{"id":6436,"date":"2020-07-27T08:50:30","date_gmt":"2020-07-27T06:50:30","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6436"},"modified":"2020-07-27T22:37:20","modified_gmt":"2020-07-27T20:37:20","slug":"cieszyn-1808-muzeum-i-biblioteka-leopolda-jana-szersznika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=6436","title":{"rendered":"Cieszyn, 1808, Muzeum i biblioteka Leopolda Jana Szersznika"},"content":{"rendered":"\n

Obok poka\u017anego\nksi\u0119gozbioru w 1802 roku ks. Leopold Jan Szersznik udost\u0119pni\u0142 dla publiczno\u015bci\nzbiory, kt\u00f3re sam okre\u015bla\u0142 jako Naturalienkabinet <\/em>(lub\nNaturaliensammlung)<\/em> i Kunstkabinet,<\/em> p\u00f3\u017aniej Museum<\/em>, uznawane\ndzi\u015b za pierwsze publiczne muzeum na ziemiach polskich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ks. Leopold Szersznik, obraz: w\u0142asno\u015b\u0107 Muzeum \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego w Cieszynie (Nr inw. MC\/S\/2627) <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Urodzi\u0142 si\u0119 3 marca 1747 roku w Cieszynie, tam w 1757 roku podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w prowadzonym przez\njezuit\u00f3w gimnazjum. W 1762 roku rozpocz\u0105\u0142 studia filozoficzne na jezuickiej\nakademii w O\u0142omu\u0144cu. Dwa lata nowicjatu odby\u0142 Szersznik w konwencie jezuickim w\nBrnie, nast\u0119pne dwa sp\u0119dzi\u0142 w kolegium jezuickim w czeskiej B\u0159eznicy. Wyni\u00f3s\u0142\nst\u0105d dobr\u0105 znajomo\u015b\u0107 greki i \u0142aciny. W 1768 roku zosta\u0142 skierowany na dalsze\nstudia nad j\u0119zykiem greckim i histori\u0105 do akademickiego kolegium jezuickiego\n\u015bw. Klemensa na Ma\u0142ej Stranie w Pradze. Wiele uwagi po\u015bwi\u0119ca\u0142 badaniom\nhistorycznym. W 1774 roku uzyska\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. W mi\u0119dzyczasie  pracowa\u0142 w bibliotece kolegium jezuickiego\nprzy klasztorze \u015bw. Klemensa, zwanej Clementinum. <\/p>\n\n\n\n

W roku 1775\nwr\u00f3ci\u0142 do Cieszyna. W 1776 roku Szersznik zosta\u0142 mianowany profesorem retoryki\ni poezji w V i VI klasie gimnazjum a w ko\u0144cu 1786 roku tymczasowym prefektem cieszy\u0144skiego\ngimnazjum katolickiego, pe\u0142ni\u0142 te\u017c obowi\u0105zki gimnazjalnego katechety. <\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w Pradze\nby\u0142 posiadaczem sporego ksi\u0119gozbioru, zbieranie ksi\u0105\u017cek kontynuowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c po\npowrocie do Cieszyna. Po kasacji zakonu jezuit\u00f3w w 1773 roku przej\u0105\u0142 jego\nbibliotek\u0119 w Cieszynie, zawieraj\u0105c\u0105 m.in. dzie\u0142a teologiczne, prawnicze,\nmedyczne oraz wiele dokument\u00f3w r\u0119kopi\u015bmiennych. <\/p>\n\n\n\n

Swoje zbiory biblioteczne rozszerzy\u0142 o materia\u0142y z innych interesuj\u0105cych go dziedzin wiedzy. Pierwsze eksponaty mineralogiczne otrzyma\u0142 ok. 1777 roku od J\u00f3zefa Wussina, kieruj\u0105cego budow\u0105 dr\u00f3g pa\u0144stwowych na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim, z kt\u00f3rym si\u0119 zaprzyja\u017ani\u0142 i kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 jego uwag\u0119 na znaczenie nauk o ziemi.  Jemu te\u017c zawdzi\u0119cza\u0142 zaznajomienie z podstawami mineralogii i geologii oraz ma\u0142y zbi\u00f3r dzie\u0142 fachowych w swojej bibliotece. W 1794 roku lekarz i pisarz Josef H. A. Galla\u0161 z morawskiej Hranicy, przekaza\u0142 Szersznikowi du\u017cy zesp\u00f3\u0142 skamielin morskich wykopanych we w\u0142asnym ogrodzie. <\/a>W 1790 roku \u201eeks-jezuita\u201d odda\u0142 do u\u017cytku cieszy\u0144skich mieszczan ogr\u00f3d z licznymi regionalnymi staro\u017cytno\u015bciami, ocalonymi ze starego cmentarza p\u0142ytami nagrobnymi z inskrypcjami, ruinami szubienicy oraz piramid\u0105 wystawion\u0105 w miejscu odkrycia kilkudziesi\u0119ciu poch\u00f3wk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plan I pi\u0119tra, Wg M. Makowski, Zbiory muzealne Leopolda Jana Szersznika<\/em> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1800 roku naby\u0142 budynek dawnego gimnazjum jezuickiego, do kt\u00f3rego, po dokonaniu niezb\u0119dnych prac remontowych i adaptacyjnych ju\u017c w \u0142801 roku zacz\u0105\u0142 wprowadza\u0107 swoje zbiory. W 1802 roku udost\u0119pni\u0142 je \u201eaby m\u0142odzie\u017cy szko\u0142y \u0142aci\u0144skiej udzielano lekcji dla u\u0142atwienia i uzmys\u0142owienia nauk\u201d. Znamienna by\u0142a jedna z sentencji umieszczonych przez Szersznika na medalu dla uczni\u00f3w gimnazjum: Nisi utile est quod facimus, stulta est gloria<\/em> (Je\u017celi to, co czynimy, nie jest po\u017cyteczne, pr\u00f3\u017cn\u0105 jest s\u0142awa).<\/p>\n\n\n\n

Obok biblioteki, na pi\u0119trze,\nznajdowa\u0142 si\u0119 Naturalienkabinet,<\/em>\nmieszcz\u0105cy kolekcj\u0119 minera\u0142\u00f3w i przyrodnicz\u0105: wypchane ptaki, p\u0142azy i ryby,\nmuszle, raki, chrz\u0105szcze, motyle, kora licznych gatunk\u00f3w drzew, licz\u0105cy 100\ngatunk\u00f3w zbi\u00f3r nasion. Zbi\u00f3r ro\u015blin zosta\u0142 uporz\u0105dkowany\nwed\u0142ug klasyfikacji Linneusza. Na parterze\nznajdowa\u0142 si\u0119 Kunstkabinet<\/em>, czyli \u201eprzedmioty kunsztu\u201d: modele maszyn,\ngeometryczne, astronomiczne i fizykalne przyrz\u0105dy, numizmaty, militaria oraz \u201er\u00f3\u017cne\nstaro\u017cytno\u015bci i osobliwo\u015bci\u201d. W zbiorach umie\u015bci\u0142 zesp\u00f3\u0142 modeli maszyn\nswojego utalentowanego ucznia J\u00f3zefa Bo\u017cka z Bier\u00f3w, p\u00f3\u017aniejszego konstruktora\ni wynalazcy oraz innego wynalazcy ze \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego Franciszka Bezecnego z\nNoszowic. Jak pisa\u0142: „Kilka dowod\u00f3w zr\u0119czno\u015bci tych dw\u00f3ch mechanik\u00f3w w\npostaci modeli maszyn zosta\u0142o postawionych w tutejszym Gabinecie Sztuki”.\nWspomina tak\u017ce ks. Jana Brzusk\u0119, proboszcza w Istebnej, fizyka-amatora oraz\njego model organ\u00f3w z papierowymi piszcza\u0142kami \u201eo przyjemnym tonie\u201d. Rarytasem\nby\u0142 Orbis sensualium pictus<\/em> Jana Komensky’ego (Komeniusza), \u201ew\ndrewnianych figurach wyobra\u017cony\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Zbiory biblioteczne i muzealne wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142nia\u0142y tworz\u0105c wzorcowy\ngabinet naukowy i badawczy. Jako zami\u0142owany\nprzyrodnik i geolog w swym dorobku pozostawi\u0142 Szersznik kilkana\u015bcie prac opisuj\u0105cych\nbogactwa naturalne swojego regionu. <\/p>\n\n\n\n

Zmar\u0142 w 1814 roku. Obok budynku, kt\u00f3ry nazywa\u0142 \u201elecznic\u0105 duszy\u201d, w testamencie pozostawi\u0142 funda\u00adcj\u0119, z kt\u00f3rej op\u0142aca\u0107 miano kustosza i remont budynku, a tak\u017ce w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci powi\u0119ksza\u0107 zbiory drog\u0105 dalszych zakup\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno ksi\u0119gozbi\u00f3r jak i zbiory\nmuzealne ks. Szersznika, \u0142\u0105cznie z rega\u0142ami na ksi\u0105\u017cki, zachowa\u0142y si\u0119 w\nwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci do chwili obecnej. Zbiory muzealne przechowywane s\u0105 w Muzeum\n\u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego w Cieszynie, a ksi\u0105\u017cki wraz z historycznymi rega\u0142ami –\neksponowane w specjalnym pomieszczeniu Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej, stanowi\u0105cej\nbibliotek\u0119 zbior\u00f3w historycznych \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Biblioteka Szersznika w Ksi\u0105\u017cnicy Miejskiej w Cieszynie (stan obecny) <\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wi\u0119cej:<\/p>\n\n\n\n

  • K. Szelong, Biblioteczne zbiory Leopolda Jana Szersznika<\/em>, [w:] 190 lat za\u0142o\u017cenia muzeum i biblioteki Leopolda Jana Szersznika 1802-1992, Cieszyn 1999<\/em>, s.37-52.<\/li>
  • J. Spyra R., \u017bycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 ks. Leopolda Jana Szersznika (1747-1814),<\/em> [w:] j. w., s. 13-36.<\/li>
  • M. Makowski, Zbiory muzealne Leopolda Jana Szersznika<\/em>, [w:] j. w. s. 53-60<\/li>
  • M. Makowski, Dorobek Leopolda Szrsznika w dziedzinie nauk przyrodniczych<\/em>, [w:] Ks. Leopold Szersznik znany i nieznany: materia\u0142y z konferencji naukowej,<\/em> Cieszyn 6-7 listopada 1997, Cieszyn 1998, s. 178-189. <\/li><\/ul>\n\n\n\n

    [mw]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Obok poka\u017anego ksi\u0119gozbioru w 1802 roku ks. Leopold Jan Szersznik udost\u0119pni\u0142 dla publiczno\u015bci zbiory, kt\u00f3re sam okre\u015bla\u0142 jako Naturalienkabinet (lub Naturaliensammlung) i Kunstkabinet, p\u00f3\u017aniej Museum, uznawane dzi\u015b za pierwsze publiczne muzeum na ziemiach polskich. Urodzi\u0142 si\u0119 3 marca 1747 roku w Cieszynie, tam w 1757 roku podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w prowadzonym przez jezuit\u00f3w gimnazjum. W 1762… <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":6440,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[159],"tags":[],"class_list":["post-6436","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-instytucje-muzealne"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t