{"id":5878,"date":"2019-09-09T10:27:40","date_gmt":"2019-09-09T08:27:40","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5878"},"modified":"2021-12-17T20:01:55","modified_gmt":"2021-12-17T19:01:55","slug":"malgorzata-baka-wystawy-teatralne-do-1918-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5878","title":{"rendered":"Ma\u0142gorzata BAKA | Wystawy teatralne do 1918 roku"},"content":{"rendered":"\n
09.09.2019 | \"licencja<\/pre>\n\n\n\n
\n\n\n\n
<\/p>Teatr i muzeum to dwie dziedziny od XIX w. wa\u017cne dla demonstrowania zwi\u0105zku obrazu i s\u0142owa, ich roli w kulturze i \u017cyciu spo\u0142ecznym (w nast\u0119pnym stuleciu teatr b\u0119dzie ust\u0119powa\u0142 miejsca filmowi).<\/strong>
<\/em>Bogus\u0142aw Mansfeld<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n
Teatr, jedno z najwa\u017cniejszych medi\u00f3w komunikacji zbiorowej epoki przed wielkimi wojnami, stanowi\u0142 wa\u017cny obszar \u017cycia kulturalnego i towarzyskiego XIX i pierwszych dekad XX wieku. Obejmowa\u0142 szeroko rozumiane sztuki sceniczne – od dramatu, przez oper\u0119, operetk\u0119, koncerty symfoniczne i kameralne, po przedstawienia teatralne i recytacj\u0119. Z tego te\u017c wzgl\u0119du wystawiennictwo teatralne obejmowa\u0142o wszystkie te zakresy tw\u00f3rczo\u015bci scenicznej. Wiele miejsca temu zagadnieniu po\u015bwi\u0119cono w \u00f3wczesnej prasie[1]<\/sup><\/a>. Autor Obrazk\u00f3w warszawskich <\/em>z 1902 roku publikowanych na \u0142amach warszawskiego \u201cS\u0142owa Polskiego\u201d pisa\u0142: \u201cIstnieje teatr, a w nim opera, dramat, komedia, farsa, wreszcie balet; dla muzyki mamy swoje przybytki w Towarzystwie Muzycznym, w Filharmonii, nie licz\u0105c Opery, Lutni itp. (…) S\u0142awa teatru warszawskiego od dawna jest ustalona\u201d [za: Wasilewski 2020: 179].<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze wystawy w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cone tematyce teatralnej organizowane by\u0142y przy okazji wystaw powszechnych i krajowych, kolejno w Londynie (1890), w Wiedniu (1891-1892), w Mediolanie (1894) i w Pary\u017cu (1896). Mniejsze przygotowywano przy okazji pokaz\u00f3w teatralnych i innych lokalnych wydarze\u0144 okoliczno\u015bciowych[2]<\/sup><\/a>. Wyodr\u0119bnienie sztuk scenicznych na wystawach powszechnych i nadanie im charakteru monograficznego nast\u0105pi\u0142o po raz pierwszy przy okazji wystawy powszechnej w Wiedniu w 1892 roku[3]<\/sup><\/a>, zainaugurowanej 7 maja. Ekspozycje krajowe w wiede\u0144skiej Rotundzie (wybudowanej na wystaw\u0119 \u015bwiatow\u0105 w 1873 roku) czynne by\u0142y przez pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy – do 9 pa\u017adziernika; zaprezentowano tak\u017ce dzia\u0142 prezentuj\u0105cy teatry na ziemiach polskich.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
1. Plan Rotundy, opublikowany w Leporello Internationale Ausstellung f\u00fcr Musik- und Theaterwesen Wien 1892. Domena publiczna<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowa Wystawa Muzyczno-Teatralna w Wiedniu, 1892<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Przy organizacji Mi\u0119dzynarodowej Wystawy Muzyczno-Teatralnej (Internationale Ausstellung f\u00fcr Musik und Theaterwesen) nie utworzono krajowego komitetu polskiego, jak w przypadku innych pa\u0144stw, powo\u0142ano natomiast komitet udzia\u0142u sztuki polskiej (Comit\u00e9 f\u00fcr die Betheiligung polnischer Kunst). Theophil Antonicek w monografii wystawy [2013: 86], zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce problem z utworzeniem komitetu polskiego wynika\u0142 z faktu, i\u017c w\u0142a\u015bciwie tylko b\u0119d\u0105ca pod zaborem austriackim Galicja mog\u0142a legitymizowa\u0107 si\u0119 jako komitet krajowy, kt\u00f3ry jednak \u201c…chcia\u0142 reprezentowa\u0107 ca\u0142o\u015bciowy obraz kultury polskiej – w tym Polski pruskiej i rosyjskiej oraz Rzeczypospolitej Krakowskiej (w przeciwnym razie pomini\u0119to by wybitn\u0105 prezentacj\u0119 Chopina). (…) dlatego powsta\u0142 niezale\u017cny oddzia\u0142 polski” [Antonicek 2013: 86-87]. Przewodniczy\u0142 mu Ludwik Wodzicki[4]<\/sup><\/a>, a na wiceprzewodnicz\u0105cych wybrano Romana Potockiego[5]<\/sup><\/a>, Karola Lanckoro\u0144skiego[6]<\/sup><\/a> i Augusta Cieszkowskiego[7]<\/sup><\/a>. Wystaw\u0119 polsk\u0105 ulokowano przy zachodnim przej\u015bciu Rotundy, mi\u0119dzy ekspozycjami hiszpa\u0144sk\u0105 i austriacko-niemieck\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wiele stara\u0144 dok\u0142ada Muzeum do tego, aby godnie odpowiedzie\u0107 zadaniu zaznajamiania cudzoziemc\u00f3w z si\u0142ami cywilizacyjnemi Polski (…) O zasobno\u015bci zbior\u00f3w Muzeum Narodowego \u015bwiadczy i ta okoliczno\u015b\u0107, \u017ce by\u0142o ono w mo\u017cno\u015bci przyj\u0119cia udzia\u0142u w tak specyalnej wystawie, jak teatralno-muzyczna w Wiedniu (1892 r.) i by\u0142o tam wystawc\u0105 kilkudziesi\u0119ciu przedmiot\u00f3w.<\/p>[Korzon 1894: 52]<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Ekspozycja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsz\u0105 stanowi\u0142a wystawa Chopinowska, druga po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a historii muzyki i teatrowi polskiemu, a podzielona by\u0142a na sekcje po\u015bwi\u0119cone postaciom wielkich kompozytor\u00f3w (mi\u0119dzy innymi Stanis\u0142awowi Moniuszce i Ignacemu Paderewskiemu). Na dw\u00f3ch \u015bcianach przygotowano galeri\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z portret\u00f3w, fotografii i rycin polskich aktor\u00f3w, tableaux <\/em>z teatr\u00f3w Warszawy, Poznania i Lwowa [Nossig 1892]. Na kolejnej \u015bcianie zawieszono portrety aktor\u00f3w teatru krakowskiego. W gablotach zaprezentowano bilety teatralne, pami\u0105tki, r\u0119kopisy i druki, ksi\u0119gi liturgiczne, listy, partytury i wie\u0144ce laurowe s\u0142ynnych polskich aktor\u00f3w, a tak\u017ce drukowane dzie\u0142a dramatyczne, r\u0119kopi\u015bmienne dzienniki i inne artefakty [Nossig 1892: 168; Maresz, Szyd\u0142owska 1993: 240-241; Lauterbach 2010: 41]. Przestrze\u0144 wystawy wype\u0142nia\u0142y tak\u017ce popiersia znanych osobisto\u015bci muzyki i teatru oraz instrumenty muzyczne. Osobny dzia\u0142 stanowi\u0142a wystawa malarstwa z motywami muzyki. Eksponaty na wystaw\u0119 dostarczy\u0142o mi\u0119dzy innymi Muzeum Narodowe w Rapperswilu oraz liczni prywatni darczy\u0144cy.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
Il 2. Bylicki Franz, I. Die Musik in Polen; Szczepa\u0144ski Alfred, II. Musik in Polen. Skizzen., Wien: Polnisches Ausstellungcomite, 1892. Domena publiczna<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Prezentacj\u0119 zabytk\u00f3w muzycznych i teatralnych dope\u0142nia\u0142y przedstawienia teatralne i koncerty organizowane w Rotundzie, kt\u00f3re wed\u0142ug wystawowego harmonogramu dla Polski przypada\u0142y na pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 wrze\u015bnia, oraz koncerty, o kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o czyta\u0107 w szerokich komentarzach na \u0142amach prasy polskiej, cho\u0107by w \u201cEchu Muzycznym, Teatralnym i Artystycznym\u201d czy \u201cTygodniku Illustrowanym\u201d [Dziadek 2008a, 2008b; Wystawa\u2026<\/em> 1892; Nasi<\/em> arty\u015bci\u2026<\/em> 1892], i nie tylko [Von der polnischen\u2026 <\/em>1892]. Przygotowano tak\u017ce specjaln\u0105 broszur\u0119 okoliczno\u015bciow\u0105 na temat historii polskiej muzyki i sztuk teatralnych autorstwa Alfreda Szczepa\u0144skiego[8]<\/sup><\/a> i profesora Franciszka Bylickiego[9]<\/sup><\/a> [1892].<\/p>\n\n\n\n
  <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
 <\/p>\n\n\n\n
 Wystawy teatralne na ziemiach polskich <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Do 1918 roku na ziemiach polskich odby\u0142o si\u0119 sze\u015b\u0107 wystaw, na kt\u00f3rych eksponowane by\u0142y zabytki teatralne, w tym cztery w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cone tej tematyce (Wystawa teatralna<\/em> w warszawskim ratuszu, 1902; Wystawa nowoczesnych sztuk scenicznych<\/em> w Warszawie, 1913; Wystawa teatralna<\/em> w Krakowie, 1914 i Wystawa teatralna<\/em> we Lwowie,  1917). Na warszawskiej wystawie muzycznej z 1888 roku zaprezentowano sze\u015b\u0107 obiekt\u00f3w teatralnych, a na wystawie monograficznej dzie\u0142 Henryka Siemiradzkiego z 1903 roku pokazano kilka przyk\u0142ad\u00f3w projekt\u00f3w kurtyn teatralnych.<\/p>\n\n\n\n
 <\/p>\n\n\n\n
 Wystawa teatralna w Warszawie, 1902 <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Wystaw\u0119 warszawsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 zorganizowano w salach ratusza, zapowiadano na \u0142amach prasy krajowej ju\u017c w 1901 roku. Ekspozycj\u0119 przewidziano na okres od pa\u017adziernika do listopada, jednak zosta\u0142a otwarta dopiero 7 grudnia 1902 roku [\u201cKurjer Codzienny\u201d z 20 X 1902], a przesuni\u0119cie terminu, jak donosi\u0142a \u201cGazeta Polska\u201d, wynika\u0142o z organizacji w sali ratuszowej Zjazdu Kolejowego, kt\u00f3ry przewidziano na koniec listopada. Ostatecznie, na pro\u015bb\u0119 ksi\u0119cia Micha\u0142a Radziwi\u0142\u0142a [\u201cKurjer Codzienny\u201d z 4 XII 1902)], wystaw\u0119 przed\u0142u\u017cono do 5 stycznia 1903 roku. Mo\u017cna by\u0142o j\u0105 ogl\u0105da\u0107 codziennie od godziny 11:00 [\u201cKurjer Codzienny\u201d z 10 XII 1902], a cena za wej\u015bcie wynosi\u0142a 30 kopiejek dla doros\u0142ych, 20 kopiejek dla dzieci [\u201cKurjer Codzienny\u201d z 10 XII 1902].<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
\"\"
Il. 3. Ilustracja z „Tygodnika Illustrowanego” z 1902 r. nr 51 s. 1021. Domena publiczna<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Inicjatorem wystawy teatralnej by\u0142 Leon Papieski[10]<\/sup><\/a>, wiceprezes wydzia\u0142u dochod\u00f3w niesta\u0142ych Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynno\u015bci[11]<\/sup><\/a>, a przych\u00f3d z niej mia\u0142 trafi\u0107 na rzecz Towarzystwa. Do komitetu zaproszono wybitnych artyst\u00f3w i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w teatru mi\u0119dzy innymi Franciszka Zab\u0142ockiego[12]<\/sup><\/a>, Juliusza Bandrowskiego[13]<\/sup><\/a> [\u201cGazeta Handlowa\u201d z 16 X 1902], Mariana Gawalewicza[14]<\/sup><\/a>, profesora J\u00f3zefa Kallenbacha[15]<\/sup><\/a>, re\u017cysera teatr\u00f3w rz\u0105dowych Ludwika \u015aliwi\u0144skiego[16]<\/sup><\/a>, Boles\u0142awa \u0141adnowskiego[17]<\/sup><\/a>, J\u00f3zefa \u015aliwickiego[18]<\/sup><\/a>, J\u00f3zefa Rapackiego[19]<\/sup><\/a>, Wiktora Czy\u017cewicza[20]<\/sup><\/a>, Zygmunta hr. Rzyszczewskiego[21]<\/sup><\/a>, Jana Woydyg\u0119[22]<\/sup><\/a> [\u201cS\u0142owo\u201d z 29 IX 1902]. Kancelaria wystawy mie\u015bci\u0142a si\u0119 w lokalu nr 6 przy ulicy W\u0142odzimierskiej 11 [cyrku\u0142 10; obecna ulica Tadeusza Czackiego].<\/p>\n\n\n\n
W celu pozyskania eksponat\u00f3w na wystaw\u0119 Komitet wystosowa\u0142 odezw\u0119 na \u0142amach prasy krajowej. Rozes\u0142ano r\u00f3wnie\u017c listy z pro\u015bb\u0105 o dary do kompozytor\u00f3w, autor\u00f3w dramatycznych, artyst\u00f3w i artystek. Zwr\u00f3cono si\u0119 do dyrektor\u00f3w teatru lwowskiego i krakowskiego oraz znanych posiadaczy teatrali\u00f3w w Galicji i Pozna\u0144skiem.<\/p>\n\n\n\n