{"id":5855,"date":"2020-03-09T08:09:09","date_gmt":"2020-03-09T07:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5855"},"modified":"2020-03-09T17:48:57","modified_gmt":"2020-03-09T16:48:57","slug":"torun-1594-kunstkamera-przy-bibliotece-gimnazjum-akademickiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5855","title":{"rendered":"Toru\u0144, 1594, zbiory naukowe w bibliotece Gimnazjum Akademickiego"},"content":{"rendered":"\n

Toru\u0144skie gimnazjum powsta\u0142o w 1568 roku. W roku 1594 Henryk Stroband, wybitny humanista, burmistrz Torunia w latach 1587-1609, postanowi\u0142, wzorem koncepcji Jana Sturma ze Strasburga, podda\u0107 je gruntownej reformie. W 1594 nast\u0105pi\u0142o podniesienie szko\u0142y toru\u0144skiej do rangi Gimnazjum Akademickiego. <\/p>\n\n\n\n

Z inicjatywy Strobanda przyst\u0105piono r\u00f3wnie\u017c do organizowania biblioteki gimnazjum. Bibliotheca Publica Mariana<\/em>, tak jak Gimnazjum, znajdowa\u0142a si\u0119 w budynku dawnego klasztoru franciszkan\u00f3w, jej zacz\u0105tek stanowi\u0142 ksi\u0119gozbi\u00f3r Rady Miejskiej i zbiory dawnej biblioteki klasztornej. Budynek dzisiaj nie istnieje, jednak dzi\u0119ki zachowanym w Ksi\u0105\u017cnicy Kopernika\u0144skiej w Toruniu \u017ar\u00f3d\u0142om, takim jak: r\u0119kopis Strobanda Descriptio Bibliothecae Scholae Thorunensis a. d. 1594 extructae <\/em>orazopracowanie Notitia Bibliothecae Thorunensis<\/em> \u2013 autorstwa rektora Piotra Jaenichena, z 1723 roku, mo\u017cna odczyta\u0107 wygl\u0105d i zawarto\u015b\u0107 gimnazjalnej Biblioteki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Descriptio Bibliothecae Scholae Thorunensis a. d. 1594 extructae,<\/em>  Henryk Stroband \u2013 papierowy r\u0119kopis z XVI wieku, zawieraj\u0105cy opis Biblioteki Gimnazjalnej, Ksi\u0105\u017cnica Kopernika\u0144ska w Toruniu<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Z\npowy\u017cszych opis\u00f3w wynika, \u017ce zajmowa\u0142a ona jedno przestrzenne, dobrze\no\u015bwietlone wn\u0119trze (ok. 17 x 4,2 m.) na II pi\u0119trze i stanowi\u0142a swoista\nkunstkamer\u0119. Nad wej\u015bciem znajdowa\u0142 si\u0119 napis \u201c\u017bywa\nrada od umar\u0142ych\u201d. Ca\u0142y zas\u00f3b by\u0142 podzielony na dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 dzia\u0142\u00f3w\ntematycznych, kt\u00f3re zilustrowano licznymi sentencjami, obrazami alegorycznymi i\npersonifikacjami: Gramatyki (Grammatica) i Poezji (Poesis), Dialektyki\n(Dialectica) i Retoryki (Rhetorica), Filozofii czyli M\u0105dro\u015bci (Philosophia sive\nsapientia), Muzyki (Musica), Przyrody (Natura rerum), Zdrowia (Sanitas),\nPow\u015bci\u0105gliwo\u015bci (Temperantia), M\u0105dro\u015bci (Prudentia), Czasu (Imago temporis),\nJasno\u015bci narracji (Candor seu Parrhesia), Prawdy (Veritas), personifikacje\nCzterech Kontynent\u00f3w (Europa, Aphrica, Asia, America), Sprawiedliwo\u015bci\n(Iustitia), M\u0119stwa (Fortitudo). <\/p>\n\n\n\n

Znajdowa\u0142y si\u0119 tu liczne wyobra\u017cenia i portrety wybitnych humanist\u00f3w,\nuczonych, staro\u017cytnych my\u015blicieli, filozof\u00f3w oraz ludzi zas\u0142u\u017conych dla miasta Torunia.\nByli tam: Liwiusz, Tukidydes, Homer, Wergiliusz, Platon czy Arystoteles; nie\nmog\u0142o te\u017c zabrakn\u0105\u0107 wyobra\u017cenia Cycerona, kt\u00f3ry dla ludzi renesansu by\u0142\nnauczycielem retoryki i stylu, a nade wszystko dawa\u0142 praktyczn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 my\u015bli\nobywatelskiej. Astronomii patronowa\u0142 Miko\u0142aj Kopernik, architekturze za\u015b \u2013\nWitruwiusz i Micha\u0142 Anio\u0142. W\u015br\u00f3d wybitnych wsp\u00f3\u0142czesnych reprezentant\u00f3w\nposzczeg\u00f3lnych dzia\u0142\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 m. in. portrety: Orlanda di Lasso \u2013\nwybitnego w\u0142oskiego kompozytora, przedstawiciela polifonii renesansowej,\nczynnego w Antwerpii; Abrahama Buchholtzera \u2013 historyka, ucznia Filipa\nMelanchtona; Andreasa Hyperiusa \u2013 teologa, profesora teologii w Marburgu;\nPhilipa Comines\u2019a \u2013 Flamanda, historyka i dyplomaty na dworze burgundzkim.\nWymownymi symbolami opatrzono dzia\u0142y teologii: katolicka zosta\u0142a ozdobiona\nprzedstawieniem za\u0107mienia s\u0142o\u0144ca i personifikacj\u0105 przes\u0105du (Superstitio) oraz\nportretami \u015bw. Franciszka i \u015bw. Dominika, natomiast klasy teologii\nprotestanckiej otrzyma\u0142y personifikacj\u0119 Nadziei, wyobra\u017cenie wschodz\u0105cego\ns\u0142o\u0144ca oraz portrety reformator\u00f3w \u2013 Marcina Lutra, autorstwa Cranacha\n(prawdopodobnie \u0141ukasza Cranacha starszego)  i Filipa Melanchtona. By\u0142y tam te\u017c\nportrety burmistrz\u00f3w toru\u0144skich Stroband\u00f3w, Jana Preussa, Mochingera oraz\nportrety malowane lub miedzioryty zas\u0142u\u017conych pastor\u00f3w ewangelickich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Notitia Bibliothecae Thorunensis, <\/em>Piotr Jaenichen, pierwsza drukowana monografia Biblioteki Gimnazjum Akademickiego z 1723 r., Ksi\u0105\u017cnica Kopernika\u0144ska w Toruniu<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Biblioteka zawiera\u0142a r\u00f3wnie\u017c zbi\u00f3r pomocy naukowych: mapy, globusy, przyrz\u0105dy matematyczne, mechaniczne przyrodnicze, zbiory etnograficzne oraz znaleziska archeologiczne. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c tabliczki woskowe z XIII lub XIV w. oraz sk\u00f3ry w\u0119\u017cy, laska a napisami runicznymi, urny wykopane w okolicach Torunia. By\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c ofiarowany przez Marcina Kopernika- toru\u0144skiego lekarza – szkielet ludzki do nauki anatomii. <\/p>\n\n\n\n

Wg opisu Petera Jaenichena, Notitia\nBibliothecae Thorunensis\u2026,<\/em> z 1723 roku, za wej\u015bciem do biblioteki, po\nprawej stronie, sta\u0142a wielka skrzynia, trzycz\u0119\u015bciowa, pokryta zielonym kolorem\ni oznaczona literami A, B, C. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza posiada\u0142a trzy przedzia\u0142y, z\nkt\u00f3rych \u015brodkowy by\u0142 przeznaczony dla globus\u00f3w matematycznych. Cz\u0119\u015b\u0107 B\nzawiera\u0142a dwie przegrody, gdzie przechowywano mniejsze i wi\u0119ksze szkielety. W\ntrzeciej za\u015b umieszczono instrumenty matematyczne i in. Nad skrzyni\u0105 zawieszono\ntablice geograficzne. W zbiorach kunstkamery znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sk\u00f3ry\nw\u0119\u017cy, pami\u0105tki z Indii, liczne elementy stroj\u00f3w wydobyte podczas prac\narcheologicznych na terenie miasta i okolic.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z koncepcj\u0105 Strobanda nowocze\u015bnie urz\u0105dzona biblioteka z bogat\u0105 dekoracj\u0105 malarsk\u0105, stanowi\u0142a jednocze\u015bnie ksi\u0119gozbi\u00f3r i gabinet pomocy naukowych dla uczni\u00f3w i profesor\u00f3w a tak\u017ce pe\u0142ni\u0142a funkcje biblioteki publicznej dla mieszka\u0144c\u00f3w Torunia. <\/p>\n\n\n\n

Wybrana literatura:<\/p>\n\n\n\n