{"id":5794,"date":"2020-02-07T08:20:24","date_gmt":"2020-02-07T07:20:24","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5794"},"modified":"2022-01-16T13:20:00","modified_gmt":"2022-01-16T12:20:00","slug":"krakow-muzeum-fizjograficzne-towarzystwa-naukowego-krakowskiego-i-akademii-umiejetnosci-w-krakowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5794","title":{"rendered":"Krak\u00f3w, Muzeum Fizjograficzne Towarzystwa Naukowego Krakowskiego i Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie"},"content":{"rendered":"\n

Towarzystwo Naukowe Krakowskie zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w 1815 roku, w 1852 roku zawieszone, ponownie reaktywowane jako Cesarsko-Kr\u00f3lewskie Towarzystwo Naukowe Krakowskie w 1857 roku. Za dat\u0119 powstania zbior\u00f3w przyj\u0105\u0107 mo\u017cna rok 1858, gdy na wniosek Stefana Kuczy\u0144skiego, profesora UJ, Towarzystwo zwi\u0105zane z t\u0105 uczelni\u0105, zacz\u0119\u0142o gromadzi\u0107 obiekty przyrodnicze. Wymieniano w\u00f3wczas m. in. ko\u015bci zwierz\u0105t kopalnych i zbi\u00f3r owad\u00f3w polskiego zoologa, biologa, ornitologa, badacza fauny Karpat Stanis\u0142awa Pietruskiego. Ju\u017c w 1859 roku na jednym z posiedze\u0144 Towarzystwa dyskutowano na temat za\u0142o\u017cenia muzeum przyrodniczego. <\/p>\n\n\n\n

W 1865 roku polski przyrodnik,\nornitolog, cz\u0142onek korespondent Towarzystwa, Kazimierz Wodzicki podarowa\u0142 zgromadzony\nzbi\u00f3r ptak\u00f3w polskich. W tym samym roku TNK powsta\u0142a Komisja Fizjograficzna,\nkt\u00f3rej celem mia\u0142o by\u0107 opracowanie opisu wszystkich ziem polskich w dziedzinie\nzoologii, zamierzano obj\u0105\u0107 wszystkie grupy zwierz\u0105t. W rezultacie, z powod\u00f3w\nfinansowych, badania obj\u0119\u0142y tereny \u201eKr\u00f3lestwa Galicji i Lodomerii oraz w.\nKsi\u0119stwa Krakowskiego\u201d. W Komisji dzia\u0142ali g\u0142\u00f3wnie pracownicy wy\u017cszych uczelni\ni nauczyciele gimnazj\u00f3w, byli te\u017c duchowni, lekarze, urz\u0119dnicy, w\u0142a\u015bciciele\nziemscy, zamieszkuj\u0105cy zw\u0142aszcza Galicj\u0119. Z inicjatywy Maksymiliana\nSi\u0142y-Nowickiego, jednego z prekursor\u00f3w ruchu ochrony przyrody (w tym ochrony\ntakich zwierz\u0105t, jak \u015bwistak czy kozica) utworzona zosta\u0142a Sekcja Zoologiczna. <\/p>\n\n\n\n

\"\"

Sala ze zbiorami ssak\u00f3w kopalnych, Polska Akademia Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie przy ulicy S\u0142awkowskiej, NAC <\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aktywna dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa i badawcza\npowodowa\u0142a wzrost nap\u0142ywu dar\u00f3w przyrodniczych, w zwi\u0105zku z czym 7 grudnia 1865\nroku podj\u0119to decyzj\u0119 o konieczno\u015bci stworzenia Muzeum Fizjograficznego. Zbiory\nKomisji pocz\u0105tkowo gromadzono w Gabinecie Zoologicznym UJ przy ulicy \u015bw. Anny w\nKrakowie. Kolekcja muzealna obj\u0119\u0142a okazy zoologiczne i botaniczne, do kt\u00f3rych\ndo\u0142\u0105czono z czasem zbi\u00f3r minera\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W 1870 r. Muzeum otrzyma\u0142o pierwszy\nlokal, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 na poddaszu budynku Towarzystwa przy ul. S\u0142awkowskiej\n17. Zakupiono szaf\u0119 entomologiczn\u0105, niezb\u0119dny sprz\u0119t i kilkaset s\u0142oj\u00f3w\nszklanych ro\u017cnej wielko\u015bci do przechowywania zbior\u00f3w \u201emokrych\u201d, a zw\u0142aszcza\nryb, p\u0142az\u00f3w, gad\u00f3w i paj\u0105k\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

W 1872 TNK zosta\u0142o przekszta\u0142cone w Akademi\u0119 Umiej\u0119tno\u015bci. Dwa lata p\u00f3\u017aniej w celu \u201e\u2026skatalogowania przedmiot\u00f3w i utrzymania ich w dobrym stanie a tak\u017ce u\u0142atwienia przynajmniej w pewnych godzinach [dost\u0119pu] do zbior\u00f3w\u201d, postanowiono ustanowi\u0107 funkcj\u0119 kustosza. Pierwszym opiekunem zbior\u00f3w muzeum by\u0142 geolog i entomolog Stanis\u0142aw Zar\u0119czny, od kt\u00f3rego Komisja oczekiwa\u0142a, \u017ce \u201e \u2026w ci\u0105gu roku 1874 zbiory te tak uporz\u0105dkuje, \u017ce b\u0119d\u0105 one mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 do u\u017cytku cz\u0142onk\u00f3w Akademii i uczonej publiczno\u015bci\u201d. Rok p\u00f3\u017aniej do prac pomocniczych, przy porz\u0105dkowaniu zbior\u00f3w faunistycznych, zatrudniono 16-letniego gimnazjalist\u0119 W\u0142adys\u0142awa Kulczy\u0144skiego. <\/p>\n\n\n\n

W 1880 etatowym kustoszem Muzeum zosta\u0142, polski zoolog, podr\u00f3\u017cnik i badacz Ameryki Po\u0142udniowej, Konstanty Jelski. Muzeum sta\u0142o si\u0119 now\u0105, samodzieln\u0105 jednostk\u0105 Komisji, funkcjonuj\u0105c\u0105 na prawach sekcji. Porz\u0105dkowaniem zbior\u00f3w wraz z kustoszem zajmowali si\u0119 wolontariusze oraz dwaj stypendy\u015bci, delegowani do tego celu przez Akademi\u0119. Stypendy\u015bci otrzymywali zapomog\u0119 miesi\u0119czn\u0105 i pracowali 10 godzin w tygodniu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Sala ze zbiorami ssak\u00f3w krajowych, Polska Akademia Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie przy ulicy S\u0142awkowskiej, NAC <\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Muzeum sta\u0142o si\u0119 ostatecznie wa\u017cnym o\u015brodkiem badawczym i dokumentacyjnym w zakresie przyrody ojczystego kraju i zgrupowa\u0142o cenne kolekcje zoologiczne, botaniczne i geologiczne, m.in.: zielniki, zbi\u00f3r ptak\u00f3w krajowych hrabiego Wodzickiego, bogate zbiory geologiczne i paleontologiczne wraz z materia\u0142ami do Atlasu Geologicznego Galicji, zbi\u00f3r minera\u0142\u00f3w chilijskich z dwoma wielkimi meteorytami z pustyni Atakama, rudy miedzi oraz rodzimki z\u0142ota, srebra i bizmutu (pierwiastek chemiczny, kruchy metal o srebrnym po\u0142ysku z r\u00f3\u017cowymi refleksami), podarowane przez Ignacego Domejk\u0119, pozyskano r\u00f3wnie\u017c zbi\u00f3r motyli Stanis\u0142awa Klemensiewicza, a tak\u017ce zielniki oraz kolekcj\u0119 entomologiczn\u0105 i malakologiczn\u0105 (dzia\u0142 zoologii zajmuj\u0105cy si\u0119 badaniem mi\u0119czak\u00f3w), jako dar Boles\u0142awa Kotuli. Zakupiono kolekcje zoologiczne i cenn\u0105 bibliotek\u0119 przyrodnicz\u0105 Antoniego Wagi i przej\u0119to \u2013 w ramach wymiany \u2013 zbiory b\u0142onk\u00f3wek razem z bibliotek\u0105 po generale Oktawiuszu Radoszkowskim z Muzeum Przyrodniczego w Poznaniu. <\/p>\n\n\n\n

Muzeum udost\u0119pniono zwiedzaj\u0105cym w 1888 roku, a dwa lata p\u00f3\u017aniej opublikowany zosta\u0142 pierwszy przewodnik muzealny. W 1894 roku osi\u0105gni\u0119cia AU by\u0142y prezentowane na Wystawie Krajowej we Lwowie. Po \u015bmierci K. Jelskiego (1896) kierownikiem Muzeum zosta\u0142 Kulczy\u0144ski, dr honoris causa UJ, \u015bwiatowego formatu arachnolog,\u00a0 autorytet w\u00a0 zakresie\u00a0 taksonomii\u00a0 i\u00a0 systematyki\u00a0 paj\u0105k\u00f3w, ponadto wyk\u0142adowca\u00a0 zoologii UJ i przez kilkadziesi\u0105t lat redaktor wydawnictw KF AU.<\/p>\n\n\n\n

Od roku 1897 na posiedzeniach Komisji\nporuszany by\u0142 cz\u0119sto temat utworzenia w Krakowie krajowego muzeum\nprzyrodniczego. Gor\u0105cym jego zwolennikiem by\u0142 entomolog Stefan Stobiecki, wg\njego projektu muzeum mia\u0142o by\u0107 wzorowane na istniej\u0105cych w Wiedniu, Pradze, Budapeszcie.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1910 \u2013 1914 nast\u0105pi\u0142a rozbudowa gmachu AU z nowymi pomieszczeniami Muzeum Fizjograficznego na najwy\u017cszej kondygnacji, a w 1922 roku, w nowych przestrzeniach, zosta\u0142a ponownie otwarta wystawa przyrodnicza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Sala ze zbiorami zoologicznymi. Polska Akademia Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie przy ulicy S\u0142awkowskiej, NAC <\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po \u015bmierci W. Kulczy\u0144skiego (1919), w\nwyniku konkursu rozpisanego przez PAU (powsta\u0142\u0105 z przekszta\u0142cenia AU), dyrektorem\nMuzeum Fiozjograficznego zostaje Jan Stach – entomolog i paleoteriolog. W 1929\nroku zbiory Muzeum wzbogaci\u0142y si\u0119 o unikalny, licz\u0105cy ok.30 tys. lat okaz\nnosoro\u017cca w\u0142ochatego ze Staruni. W 1945 roku plac\u00f3wka przyjmuje nazw\u0119 Muzeum\nPrzyrodnicze PAU i kierowane jest nadal przez J. Stacha. W latach 1952 \u2013 1953 po\nutworzeniu Polskiej Akademii Nauk (i zawieszeniu dzia\u0142alno\u015bci PAU) cz\u0119\u015b\u0107\nzoologiczna Muzeum zostaje w\u0142\u0105czona do Instytutu Zoologicznego PAN w Warszawie\njako jego oddzia\u0142 krakowski. Dwa pozosta\u0142e dzia\u0142y Muzeum zosta\u0142y w\u0142\u0105czone do\ninnych jednostek PAN. W 1960 r. kierownikiem oddzia\u0142u krakowskiego zostaje\nKazimierz Kowalski, kt\u00f3ry doprowadza do wy\u0142\u0105czenia oddzia\u0142u krakowskiego z IZ w\nWarszawie, jako samodzielnej plac\u00f3wki pod nazw\u0105 Zak\u0142ad Zoologii Systematycznej\nPAN.<\/p>\n\n\n\n

W 1989 roku podniesiono rang\u0119 plac\u00f3wki nadaj\u0105c jej obecn\u0105 nazw\u0119 Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierz\u0105t, kt\u00f3ry w 1992 zakupi\u0142 i adaptowa\u0142 budynek dawnej \u201e\u0141a\u017ani Rzymskiej\u201d przy ul. \u015bw. Sebastiana 9, z przeznaczeniem na ekspozycj\u0119, magazyny i pracownie obecnego Muzeum Przyrodniczego ISiEZ.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n\n\n\n