{"id":6508,"date":"2020-10-02T23:17:14","date_gmt":"2020-10-02T21:17:14","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6508"},"modified":"2020-10-01T23:43:42","modified_gmt":"2020-10-01T21:43:42","slug":"lwow-1880-muzeum-dzieduszyckich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6508","title":{"rendered":"Lw\u00f3w, 1880, Muzeum Dzieduszyckich"},"content":{"rendered":"\n

Pocz\u0105tk\u00f3w\nMuzeum nale\u017cy szuka\u0107 w kolekcjonerskiej pasji W\u0142odzimierza Dzieduszyckiego\n(1825-1899) zaszczepionej jeszcze w dzieci\u0144stwie przez rodzic\u00f3w – J\u00f3zefa\nKalasantego, w\u0142a\u015bciciela bogatej biblioteki, kolekcjonera dzie\u0142 sztuki i okaz\u00f3w\nprzyrodniczych oraz matki Pauliny Dzia\u0142y\u0144skiej, kolekcjonerki szkielet\u00f3w g\u0105bek,\nkorali, szkar\u0142upni i skorup mi\u0119czak\u00f3w. Pocz\u0105tkowo zbiory znajdowa\u0142y si\u0119 w\nrodzinnej posiad\u0142o\u015bci, w pa\u0142acu w Poturzycy, g\u0142\u00f3wnej siedzibie rodowej pod\nSokalem oraz drugiej w Zarzeczu. W 1847 r. W\u0142odzimierz Dzieduszycki, postanowi\u0142\nbibliotek\u0119 Poturzycko \u2013 Zarzeck\u0105, kolekcj\u0119 matki oraz w\u0142asny zbi\u00f3r ptak\u00f3w\nkrajowych, \u201elicz\u0105cy ju\u017c dzisiaj 245 gatunk\u00f3w w przesz\u0142o 1000\negzemplarzach”, a tak\u017ce cenny zbi\u00f3r obraz\u00f3w, wzbogacony nowymi zakupami\nksi\u0105\u017cek oraz obrazami: Juliusza Kossaka, Franciszka Tepy oraz  Artura Grottgera (cykl „Warszawa”)\nsprowadzi\u0107 do Lwowa. Zbiory umie\u015bci\u0142 w specjalnie przystosowanych do tego celu\nsalach oficynowych swojej lwowskiej rezydencji przy ul. Kurkowej 15, u st\u00f3p\nZamkowej G\u00f3ry. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
A. Bie\u0144kowski, Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie i jego tw\u00f3rca,<\/em> \u201cTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 12, s. 231- 234. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kolekcja\nprzyrodnicza mia\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkowo ogranicza\u0107 do okaz\u00f3w ornitologicznych, szybko\njednak powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 o przedmioty z innych dzia\u0142\u00f3w przyrody \u017cywej i martwej,\nprzyby\u0142o te\u017c sporo przyk\u0142ad\u00f3w sztuki ludowej ofiarowanych z r\u00f3\u017cnych stron ziem\npolskich. Dzieduszycki przyjmowa\u0142 je z zastrze\u017ceniem \u201ebyleby tylko by\u0142y one\nnasze, rodzime, odkrywaj\u0105ce nowe bogactwa naszej przyrody… otwieraj\u0105ce nowe\nhoryzonty krajoznawstwa\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kolekcjoner\nwspiera\u0142 r\u00f3wnie\u017c finansowo wyprawy naukowe i badania terenowe, kt\u00f3re przyczynia\u0142y\nsi\u0119 do powi\u0119kszania zbior\u00f3w.  Dzi\u0119ki\npomocy i udzielanym, przez kolekcjonera, stypendiom wyros\u0142a znana kadra\nprofesor\u00f3w lwowskiego uniwersytetu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Portret W\u0142odzimierza Dzieduszyckiego, 1880, autorstwa Henryka Rodakowskiego, ze zbior\u00f3w MNK\u00a0<\/a> <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wobec\nsystematycznie rosn\u0105cych zbior\u00f3w sale zaadaptowane na cele muzealne w oficynie\npa\u0142acu okaza\u0142y si\u0119 za ciasne. Mogli je zwiedza\u0107 tylko cz\u0142onkowie rodziny i\nprzygodni go\u015bcie, a pragnieniem w\u0142a\u015bciciela przyrodniczej kolekcji by\u0142o\nutworzenie instytucji dost\u0119pnej dla publiczno\u015bci i ludzi nauki, dla cel\u00f3w\nbadawczych \u201e[\u2026] oznaczenie i u\u0142o\u017cenie naukowe zebranych przedmiot\u00f3w, jako te\u017c\nsystematyczne i dok\u0142adne ich spisanie.\u201d <\/p>\n\n\n\n

W\ntym celu, w 1868 r., kupi\u0142 dwupi\u0119trowy gmach z przyleg\u0142ymi oficynami przy ul.\nTeatralnej 18, w celu dostosowania ich do potrzeb przysz\u0142ego muzeum. Po\ngruntownym remoncie, w przygotowaniu poszczeg\u00f3lnych dzia\u0142\u00f3w za\u0142o\u017cycielowi,\ndyrektorowi i kustoszowi, w jednej osobie, pomagali jego byli stypendy\u015bci:\nDzia\u0142 zoologiczny – prof. Maksymilian Nowicki, botaniczny – prof. Antoni\nRehman, (od kt\u00f3rego naby\u0142 osobisty zielnik, ale tak\u017ce cenn\u0105 kolekcj\u0105 florystyczn\u0105\npo prof. Jacku \u0141obarzewskim), dzia\u0142 paleontologiczno-geologiczny – prof. J\u00f3zef\nSiemiradzki i Marian \u0141omnicki oraz etnograficzny – prof. W\u0142odzimierz\nSzuchiewicz. Najbardziej zaufanym pracownikiem, zatrudnionym ju\u017c w latach 50.,\nby\u0142 preparator i  p\u00f3\u017aniejszy kustosz  W\u0142adys\u0142aw Zontak, kt\u00f3ry pomaga\u0142\nkolekcjonerowi r\u00f3wnie\u017c w sprawach administracyjnych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
A. Bie\u0144kowski, Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie i jego tw\u00f3rca,<\/em> \u201cTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 12, s. 231- 234. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

10 wrze\u015bnia 1880 <\/strong>r. z okazji przyjazdu cesarza Franciszka J\u00f3zefa I do Lwowa W\u0142odzimierz Dzieduszycki ofiarowa\u0142 utworzone przez siebie Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich jako dar dla Narodu.<\/strong> Aby zabezpieczy\u0107 istnienie plac\u00f3wki w 1893 r. utworzy\u0142 Ordynacj\u0119 Poturzyck\u0105, z kt\u00f3r\u0105 by\u0142 nierozerwalny obowi\u0105zek utrzymywania muzeum i na ten cel fundator przeznaczy\u0142 12\u00a0000 z\u0142r. rocznie. Obok najwa\u017cniejszych dzia\u0142\u00f3w: przyrodniczego, geologicznego, prehistorycznego oraz etnograficznego w Muzeum znajdowa\u0142y si\u0119 pracownie naukowe wraz z odpowiednimi urz\u0105dzeniami oraz bogata biblioteka zawieraj\u0105ca w wi\u0119kszo\u015bci dzie\u0142a przyrodnicze. Z pracowni korzystali wybitni naukowcy, g\u0142\u00f3wnie profesorowie uniwersytet\u00f3w Lwowa i Krakowa ale te\u017c przyrodnicy, zoologowie i botanicy, ze wszystkich trzech zabor\u00f3w, a cz\u0119sto tak\u017ce uczeni zagraniczni. W 1895 r. W\u0142odzimierz Dzieduszycki wyda\u0142 \u201cPrzewodnik po Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie\u201d<\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci W\u0142odzimierza w 1899 r.,\nkuratorem Muzeum zosta\u0142 usynowiony przez niego, Tadeusz Dzieduszycki, amator\nornitolog, dr praw Uniwersytetu Wile\u0144skiego. W 1905 r. nowy ordynat utworzy\u0142\nstanowisko dyrektora Muzeum, na kt\u00f3re powo\u0142a\u0142 wybitnego,  zoologa (g\u0142\u00f3wnie entomologa), geologa i\npaleontologa, Mariana \u0141omnickiego. Pracuj\u0105c na stanowisku dyrektora Muzeum\nprzez 10 lat (1905- 1915) \u0141omnicki wzbogaci\u0142 Muzeum w liczne kolekcje\nentomologiczne i geologiczno-paleontologiczne. W 1907 r. Muzeum wzbogaci\u0142o si\u0119\nw unikalne w skali \u015bwiatowej odkrycie w Staruni w powiecie bohorodcza\u0144skim w\npok\u0142adach wosku ziemnego plejstoce\u0144skich doskonale zachowanych zwierz\u0105t:\nkompletnego szkieletu mamuta (Elephas primigenius Blumb) oraz m\u0142odej samicy\nnosoro\u017cca w\u0142ochatego (Rhinoceros antiquitatis Blumb). W tym okresie Muzeum,\nzw\u0142aszcza jego dzia\u0142 zoologiczny, sta\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bne w\u015br\u00f3d zoolog\u00f3w niemal ca\u0142ej\nEuropy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
A. Bie\u0144kowski, Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie i jego tw\u00f3rca,<\/em> \u201cTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 12, s. 231- 234. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nast\u0119pc\u0105 zmar\u0142ego w 1918 r. ordynata\nTadeusza Dzieduszyckiego i kuratorem Muzeum zosta\u0142 Pawe\u0142 Dzieduszycki, z\nkt\u00f3rego osob\u0105 pracownicy Muzeum wi\u0105zali wielkie nadzieje. Niestety, po kilku\nmiesi\u0105cach urz\u0119dowania zrezygnowa\u0142 on niespodziewanie z roli ordynata, jak i\nkuratora Muzeum i wst\u0105pi\u0142 do zakonu Jezuit\u00f3w, przekazuj\u0105c ordynacj\u0119 i\nkuratorstwo Muzeum na rzecz swego m\u0142odszego brata, W\u0142odzimierza Dzieduszyckiego\njuniora,  ornitologa amatora. Jego\nstarania o rozw\u00f3j Muzeum i organizacj\u0119 stacji ornitologicznej nad Bugiem, celem\nbadania przelot\u00f3w ptasich, przerwa\u0142 wybuch II wojny \u015bwiatowej. <\/p>\n\n\n\n

W czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych, podczas zajmowania Lwowa w 1939 r. przez Rosjan, pocisk artyleryjski uszkodzi\u0142 budynek muzeum i cz\u0119\u015bciowo zniszczy\u0142 zbiory dzia\u0142u paleontologicznego. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej i przymusowym wysiedleniu Polak\u00f3w ze Lwowa wszystkie eksponaty zgromadzone w muzeum zosta\u0142y przekazane przez Rosjan narodowi ukrai\u0144skiemu i obecnie znajduj\u0105 si\u0119 pod zarz\u0105dem Akademii Nauk Ukrainy jako \u0414\u0456\u0440\u017c\u044f\u0432\u043d\u0438\u0439 \u043f\u0440\u0438\u0440\u043e\u0434\u043e\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
A. Bie\u0144kowski, Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie i jego tw\u00f3rca,<\/em> \u201cTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 12, s. 231- 234. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wi\u0119cej:<\/p>\n\n\n\n

  • W. Dzieduszycki, Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie,<\/em> Dzia\u0142 I, zoologiczny, oddzia\u0142 zwierz\u0105t kr\u0119gowych. II, Ptaki, <\/em>Lw\u00f3w 1880.<\/li>
  • W. Dzieduszycki, Przewodnik po Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie<\/em>, Lw\u00f3w 1895. (wyd. 2, 1907)<\/li>
  • L. Dziedzicki, Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie<\/em>, \u201cW\u0119drowiec\u201d nr 221, T. IX, (12) 24 marca 1881, Warszawa, s. 188-189.<\/li>
  • A. Bie\u0144kowski, Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie i jego tw\u00f3rca,<\/em> \u201cTygodnik Ilustrowany\u201d, 1900, nr 12, s. 231-234.\u00a0<\/li>
  • Fr. Jaworski, Przewodnik po Lwowie i okolicy, z \u017b\u00f3\u0142kwi\u0105 i Podhorcami, z planem miasta i teatru<\/em>, Lw\u00f3w 1907 (1911), s. 144-146<\/li>
  • M. Treter, Muzea wsp\u00f3\u0142czesne. Studium muzeologiczne. Pocz\u0105tki, rodzaje, istota i organizacja muze\u00f3w. Publiczne zbiory muzealne w Polsce i przysz\u0142y ich rozw\u00f3j<\/em>, Kij\u00f3w 1917, s. 36-37.<\/li>
  • E. Chwalewik, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, w ojczy\u017anie i na obczy\u017anie\u2026<\/em>, T. I, A-M, Warszawa-Krak\u00f3w 1926, s. 398-399.<\/li>
  • G. Brz\u0119k, Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie i jego tw\u00f3rca<\/em>, Lublin 1994.<\/li><\/ul>\n\n\n\n

    Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Pocz\u0105tk\u00f3w Muzeum nale\u017cy szuka\u0107 w kolekcjonerskiej pasji W\u0142odzimierza Dzieduszyckiego (1825-1899) zaszczepionej jeszcze w dzieci\u0144stwie przez rodzic\u00f3w – J\u00f3zefa Kalasantego, w\u0142a\u015bciciela bogatej biblioteki, kolekcjonera dzie\u0142 sztuki i okaz\u00f3w przyrodniczych oraz matki Pauliny Dzia\u0142y\u0144skiej, kolekcjonerki szkielet\u00f3w g\u0105bek, korali, szkar\u0142upni i skorup mi\u0119czak\u00f3w. Pocz\u0105tkowo zbiory znajdowa\u0142y si\u0119 w rodzinnej posiad\u0142o\u015bci, w pa\u0142acu w Poturzycy, g\u0142\u00f3wnej siedzibie rodowej pod… <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":6509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[],"class_list":["post-6508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-instytucje-muzealne"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t