{"id":623,"date":"2016-11-09T17:15:43","date_gmt":"2016-11-09T16:15:43","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=623"},"modified":"2021-12-16T10:42:15","modified_gmt":"2021-12-16T09:42:15","slug":"czytelnia-muzeum-w-refleksji-wojciecha-gluzinskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=623","title":{"rendered":"Ma\u0142gorzata BAKA | Muzeum w refleksji Wojciecha Gluzi\u0144skiego"},"content":{"rendered":"\n
09.11.2016 | \"licencja<\/pre>\n\n\n
In memoriam*<\/a><\/em><\/p>\n
Trzeba najpierw pozna\u0107, czym muzeum jest…<\/em><\/strong><\/h5>\n
<\/p>\n
W 1980 roku opublikowana zosta\u0142a ksi\u0105\u017cka Podstawy muzeologii <\/em>autorstwa Wojciecha Gluzi\u0144skiego, doktora filozofii, muzeologa i wieloletniego kustosza Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu, wsp\u00f3\u0142pracownika Polskiego Komitetu Narodowego ICOM. By\u0142a ona wynikiem dysertacji doktorskiej z 1976 roku, przygotowywanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Malinowskiego<\/a>, w Instytucie Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Jest to jedna z najwa\u017cniejszych polskich analiz muzeologicznych, do kt\u00f3rej odniesienia znajduj\u0105 si\u0119 w szerokiej literaturze tematu (cho\u0107 z uwagi na filozoficzno-analityczny charakter publikacji, pozostaje ona nie do ko\u0144ca zrozumiana i poniek\u0105d te\u017c niedoceniona)* [1]<\/a>.<\/p>\n
TRZEBA NAJPIERW POZNA\u0106, CZYM MUZEUM JEST…<\/em><\/strong><\/p>\n
Podstawy muzeologii<\/em> Wojciecha Gluzi\u0144skiego, poprzedzone kilkoma artyku\u0142ami w czasopismach fachowych i wydawnictwach zbiorowych (Problemy wsp\u00f3\u0142czesnego muzealnictwa<\/em>, \u201e<\/em>Roczniki Etnografii \u015al\u0105skiej\u201d, 1963, t. 2; Muzeum \u2013 przedmiot muzealny. Podstawowe poj\u0119cia muzeologii<\/em> i O problematyce bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, w: Z problematyki bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, t. 6; Monografie Muzeum Narodowego w Poznaniu, Pozna\u0144 1971), oparte zosta\u0142y na wyk\u0142adniach teoretycznych muzeolog\u00f3w czeskich, s\u0142owackich, brytyjskich i niemieckich. Autor si\u0119gn\u0105\u0142 zar\u00f3wno do prac badaczy sobie wsp\u00f3\u0142czesnych, jak i pierwszych pism zwi\u0105zanych z muzealnictwem i wystawiennictwem z prze\u0142omu dziewi\u0119tnastego i dwudziestego wieku, podejmuj\u0105c dyskusj\u0119 nad zakresem metodologicznym muzeologii i jej perspektywy jako samodzielnej dyscypliny naukowej [Gluzi\u0144ski 1982]<\/a>.<\/p>\n
W artykule z 1971 roku [Gluzi\u0144ski 1971a: 36-68<\/a>] Gluzi\u0144ski rozpatrywa\u0142 definicj\u0119 muzeum<\/strong> na wielu p\u0142aszczyznach \u2013 od administracyjno-prawnej, pod wzgl\u0119dem funkcji, cel\u00f3w, usi\u0142uj\u0105c wskaza\u0107 jego wyr\u00f3\u017cniki. Jak pisa\u0142: \u201e\u2026pojmowanie muzeum nie wnika w jego istot\u0119 dostatecznie g\u0142\u0119boko, jest powierzchowne i jako takie nie mo\u017ce stanowi\u0107 zaczynu dla nowych, tw\u00f3rczych koncepcji dzia\u0142alno\u015bci muze\u00f3w.\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 37<\/a>]. Zwraca\u0142 uwag\u0119 na zjawisko \u201eodmuzealnienia<\/strong>\u201d, w kt\u00f3rym dostrzega\u0142 przeniesienie punkt\u00f3w ci\u0119\u017cko\u015bci na inne ni\u017c podstawowe funkcje muze\u00f3w (gromadzenie, przechowywanie, badanie, udost\u0119pnianie [2]<\/a>), b\u0119d\u0105ce jedynie obudowywaniem dzia\u0142alno\u015bci tej instytucji rozrywk\u0105 i popularyzacj\u0105. W U podstaw muzeologii <\/em>pisa\u0142 o tzw. muzeum zwulgaryzowanym:<\/strong><\/p>\n
„[Muzea – przyp. MB.] nie zmieniaj\u0105c od podstaw swojej struktury, organizowa\u0142y np. cykle koncert\u00f3w, kursy na temat wiedzy o sztuce, technik artystycznych, k\u00f3\u0142ka specjalistyczne dla kobiet, kluby z restauracjami dla m\u0119\u017cczyzn, cykle odczyt\u00f3w i studia grupowe, programy teatralne i filmowe, wycieczki zagraniczne z przewodnikami, wenty dobroczynne, aukcje, pokazy mody itp.[…] Wszystko to by\u0142oby wspania\u0142e, gdyby tego rodzaju dzia\u0142alno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie wzbogaca\u0142a podstawowe funkcje i spo\u0142eczn\u0105 rol\u0119 muze\u00f3w. Lecz w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w […] muzeum sta\u0142o si\u0119 jedynie o\u015brodkiem rozrywki, klubem, szko\u0142\u0105, uczelni\u0105 lub bazarem, gdy\u017c nie umia\u0142o by\u0107 prawdziwym muzeum” [Gluzi\u0144ski 1980: 52-53<\/a>].<\/p>\n
Z kolei w \u201eumuzealnieniu<\/strong>\u201d widzia\u0142 si\u0119gni\u0119cie do istoty muzeum pojmowanego jako zjawisko spo\u0142eczne, kulturowe, historyczne, kt\u00f3re \u201e\u2026 niezale\u017cnie od zmieniaj\u0105cych si\u0119 za\u0142o\u017ce\u0144 i form dzia\u0142alno\u015bci, przypisywanych mu zada\u0144 i cel\u00f3w powstawa\u0142o identyczne z samym sob\u0105 i w tej identyczno\u015bci odmienne od wszystkich innych instytucji spo\u0142ecznych\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 40<\/a>]. Rozwa\u017cania nad definicj\u0105 muzeum<\/strong> podj\u0105\u0142 w kontek\u015bcie rozumienia przedmiotu muzealnego<\/strong>, kt\u00f3ry muzeum tworzy jako \u201e\u2026swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 tre\u015b\u0107, swoje w\u0142asne cia\u0142o, w kt\u00f3rym si\u0119 realizuje\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 56<\/a>]. Zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce funkcj\u0119 muzeum stanowi tworzenie i utrwalanie<\/p>\n
\u201e\u2026immanentnych przedmiot\u00f3w muzealnych<\/strong>, b\u0119d\u0105cych przedmiotami intencjonalnymi. Tak poj\u0119te muzeum przeciwstawia si\u0119 natychmiast cz\u0119sto por\u00f3wnywanym z nim bibliotekom i archiwom. Podczas gdy muzeum wytwarza sw\u00f3j przedmiot jako intencjonalny<\/strong>, biblioteki i archiwa przedmiot\u00f3w swoich nie wytwarzaj\u0105, pobieraj\u0105 je jedynie z otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci jako gotowe, wytworzone w zewn\u0119trznych procesach i przez zewn\u0119trzne procesy utrwalone przedmioty intencjonalne (tre\u015b\u0107 dzie\u0142 literackich, naukowych, dokument\u00f3w), skierowuj\u0105c swe funkcje zachowawcze ku materialnym ich substratom (ksi\u0105\u017cki, atlasy, dokumenty itp.). W tym rozumieniu biblioteki i archiwa pe\u0142ni\u0105 rzeczywi\u015bcie rol\u0119 magazyn\u00f3w przechowuj\u0105c to, co powsta\u0142o poza nimi, podczas, gdy muzeom nie mo\u017cna tej roli przypisa\u0107, pe\u0142ni\u0105 bowiem rol\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, gdy\u017c same dla siebie wytwarzaj\u0105 sw\u00f3j przedmiot.\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 60<\/a>]<\/p>\n
Wytwarzanie przedmiotu muzealnego ma miejsce w procesie tezauryzacji, nadawania warto\u015bci, kumulacji znacznik\u00f3w kultury, w\u0142\u0105czonych do \u201esystemu zorganizowanej informacji\u201d i nie da si\u0119 go zdefiniowa\u0107 w oderwaniu od istoty muzeum, jako miejsca zachowywania pami\u0119ci kultury.<\/p>\n
U PODSTAW MUZEOLOGII<\/i><\/b><\/p>\n
Koncepcj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 muzeum i przedmiotu muzealnego Wojciech Gluzi\u0144ski rozwin\u0105\u0142 w opublikowanej dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017cce U podstaw muzeologii<\/em>. W pierwszej cz\u0119\u015bci dokona\u0142 szerokiej analizy przemian w definicji poj\u0119\u0107 \u201emuzeologia<\/strong>\u201d i \u201emuzeografia<\/strong>\u201d, si\u0119gaj\u0105c m.in. do tych sformu\u0142owanych przez Henry\u2019ego Rivi\u00e9re\u2019a, czy muzeologii czeskiej, s\u0142owackiej, austriackiej i w\u0119gierskiej (Ji\u0159\u00ed V. Neustupn\u00fd, Zbyn\u011bk Z. Str\u00e1nsk\u00fd) [zob. Jaworska, 1996]. W trzecim rozdziale prze\u015bledzi\u0142 przemiany definicji\u201emuzeum\u201d,<\/strong> formu\u0142owanych m.in. przez niemieckiego muzeologa Gustava Brandta (1865-1919), historyka sztuki Hansa Kauffmana (1896-1983), Edwina H. Colberta (1905-2001), ameryka\u0144skiego paleontologa i muzealnika z Ameryka\u0144skiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Johna Kinarda, ameryka\u0144skiego dzia\u0142acza spo\u0142ecznego i pastora, zwolennika za\u0142o\u017ce\u0144 nowej muzeologii [3]<\/a>, a nast\u0119pnie dokona\u0142 analizy w uj\u0119ciu etymologicznym i semantycznym oraz krytyki w oparciu o za\u0142o\u017cenia logiczno-semantyczne [Gluzi\u0144ski 1980: 109-113<\/a>]:<\/p>\n
\u201e(1) \u00abMuzeum jest skarbnic\u0105 warto\u015bci wyobra\u017ceniowych i wra\u017ceniowych\u00bb [G. Brandt]
(2) \u00abMuzea s\u0105 to instytucje, w kt\u00f3rych za pomoc\u0105 systematycznego uk\u0142adu plan\u00f3w i umiej\u0119tnie zbieranych, a nale\u017cycie konserwowanych okaz\u00f3w (…) unaocznia si\u0119 ca\u0142okszta\u0142t wzgl\u0119dnie jedn\u0105 ga\u0142\u0105\u017a wiedzy ludzkiej.\u00bb [W. Treter]
(3) \u00abMuzeum jest to \u201eurz\u0105dzenie\u201d, gdzie przedmioty, kt\u00f3re tworz\u0105 razem ca\u0142o\u015b\u0107 organiczn\u0105, s\u0105 wystawiane w ten spos\u00f3b, \u017ce ich znaczenie indywidualne i znaczenie ca\u0142o\u015bci staje si\u0119 jasne dla zwiedzaj\u0105cego.\u00bb [H. Kauffman]
(4) \u00abMuzeum jest instytucj\u0105, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy przechowywaniu przedmiot\u00f3w i ich interpretacji za pomoc\u0105 bada\u0144 i eksponowania.\u00bb [E.H. Colbert]
(5) \u00abDzisiejsze muzeum nale\u017cy rozumie\u0107 jako (…) o\u015brodek badawczy i o\u015bwiatowy, kt\u00f3rego specyfika polega na gromadzeniu, naukowym opracowaniu i wystawieniu oryginalnych przedmiot\u00f3w.\u00bb [Streicher]
(6) \u00abMuzeum jest przeznaczone do upowszechniania wiedzy przez przedmioty wystawione chronologicznie, przedstawiaj\u0105ce w ten spos\u00f3b ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 historii.\u00bb [Ghose]
(7) \u00abMuzeum jest miejscem, gdzie wystawia si\u0119 przedmioty i dokumenty \u2013 \u015bwiadectwa rozwoju cz\u0142owieka na przestrzeni wiek\u00f3w.\u00bb [Kinard]
(8) \u00abMuzeum w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu jest instytucj\u0105, kt\u00f3ra dokumentuje tok rozwoju b\u0119d\u0105cy w zasi\u0119gu jego dziedziny, przy pomocy tr\u00f3jwymiarowych przedmiot\u00f3w i r\u00f3\u017cnych okaz\u00f3w.\u00bb [Hubendick]\u201d.
[Gluzi\u0144ski 1980: 91-92]<\/a><\/p>\n
Autor podzieli\u0142 definicje na te, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 cele<\/strong>, kt\u00f3rym ma s\u0142u\u017cy\u0107 muzeum i na te, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 \u015brodki<\/strong>, przy pomocy kt\u00f3rych cele mog\u0105 by\u0107 realizowane [Gluzi\u0144ski 1980: 93<\/a>], zwracaj\u0105c jednak uwag\u0119, \u017ce nie okre\u015blaj\u0105 one prawdziwej istoty muzeum, jego wyr\u00f3\u017cniki,<\/strong> i \u201enie odzwierciedlaj\u0105 naukowego poznania muzeum, jak tylko powierzchown\u0105 wiedz\u0119 ograniczaj\u0105c\u0105 si\u0119 do zjawisk czysto zewn\u0119trznych\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 107<\/a>]. Podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119  zdefiniowania \u201emuzeum\u201d dla badacza istotne by\u0142o odniesienie do funkcji<\/strong>, cel\u00f3w <\/strong>(o\u015bwiatowych, politycznych, komercjalnych) i wi\u0105zanych z nimi tre\u015bci <\/strong>(przekazywanych poprzez ekspozycj\u0119 muzealn\u0105 [4]<\/a>), kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 jego sens<\/strong>. Gluzi\u0144ski wyr\u00f3\u017cni\u0142:<\/p>\n
– skarbnice<\/strong> \u2013 jako miejsca przechowuj\u0105ce jakie\u015b warto\u015bci (\u201e[Muzea] czuj\u0105 si\u0119 (…) w obowi\u0105zku udost\u0119pnia\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, ukazywa\u0107 i przekazywa\u0107 te warto\u015bci, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na sw\u0105 uznan\u0105 rang\u0119 kulturaln\u0105, naukow\u0105, artystyczn\u0105, historyczn\u0105 znalaz\u0142y si\u0119 pod opiek\u0105 muzeum. Trudno zatem powiedzie\u0107, \u017ce muzea spe\u0142niaj\u0105 sw\u0105 misj\u0119 kulturaln\u0105, skoro warto\u015bci powy\u017csze nie docieraj\u0105 do publiczno\u015bci w og\u00f3le lub tylko w nik\u0142ym stopniu)\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 28-29<\/a>]);
– instytucje<\/strong> z statusem prawno-organizacyjnym, s\u0142u\u017c\u0105ce do unaocznienia wiedzy za pomoc\u0105 kolekcjonowania, przechowywania, konserwacji, opracowywania, interpretacji i udost\u0119pniania (badanie i eksponowanie), dokumentacji;
– urz\u0105dzenie <\/strong>(wystawianie), pod poj\u0119ciem kt\u00f3rego rozumia\u0142 \u015brodki do przedstawiania jasnego znaczenia przedmiot\u00f3w i ich zespo\u0142\u00f3w;
– o\u015brodki naukowe i o\u015bwiatowe <\/strong>pe\u0142ni\u0105ce funkcje dydaktyczne i badawcze;
– miejsca <\/strong>wystawiania przedmiot\u00f3w i dokument\u00f3w [Gluzi\u0144ski 1980: 92<\/a>].<\/p>\n
W analizowanej przez niego koncepcji muzeum<\/strong> jawi si\u0119 zatem jako skarbnica \u201esztuki i warto\u015bci kulturalno-historycznych\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 41<\/a>], ale tak\u017ce jako \u201emuzeum \u017cywe<\/strong>\u201d \u2013 miejsce gdzie prezentowane s\u0105 \u201e\u2026problemy kontrowersyjne, z analogicznymi problemami historycznymi w taki spos\u00f3b, aby znale\u017a\u0107 powi\u0105zanie mi\u0119dzy faktami historycznymi a aktualnymi<\/strong> zjawiskami…\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 42<\/a>]. Znacz\u0105ce by\u0142o zatem postawienie punktu ci\u0119\u017cko\u015bci b\u0105d\u017a na funkcji ekspozycyjnej, b\u0105d\u017a gromadzeniu, kt\u00f3re zwi\u0105zane s\u0105 z przeznaczeniem muzeum. Magdalena Jaworska, odnosi tekst Gluzi\u0144skiego do nurtu \u201enowej muzeologii\u201d ukszta\u0142towanego we Francji \u201ePeter Vergo\u201d, w kt\u00f3rej muzeum: \u201enie tylko naturalnie odzwierciedla[\u0142o] niepokoje zwi\u0105zane z procesami ewolucji \u015bwiata i jego kryzysami, ale o nich \u015bwiadczy[\u0142o] i w nich uczestniczy[\u0142o] (…) skupia[\u0142o] swoje zainteresowania na tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci [Jaworska 1996: 115<\/a>].<\/p>\n
Gluzi\u0144ski por\u00f3wnywa\u0142 muzeum<\/strong> r\u00f3wnie\u017c do instytut\u00f3w naukowo-badawczych<\/strong> [Gluzi\u0144ski 1980: 262-263<\/a>], kt\u00f3rych podstawowymi czynnikami s\u0105: specjalistyczna kadra naukowo-badawcza; realizowanie program\u00f3w badawczych wzbogacaj\u0105cych wiedz\u0119 naukow\u0105 oraz funkcjonowanie informacji w obiegu naukowym. Jak pisa\u0142, \u201e…scjentystyczne pojmowanie muzeum jako organu nauki<\/strong> jest jednoznaczne z przyznaniem nauce zasadniczej roli w kszta\u0142towaniu okre\u015blonych cech muzeum, pozwalaj\u0105cych uzna\u0107 je za taki w\u0142a\u015bnie organ\u201d, jednak muzea nie musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 wszystkich kryteri\u00f3w cechuj\u0105cych instytuty naukowe, poniewa\u017c posiadaj\u0105 w\u0142asne wyr\u00f3\u017cniki, a \u201erola nauki w muzeum nie jest zasadnicza\u201d i pe\u0142ni raczej rol\u0119 pomocnicz\u0105 [Gluzi\u0144ski 1980: 263, 328<\/a>], co z kolei wynika z ogranicze\u0144 procedury opisu w ramach  muzealnych czynno\u015bci rozpoznawczych muzeali\u00f3w [Gluzi\u0144ski 1980: 325<\/a>]. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Evgenija P. Nitkina, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce \u201e…badania muzealne zatrzymuj\u0105 si\u0119 na tym etapie, kt\u00f3ry stanowi \u00abetap przej\u015bciowy mi\u0119dzy do\u015bwiadczeniem i procedurami teoretycznymi, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b wyja\u015bniaj\u0105cymi\u00bb\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 325<\/a>; Nitkin 1975: 216], jednak rola nauki jest podstawowa i znacz\u0105ca, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do rozmaitych jej twierdze\u0144. Dlatego te\u017c \u201emuzeum (\u2026) przedstawia si\u0119 ze swymi czynno\u015bciami rozpoznawczymi o charakterze naukowym oraz ze swymi zbiorami traktowanymi przez nauk\u0119, jako materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe<\/strong>, jako organ s\u0142u\u017cebny odpowiednich dyscyplin naukowych.\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 328<\/a>]<\/p>\n
POJ\u0118CIE CZYSTEGO MUZEUM<\/strong><\/em><\/p>\n
Poj\u0119cie \u201eczystego muzeum<\/strong>\u201d, w pracy Wojciecha Gluzi\u0144skiego, znajduje bezpo\u015brednie odwo\u0142anie do traktatu Samuela Quiccheberga z 1565 pt. Inscriptiones vel Tituli Theatri Amplissimi, <\/i><\/a>na temat monachijskiej kunstkamery, w kt\u00f3rym uczony opisa\u0142 koncepcj\u0119 idealnego muzeum – theatrum<\/em> [5]<\/a>, ale te\u017c miejsca-narz\u0119dzia do zapami\u0119tywania historii \u015bwiata [Gluzi\u0144ski 1980: 268<\/a>]. Gluzi\u0144ski pisa\u0142, \u017ce: „…muzeum mo\u017ce by\u0107 poj\u0119te jako uporz\u0105dkowany i unaoczniony zbi\u00f3r rzeczy. Rzeczy s\u0105 wi\u0119c jego sk\u0142adnikiem esencjalnym, status instytucjonalny i forma organizacyjna \u2013 jedynie sk\u0142adnikami akcedntalnymi” [Gluzi\u0144ski 1980: 270<\/a>]. Muzeum w takim uj\u0119ciu stanowi\u0107 ma zatem zbi\u00f3r potencjalnych \u015bwiadectw rzeczowych, kt\u00f3re kopiuj\u0105 aksjologiczn\u0105 struktur\u0119 ludzkiego \u015bwiata [Gluzi\u0144ski 1980: 361<\/a>]. Samo wi\u0119c „…poj\u0119cie \u201eczystego\u201d muzeum<\/strong> pozwala na uchwycenie struktury jego funkcji w niej samej, niezale\u017cnie od jakiegokolwiek uk\u0142adu odniesienia, i zawsze wed\u0142ug jednej tylko zasady, mianowicie w stosunku do sprz\u0119\u017conych funkcji gromadzenia i unaoczniania”. Podkre\u015bla\u0142 jednak, \u017ce muzeum nie s\u0142u\u017cy do gromadzenia obiekt\u00f3w jednostkowych, w celu podkre\u015blenia ich warto\u015bci, ale do stworzenia zbioru zorganizowanego –  kolekcji <\/strong> – kt\u00f3ra stanowi wyraz pewnych idei, obraz historii i reprezentacj\u0119 \u015bwiata materialnego [Gluzi\u0144ski, 1980: 390<\/a>].<\/p>\n
***<\/p>\n
Koncepcja Wojciecha Gluzi\u0144skiego, znajduj\u0105ca podstawy w odniesieniach i krytyce pierwszych za\u0142o\u017ce\u0144 muzealnictwa z prze\u0142omu dziewi\u0119tnastego i dwudziestego wieku, koncepcjach tzw. „praskiej szko\u0142y muzeologii” i wielu innych mu wsp\u00f3\u0142czesnych, stanowi wa\u017cny punkt w rozwoju my\u015bli muzeologicznej. Autor podj\u0105\u0142 nie tylko pr\u00f3b\u0119 sformu\u0142owania nowej dziedziny naukowej – muzeologii, zdefiniowania podstawowej terminologii, ale w analityczny spos\u00f3b i w oparciu o za\u0142o\u017cenia logiki, podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 okre\u015blenia istoty muzeum, nie skupiaj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na jego funkcjach i celach, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0105 ustawy i definicje w s\u0142ownikach. Jego pr\u00f3ba uchwycenia wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w muzeum, mimo i\u017c od publikacji min\u0119\u0142o prawie czterdzie\u015bci lat, pozostaje aktualna i nadal jest przedmiotem dyskusji w \u015brodowisku naukowo-muzealniczym. Bo jak pisa\u0142 Wojciech Gluzi\u0144ski, \u201e\u2026trzeba najpierw pozna\u0107, czym muzeum jest\u2026\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Ma\u0142gorzata Baka<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong><\/p>\n
**<\/a> Wojciech Gluzi\u0144ski zmar\u0142 26 marca 2017 r.
[1]<\/a> Cho\u0107 Podstawy muzeologii<\/em> nie odnosz\u0105 si\u0119 chronologicznie do przyj\u0119tych w projekcie Muzeum w polskiej kulturze pami\u0119ci (do 1918 r.): wczesne instytucje muzealne wobec muzeologii cyfrowej <\/b><\/em>ram czasowych, to stanowi\u0105 wa\u017cne odniesienie do sformu\u0142owania podstaw dla muzeologii cyfrowej, dlatego te\u017c, w ramach I Seminarium Muzealniczego, opracowanie Wojciecha Gluzi\u0144skiego, obok om\u00f3wie\u0144 pierwszych s\u0142ownikowych i encyklopedycznych definicji muzeum, prac Kazimierza Malinowskiego czy Mieczys\u0142awa Tretera, stanowi wa\u017cne odniesienie teoretyczne. Projekt Muzeum w polskiej kulturze pami\u0119ci (do 1918 r.): wczesne instytucje muzealne wobec muzeologii cyfrowej<\/em> finansowany jest z grantu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki na lata 2016-2019.
[2]<\/a> Wojciech Gluzi\u0144ski funkcje podstawowe, okre\u015blane tak\u017ce w aktach prawnych, wi\u0105za\u0142 z czynno\u015bciami technicznymi, podobnie jak muzeum by\u0142o instytucj\u0105. Zob. Gluzi\u0144ski, 1971: 46-48.
[3]<\/a> Zob. Gerard Radecki, Obszar wydzielony  czy nowe otwarcie? Edukacja muzealna jako muzeologia<\/em>, [w:] ABC edukacji w muzeum. Muzea sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, rezydencjonalne, wielodzia\u0142owe i interdyscyplinarne<\/a>, 2015 [ss. 6-23], 19.
[4]<\/a>  Na temat ekspozycji, ich koncepcji i kanon\u00f3w ekspozycyjnych zob. Gluzi\u0144ski, 1984.
[5]<\/a>  Samuel Quiccheberg (1529-1567) w swojej koncepcji inspirowa\u0142 si\u0119 z kolei traktatem w\u0142oskiego uczonego Giulio Camillo, i jego  wydanym w 1550 r. we Florencji L’idea del theatro<\/em><\/a>.<\/p>\n
\n
BIBLIOGRAFIA<\/strong><\/p>\n
Bartko Maria, 1982<\/a>. O tzw. Scjentyzmie w muzeologii<\/em>, Muzealnictwo, t. 25: 131-133.
Gajewska-Prorok El\u017cbieta, 2017<\/a>. Wojciech Antoni Janusz Gluzi\u0144ski (1922-2017)<\/em>, Muzealnictwo, r. 58, s. 292-295.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1971a<\/a>. Muzeum \u2013 przedmiot muzealny. Podstawowe poj\u0119cia muzeologii<\/em>, [w:] Z problematyki bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, red. Kazimierz Malinowski, Materia\u0142y wydane z okazji 9-tej Konferencji Generalnej ICOM, Pary\u017c 1971, seria: Monografie Muzeum Narodowego w Poznaniu, Pozna\u0144: Muzeum Narodowe, s. 36-74.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1971b<\/a>. O problematyce bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, [w:] Z problematyki bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, red. Kazimierz Malinowski, Materia\u0142y wydane z okazji 9-tej Konferencji Generalnej ICOM, Pary\u017c 1971, seria: Monografie Muzeum Narodowego w Poznaniu, Pozna\u0144: Muzeum Narodowe, s. 90-123.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1980<\/a>. U podstaw muzeologii, <\/em>Warszawa: PWN, ss. 451.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1982<\/a>. Polemika mi\u0119dzy Autorem a Recenzentk\u0105 w zwi\u0105zku z ksi\u0105\u017ck\u0105 \u201eU podstaw muzeologii\u201d<\/em>, Muzealnictwo, s. 183-184.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1984<\/a>. Mo\u017cliwo\u015bci i ograniczenia muzealnego przekazu<\/em>, Rocznik Historii Sztuki, t. XIV, s. 341-350.
Jaworska Magdalena, 1996<\/a>. Lu\u017ane refleksje nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Wojciecha Gluzi\u0144skiego „U podstaw muzeologii” w 16 lat po opublikowaniu<\/em>, Muzealnictwo, t. 38, s. 113-117.<\/p>\n
","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
09.11.2016 | In memoriam* Trzeba najpierw pozna\u0107, czym muzeum jest… W 1980 roku opublikowana zosta\u0142a ksi\u0105\u017cka Podstawy muzeologii autorstwa Wojciecha Gluzi\u0144skiego, doktora filozofii, muzeologa i wieloletniego kustosza Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu, wsp\u00f3\u0142pracownika Polskiego Komitetu Narodowego ICOM. By\u0142a ona wynikiem dysertacji doktorskiej z 1976 roku, przygotowywanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Malinowskiego, w Instytucie Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa… <\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1457,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"quote","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[95,14,8,314,79,311,304,313],"class_list":["post-623","post","type-post","status-publish","format-quote","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","tag-metodologia","tag-muzeologia","tag-muzeum","tag-pojecia","tag-terminologia","tag-wojciech-gluzinski","tag-wydzial-sztuk-pieknych-umk","tag-zaklad-muzealnictwa","post_format-post-format-quote"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/23658917_786438538224733_5741983744269338943_n.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/23658917_786438538224733_5741983744269338943_n.jpg","author_info":{"display_name":"Ma\u0142gorzata Baka","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=5"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"metodologia<\/a>, muzeologia<\/a>, muzeum<\/a>, poj\u0119cia<\/a>, terminologia<\/a>, Wojciech Gluzi\u0144ski<\/a>, Wydzia\u0142 Sztuk Pi\u0119knych UMK<\/a>, Zak\u0142ad Muzealnictwa<\/a>","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
09.11.2016 | \"licencja<\/pre>\n
<\/p>\n
In memoriam*<\/a><\/em><\/p>\n
Trzeba najpierw pozna\u0107, czym muzeum jest…<\/em><\/strong><\/h5>\n<\/p>\n
W 1980 roku opublikowana zosta\u0142a ksi\u0105\u017cka Podstawy muzeologii <\/em>autorstwa Wojciecha Gluzi\u0144skiego, doktora filozofii, muzeologa i wieloletniego kustosza Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu, wsp\u00f3\u0142pracownika Polskiego Komitetu Narodowego ICOM. By\u0142a ona wynikiem dysertacji doktorskiej z 1976 roku, przygotowywanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Malinowskiego<\/a>, w Instytucie Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Jest to jedna z najwa\u017cniejszych polskich analiz muzeologicznych, do kt\u00f3rej odniesienia znajduj\u0105 si\u0119 w szerokiej literaturze tematu (cho\u0107 z uwagi na filozoficzno-analityczny charakter publikacji, pozostaje ona nie do ko\u0144ca zrozumiana i poniek\u0105d te\u017c niedoceniona)* [1]<\/a>.<\/p>\n
TRZEBA NAJPIERW POZNA\u0106, CZYM MUZEUM JEST…<\/em><\/strong><\/p>\n
Podstawy muzeologii<\/em> Wojciecha Gluzi\u0144skiego, poprzedzone kilkoma artyku\u0142ami w czasopismach fachowych i wydawnictwach zbiorowych (Problemy wsp\u00f3\u0142czesnego muzealnictwa<\/em>, \u201e<\/em>Roczniki Etnografii \u015al\u0105skiej\u201d, 1963, t. 2; Muzeum \u2013 przedmiot muzealny. Podstawowe poj\u0119cia muzeologii<\/em> i O problematyce bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, w: Z problematyki bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, t. 6; Monografie Muzeum Narodowego w Poznaniu, Pozna\u0144 1971), oparte zosta\u0142y na wyk\u0142adniach teoretycznych muzeolog\u00f3w czeskich, s\u0142owackich, brytyjskich i niemieckich. Autor si\u0119gn\u0105\u0142 zar\u00f3wno do prac badaczy sobie wsp\u00f3\u0142czesnych, jak i pierwszych pism zwi\u0105zanych z muzealnictwem i wystawiennictwem z prze\u0142omu dziewi\u0119tnastego i dwudziestego wieku, podejmuj\u0105c dyskusj\u0119 nad zakresem metodologicznym muzeologii i jej perspektywy jako samodzielnej dyscypliny naukowej [Gluzi\u0144ski 1982]<\/a>.<\/p>\n
W artykule z 1971 roku [Gluzi\u0144ski 1971a: 36-68<\/a>] Gluzi\u0144ski rozpatrywa\u0142 definicj\u0119 muzeum<\/strong> na wielu p\u0142aszczyznach \u2013 od administracyjno-prawnej, pod wzgl\u0119dem funkcji, cel\u00f3w, usi\u0142uj\u0105c wskaza\u0107 jego wyr\u00f3\u017cniki. Jak pisa\u0142: \u201e\u2026pojmowanie muzeum nie wnika w jego istot\u0119 dostatecznie g\u0142\u0119boko, jest powierzchowne i jako takie nie mo\u017ce stanowi\u0107 zaczynu dla nowych, tw\u00f3rczych koncepcji dzia\u0142alno\u015bci muze\u00f3w.\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 37<\/a>]. Zwraca\u0142 uwag\u0119 na zjawisko \u201eodmuzealnienia<\/strong>\u201d, w kt\u00f3rym dostrzega\u0142 przeniesienie punkt\u00f3w ci\u0119\u017cko\u015bci na inne ni\u017c podstawowe funkcje muze\u00f3w (gromadzenie, przechowywanie, badanie, udost\u0119pnianie [2]<\/a>), b\u0119d\u0105ce jedynie obudowywaniem dzia\u0142alno\u015bci tej instytucji rozrywk\u0105 i popularyzacj\u0105. W U podstaw muzeologii <\/em>pisa\u0142 o tzw. muzeum zwulgaryzowanym:<\/strong><\/p>\n
„[Muzea – przyp. MB.] nie zmieniaj\u0105c od podstaw swojej struktury, organizowa\u0142y np. cykle koncert\u00f3w, kursy na temat wiedzy o sztuce, technik artystycznych, k\u00f3\u0142ka specjalistyczne dla kobiet, kluby z restauracjami dla m\u0119\u017cczyzn, cykle odczyt\u00f3w i studia grupowe, programy teatralne i filmowe, wycieczki zagraniczne z przewodnikami, wenty dobroczynne, aukcje, pokazy mody itp.[…] Wszystko to by\u0142oby wspania\u0142e, gdyby tego rodzaju dzia\u0142alno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie wzbogaca\u0142a podstawowe funkcje i spo\u0142eczn\u0105 rol\u0119 muze\u00f3w. Lecz w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w […] muzeum sta\u0142o si\u0119 jedynie o\u015brodkiem rozrywki, klubem, szko\u0142\u0105, uczelni\u0105 lub bazarem, gdy\u017c nie umia\u0142o by\u0107 prawdziwym muzeum” [Gluzi\u0144ski 1980: 52-53<\/a>].<\/p>\n
Z kolei w \u201eumuzealnieniu<\/strong>\u201d widzia\u0142 si\u0119gni\u0119cie do istoty muzeum pojmowanego jako zjawisko spo\u0142eczne, kulturowe, historyczne, kt\u00f3re \u201e\u2026 niezale\u017cnie od zmieniaj\u0105cych si\u0119 za\u0142o\u017ce\u0144 i form dzia\u0142alno\u015bci, przypisywanych mu zada\u0144 i cel\u00f3w powstawa\u0142o identyczne z samym sob\u0105 i w tej identyczno\u015bci odmienne od wszystkich innych instytucji spo\u0142ecznych\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 40<\/a>]. Rozwa\u017cania nad definicj\u0105 muzeum<\/strong> podj\u0105\u0142 w kontek\u015bcie rozumienia przedmiotu muzealnego<\/strong>, kt\u00f3ry muzeum tworzy jako \u201e\u2026swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 tre\u015b\u0107, swoje w\u0142asne cia\u0142o, w kt\u00f3rym si\u0119 realizuje\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 56<\/a>]. Zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce funkcj\u0119 muzeum stanowi tworzenie i utrwalanie<\/p>\n
\u201e\u2026immanentnych przedmiot\u00f3w muzealnych<\/strong>, b\u0119d\u0105cych przedmiotami intencjonalnymi. Tak poj\u0119te muzeum przeciwstawia si\u0119 natychmiast cz\u0119sto por\u00f3wnywanym z nim bibliotekom i archiwom. Podczas gdy muzeum wytwarza sw\u00f3j przedmiot jako intencjonalny<\/strong>, biblioteki i archiwa przedmiot\u00f3w swoich nie wytwarzaj\u0105, pobieraj\u0105 je jedynie z otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci jako gotowe, wytworzone w zewn\u0119trznych procesach i przez zewn\u0119trzne procesy utrwalone przedmioty intencjonalne (tre\u015b\u0107 dzie\u0142 literackich, naukowych, dokument\u00f3w), skierowuj\u0105c swe funkcje zachowawcze ku materialnym ich substratom (ksi\u0105\u017cki, atlasy, dokumenty itp.). W tym rozumieniu biblioteki i archiwa pe\u0142ni\u0105 rzeczywi\u015bcie rol\u0119 magazyn\u00f3w przechowuj\u0105c to, co powsta\u0142o poza nimi, podczas, gdy muzeom nie mo\u017cna tej roli przypisa\u0107, pe\u0142ni\u0105 bowiem rol\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, gdy\u017c same dla siebie wytwarzaj\u0105 sw\u00f3j przedmiot.\u201d [Gluzi\u0144ski 1971a: 60<\/a>]<\/p>\n
Wytwarzanie przedmiotu muzealnego ma miejsce w procesie tezauryzacji, nadawania warto\u015bci, kumulacji znacznik\u00f3w kultury, w\u0142\u0105czonych do \u201esystemu zorganizowanej informacji\u201d i nie da si\u0119 go zdefiniowa\u0107 w oderwaniu od istoty muzeum, jako miejsca zachowywania pami\u0119ci kultury.<\/p>\n
U PODSTAW MUZEOLOGII<\/i><\/b><\/p>\n
Koncepcj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 muzeum i przedmiotu muzealnego Wojciech Gluzi\u0144ski rozwin\u0105\u0142 w opublikowanej dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017cce U podstaw muzeologii<\/em>. W pierwszej cz\u0119\u015bci dokona\u0142 szerokiej analizy przemian w definicji poj\u0119\u0107 \u201emuzeologia<\/strong>\u201d i \u201emuzeografia<\/strong>\u201d, si\u0119gaj\u0105c m.in. do tych sformu\u0142owanych przez Henry\u2019ego Rivi\u00e9re\u2019a, czy muzeologii czeskiej, s\u0142owackiej, austriackiej i w\u0119gierskiej (Ji\u0159\u00ed V. Neustupn\u00fd, Zbyn\u011bk Z. Str\u00e1nsk\u00fd) [zob. Jaworska, 1996]. W trzecim rozdziale prze\u015bledzi\u0142 przemiany definicji\u201emuzeum\u201d,<\/strong> formu\u0142owanych m.in. przez niemieckiego muzeologa Gustava Brandta (1865-1919), historyka sztuki Hansa Kauffmana (1896-1983), Edwina H. Colberta (1905-2001), ameryka\u0144skiego paleontologa i muzealnika z Ameryka\u0144skiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Johna Kinarda, ameryka\u0144skiego dzia\u0142acza spo\u0142ecznego i pastora, zwolennika za\u0142o\u017ce\u0144 nowej muzeologii [3]<\/a>, a nast\u0119pnie dokona\u0142 analizy w uj\u0119ciu etymologicznym i semantycznym oraz krytyki w oparciu o za\u0142o\u017cenia logiczno-semantyczne [Gluzi\u0144ski 1980: 109-113<\/a>]:<\/p>\n
\u201e(1) \u00abMuzeum jest skarbnic\u0105 warto\u015bci wyobra\u017ceniowych i wra\u017ceniowych\u00bb [G. Brandt]
(2) \u00abMuzea s\u0105 to instytucje, w kt\u00f3rych za pomoc\u0105 systematycznego uk\u0142adu plan\u00f3w i umiej\u0119tnie zbieranych, a nale\u017cycie konserwowanych okaz\u00f3w (…) unaocznia si\u0119 ca\u0142okszta\u0142t wzgl\u0119dnie jedn\u0105 ga\u0142\u0105\u017a wiedzy ludzkiej.\u00bb [W. Treter]
(3) \u00abMuzeum jest to \u201eurz\u0105dzenie\u201d, gdzie przedmioty, kt\u00f3re tworz\u0105 razem ca\u0142o\u015b\u0107 organiczn\u0105, s\u0105 wystawiane w ten spos\u00f3b, \u017ce ich znaczenie indywidualne i znaczenie ca\u0142o\u015bci staje si\u0119 jasne dla zwiedzaj\u0105cego.\u00bb [H. Kauffman]
(4) \u00abMuzeum jest instytucj\u0105, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy przechowywaniu przedmiot\u00f3w i ich interpretacji za pomoc\u0105 bada\u0144 i eksponowania.\u00bb [E.H. Colbert]
(5) \u00abDzisiejsze muzeum nale\u017cy rozumie\u0107 jako (…) o\u015brodek badawczy i o\u015bwiatowy, kt\u00f3rego specyfika polega na gromadzeniu, naukowym opracowaniu i wystawieniu oryginalnych przedmiot\u00f3w.\u00bb [Streicher]
(6) \u00abMuzeum jest przeznaczone do upowszechniania wiedzy przez przedmioty wystawione chronologicznie, przedstawiaj\u0105ce w ten spos\u00f3b ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 historii.\u00bb [Ghose]
(7) \u00abMuzeum jest miejscem, gdzie wystawia si\u0119 przedmioty i dokumenty \u2013 \u015bwiadectwa rozwoju cz\u0142owieka na przestrzeni wiek\u00f3w.\u00bb [Kinard]
(8) \u00abMuzeum w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu jest instytucj\u0105, kt\u00f3ra dokumentuje tok rozwoju b\u0119d\u0105cy w zasi\u0119gu jego dziedziny, przy pomocy tr\u00f3jwymiarowych przedmiot\u00f3w i r\u00f3\u017cnych okaz\u00f3w.\u00bb [Hubendick]\u201d.
[Gluzi\u0144ski 1980: 91-92]<\/a><\/p>\n
Autor podzieli\u0142 definicje na te, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 cele<\/strong>, kt\u00f3rym ma s\u0142u\u017cy\u0107 muzeum i na te, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 \u015brodki<\/strong>, przy pomocy kt\u00f3rych cele mog\u0105 by\u0107 realizowane [Gluzi\u0144ski 1980: 93<\/a>], zwracaj\u0105c jednak uwag\u0119, \u017ce nie okre\u015blaj\u0105 one prawdziwej istoty muzeum, jego wyr\u00f3\u017cniki,<\/strong> i \u201enie odzwierciedlaj\u0105 naukowego poznania muzeum, jak tylko powierzchown\u0105 wiedz\u0119 ograniczaj\u0105c\u0105 si\u0119 do zjawisk czysto zewn\u0119trznych\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 107<\/a>]. Podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119  zdefiniowania \u201emuzeum\u201d dla badacza istotne by\u0142o odniesienie do funkcji<\/strong>, cel\u00f3w <\/strong>(o\u015bwiatowych, politycznych, komercjalnych) i wi\u0105zanych z nimi tre\u015bci <\/strong>(przekazywanych poprzez ekspozycj\u0119 muzealn\u0105 [4]<\/a>), kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 jego sens<\/strong>. Gluzi\u0144ski wyr\u00f3\u017cni\u0142:<\/p>\n
– skarbnice<\/strong> \u2013 jako miejsca przechowuj\u0105ce jakie\u015b warto\u015bci (\u201e[Muzea] czuj\u0105 si\u0119 (…) w obowi\u0105zku udost\u0119pnia\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, ukazywa\u0107 i przekazywa\u0107 te warto\u015bci, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na sw\u0105 uznan\u0105 rang\u0119 kulturaln\u0105, naukow\u0105, artystyczn\u0105, historyczn\u0105 znalaz\u0142y si\u0119 pod opiek\u0105 muzeum. Trudno zatem powiedzie\u0107, \u017ce muzea spe\u0142niaj\u0105 sw\u0105 misj\u0119 kulturaln\u0105, skoro warto\u015bci powy\u017csze nie docieraj\u0105 do publiczno\u015bci w og\u00f3le lub tylko w nik\u0142ym stopniu)\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 28-29<\/a>]);
– instytucje<\/strong> z statusem prawno-organizacyjnym, s\u0142u\u017c\u0105ce do unaocznienia wiedzy za pomoc\u0105 kolekcjonowania, przechowywania, konserwacji, opracowywania, interpretacji i udost\u0119pniania (badanie i eksponowanie), dokumentacji;
– urz\u0105dzenie <\/strong>(wystawianie), pod poj\u0119ciem kt\u00f3rego rozumia\u0142 \u015brodki do przedstawiania jasnego znaczenia przedmiot\u00f3w i ich zespo\u0142\u00f3w;
– o\u015brodki naukowe i o\u015bwiatowe <\/strong>pe\u0142ni\u0105ce funkcje dydaktyczne i badawcze;
– miejsca <\/strong>wystawiania przedmiot\u00f3w i dokument\u00f3w [Gluzi\u0144ski 1980: 92<\/a>].<\/p>\n
W analizowanej przez niego koncepcji muzeum<\/strong> jawi si\u0119 zatem jako skarbnica \u201esztuki i warto\u015bci kulturalno-historycznych\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 41<\/a>], ale tak\u017ce jako \u201emuzeum \u017cywe<\/strong>\u201d \u2013 miejsce gdzie prezentowane s\u0105 \u201e\u2026problemy kontrowersyjne, z analogicznymi problemami historycznymi w taki spos\u00f3b, aby znale\u017a\u0107 powi\u0105zanie mi\u0119dzy faktami historycznymi a aktualnymi<\/strong> zjawiskami…\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 42<\/a>]. Znacz\u0105ce by\u0142o zatem postawienie punktu ci\u0119\u017cko\u015bci b\u0105d\u017a na funkcji ekspozycyjnej, b\u0105d\u017a gromadzeniu, kt\u00f3re zwi\u0105zane s\u0105 z przeznaczeniem muzeum. Magdalena Jaworska, odnosi tekst Gluzi\u0144skiego do nurtu \u201enowej muzeologii\u201d ukszta\u0142towanego we Francji \u201ePeter Vergo\u201d, w kt\u00f3rej muzeum: \u201enie tylko naturalnie odzwierciedla[\u0142o] niepokoje zwi\u0105zane z procesami ewolucji \u015bwiata i jego kryzysami, ale o nich \u015bwiadczy[\u0142o] i w nich uczestniczy[\u0142o] (…) skupia[\u0142o] swoje zainteresowania na tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci [Jaworska 1996: 115<\/a>].<\/p>\n
Gluzi\u0144ski por\u00f3wnywa\u0142 muzeum<\/strong> r\u00f3wnie\u017c do instytut\u00f3w naukowo-badawczych<\/strong> [Gluzi\u0144ski 1980: 262-263<\/a>], kt\u00f3rych podstawowymi czynnikami s\u0105: specjalistyczna kadra naukowo-badawcza; realizowanie program\u00f3w badawczych wzbogacaj\u0105cych wiedz\u0119 naukow\u0105 oraz funkcjonowanie informacji w obiegu naukowym. Jak pisa\u0142, \u201e…scjentystyczne pojmowanie muzeum jako organu nauki<\/strong> jest jednoznaczne z przyznaniem nauce zasadniczej roli w kszta\u0142towaniu okre\u015blonych cech muzeum, pozwalaj\u0105cych uzna\u0107 je za taki w\u0142a\u015bnie organ\u201d, jednak muzea nie musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 wszystkich kryteri\u00f3w cechuj\u0105cych instytuty naukowe, poniewa\u017c posiadaj\u0105 w\u0142asne wyr\u00f3\u017cniki, a \u201erola nauki w muzeum nie jest zasadnicza\u201d i pe\u0142ni raczej rol\u0119 pomocnicz\u0105 [Gluzi\u0144ski 1980: 263, 328<\/a>], co z kolei wynika z ogranicze\u0144 procedury opisu w ramach  muzealnych czynno\u015bci rozpoznawczych muzeali\u00f3w [Gluzi\u0144ski 1980: 325<\/a>]. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Evgenija P. Nitkina, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce \u201e…badania muzealne zatrzymuj\u0105 si\u0119 na tym etapie, kt\u00f3ry stanowi \u00abetap przej\u015bciowy mi\u0119dzy do\u015bwiadczeniem i procedurami teoretycznymi, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b wyja\u015bniaj\u0105cymi\u00bb\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 325<\/a>; Nitkin 1975: 216], jednak rola nauki jest podstawowa i znacz\u0105ca, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do rozmaitych jej twierdze\u0144. Dlatego te\u017c \u201emuzeum (\u2026) przedstawia si\u0119 ze swymi czynno\u015bciami rozpoznawczymi o charakterze naukowym oraz ze swymi zbiorami traktowanymi przez nauk\u0119, jako materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe<\/strong>, jako organ s\u0142u\u017cebny odpowiednich dyscyplin naukowych.\u201d [Gluzi\u0144ski 1980: 328<\/a>]<\/p>\n
POJ\u0118CIE CZYSTEGO MUZEUM<\/strong><\/em><\/p>\n
Poj\u0119cie \u201eczystego muzeum<\/strong>\u201d, w pracy Wojciecha Gluzi\u0144skiego, znajduje bezpo\u015brednie odwo\u0142anie do traktatu Samuela Quiccheberga z 1565 pt. Inscriptiones vel Tituli Theatri Amplissimi, <\/i><\/a>na temat monachijskiej kunstkamery, w kt\u00f3rym uczony opisa\u0142 koncepcj\u0119 idealnego muzeum – theatrum<\/em> [5]<\/a>, ale te\u017c miejsca-narz\u0119dzia do zapami\u0119tywania historii \u015bwiata [Gluzi\u0144ski 1980: 268<\/a>]. Gluzi\u0144ski pisa\u0142, \u017ce: „…muzeum mo\u017ce by\u0107 poj\u0119te jako uporz\u0105dkowany i unaoczniony zbi\u00f3r rzeczy. Rzeczy s\u0105 wi\u0119c jego sk\u0142adnikiem esencjalnym, status instytucjonalny i forma organizacyjna \u2013 jedynie sk\u0142adnikami akcedntalnymi” [Gluzi\u0144ski 1980: 270<\/a>]. Muzeum w takim uj\u0119ciu stanowi\u0107 ma zatem zbi\u00f3r potencjalnych \u015bwiadectw rzeczowych, kt\u00f3re kopiuj\u0105 aksjologiczn\u0105 struktur\u0119 ludzkiego \u015bwiata [Gluzi\u0144ski 1980: 361<\/a>]. Samo wi\u0119c „…poj\u0119cie \u201eczystego\u201d muzeum<\/strong> pozwala na uchwycenie struktury jego funkcji w niej samej, niezale\u017cnie od jakiegokolwiek uk\u0142adu odniesienia, i zawsze wed\u0142ug jednej tylko zasady, mianowicie w stosunku do sprz\u0119\u017conych funkcji gromadzenia i unaoczniania”. Podkre\u015bla\u0142 jednak, \u017ce muzeum nie s\u0142u\u017cy do gromadzenia obiekt\u00f3w jednostkowych, w celu podkre\u015blenia ich warto\u015bci, ale do stworzenia zbioru zorganizowanego –  kolekcji <\/strong> – kt\u00f3ra stanowi wyraz pewnych idei, obraz historii i reprezentacj\u0119 \u015bwiata materialnego [Gluzi\u0144ski, 1980: 390<\/a>].<\/p>\n
***<\/p>\n
Koncepcja Wojciecha Gluzi\u0144skiego, znajduj\u0105ca podstawy w odniesieniach i krytyce pierwszych za\u0142o\u017ce\u0144 muzealnictwa z prze\u0142omu dziewi\u0119tnastego i dwudziestego wieku, koncepcjach tzw. „praskiej szko\u0142y muzeologii” i wielu innych mu wsp\u00f3\u0142czesnych, stanowi wa\u017cny punkt w rozwoju my\u015bli muzeologicznej. Autor podj\u0105\u0142 nie tylko pr\u00f3b\u0119 sformu\u0142owania nowej dziedziny naukowej – muzeologii, zdefiniowania podstawowej terminologii, ale w analityczny spos\u00f3b i w oparciu o za\u0142o\u017cenia logiki, podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 okre\u015blenia istoty muzeum, nie skupiaj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na jego funkcjach i celach, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0105 ustawy i definicje w s\u0142ownikach. Jego pr\u00f3ba uchwycenia wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w muzeum, mimo i\u017c od publikacji min\u0119\u0142o prawie czterdzie\u015bci lat, pozostaje aktualna i nadal jest przedmiotem dyskusji w \u015brodowisku naukowo-muzealniczym. Bo jak pisa\u0142 Wojciech Gluzi\u0144ski, \u201e\u2026trzeba najpierw pozna\u0107, czym muzeum jest\u2026\u201d.<\/p>\n<\/p>\n
Ma\u0142gorzata Baka<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong><\/p>\n
**<\/a> Wojciech Gluzi\u0144ski zmar\u0142 26 marca 2017 r.
[1]<\/a> Cho\u0107 Podstawy muzeologii<\/em> nie odnosz\u0105 si\u0119 chronologicznie do przyj\u0119tych w projekcie Muzeum w polskiej kulturze pami\u0119ci (do 1918 r.): wczesne instytucje muzealne wobec muzeologii cyfrowej <\/b><\/em>ram czasowych, to stanowi\u0105 wa\u017cne odniesienie do sformu\u0142owania podstaw dla muzeologii cyfrowej, dlatego te\u017c, w ramach I Seminarium Muzealniczego, opracowanie Wojciecha Gluzi\u0144skiego, obok om\u00f3wie\u0144 pierwszych s\u0142ownikowych i encyklopedycznych definicji muzeum, prac Kazimierza Malinowskiego czy Mieczys\u0142awa Tretera, stanowi wa\u017cne odniesienie teoretyczne. Projekt Muzeum w polskiej kulturze pami\u0119ci (do 1918 r.): wczesne instytucje muzealne wobec muzeologii cyfrowej<\/em> finansowany jest z grantu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki na lata 2016-2019.
[2]<\/a> Wojciech Gluzi\u0144ski funkcje podstawowe, okre\u015blane tak\u017ce w aktach prawnych, wi\u0105za\u0142 z czynno\u015bciami technicznymi, podobnie jak muzeum by\u0142o instytucj\u0105. Zob. Gluzi\u0144ski, 1971: 46-48.
[3]<\/a> Zob. Gerard Radecki, Obszar wydzielony  czy nowe otwarcie? Edukacja muzealna jako muzeologia<\/em>, [w:] ABC edukacji w muzeum. Muzea sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, rezydencjonalne, wielodzia\u0142owe i interdyscyplinarne<\/a>, 2015 [ss. 6-23], 19.
[4]<\/a>  Na temat ekspozycji, ich koncepcji i kanon\u00f3w ekspozycyjnych zob. Gluzi\u0144ski, 1984.
[5]<\/a>  Samuel Quiccheberg (1529-1567) w swojej koncepcji inspirowa\u0142 si\u0119 z kolei traktatem w\u0142oskiego uczonego Giulio Camillo, i jego  wydanym w 1550 r. we Florencji L’idea del theatro<\/em><\/a>.<\/p>\n
\n
BIBLIOGRAFIA<\/strong><\/p>\n
Bartko Maria, 1982<\/a>. O tzw. Scjentyzmie w muzeologii<\/em>, Muzealnictwo, t. 25: 131-133.
Gajewska-Prorok El\u017cbieta, 2017<\/a>. Wojciech Antoni Janusz Gluzi\u0144ski (1922-2017)<\/em>, Muzealnictwo, r. 58, s. 292-295.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1971a<\/a>. Muzeum \u2013 przedmiot muzealny. Podstawowe poj\u0119cia muzeologii<\/em>, [w:] Z problematyki bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, red. Kazimierz Malinowski, Materia\u0142y wydane z okazji 9-tej Konferencji Generalnej ICOM, Pary\u017c 1971, seria: Monografie Muzeum Narodowego w Poznaniu, Pozna\u0144: Muzeum Narodowe, s. 36-74.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1971b<\/a>. O problematyce bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, [w:] Z problematyki bada\u0144 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 o\u015bwiatow\u0105 muze\u00f3w<\/em>, red. Kazimierz Malinowski, Materia\u0142y wydane z okazji 9-tej Konferencji Generalnej ICOM, Pary\u017c 1971, seria: Monografie Muzeum Narodowego w Poznaniu, Pozna\u0144: Muzeum Narodowe, s. 90-123.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1980<\/a>. U podstaw muzeologii, <\/em>Warszawa: PWN, ss. 451.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1982<\/a>. Polemika mi\u0119dzy Autorem a Recenzentk\u0105 w zwi\u0105zku z ksi\u0105\u017ck\u0105 \u201eU podstaw muzeologii\u201d<\/em>, Muzealnictwo, s. 183-184.
Gluzi\u0144ski Wojciech, 1984<\/a>. Mo\u017cliwo\u015bci i ograniczenia muzealnego przekazu<\/em>, Rocznik Historii Sztuki, t. XIV, s. 341-350.
Jaworska Magdalena, 1996<\/a>. Lu\u017ane refleksje nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Wojciecha Gluzi\u0144skiego „U podstaw muzeologii” w 16 lat po opublikowaniu<\/em>, Muzealnictwo, t. 38, s. 113-117.<\/p>\n
\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/623","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=623"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9411,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/623\/revisions\/9411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1457"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}