ossoli\u0144skiego w Warszawie<\/a>, Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Kr\u00f3likarni, Potockich w Wilanowie, a tak\u017ce Atanazego Raczy\u0144skiego w Berlinie (z powodu przynale\u017cno\u015bci narodowej tw\u00f3rcy i jego rodziny nale\u017cy ona do skomplikowanej polskiej kultury pami\u0119ci), a w p\u00f3\u017aniejszych czasach m.in. galeri\u0119-muzeum Karola Lanckoro\u0144skiego w Wiedniu, galeri\u0119 obraz\u00f3w Ignacego Korwin-Milewskiego w Wilnie, Edwarda A. Raczy\u0144skiego w Rogalinie i \u201emuzeum\u201d Feliksa Manngha-Jasie\u0144skiego w Krakowie<\/a>. Po po\u0142owie stulecia zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 publiczne zbiory o charakterze artystycznym: Muzeum Miejskiego (potem Narodowego) oraz Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie<\/a>, \u00a0Muzeum im. Miel\u017cy\u0144skich PTPN w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Krakowie<\/a>, Miejskiej Galerii Obraz\u00f3w i Muzeum Narodowego im. Jana III we Lwowie<\/a> itd.<\/p>\n
W sumie jako artystyczny mo\u017cna okre\u015bli\u0107 naczelny profil kolekcjonerski i g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ekspozycji oko\u0142o trzydziestu polskich \u201ewczesnych instytucji muzealnych\u201d, a wi\u0119c blisko 10% wszystkich istniej\u0105cych przed rokiem 1918. Rzecz jasna dzie\u0142a sztuki, obrazy, rze\u017aby, ryciny wchodzi\u0142y w sk\u0142ad zbior\u00f3w gromadzonych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 plac\u00f3wek i by\u0142y obecne na ich wystawach. Wiele muze\u00f3w prezentowa\u0142o ekspozycje o charakterze artystycznym stanowi\u0105ce uzupe\u0142nienie ich osobnych kolekcji o szerszym zakresie, jak w przypadku Muzeum Narodowego Polskiego w Raperswilu<\/a> (gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 du\u017ca galeria obraz\u00f3w i rze\u017ab), muze\u00f3w wyznaniowych katolickich (Sandomierz<\/a>, Przemy\u015bl<\/a>, Tarn\u00f3w),<\/a> \u017cydowskich (Mathiasa Bersohna w Warszawie<\/a>), prawos\u0142awnych (Bractwa Bogurodzicowego w Che\u0142mie Lubelskim<\/a>), muze\u00f3w rzemios\u0142a i przemys\u0142u w Warszawie<\/a>, Lwowie<\/a>, Krakowie<\/a>, Gda\u0144sku itd. Wskazuje to na istotne miejsce sztuki w polskim muzealnictwie ju\u017c w najwcze\u015bniejszych okresach jego historii. Problemem jest tu okre\u015blenie rzeczywistego poziomu artystycznego zbior\u00f3w tych muze\u00f3w, tego co istotnie kry\u0142o si\u0119 pod nazwiskami z ich dawnych inwentarzy (weryfikacja poprzez badania znawcze mo\u017cna oczywi\u015bcie dokona\u0107 tylko w przypadku zachowanych obiekt\u00f3w).<\/p>\n
Konotacje dzie\u0142 sztuki jako no\u015bnik\u00f3w pami\u0119ci na wczesnym etapie dziej\u00f3w polskiego muzeum wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przede wszystkim z ich zawarto\u015bci\u0105 ikonograficzn\u0105 i walorami historycznymi [2]<\/a>. Trzeba jednak mie\u0107 na uwadze, \u017ce w dziewi\u0119tnastowiecznej kulturze wizualnej funkcjonowa\u0142y na ziemiach Rzeczpospolitej jakby dwa obszary sztuki: sztuka polska i sztuka nie-polska, a g\u0142\u00f3wnie europejska okre\u015blana jako \u201eobca\u201d. Mia\u0142y one odmienne konotacje i odmienne miejsca w hierarchii aksjologicznej. Jak wynika z wielu wypowiedzi, sztuka \u201eobca\u201d uwa\u017cana by\u0142a za przynale\u017cn\u0105 do sfery prywatnej (cz\u0119\u015bciowo nadal, jak w poprzednich epokach, w ramach arystokratycznego decorum<\/em>). Kolekcjonowania jej nie pot\u0119piano wprawdzie, ale nie te\u017c postrzegano jako szczeg\u00f3lnie donios\u0142e z punktu widzenia interesu publicznego (narodowego), a czasem wr\u0119cz przeciwnie jako objaw pr\u00f3\u017cnego zbytku. Z kolei mecenat, gromadzenie, wspieranie, badanie i popularyzowanie sztuki polskiej we wszystkich kr\u0119gach spo\u0142ecznych mia\u0142o status nad wyraz donios\u0142ej dzia\u0142alno\u015bci publicznej \u2013 nieledwie narodowego obowi\u0105zku. Wszystko to w po\u0142\u0105czeniu z realnym wzrostem jej poziomu artystycznego w ko\u0144cu XIX i na pocz\u0105tku XX wieku doprowadzi\u0142o do sytuacji niemal zupe\u0142nego wyparcia z horyzontu zainteresowa\u0144 polskich kolekcjoner\u00f3w i ich zbior\u00f3w wszystkiego tego, co nie wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z kultur\u0105 narodow\u0105. Swoisty nacjonalizm (kt\u00f3rego nie nale\u017cy tu uto\u017csamia\u0107 z poj\u0119ciem z dziedziny polityki) by\u0142 w og\u00f3le dominuj\u0105c\u0105 cech\u0105 dziewi\u0119tnastowiecznych muze\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych nie odwraca\u0107 si\u0119 od sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Nie przeszkadza\u0142o to jednak, by patrioci brytyjscy czy ameryka\u0144scy, zwolennicy zjednoczenia Niemiec, nacjonali\u015bci nordyccy, albo panslawi\u015bci rosyjscy pozostawali wyznawcami kanonu estetycznego wytyczonego nowo\u017cytn\u0105 sztuk\u0105 mistrz\u00f3w w\u0142oskich, flamandzkich i francuskich[3]<\/a>. Czy\u017cby dawni historycy, publicy\u015bci i kolekcjonerzy polscy mi\u0119dzy wierszami pomniejszali jego znaczenie?<\/p>\n
Rzeczywisto\u015b\u0107 muzealna, kt\u00f3ra wymaga jeszcze wielu bada\u0144 i wnikliwej interpretacji, wydaje si\u0119 jednak w niema\u0142ej mierze odmienna od tonu publicystyki i charakteru prywatnego kolekcjonerstwa. W wielu plac\u00f3wkach sztuka \u201eobca\u201d by\u0142a gromadzona i eksponowana (g\u0142\u00f3wnie w udost\u0119pnionych publicznie zbiorach prywatnych oraz niekt\u00f3rych muzealnych). Osi\u0105gni\u0119ciem najwybitniejszym by\u0142 tu bez w\u0105tpienia zakup dla Miejskiego Muzeum Sztuki w Warszawie<\/a> w Kolonii na aukcji zbior\u00f3w architekta Johanna Petera Weyera i w antykwariacie Brasseura 43 dzie\u0142 dawnych mistrz\u00f3w niderlandzkich, w\u0142oskich, holenderskich, flamandzkich i niemieckich (1862) [4]<\/a>; nie zawsze jednak rezultaty by\u0142y tak \u015bwietne [Lw\u00f3w i galeria Jakowicza<\/a>]. W dzia\u0142alno\u015bci na tym polu, obok motywacji zawieraj\u0105cych elementy budowania rodowego presti\u017cu w przypadku galerii prywatnych, mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 swego rodzaju s\u0142u\u017cby na rzecz wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c swoi\u015bcie rozumianego obowi\u0105zku narodowego. Dostarcza\u0142y one dla edukacji artystycznej tzw. \u201ewzor\u00f3w sztuki dawnej<\/a>\u201d, gdzie obok dzie\u0142 wysokiej klasy dla dope\u0142nienia obrazu dziej\u00f3w sztuki wyst\u0119powa\u0142y prace mniej warto\u015bciowe i kopie, jak w przypadku kolekcji artystycznej warszawskiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych, kt\u00f3ra przej\u0119ta potem przez Muzeum (ob. Narodowe), w pocz\u0105tkach XX wieku by\u0142a cz\u0119\u015bciowo eksponowana w kamienicy Neprosa przy ul Wierzbowej. S\u0142u\u017cy\u0142y te\u017c rozwojowi og\u00f3lnie pojmowanej \u015bwiadomo\u015bci kulturalnej spo\u0142ecze\u0144stwa, jak dzie\u0142a europejskiego malarstwa i dzie\u0142a sztuki z Muzeum Czartoryskich<\/a>, kt\u00f3re po zainstalowaniu w Krakowie w ostatnich dziesi\u0119cioleciach XIX wieku z sentymentalnych \u015bwiadectw ludzkiego geniuszu w Pu\u0142awach<\/a> i prywatnej kolekcji wielkiego rodu w Hotelu Lambert, przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w element systematycznego na miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wyk\u0142adu historyczno-artystycznego.<\/p>\n
Powstanie \u201esztuki polskiej\u201d, \u015bwiadomo\u015bci jej istnienia jako autonomiczne zjawisko i potrzeby gromadzenia ma swoj\u0105 histori\u0119, o kt\u00f3rej w odniesieniu do dziewi\u0119tnastowiecznego kolekcjonerstwa wielokrotnie pisa\u0142em i m\u00f3wi\u0142em [5]<\/a>. Skrystalizowa\u0142a si\u0119 ona wkr\u00f3tce po po\u0142owie stulecia, pod ogromnym wp\u0142ywem S\u0142ownika malarz\u00f3w polskich<\/em> Edwarda Rastawieckiego (1850-1858), a tak\u017ce publicystyki Wincentego Pola, S. Goszczy\u0144skiego, J. Klaczki, co potwierdzi\u0142a potem fachowa krytyka artystyczna, g\u0142\u00f3wnie pi\u00f3ra Sygiety\u0144skiego, Witkiewicza, Jasie\u0144skiego i wielu innych. By\u0142 to d\u0142ugotrwa\u0142y proces, w ramach kt\u00f3rego wpierw dostrze\u017cona zosta\u0142a jako\u015b\u0107 i narodowa specyfika dawnej grafiki i r\u00f3\u017cnych pami\u0105tek-staro\u017cytno\u015bci o charakterze historyczno-patriotycznym oraz rzemios\u0142o artystyczne (w tym wyroby Manufaktury Fajansu w Belwederze), w ko\u0144cu za\u015b ustali\u0142 si\u0119 polski kanon malarstwa obejmuj\u0105cy w odniesieniu do historii przede wszystkim oeuvre<\/em> artyst\u00f3w epoki stanis\u0142awowskiej, jak za\u015b chodzi o czasy wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 dzie\u0142a adept\u00f3w szko\u0142y monachijskiej, a nast\u0119pnie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artyst\u00f3w m\u0142odopolskich. Polskie muzea przyjmowa\u0142y je i eksponowa\u0142y bez opor\u00f3w (Muzeum im. Miel\u017cy\u0144skich w Poznaniu<\/a>, Muzeum Narodowe w Krakowie, Galeria Miejska we Lwowie). Jest to godne zastanowienia z uwagi na wrogo\u015b\u0107 jak\u0105 z regu\u0142y w \u00f3wczesnej Europie budzi\u0142a z pocz\u0105tku nowatorska sztuka przedstawicieli kolejnych tendencji artystycznych, zanim pozytywnie przesz\u0142a ona tzw. pr\u00f3by czasu i mog\u0142a dosta\u0107 si\u0119 na muzealn\u0105 ekspozycj\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce nasze muzea sztuk\u0119 Polsk\u0105 zwalnia\u0142y z tego obowi\u0105zku, poniewa\u017c mniej rewolucyjna pod wzgl\u0119dem formalnym, stanowi\u0142a ona bardzo wa\u017cne ze wzgl\u0119d\u00f3w patriotycznych \u015bwiadectwo \u017cywotno\u015bci kultury narodowej. Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da\u0142o to w odniesieniu do nowoczesnej sztuki \u201eobcej\u201d, kt\u00f3rej podobnie jak w wi\u0119kszo\u015bci muze\u00f3w europejskich nie by\u0142o w polskich zbiorach publicznych; wyj\u0105tkowy by\u0142 jednak r\u00f3wnie\u017c przypadek zakupu Pla\u017cy w Pourville <\/em>Claude\u2019a Moneta do pruskiego Kaiser-Friedrich-Museum w Poznaniu<\/a>.<\/p>\n
Muzealne funkcjonowanie dzie\u0142 sztuki jako elementu polskiej kultury pami\u0119ci (podobnie jak w przypadku innych kategorii jej no\u015bnik\u00f3w) polega przede wszystkim na wytwarzaniu przez nie \u201emuzealnej formy\u201d pami\u0119ci, ale te\u017c dostarczaniu \u201ematerii do produkowania\u201d jej okre\u015blonych tre\u015bci przez muzeum i nadawaniu specjalnego charakteru miejscu, gdzie si\u0119 j\u0105 eksponuje. Jest to w istocie problem roli sztuki w kszta\u0142towaniu narodowego patrymonium, co mo\u017cna dostrzec ju\u017c w pr\u00f3bach budowania polskiego \u015brodowiska artystycznego przez Jana III Sobieskiego i Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, czego jednak najistotniejsze chyba oraz najciekawsze procesy i zjawiska mia\u0142y miejsce w epoce rozbior\u00f3w. O ile historyczne dzie\u0142a sztuki polskiej w kolekcjach i na wystawach polskich muze\u00f3w tych czas\u00f3w mia\u0142y \u015bwiadczy\u0107 o przesz\u0142o\u015bci narodu, o tyle tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesna by\u0142aby przede wszystkim dowodem na jego \u017cywotno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119 trwania. Doskonale wpisywa\u0142o si\u0119 to w jeden z aspekt\u00f3w walki narodowowyzwole\u0144czej (na polu idei), poprzez zestawienie \u015bwietnej przesz\u0142o\u015bci wolnego pa\u0144stwa z jednej strony (\u201epokaza\u0107 mo\u017cemy, i\u017c w tych zawodach nie stali\u015bmy w tyle\u201d) z \u017cyw\u0105 kultur\u0105 narodu z drugiej (co by\u0142oby kolejnym obok walki zbrojnej \u015bwiadectwem jego samodzielnego istnienia). Proponuj\u0119 nazwa\u0107 to elementem patrymonialnej relacji muzeum wobec pami\u0119ci, wszystkie te konotacje bazuj\u0105 bowiem mniej na stymulacji estetycznych emocji, ni\u017c na szczeg\u00f3lnego rodzaju kulcie przesz\u0142o\u015bci i jej dziedzictwa, kt\u00f3ry mia\u0142 zapewni\u0107 pozytywny obr\u00f3t sprawy w przysz\u0142o\u015bci. Sztuka europejska natomiast \u2013 niefortunnie okre\u015blana \u201eobc\u0105\u201d, co a\u017c do dzi\u015b utrwali\u0142o si\u0119 w nazwach instytucji i wypowiedziach najwybitniejszych nawet specjalist\u00f3w \u2013 w tym kontek\u015bcie wydaje si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 do innych funkcji kolekcji i nie\u015b\u0107 przede wszystkim przes\u0142anie edukacyjne ku rozwijaniu wiedzy i pobudzania wra\u017cliwo\u015bci estetycznej rodak\u00f3w.<\/p>\n
Dzie\u0142om sztuki przypad\u0142a po\u015br\u00f3d innych no\u015bnik\u00f3w pami\u0119ci niema\u0142a rola, bardzo istotna dla kszta\u0142towania polskiego narodowego patrymonium, czy te\u017c lepiej \u2013 polskich narodowych patrymoni\u00f3w (chyba jeszcze nie do ko\u0144ca zosta\u0142a ona rozpoznana). W leksykonie Modi memorandi <\/em>Izabela Kowalczyk omawia miejsce sztuki w dyskursie pami\u0119ci raczej w sensie \u201esztuki o historii (przesz\u0142o\u015bci)\u201d, ni\u017c \u201esztuki jako historia (zabytek przesz\u0142o\u015bci)\u201d [6]<\/a>. W ten spos\u00f3b jednak autorka widzi w niej obraz a nie przedmiot (obiekt materialny), a przez to pomija bardzo istotny aspekt jej muzealnego funkcjonowania. W kontek\u015bcie polskiej dziewi\u0119tnastowiecznej kultury pami\u0119ci taka interpretacja sprowadza w zasadzie ca\u0142y obszar artystyczny wy\u0142\u0105cznie do malarstwa przedstawiaj\u0105cego o tematyce odnosz\u0105cej si\u0119 do \u017cycia narodu, g\u0142\u00f3wnie wydarze\u0144 i postaci historycznych, ale te\u017c codziennych wygl\u0105d\u00f3w i czynno\u015bci oraz krajobraz\u00f3w (wykluczaj\u0105c realizacje o tematyce neutralnej oraz ca\u0142\u0105 sztuk\u0119 dekoracyjn\u0105 i rzemios\u0142o). Rozumienie sztuki powstaj\u0105cej aktualnie przede wszystkim jako narracja o kraju i jego historii, by\u0142o naczelnym postulatem polskiej krytyki artystycznej epoki, wi\u0105zanym z potrzeb\u0105 ilustrowania i popularyzacji (troch\u0119 na zasadzie biblia pauperum<\/em>) oraz formowania w ten spos\u00f3b narodowej \u015bwiadomo\u015bci [7]<\/a>. Szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 wymaga\u0142oby odczytanie jaki wp\u0142yw w istocie mia\u0142o to na \u00f3wczesne funkcjonowanie muzealne artefakt\u00f3w w aspekcie kolekcjonerskim i ekspozycyjnym. Wydaje si\u0119 wszak, \u017ce dla wszelkich instytucji o charakterze muze\u00f3w wi\u0119ksze znaczenie mia\u0142y obiekty historyczne, pochodz\u0105ce z przesz\u0142o\u015bci, automatycznie kojarzonej z woln\u0105 ojczyzn\u0105, zabytki narodowego dziedzictwa, \u015bwiadectwa \u015bwietno\u015bci minionej kultury polskiej. \u201eSzcz\u0119\u015bliwy jestem, je\u017celi m\u00f3j, na teraz szczup\u0142y spis rytownik\u00f3w naszych, wzbudzi\u0142 ch\u0119\u0107 zbierania rycin i pos\u0142u\u017cy\u0142 do tego, \u017ce pokaza\u0107 mo\u017cemy, i\u017c w tych zawodach nie stali\u015bmy w tyle\u201d \u2013 pisa\u0142 Gwalbert Pawlikowski o rezultatach swoich studi\u00f3w nad dawn\u0105 grafik\u0105 [8]<\/a>.<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
<\/a><\/p>\n\n\n
\n\n\n
PRZYPISY<\/p>\n
[1]<\/a> O relacjach mi\u0119dzy sztuk\u0105 a muzeum m\u00f3wi\u0142em w referacie p.t. Nied\u0142uga historia sztuki w muzeum<\/em> na konferencji Sztuka w muzeum <\/em>zorganizowanej przez Muzeum Okr\u0119gowe im. L. Wycz\u00f3\u0142kowskiego w Bydgoszczy (14-16.09.2015) \u2013 tekst ten nie zosta\u0142 zamieszczony w wydawnictwie pokonferencyjnym, ze wzgl\u0119du na przygotowywan\u0105 osobn\u0105 publikacj\u0119 na ten temat.
[2]<\/a> [\u017be postulaty ikonograficzno-ilustracyjne stawiano powstaj\u0105cej sztuce polskiej (Pol, Goszczy\u0144ski; gatunki \u201enarodowe\u201d) dopiero potem zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 postulaty formalne (krytycy \u201eW\u0119drowca\u201d, odwo\u0142anie do antologii)].
[3]<\/a> J.P. Lorente, Les mus\u00e9es d\u2019art moderne ou contemporain: une exploration conceptuelle et historique<\/em>, Parus: L\u2019Harmatan, 2009 (ed. oryginalna 2008), s. 85. 
[4]<\/a> J. Bia\u0142ostocki, The Weyer Collection and the Begining of the Warsaw Art Museum<\/em>, Bulletin du Mus\u00e9e National de Varsovie, 3, 1962, s. 39-63. 
[5]<\/a> Zob. m.in.: T.F. de Rosset, Malarstwo polskie w polskich kolekcjach prywatnych<\/em>, Muzealnictwo, 49, 2008, s. 204-216; idem, Szkic o polskich kolekcjach artystycznych epoki zabor\u00f3w<\/em>, w: Mi\u0142o\u015bnictwo rzeczy. Studia z historii kolekcjonerstwa na ziemiach polskich w XIX wieku<\/em>, pod red. K. K\u0142udkiewicz i M. Mencfela, Warszawa: NIMOZ, 2014, s. 24-43. 
[6]<\/a> Autorka przytacza wprawdzie stanowisko Aby Warburga i Georga Kublera akcentuj\u0105ce osadzenie dzie\u0142a sztuki jako przedmiotu w danej rzeczywisto\u015bci historycznej, ale sama przedstawia je wy\u0142\u0105cznie w kontek\u015bcie reprezentacji przesz\u0142o\u015bci, jej interpretacji lub krytycznego dialogu (I. Kowalczyk, Sztuka<\/em>, w: Modi memorandi<\/em>, op. cit.<\/em>, s. 465-469). 
[7]<\/a> Zob. np. W. Pol, O malarstwie i \u017cywio\u0142ach jego w kraju naszym <\/em>(1839), w: idem, Dzie\u0142a wierszem i proz\u0105<\/em>, t. VIII, Lw\u00f3w: F.H. Richter, 1877, s. 369-383; S. Goszczy\u0144ski, O potrzebie narodowego malarstwa polskiego<\/em> (1842), w: idem, Dzie\u0142a zbiorowe<\/em>, t. 4, Lw\u00f3w [b.d.], s. 356-361.
[8]<\/a> Cyt. za J. Polanowska, Historiografia sztuki polskiej w latach 1832-1863<\/em>, Warszawa: Instytut sztuki PAN, 1995, s. 118.<\/p>\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
07.09.2017 | Sztuka jako obiekt kolekcjonerstwa i muzealnictwa artystycznego jest wbrew powszechnemu mniemaniu zagadnieniem nieprostym. W rozwa\u017caniach na ten temat zazwyczaj pomija si\u0119 zmienno\u015b\u0107 jej statusu w ci\u0105gu dziej\u00f3w, kt\u00f3ry wysokie szczeble europejskiej drabiny aksjologicznej zacz\u0105\u0142 osi\u0105ga\u0107 dopiero w XVIII i XIX wieku. Podobnie stosunkowo p\u00f3\u017any jest fenomen kolekcji artystycznej (czym innym jest si\u0119gaj\u0105cy epok… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":852,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-6874","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/cropped-cropped-t\u0142o-1.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/cropped-cropped-t\u0142o-1.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
07.09.2017 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
Sztuka jako obiekt kolekcjonerstwa i muzealnictwa artystycznego jest wbrew powszechnemu mniemaniu zagadnieniem nieprostym. W rozwa\u017caniach na ten temat zazwyczaj pomija si\u0119 zmienno\u015b\u0107 jej statusu w ci\u0105gu dziej\u00f3w, kt\u00f3ry wysokie szczeble europejskiej drabiny aksjologicznej zacz\u0105\u0142 osi\u0105ga\u0107 dopiero w XVIII i XIX wieku. Podobnie stosunkowo p\u00f3\u017any jest fenomen kolekcji artystycznej (czym innym jest si\u0119gaj\u0105cy epok najwcze\u015bniejszych fakt obecno\u015bci sztuki w kolekcji), jaki wi\u0105\u017ce si\u0119 z wypracowaniem dla obszaru sztuki autonomicznej sfery symbolicznej (jej donios\u0142o\u015b\u0107 stworzy\u0142o w zasadzie dopiero wynalezienie estetyki uj\u0119tej wkr\u00f3tce potem w ramy systemu filozoficznego Kanta) oraz specyficznej dla niej hermeneutyki wyros\u0142ej z wizualnego (a ju\u017c nie literackiego) porz\u0105dku odbioru dzie\u0142a. Dopiero w takiej sytuacji mog\u0142o powsta\u0107 muzeum artystyczne, kt\u00f3rego pierwszym przyk\u0142adem by\u0142 rewolucyjny Luwr, a co odzwierciedla\u0142a sama jego pierwotna nazwa, Mus\u00e9um central des arts <\/em>[1]<\/a>.<\/p>\n[caption id=\"attachment_7119\" align=\"aligncenter\" width=\"480\"]\"\"<\/a> Hubert Robert (1733\u20131808), Projekt Grande Galerie du Louvre, 1706. Olej na p\u0142\u00f3tnie, 115 x 145 cm, Mus\u00e9e du Louvre, Pary\u017c. Domena publiczna.<\/em><\/span>[\/caption]\n
W kulturze polskiej kolekcjonowanie sztuki d\u0142ugo pozostawa\u0142o domen\u0105 os\u00f3b prywatnych, ale w XIX wieku zbiory ich nieraz bywa\u0142y w spos\u00f3b bardziej lub mniej systematyczny dost\u0119pne publicznie, przez co wchodzi\u0142y one w tzw. \u201e\u015bwiat muze\u00f3w\u201d, kt\u00f3ry nie\u017ale rozwini\u0119ty w Europie Zachodniej, stopniowo budowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce na naszych ziemiach. Trzeba w\u015br\u00f3d nich wymieni\u0107 galeri\u0119 J\u00f3zefa K. Ossoli\u0144skiego w Warszawie<\/a>, Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Kr\u00f3likarni, Potockich w Wilanowie, a tak\u017ce Atanazego Raczy\u0144skiego w Berlinie (z powodu przynale\u017cno\u015bci narodowej tw\u00f3rcy i jego rodziny nale\u017cy ona do skomplikowanej polskiej kultury pami\u0119ci), a w p\u00f3\u017aniejszych czasach m.in. galeri\u0119-muzeum Karola Lanckoro\u0144skiego w Wiedniu, galeri\u0119 obraz\u00f3w Ignacego Korwin-Milewskiego w Wilnie, Edwarda A. Raczy\u0144skiego w Rogalinie i \u201emuzeum\u201d Feliksa Manngha-Jasie\u0144skiego w Krakowie<\/a>. Po po\u0142owie stulecia zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 publiczne zbiory o charakterze artystycznym: Muzeum Miejskiego (potem Narodowego) oraz Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie<\/a>, \u00a0Muzeum im. Miel\u017cy\u0144skich PTPN w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Krakowie<\/a>, Miejskiej Galerii Obraz\u00f3w i Muzeum Narodowego im. Jana III we Lwowie<\/a> itd.<\/p>\n
W sumie jako artystyczny mo\u017cna okre\u015bli\u0107 naczelny profil kolekcjonerski i g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ekspozycji oko\u0142o trzydziestu polskich \u201ewczesnych instytucji muzealnych\u201d, a wi\u0119c blisko 10% wszystkich istniej\u0105cych przed rokiem 1918. Rzecz jasna dzie\u0142a sztuki, obrazy, rze\u017aby, ryciny wchodzi\u0142y w sk\u0142ad zbior\u00f3w gromadzonych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 plac\u00f3wek i by\u0142y obecne na ich wystawach. Wiele muze\u00f3w prezentowa\u0142o ekspozycje o charakterze artystycznym stanowi\u0105ce uzupe\u0142nienie ich osobnych kolekcji o szerszym zakresie, jak w przypadku Muzeum Narodowego Polskiego w Raperswilu<\/a> (gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 du\u017ca galeria obraz\u00f3w i rze\u017ab), muze\u00f3w wyznaniowych katolickich (Sandomierz<\/a>, Przemy\u015bl<\/a>, Tarn\u00f3w),<\/a> \u017cydowskich (Mathiasa Bersohna w Warszawie<\/a>), prawos\u0142awnych (Bractwa Bogurodzicowego w Che\u0142mie Lubelskim<\/a>), muze\u00f3w rzemios\u0142a i przemys\u0142u w Warszawie<\/a>, Lwowie<\/a>, Krakowie<\/a>, Gda\u0144sku itd. Wskazuje to na istotne miejsce sztuki w polskim muzealnictwie ju\u017c w najwcze\u015bniejszych okresach jego historii. Problemem jest tu okre\u015blenie rzeczywistego poziomu artystycznego zbior\u00f3w tych muze\u00f3w, tego co istotnie kry\u0142o si\u0119 pod nazwiskami z ich dawnych inwentarzy (weryfikacja poprzez badania znawcze mo\u017cna oczywi\u015bcie dokona\u0107 tylko w przypadku zachowanych obiekt\u00f3w).<\/p>\n
Konotacje dzie\u0142 sztuki jako no\u015bnik\u00f3w pami\u0119ci na wczesnym etapie dziej\u00f3w polskiego muzeum wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przede wszystkim z ich zawarto\u015bci\u0105 ikonograficzn\u0105 i walorami historycznymi [2]<\/a>. Trzeba jednak mie\u0107 na uwadze, \u017ce w dziewi\u0119tnastowiecznej kulturze wizualnej funkcjonowa\u0142y na ziemiach Rzeczpospolitej jakby dwa obszary sztuki: sztuka polska i sztuka nie-polska, a g\u0142\u00f3wnie europejska okre\u015blana jako \u201eobca\u201d. Mia\u0142y one odmienne konotacje i odmienne miejsca w hierarchii aksjologicznej. Jak wynika z wielu wypowiedzi, sztuka \u201eobca\u201d uwa\u017cana by\u0142a za przynale\u017cn\u0105 do sfery prywatnej (cz\u0119\u015bciowo nadal, jak w poprzednich epokach, w ramach arystokratycznego decorum<\/em>). Kolekcjonowania jej nie pot\u0119piano wprawdzie, ale nie te\u017c postrzegano jako szczeg\u00f3lnie donios\u0142e z punktu widzenia interesu publicznego (narodowego), a czasem wr\u0119cz przeciwnie jako objaw pr\u00f3\u017cnego zbytku. Z kolei mecenat, gromadzenie, wspieranie, badanie i popularyzowanie sztuki polskiej we wszystkich kr\u0119gach spo\u0142ecznych mia\u0142o status nad wyraz donios\u0142ej dzia\u0142alno\u015bci publicznej \u2013 nieledwie narodowego obowi\u0105zku. Wszystko to w po\u0142\u0105czeniu z realnym wzrostem jej poziomu artystycznego w ko\u0144cu XIX i na pocz\u0105tku XX wieku doprowadzi\u0142o do sytuacji niemal zupe\u0142nego wyparcia z horyzontu zainteresowa\u0144 polskich kolekcjoner\u00f3w i ich zbior\u00f3w wszystkiego tego, co nie wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z kultur\u0105 narodow\u0105. Swoisty nacjonalizm (kt\u00f3rego nie nale\u017cy tu uto\u017csamia\u0107 z poj\u0119ciem z dziedziny polityki) by\u0142 w og\u00f3le dominuj\u0105c\u0105 cech\u0105 dziewi\u0119tnastowiecznych muze\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych nie odwraca\u0107 si\u0119 od sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Nie przeszkadza\u0142o to jednak, by patrioci brytyjscy czy ameryka\u0144scy, zwolennicy zjednoczenia Niemiec, nacjonali\u015bci nordyccy, albo panslawi\u015bci rosyjscy pozostawali wyznawcami kanonu estetycznego wytyczonego nowo\u017cytn\u0105 sztuk\u0105 mistrz\u00f3w w\u0142oskich, flamandzkich i francuskich[3]<\/a>. Czy\u017cby dawni historycy, publicy\u015bci i kolekcjonerzy polscy mi\u0119dzy wierszami pomniejszali jego znaczenie?<\/p>\n
Rzeczywisto\u015b\u0107 muzealna, kt\u00f3ra wymaga jeszcze wielu bada\u0144 i wnikliwej interpretacji, wydaje si\u0119 jednak w niema\u0142ej mierze odmienna od tonu publicystyki i charakteru prywatnego kolekcjonerstwa. W wielu plac\u00f3wkach sztuka \u201eobca\u201d by\u0142a gromadzona i eksponowana (g\u0142\u00f3wnie w udost\u0119pnionych publicznie zbiorach prywatnych oraz niekt\u00f3rych muzealnych). Osi\u0105gni\u0119ciem najwybitniejszym by\u0142 tu bez w\u0105tpienia zakup dla Miejskiego Muzeum Sztuki w Warszawie<\/a> w Kolonii na aukcji zbior\u00f3w architekta Johanna Petera Weyera i w antykwariacie Brasseura 43 dzie\u0142 dawnych mistrz\u00f3w niderlandzkich, w\u0142oskich, holenderskich, flamandzkich i niemieckich (1862) [4]<\/a>; nie zawsze jednak rezultaty by\u0142y tak \u015bwietne [Lw\u00f3w i galeria Jakowicza<\/a>]. W dzia\u0142alno\u015bci na tym polu, obok motywacji zawieraj\u0105cych elementy budowania rodowego presti\u017cu w przypadku galerii prywatnych, mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 swego rodzaju s\u0142u\u017cby na rzecz wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c swoi\u015bcie rozumianego obowi\u0105zku narodowego. Dostarcza\u0142y one dla edukacji artystycznej tzw. \u201ewzor\u00f3w sztuki dawnej<\/a>\u201d, gdzie obok dzie\u0142 wysokiej klasy dla dope\u0142nienia obrazu dziej\u00f3w sztuki wyst\u0119powa\u0142y prace mniej warto\u015bciowe i kopie, jak w przypadku kolekcji artystycznej warszawskiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych, kt\u00f3ra przej\u0119ta potem przez Muzeum (ob. Narodowe), w pocz\u0105tkach XX wieku by\u0142a cz\u0119\u015bciowo eksponowana w kamienicy Neprosa przy ul Wierzbowej. S\u0142u\u017cy\u0142y te\u017c rozwojowi og\u00f3lnie pojmowanej \u015bwiadomo\u015bci kulturalnej spo\u0142ecze\u0144stwa, jak dzie\u0142a europejskiego malarstwa i dzie\u0142a sztuki z Muzeum Czartoryskich<\/a>, kt\u00f3re po zainstalowaniu w Krakowie w ostatnich dziesi\u0119cioleciach XIX wieku z sentymentalnych \u015bwiadectw ludzkiego geniuszu w Pu\u0142awach<\/a> i prywatnej kolekcji wielkiego rodu w Hotelu Lambert, przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w element systematycznego na miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wyk\u0142adu historyczno-artystycznego.<\/p>\n
Powstanie \u201esztuki polskiej\u201d, \u015bwiadomo\u015bci jej istnienia jako autonomiczne zjawisko i potrzeby gromadzenia ma swoj\u0105 histori\u0119, o kt\u00f3rej w odniesieniu do dziewi\u0119tnastowiecznego kolekcjonerstwa wielokrotnie pisa\u0142em i m\u00f3wi\u0142em [5]<\/a>. Skrystalizowa\u0142a si\u0119 ona wkr\u00f3tce po po\u0142owie stulecia, pod ogromnym wp\u0142ywem S\u0142ownika malarz\u00f3w polskich<\/em> Edwarda Rastawieckiego (1850-1858), a tak\u017ce publicystyki Wincentego Pola, S. Goszczy\u0144skiego, J. Klaczki, co potwierdzi\u0142a potem fachowa krytyka artystyczna, g\u0142\u00f3wnie pi\u00f3ra Sygiety\u0144skiego, Witkiewicza, Jasie\u0144skiego i wielu innych. By\u0142 to d\u0142ugotrwa\u0142y proces, w ramach kt\u00f3rego wpierw dostrze\u017cona zosta\u0142a jako\u015b\u0107 i narodowa specyfika dawnej grafiki i r\u00f3\u017cnych pami\u0105tek-staro\u017cytno\u015bci o charakterze historyczno-patriotycznym oraz rzemios\u0142o artystyczne (w tym wyroby Manufaktury Fajansu w Belwederze), w ko\u0144cu za\u015b ustali\u0142 si\u0119 polski kanon malarstwa obejmuj\u0105cy w odniesieniu do historii przede wszystkim oeuvre<\/em> artyst\u00f3w epoki stanis\u0142awowskiej, jak za\u015b chodzi o czasy wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 dzie\u0142a adept\u00f3w szko\u0142y monachijskiej, a nast\u0119pnie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artyst\u00f3w m\u0142odopolskich. Polskie muzea przyjmowa\u0142y je i eksponowa\u0142y bez opor\u00f3w (Muzeum im. Miel\u017cy\u0144skich w Poznaniu<\/a>, Muzeum Narodowe w Krakowie, Galeria Miejska we Lwowie). Jest to godne zastanowienia z uwagi na wrogo\u015b\u0107 jak\u0105 z regu\u0142y w \u00f3wczesnej Europie budzi\u0142a z pocz\u0105tku nowatorska sztuka przedstawicieli kolejnych tendencji artystycznych, zanim pozytywnie przesz\u0142a ona tzw. pr\u00f3by czasu i mog\u0142a dosta\u0107 si\u0119 na muzealn\u0105 ekspozycj\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce nasze muzea sztuk\u0119 Polsk\u0105 zwalnia\u0142y z tego obowi\u0105zku, poniewa\u017c mniej rewolucyjna pod wzgl\u0119dem formalnym, stanowi\u0142a ona bardzo wa\u017cne ze wzgl\u0119d\u00f3w patriotycznych \u015bwiadectwo \u017cywotno\u015bci kultury narodowej. Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da\u0142o to w odniesieniu do nowoczesnej sztuki \u201eobcej\u201d, kt\u00f3rej podobnie jak w wi\u0119kszo\u015bci muze\u00f3w europejskich nie by\u0142o w polskich zbiorach publicznych; wyj\u0105tkowy by\u0142 jednak r\u00f3wnie\u017c przypadek zakupu Pla\u017cy w Pourville <\/em>Claude\u2019a Moneta do pruskiego Kaiser-Friedrich-Museum w Poznaniu<\/a>.<\/p>\n
Muzealne funkcjonowanie dzie\u0142 sztuki jako elementu polskiej kultury pami\u0119ci (podobnie jak w przypadku innych kategorii jej no\u015bnik\u00f3w) polega przede wszystkim na wytwarzaniu przez nie \u201emuzealnej formy\u201d pami\u0119ci, ale te\u017c dostarczaniu \u201ematerii do produkowania\u201d jej okre\u015blonych tre\u015bci przez muzeum i nadawaniu specjalnego charakteru miejscu, gdzie si\u0119 j\u0105 eksponuje. Jest to w istocie problem roli sztuki w kszta\u0142towaniu narodowego patrymonium, co mo\u017cna dostrzec ju\u017c w pr\u00f3bach budowania polskiego \u015brodowiska artystycznego przez Jana III Sobieskiego i Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, czego jednak najistotniejsze chyba oraz najciekawsze procesy i zjawiska mia\u0142y miejsce w epoce rozbior\u00f3w. O ile historyczne dzie\u0142a sztuki polskiej w kolekcjach i na wystawach polskich muze\u00f3w tych czas\u00f3w mia\u0142y \u015bwiadczy\u0107 o przesz\u0142o\u015bci narodu, o tyle tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesna by\u0142aby przede wszystkim dowodem na jego \u017cywotno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119 trwania. Doskonale wpisywa\u0142o si\u0119 to w jeden z aspekt\u00f3w walki narodowowyzwole\u0144czej (na polu idei), poprzez zestawienie \u015bwietnej przesz\u0142o\u015bci wolnego pa\u0144stwa z jednej strony (\u201epokaza\u0107 mo\u017cemy, i\u017c w tych zawodach nie stali\u015bmy w tyle\u201d) z \u017cyw\u0105 kultur\u0105 narodu z drugiej (co by\u0142oby kolejnym obok walki zbrojnej \u015bwiadectwem jego samodzielnego istnienia). Proponuj\u0119 nazwa\u0107 to elementem patrymonialnej relacji muzeum wobec pami\u0119ci, wszystkie te konotacje bazuj\u0105 bowiem mniej na stymulacji estetycznych emocji, ni\u017c na szczeg\u00f3lnego rodzaju kulcie przesz\u0142o\u015bci i jej dziedzictwa, kt\u00f3ry mia\u0142 zapewni\u0107 pozytywny obr\u00f3t sprawy w przysz\u0142o\u015bci. Sztuka europejska natomiast \u2013 niefortunnie okre\u015blana \u201eobc\u0105\u201d, co a\u017c do dzi\u015b utrwali\u0142o si\u0119 w nazwach instytucji i wypowiedziach najwybitniejszych nawet specjalist\u00f3w \u2013 w tym kontek\u015bcie wydaje si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 do innych funkcji kolekcji i nie\u015b\u0107 przede wszystkim przes\u0142anie edukacyjne ku rozwijaniu wiedzy i pobudzania wra\u017cliwo\u015bci estetycznej rodak\u00f3w.<\/p>\n
Dzie\u0142om sztuki przypad\u0142a po\u015br\u00f3d innych no\u015bnik\u00f3w pami\u0119ci niema\u0142a rola, bardzo istotna dla kszta\u0142towania polskiego narodowego patrymonium, czy te\u017c lepiej \u2013 polskich narodowych patrymoni\u00f3w (chyba jeszcze nie do ko\u0144ca zosta\u0142a ona rozpoznana). W leksykonie Modi memorandi <\/em>Izabela Kowalczyk omawia miejsce sztuki w dyskursie pami\u0119ci raczej w sensie \u201esztuki o historii (przesz\u0142o\u015bci)\u201d, ni\u017c \u201esztuki jako historia (zabytek przesz\u0142o\u015bci)\u201d [6]<\/a>. W ten spos\u00f3b jednak autorka widzi w niej obraz a nie przedmiot (obiekt materialny), a przez to pomija bardzo istotny aspekt jej muzealnego funkcjonowania. W kontek\u015bcie polskiej dziewi\u0119tnastowiecznej kultury pami\u0119ci taka interpretacja sprowadza w zasadzie ca\u0142y obszar artystyczny wy\u0142\u0105cznie do malarstwa przedstawiaj\u0105cego o tematyce odnosz\u0105cej si\u0119 do \u017cycia narodu, g\u0142\u00f3wnie wydarze\u0144 i postaci historycznych, ale te\u017c codziennych wygl\u0105d\u00f3w i czynno\u015bci oraz krajobraz\u00f3w (wykluczaj\u0105c realizacje o tematyce neutralnej oraz ca\u0142\u0105 sztuk\u0119 dekoracyjn\u0105 i rzemios\u0142o). Rozumienie sztuki powstaj\u0105cej aktualnie przede wszystkim jako narracja o kraju i jego historii, by\u0142o naczelnym postulatem polskiej krytyki artystycznej epoki, wi\u0105zanym z potrzeb\u0105 ilustrowania i popularyzacji (troch\u0119 na zasadzie biblia pauperum<\/em>) oraz formowania w ten spos\u00f3b narodowej \u015bwiadomo\u015bci [7]<\/a>. Szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 wymaga\u0142oby odczytanie jaki wp\u0142yw w istocie mia\u0142o to na \u00f3wczesne funkcjonowanie muzealne artefakt\u00f3w w aspekcie kolekcjonerskim i ekspozycyjnym. Wydaje si\u0119 wszak, \u017ce dla wszelkich instytucji o charakterze muze\u00f3w wi\u0119ksze znaczenie mia\u0142y obiekty historyczne, pochodz\u0105ce z przesz\u0142o\u015bci, automatycznie kojarzonej z woln\u0105 ojczyzn\u0105, zabytki narodowego dziedzictwa, \u015bwiadectwa \u015bwietno\u015bci minionej kultury polskiej. \u201eSzcz\u0119\u015bliwy jestem, je\u017celi m\u00f3j, na teraz szczup\u0142y spis rytownik\u00f3w naszych, wzbudzi\u0142 ch\u0119\u0107 zbierania rycin i pos\u0142u\u017cy\u0142 do tego, \u017ce pokaza\u0107 mo\u017cemy, i\u017c w tych zawodach nie stali\u015bmy w tyle\u201d \u2013 pisa\u0142 Gwalbert Pawlikowski o rezultatach swoich studi\u00f3w nad dawn\u0105 grafik\u0105 [8]<\/a>.<\/p>\n
Tomasz F. de Rosset<\/em><\/p>\n
<\/a><\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
PRZYPISY<\/p>\n
[1]<\/a> O relacjach mi\u0119dzy sztuk\u0105 a muzeum m\u00f3wi\u0142em w referacie p.t. Nied\u0142uga historia sztuki w muzeum<\/em> na konferencji Sztuka w muzeum <\/em>zorganizowanej przez Muzeum Okr\u0119gowe im. L. Wycz\u00f3\u0142kowskiego w Bydgoszczy (14-16.09.2015) \u2013 tekst ten nie zosta\u0142 zamieszczony w wydawnictwie pokonferencyjnym, ze wzgl\u0119du na przygotowywan\u0105 osobn\u0105 publikacj\u0119 na ten temat.
[2]<\/a> [\u017be postulaty ikonograficzno-ilustracyjne stawiano powstaj\u0105cej sztuce polskiej (Pol, Goszczy\u0144ski; gatunki \u201enarodowe\u201d) dopiero potem zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 postulaty formalne (krytycy \u201eW\u0119drowca\u201d, odwo\u0142anie do antologii)].
[3]<\/a> J.P. Lorente, Les mus\u00e9es d\u2019art moderne ou contemporain: une exploration conceptuelle et historique<\/em>, Parus: L\u2019Harmatan, 2009 (ed. oryginalna 2008), s. 85. 
[4]<\/a> J. Bia\u0142ostocki, The Weyer Collection and the Begining of the Warsaw Art Museum<\/em>, Bulletin du Mus\u00e9e National de Varsovie, 3, 1962, s. 39-63. 
[5]<\/a> Zob. m.in.: T.F. de Rosset, Malarstwo polskie w polskich kolekcjach prywatnych<\/em>, Muzealnictwo, 49, 2008, s. 204-216; idem, Szkic o polskich kolekcjach artystycznych epoki zabor\u00f3w<\/em>, w: Mi\u0142o\u015bnictwo rzeczy. Studia z historii kolekcjonerstwa na ziemiach polskich w XIX wieku<\/em>, pod red. K. K\u0142udkiewicz i M. Mencfela, Warszawa: NIMOZ, 2014, s. 24-43. 
[6]<\/a> Autorka przytacza wprawdzie stanowisko Aby Warburga i Georga Kublera akcentuj\u0105ce osadzenie dzie\u0142a sztuki jako przedmiotu w danej rzeczywisto\u015bci historycznej, ale sama przedstawia je wy\u0142\u0105cznie w kontek\u015bcie reprezentacji przesz\u0142o\u015bci, jej interpretacji lub krytycznego dialogu (I. Kowalczyk, Sztuka<\/em>, w: Modi memorandi<\/em>, op. cit.<\/em>, s. 465-469). 
[7]<\/a> Zob. np. W. Pol, O malarstwie i \u017cywio\u0142ach jego w kraju naszym <\/em>(1839), w: idem, Dzie\u0142a wierszem i proz\u0105<\/em>, t. VIII, Lw\u00f3w: F.H. Richter, 1877, s. 369-383; S. Goszczy\u0144ski, O potrzebie narodowego malarstwa polskiego<\/em> (1842), w: idem, Dzie\u0142a zbiorowe<\/em>, t. 4, Lw\u00f3w [b.d.], s. 356-361.
[8]<\/a> Cyt. za J. Polanowska, Historiografia sztuki polskiej w latach 1832-1863<\/em>, Warszawa: Instytut sztuki PAN, 1995, s. 118.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6874"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7956,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6874\/revisions\/7956"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}