{"id":5077,"date":"2019-07-21T10:28:11","date_gmt":"2019-07-21T08:28:11","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5077"},"modified":"2021-05-27T11:27:31","modified_gmt":"2021-05-27T09:27:31","slug":"aldona-tolysz-muzeum-przemyslu-i-rolnictwa-w-warszawie-jedno-muzeum-wiele-instytucji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5077","title":{"rendered":"Aldona TO\u0141YSZ | Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie. Jedno muzeum &#8211; wiele instytucji"},"content":{"rendered":"\n<pre id=\"block-2c7d183c-37ef-492d-8fc5-31901cb756f9\" class=\"wp-block-preformatted\">21.07.2019 | <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n\n\n\n<p>Dzieje\nMuzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa (pocz\u0105tkowo Muzeum Przemys\u0142owe i Rolnicze, dalej:\nMPiR) w Warszawie s\u0105 znamienne dla polskiej kultury. Instytucja ta jak w\nsoczewce skupi\u0142a najistotniejsze problemy, zmieniaj\u0105ce si\u0119 obszary badawcze\noraz procesy zachodz\u0105ce w polskim muzealnictwie do 1918 roku, kontynuuj\u0105c swoj\u0105\ndzia\u0142alno\u015b\u0107 do 1939 roku. W wyniku niemieckiego nalotu bombowego gmach muzeum zosta\u0142\nzniszczony wraz z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 zgromadzonych zbior\u00f3w. Do czasu odzyskania przez\nPolsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci aktywno\u015b\u0107 wystawiennicza i naukowa muzeum by\u0142a inspiracj\u0105\ndo tworzenia nowych instytucji, zar\u00f3wno pod skrzyd\u0142ami MPiR, jak i jako\nniezale\u017cne plac\u00f3wki. Sama obecno\u015b\u0107 muzeum sk\u0142ania\u0142a do prezentowania tam kolekcji\nprzez osoby prywatne, kt\u00f3re cz\u0119sto swymi darami zasila\u0142y muzealne zbiory.\nNiniejszy tekst ma na celu przybli\u017cenie inicjatyw o charakterze muzealnym,\nkt\u00f3re w r\u00f3\u017cny, cz\u0119sto symboliczny spos\u00f3b powi\u0105zane by\u0142y z Muzeum Przemys\u0142u i\nRolnictwa.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"659\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Muzeum_Przemys\u0142u_i_Rolnictwa_w_Warszawie_1908-1024x659.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5078\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5078\" class=\"wp-image-5078\"\/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\"> <br>Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa ok. 1908, \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Muzeum_Przemys%C5%82u_i_Rolnictwa_w_Warszawie#\/media\/Plik:Muzeum_Przemys%C5%82u_i_Rolnictwa_w_Warszawie_1908.jpg\">Wikipedia<\/a><\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Muzeum zosta\u0142o za\u0142o\u017cone z inicjatywy historyka i dzia\u0142acza spo\u0142ecznego Jana Tadeusza ks. Lubomirskiego (1826-1908), przy wsp\u00f3\u0142udziale J\u00f3zefa hr. Zamoyskiego (1835\u20131878), chemika Jakuba Natansona (1832-1884) oraz Towarzystwa Zak\u0142ad\u00f3w \u017byrardowskich \u201eHille &amp; Dietrich\u201d <a href=\"#_edn1\">[1]<\/a>. <a href=\"http:\/\/mbc.cyfrowemazowsze.pl\/dlibra\/docmetadata?id=21743&amp;from=latest\">Statut muzeum<\/a> zosta\u0142 zatwierdzony w 1875 roku przez Komitet ds. Kr\u00f3lestwa Polskiego, a instytucja znajdowa\u0142a si\u0119 \u201ew zawiadywaniu\u201d Departamentu Handlu i Przemys\u0142u \u00f3wczesnego Ministerstwa Finans\u00f3w <a href=\"#_edn2\">[2]<\/a>. Utrzymanie muzeum pozostawa\u0142o natomiast w gestii za\u0142o\u017cycieli, a \u017ar\u00f3d\u0142em finansowania, opr\u00f3cz sk\u0142adek cz\u0142onkowskich, by\u0142y wystawy, odczyty, prezentacje okaz\u00f3w i wynalazk\u00f3w oraz ewentualne donacje <a href=\"#_edn3\">[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Celem muzeum by\u0142o, zgodnie z \u00a71 ustawy, \u201edanie przemys\u0142owcom, rzemie\u015blnikom i gospodarzom wiejskim, mo\u017cno\u015b\u0107 pogl\u0105dowego studjowania przedmiot\u00f3w, dotycz\u0105cych ich zawodowych zatrudnieni, tudzie\u017c obznajmiania si\u0119 z ulepszonymemi sposobami produkcyi i badania technicznego\u201d. Zadanie to umo\u017cliwia\u0107 mia\u0142y zbiory w\u0142asne muzeum zwi\u0105zane z rzemios\u0142em, przemys\u0142em i rolnictwem. Zamierzano stworzy\u0107: \u201ea) zbiory mineralogiczne, botaniczne i zoologiczne (\u2026); b) zbi\u00f3r machin, przyrz\u0105d\u00f3w, narz\u0119dzi oraz plan\u00f3w i rysunk\u00f3w przedmiot\u00f3w (\u2026); c) zbiory produkt\u00f3w rolnictwa oraz wyrob\u00f3w fabrycznych i przemys\u0142u rzemie\u015blniczego\u201d [Ustawa 1900: 6-7] <a href=\"#_edn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"681\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045171-1024x681.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5079\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5079\" class=\"wp-image-5079\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045171-1024x681.jpg 1024w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045171-300x199.jpg 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045171-768x511.jpg 768w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045171-500x332.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\"><br><br>Warszawa. Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, ekspozycja sztuki orientalnej. Widoczne dary P. Boczkowskiego i J\u00f3zefa Czakiego. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"http:\/\/cyfrowe.mnw.art.pl\/dmuseion\/docmetadata?id=25578&amp;show_nav=true\">Cyfrowe MNW<\/a><\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Jednym z zasadniczych zada\u0144 MPiR mia\u0142o by\u0107 zgromadzenie odpowiedniej kolekcji, kt\u00f3ra mog\u0142aby pom\u00f3c w realizacji misji instytucji. Z tego wzgl\u0119du, w pierwszych latach konieczno\u015b\u0107 stworzenia w\u0142asnych zbior\u00f3w traktowano jako zadanie priorytetowe. Wprawdzie muzeum doskwiera\u0142 brak stosownej siedziby, jednak jak pisa\u0142 dziennikarz \u201ePrzegl\u0105du Tygodniowego\u201d \u201e(\u2026) najpilniejsz\u0105 [jest] zebranie jak najpr\u0119dsze kolekcyj i zbior\u00f3w, aby one jako widome instytucyi reprezentantki, pobudzaj\u0105c ci\u0105gle my\u015bl og\u00f3\u0142u do nowych wysi\u0142k\u00f3w, sta\u0142y si\u0119 \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy [komitetem] \u2013 a powszechno\u015bci\u0105\u201d [Przegl\u0105d Tygodniowy 1875: 422]. Szeroko zakre\u015blona dziedzina, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a plac\u00f3wka sk\u0142ania\u0142a do stwierdzenia, \u017ce \u201e(\u2026) lepiej zb\u0142\u0105dzi\u0107 obfito\u015bci\u0105 nadsy\u0142ek, pozostawiaj\u0105c wyb\u00f3r specjalistom, kt\u00f3rzy stan\u0105 na czele, ni\u017c pokaza\u0107 si\u0119 nieu\u017cytym i sk\u0105pym\u201d, co w pierwszych latach funkcjonowania muzeum znalaz\u0142o swoje odzwierciedlenie [Przegl\u0105d Tygodniowy 1875: 422]. W wynaj\u0119tym lokalu przy pl. Krasi\u0144skich zgromadzono ok. 2.000 okaz\u00f3w z dziedziny przemys\u0142u i rolnictwa, przewa\u017cnie dar\u00f3w. Rok po inauguracji muzeum otwarto pierwsz\u0105 pracowni\u0119 naukow\u0105, bibliotek\u0119, zorganizowano kursy rysunkowe oraz zorganizowano pierwsz\u0105 wystaw\u0119. Aktywno\u015b\u0107 ta dosy\u0107 szybko zdominowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, a szczeg\u00f3lnie znaczenie mia\u0142a organizacja wystaw i pokaz\u00f3w, stanowi\u0105cych wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o dochod\u00f3w dla instytucji. <\/p>\n\n\n\n<p>W 1880 roku, po zakupie i przebudowie dawnego klasztoru benedykty\u0144skiego przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66 <a href=\"#_edn5\">[5]<\/a>, muzeum uzyska\u0142o w\u0142asny gmach, co pozwala\u0142o na pe\u0142niejsz\u0105 realizacj\u0119 zakre\u015blonych w ustawie zada\u0144. Jak pisano w ksi\u0119dze rocznicowej: \u201eStopniowo w murach Muzeum znalaz\u0142y przytu\u0142ek i schronienie prawie wszystkie stowarzyszenia, instytucye i wydawnictwa, maj\u0105ce na celu rozw\u00f3j pracy spo\u0142ecznej na wszystkich polach, korzystaj\u0105c przytem ze strony Muzeum z rozmaitych u\u0142atwie\u0144 i udogodnie\u0144\u201d [Dwudziestopi\u0119ciolecie 1901: 8]. Muzeum zacz\u0119\u0142o zatem zbiera\u0107 w swoich progach nie tylko obiekty, ale i inicjatywy.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"682\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045181-1024x682.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5080\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5080\" class=\"wp-image-5080\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045181-1024x682.jpg 1024w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045181-300x200.jpg 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045181-768x511.jpg 768w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045181-500x333.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\"><br>Warszawa. Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, ekspozycja rzemios\u0142a artystycznego. Widoczna szafa ze zbiorami kowalstwa artystycznego z zapisu Romana Szewczykowskiego. 1905. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"http:\/\/cyfrowe.mnw.art.pl\/dmuseion\/docmetadata?id=25579&amp;show_nav=true&amp;full_screen=true#full_screen\">Cyfrowe MNW<\/a><\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>W 1890 roku w salach muzealnych otwarta zosta\u0142a Sta\u0142a Wystawa Pr\u00f3b i Wzor\u00f3w (Towar\u00f3w Eksportowych), zarz\u0105dzana przez za\u0142o\u017cone z inicjatywy in\u017cyniera i przemys\u0142owca W\u0142adys\u0142awa Ki\u015bla\u0144skiego (1841-1920) Oddzia\u0142 Warszawskiego Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemys\u0142u i Handlu (1884). Przypomina\u0142a ona gie\u0142d\u0119, na kt\u00f3rej prezentowane by\u0142y przez wystawc\u00f3w wzory, pr\u00f3by, fotografie, rysunki, albumy, cenniki, katalogi czy reklamy. Sta\u0142a ekspozycja, przyci\u0105gaj\u0105ca pocz\u0105tkowo t\u0142umy zwiedzaj\u0105cych, ze wzgl\u0119du na powtarzalno\u015b\u0107 okaz\u00f3w i permanentny charakter ekspozycji z czasem straci\u0142a na popularno\u015bci i zosta\u0142a zamkni\u0119ta w 1899 roku [Dwudziestopi\u0119ciolecie 1901: 9].<\/p>\n\n\n\n<p>Zdecydowanie wa\u017cniejsz\u0105 inicjatyw\u0105 podj\u0119t\u0105 przez dzia\u0142aj\u0105ce przy MPiR Towarzystwo by\u0142o za\u0142o\u017cenie Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki stosowanej. Zosta\u0142o ono zatwierdzone w 1891 roku i zaj\u0119\u0142o sale u\u017cytkowane wcze\u015bniej przez Sta\u0142\u0105 Wystaw\u0119. D\u0142ugotrwa\u0142a symbioza obu instytucji spowodowa\u0142a, \u017ce cz\u0119sto uto\u017csamiano je ze sob\u0105 tym bardziej, \u017ce MPiR przekaza\u0142o w depozyt cze\u015b\u0107 swoich zbior\u00f3w, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y do stworzenia sta\u0142ej ekspozycji, otwartej dla zwiedzaj\u0105cych w 1893 roku. Zysk w tym przypadku by\u0142 obop\u00f3lny &#8211;&nbsp; MPiR mog\u0142o skupi\u0107 si\u0119 na prowadzeniu dzia\u0142alno\u015bci naukowej i wystawienniczej, podczas gdy \u201esiostrzana\u201d instytucja przej\u0119\u0142a prowadzenie warsztat\u00f3w i zaj\u0119\u0107 dydaktycznych z dziedziny rzemios\u0142a oraz odpowiada\u0142a za sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0119 i systematyczne powi\u0119kszanie zbior\u00f3w. Od 1906 roku, w zwi\u0105zku z rozrastaj\u0105cymi si\u0119 zbiorami i zakresem dzia\u0142alno\u015bci Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki stosowanej, podj\u0119\u0142o ono poszukiwania nowej, dogodniejszej siedziby, co nast\u0105pi\u0142o trzy lata p\u00f3\u017aniej [D\u0142utek 2011]. <\/p>\n\n\n\n<p>Zbiory Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki stosowanej nie by\u0142o jedyn\u0105 kolekcj\u0105 korzystaj\u0105c\u0105 pod koniec XIX wieku z go\u015bciny w gmachu przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66. W 1896 roku, dzi\u0119ki porozumieniu mi\u0119dzy Gronem Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Etnografii a Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa muzeum otrzyma\u0142o kolekcj\u0119 etnograficzn\u0105 (1902), stworzon\u0105 w 1888 roku z inicjatywy Komitetu Organizacyjnego Muzeum Etnograficznego, a eksponowan\u0105 wcze\u015bniej przy Ogrodzie Zoologicznym <a href=\"#_edn6\">[6]<\/a>. Sta\u0142a wystawa etnograficzna, wraz ze sta\u0142\u0105 wystaw\u0105 zbior\u00f3w MPiR, zosta\u0142a otwarta w 1905 roku. Jak pisa\u0142 \u00f3wczesny dyrektor plac\u00f3wki, J\u00f3zef Leski, \u201eR\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 (\u2026) potrzeb kulturalnych spo\u0142ecze\u0144stwa naszego, jak i otrzymanych przez muzeum dar\u00f3w, spowodowa\u0142y, \u017ce zbiory muzealne w obecnym stanie przedstawiaj\u0105 wielk\u0105 rozmaito\u015b\u0107\u201d [Leski 1905: 3]. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na nie okazy reprezentuj\u0105ce nauki \u015bcis\u0142e, rzemios\u0142o, przemys\u0142, sztuk\u0119 stosowan\u0105, rolnictwo, krajoznawstwo, archeologi\u0119 <a href=\"#_edn7\">[7]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Pod skrzyd\u0142ami Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa rozwin\u0119\u0142y si\u0119 zatem dwie instytucje, kt\u00f3re da\u0142y pocz\u0105tek Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki Stosowanej, przekszta\u0142conemu p\u00f3\u017aniej w Instytut Naukowy Rzemie\u015blniczy im. Pierwszego Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (1936), a tak\u017ce Muzeum Etnograficznemu (1921) <a href=\"#_edn8\">[8]<\/a>.&nbsp; MPiR powi\u0105za\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c z innymi inicjatywami. W 1881 roku muzeum zorganizowa\u0142o m.in. <em>Wystaw\u0119 ogrodnicz\u0105<\/em>, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 dla powo\u0142ania w Warszawie Towarzystwa Ogrodniczego (1884). Kilka lat p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142o ono z projektem za\u0142o\u017cenia Muzeum Ogrodniczego, kt\u00f3ry jednak nie doszed\u0142 do skutku.<\/p>\n\n\n\n<p>O tym, \u017ce Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa postrzegane by\u0142o jako przysta\u0144 dla zbior\u00f3w i kolekcji \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce w 1896 roku, po zamkni\u0119ciu <em>II Wystawy Higienicznej<\/em> w prasie sugerowano przekazanie okaz\u00f3w w\u0142a\u015bnie do tej instytucji <a href=\"#_edn9\">[9]<\/a>. Eksponaty z wystawy uleg\u0142y w znacznym stopniu rozproszeniu, jednak cz\u0119\u015b\u0107 z nich, w\u0142\u0105czona do Muzeum Etnograficznego w Warszawie przetrwa\u0142a \u2013 w gmachu przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66 \u2013 do 1939 roku. Dwa lata po organizacji ekspozycji powsta\u0142o Towarzystwo Higieniczne Warszawskie, kt\u00f3rego siedzib\u0105 na kilkana\u015bcie lat sta\u0142 si\u0119 budynek Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa. Ono r\u00f3wnie\u017c planowa\u0142o stworzenie zbior\u00f3w muzealnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w czasie kilkudziesi\u0119ciu lat swojej dzia\u0142alno\u015bci, by\u0142o \u015bwiadkiem narodzin kilku muze\u00f3w, patronem bada\u0144 naukowych oraz organizatorem licznych wystaw. Po przeniesieniu si\u0119 do nowej siedziby przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66 mo\u017cliwo\u015bci ekspozycyjne tej instytucji pozwoli\u0142y na stworzenia bazy dla kolekcji, kt\u00f3re w przeciwnym razie mog\u0142y ulec rozproszeniu. Do 1905 roku w gmachu muzeum zgromadzono m.in.<a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2254\"> Jana Kar\u0142owicza<\/a> i <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=1714\">Leopolda Janikowskiego<\/a> (zbiory Sta\u0142ej wystawy etnograficznej), J\u00f3zefa Czakiego (okazy dalekowschodnie), Piotra Boczkowskiego (kolekcja chi\u0144ska i mand\u017curska z Port Arthur, ob. L\u00fcshunkou), Kaliksta Jagmina i Adolfa Pawi\u0144skiego (zbiory archeologiczne), Karola Jurkiewicza (zbiory geologiczne), Romana Szewczykowskiego (zbiory rzemios\u0142a, Muzeum Rzemios\u0142a i Sztuki stosowanej). Dzia\u0142alno\u015b\u0107 MPiR, szczeg\u00f3lnie pod koniec XIX wieku wype\u0142nia\u0142a luk\u0119 w przestrzeni kulturalnej miasta, kt\u00f3re pomimo wzrostu ilo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w, rozwoju przemys\u0142u i handlu, poziomu edukacji czy infrastruktury mieszkaniowej, nie posiada\u0142o odpowiedniego zaplecza w postaci zbior\u00f3w publicznych. Jednocze\u015bnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 MPiR ilustruje r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, wielop\u0142aszczyznowo\u015b\u0107 i wzajemne powi\u0105zania pomi\u0119dzy tworzonymi w stolicy zbiorami. W cieniu jednej instytucji wielokrotnie kry\u0142y si\u0119 bowiem muzea lub ich projekty zakrojon\u0105 na mniejsz\u0105 skal\u0119. Zrozumienie tych relacji jest istotnym aspektem dla bada\u0144 nad histori\u0105 polskiego muzealnictwa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>Aldona To\u0142ysz<\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n<p>PRZYPISY:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref1\">[1]<\/a> Pierwszy monografista muzeum&nbsp; i jego wieloletni dyrektor J\u00f3zef Leski wzmiankuje jako wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycieli r\u00f3wnie\u017c przemys\u0142owc\u00f3w, finansist\u00f3w i w\u0142a\u015bcicieli ziemskich: Jana Bersona, Jana Gotlieba Bloch, Pelagi\u0119 hr. Branick\u0105 i W\u0142adys\u0142awa hr. Branickiego, Mieczys\u0142awa Epsteina, Ludwika hr. Krasi\u0144skiego, Leopolda Kronenberga, W\u0142adys\u0142awa Kronenberga, Wilhelma E. Rau, Henryka Reichmana, Karola Scheiblera, Feliksa hr. Soba\u0144skiego, Karola Szlenkera, Aleksandera Temlera, Juliusza Wertheima, Stanis\u0142awa Wo\u0142owskiego, Tomasza hr. Zamoyskiego i Jana Zawisz\u0119.<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref2\">[2]<\/a> Jednocze\u015bnie w ustawie podkre\u015blono, \u017ce mienie ruchome i nieruchome stanowi wy\u0142\u0105czn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Muzeum i mo\u017ce zosta\u0107 odst\u0105pione innej instytucji.&nbsp; Zapis ten mia\u0142 naturalnie chroni\u0107 zgromadzone okazy przed konfiskat\u0105 i wywiezieniem ich do Rosji.<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref3\">[3]<\/a> Na temat historii Muzeum zob. Bibliografia.<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref4\">[4]<\/a> Brzmienie ustawy z 1900 roku&nbsp; nie r\u00f3\u017cni si\u0119 zbytnio od przyj\u0119tej w 1875 roku (Przegl\u0105d Tygodniowy: 1875, 421-422).<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref5\">[5]<\/a> Wcze\u015bniej m.in. siedziba Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych.<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref6\">[6]<\/a> Zamkni\u0119cie Ogrodu Zoologicznego spowodowa\u0142o przeniesienie zbior\u00f3w najpierw do Muzeum Ornitologicznego Branickich, a nast\u0119pnie do Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa.&nbsp;<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref7\">[7]<\/a> Opisane przez Leskiego zbiory obejmuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ekspozycj\u0119 Muzeum Rzemios\u0142a i Sztuki stosowanej, jako cz\u0119\u015bci Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa.<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref8\">[8]<\/a> W ramach Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa funkcjonowa\u0142o tak\u017ce Muzeum rolnictwa (1924) oraz Muzeum Przemys\u0142u i Techniki (1929-1936).<br><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref9\">[9]<\/a> \u201eKo\u0142atano podobno do zarz\u0105du Muzeum przemys\u0142u i rolnictwa o u\u017cyczenie chocia\u017cby jednej ma\u0142ej salki, ale otrzymano odpowied\u017a odmown\u0105, bo gmach jest za szczup\u0142y (\u2026)\u201d, [Wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce] <em>Muzeum hygieniczne<\/em>, Gazeta Przemys\u0142owo-Rzemie\u015blnicza 1896, r. 13, nr 43, s. 342.<\/p>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n<p>BIBLIOGRAFIA:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.rcin.org.pl\/dlibra\/docmetadata?id=26649&amp;from=publication\"><em>Dwudziestopi\u0119ciolecie Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie<\/em><\/a>: 1875-1900, Warszawa: Druk. i Litografia Jana Cotty 1901.<br>[Organizacja Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa], \u201ePrzegl\u0105d Tygodniowy\u201d, 1875, nr 36, s. 421-422.<br><a href=\"http:\/\/bc.wbp.lublin.pl\/dlibra\/docmetadata?id=10976&amp;from=publication\"><em>Ustawa Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie<\/em><\/a>, Warszawa: Druk Rubieszewskiego i Wrotnowskiego 1900.<br>[Wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce] <em>Muzeum hygieniczne<\/em>, Gazeta Przemys\u0142owo-Rzemie\u015blnicza 1896, r. 13, nr 43, s. 342.<br>D\u0142utek Maria, 2011. <em>Warszawskie Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki Stosowanej. Rys historyczny<\/em>, [w:] red. D\u0142utek Maria, <em>W kr\u0119gu sztuki przedmiot\u00f3w. Studia ofiarowane Profesor Irenie Huml przez przyjaci\u00f3\u0142, koleg\u00f3w i uczni\u00f3w<\/em>, Warszawa: IS PAN, Muzeum Mazowieckie w P\u0142ocku, s. 275-289.<br>Koperska Teresa, \u0141ukomska El\u017cbieta 1973. <em>Bibliografia do dziej\u00f3w Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa za lata 1875-1939<\/em>, Warszawa : Pa\u0144st.Wydaw. Rolnicze i Le\u015bne.<br>Leski J\u00f3zef, 1905. <em>Zbiory Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie<\/em>, Warszawa: Fr. Karpi\u0144ski.<\/p>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><strong>Aldona&nbsp;To\u0142ysz<\/strong><br>Absolwentka Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu&nbsp;(specjalizacje: Muzealnictwo, Konserwatorstwo). Praca magisterska napisana pod kierunkiem&nbsp;dr. hab. Tomasza F. de Rosseta prof. UMK, pt.&nbsp;<em>Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna we wsp\u00f3\u0142czesnym muzeum<\/em>.&nbsp;<em>Polskie zbiory publiczne<\/em>&nbsp;otrzyma\u0142a wyr\u00f3\u017cnienie imienia prof. Jerzego Frycza. Absolwentka&nbsp;Podyplomowego Studium Muzealniczego na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie doktorantka w&nbsp;dziedzinie Nauk o sztuce, w Zak\u0142adzie Muzealnictwa.&nbsp;Praca doktorska dotycz\u0105ca kolekcjonerstwa sztuki nowoczesnej w Polsce, Czechach i na S\u0142owacji, przygotowywana jest pod kierunkiem dr. hab.&nbsp;Tomasza F. de Rosseta, prof.&nbsp;UMK.<br>Wykonawczyni projektu &#8222;Muzeum w polskiej kulturze pami\u0119ci&#8230;&#8221;, redaktorka ksi\u0105\u017cek naukowych i autorka licznych artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych muzealnictwu i wystawiennictwu.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>21.07.2019 | Dzieje Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa (pocz\u0105tkowo Muzeum Przemys\u0142owe i Rolnicze, dalej: MPiR) w Warszawie s\u0105 znamienne dla polskiej kultury. Instytucja ta jak w soczewce skupi\u0142a najistotniejsze problemy, zmieniaj\u0105ce si\u0119 obszary badawcze oraz procesy zachodz\u0105ce w polskim muzealnictwie do 1918 roku, kontynuuj\u0105c swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 do 1939 roku. W wyniku niemieckiego nalotu bombowego gmach muzeum&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5078,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-5077","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Muzeum_Przemys\u0142u_i_Rolnictwa_w_Warszawie_1908-e1563698251554.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Muzeum_Przemys\u0142u_i_Rolnictwa_w_Warszawie_1908-e1563698251554.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=60\" rel=\"category\">Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<a data-share=\"facebook\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5077\" class=\"tb-facebook-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-facebook-f\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"twitter\" href=\"https:\/\/twitter.com\/share?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5077\" class=\"tb-twiiter-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-twitter\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"linkedin\" href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/shareArticle?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5077\" class=\"tb-linkedin-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-linkedin-in\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"<p><!-- wp:preformatted --><\/p>\n<pre id=\"block-2c7d183c-37ef-492d-8fc5-31901cb756f9\" class=\"wp-block-preformatted\">21.07.2019 | <img src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n<p><!-- \/wp:preformatted --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Dzieje<br \/>\nMuzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa (pocz\u0105tkowo Muzeum Przemys\u0142owe i Rolnicze, dalej:<br \/>\nMPiR) w Warszawie s\u0105 znamienne dla polskiej kultury. Instytucja ta jak w<br \/>\nsoczewce skupi\u0142a najistotniejsze problemy, zmieniaj\u0105ce si\u0119 obszary badawcze<br \/>\noraz procesy zachodz\u0105ce w polskim muzealnictwie do 1918 roku, kontynuuj\u0105c swoj\u0105<br \/>\ndzia\u0142alno\u015b\u0107 do 1939 roku. W wyniku niemieckiego nalotu bombowego gmach muzeum zosta\u0142<br \/>\nzniszczony wraz z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 zgromadzonych zbior\u00f3w. Do czasu odzyskania przez<br \/>\nPolsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci aktywno\u015b\u0107 wystawiennicza i naukowa muzeum by\u0142a inspiracj\u0105<br \/>\ndo tworzenia nowych instytucji, zar\u00f3wno pod skrzyd\u0142ami MPiR, jak i jako<br \/>\nniezale\u017cne plac\u00f3wki. Sama obecno\u015b\u0107 muzeum sk\u0142ania\u0142a do prezentowania tam kolekcji<br \/>\nprzez osoby prywatne, kt\u00f3re cz\u0119sto swymi darami zasila\u0142y muzealne zbiory.<br \/>\nNiniejszy tekst ma na celu przybli\u017cenie inicjatyw o charakterze muzealnym,<br \/>\nkt\u00f3re w r\u00f3\u017cny, cz\u0119sto symboliczny spos\u00f3b powi\u0105zane by\u0142y z Muzeum Przemys\u0142u i<br \/>\nRolnictwa.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:gallery {\"ids\":[5078],\"linkTo\":\"none\"} --><\/p>\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped\">\n<ul class=\"blocks-gallery-grid\">\n<li class=\"blocks-gallery-item\">\n<figure><img width=\"1024\" height=\"659\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Muzeum_Przemys\u0142u_i_Rolnictwa_w_Warszawie_1908-1024x659.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5078\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5078\" class=\"wp-image-5078\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa ok. 1908, \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Muzeum_Przemys%C5%82u_i_Rolnictwa_w_Warszawie#\/media\/Plik:Muzeum_Przemys%C5%82u_i_Rolnictwa_w_Warszawie_1908.jpg\">Wikipedia<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/figure>\n<p><!-- \/wp:gallery --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Muzeum zosta\u0142o za\u0142o\u017cone z inicjatywy historyka i dzia\u0142acza spo\u0142ecznego Jana Tadeusza ks. Lubomirskiego (1826-1908), przy wsp\u00f3\u0142udziale J\u00f3zefa hr. Zamoyskiego (1835\u20131878), chemika Jakuba Natansona (1832-1884) oraz Towarzystwa Zak\u0142ad\u00f3w \u017byrardowskich \u201eHille &amp; Dietrich\u201d <a href=\"#_edn1\">[1]<\/a>. <a href=\"http:\/\/mbc.cyfrowemazowsze.pl\/dlibra\/docmetadata?id=21743&amp;from=latest\">Statut muzeum<\/a> zosta\u0142 zatwierdzony w 1875 roku przez Komitet ds. Kr\u00f3lestwa Polskiego, a instytucja znajdowa\u0142a si\u0119 \u201ew zawiadywaniu\u201d Departamentu Handlu i Przemys\u0142u \u00f3wczesnego Ministerstwa Finans\u00f3w <a href=\"#_edn2\">[2]<\/a>. Utrzymanie muzeum pozostawa\u0142o natomiast w gestii za\u0142o\u017cycieli, a \u017ar\u00f3d\u0142em finansowania, opr\u00f3cz sk\u0142adek cz\u0142onkowskich, by\u0142y wystawy, odczyty, prezentacje okaz\u00f3w i wynalazk\u00f3w oraz ewentualne donacje <a href=\"#_edn3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Celem muzeum by\u0142o, zgodnie z \u00a71 ustawy, \u201edanie przemys\u0142owcom, rzemie\u015blnikom i gospodarzom wiejskim, mo\u017cno\u015b\u0107 pogl\u0105dowego studjowania przedmiot\u00f3w, dotycz\u0105cych ich zawodowych zatrudnieni, tudzie\u017c obznajmiania si\u0119 z ulepszonymemi sposobami produkcyi i badania technicznego\u201d. Zadanie to umo\u017cliwia\u0107 mia\u0142y zbiory w\u0142asne muzeum zwi\u0105zane z rzemios\u0142em, przemys\u0142em i rolnictwem. Zamierzano stworzy\u0107: \u201ea) zbiory mineralogiczne, botaniczne i zoologiczne (\u2026); b) zbi\u00f3r machin, przyrz\u0105d\u00f3w, narz\u0119dzi oraz plan\u00f3w i rysunk\u00f3w przedmiot\u00f3w (\u2026); c) zbiory produkt\u00f3w rolnictwa oraz wyrob\u00f3w fabrycznych i przemys\u0142u rzemie\u015blniczego\u201d [Ustawa 1900: 6-7] <a href=\"#_edn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:gallery {\"ids\":[5079],\"linkTo\":\"none\"} --><\/p>\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped\">\n<ul class=\"blocks-gallery-grid\">\n<li class=\"blocks-gallery-item\">\n<figure><img width=\"1024\" height=\"681\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045171-1024x681.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5079\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5079\" class=\"wp-image-5079\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">\n<p>Warszawa. Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, ekspozycja sztuki orientalnej. Widoczne dary P. Boczkowskiego i J\u00f3zefa Czakiego. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"http:\/\/cyfrowe.mnw.art.pl\/dmuseion\/docmetadata?id=25578&amp;show_nav=true\">Cyfrowe MNW<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/figure>\n<p><!-- \/wp:gallery --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Jednym z zasadniczych zada\u0144 MPiR mia\u0142o by\u0107 zgromadzenie odpowiedniej kolekcji, kt\u00f3ra mog\u0142aby pom\u00f3c w realizacji misji instytucji. Z tego wzgl\u0119du, w pierwszych latach konieczno\u015b\u0107 stworzenia w\u0142asnych zbior\u00f3w traktowano jako zadanie priorytetowe. Wprawdzie muzeum doskwiera\u0142 brak stosownej siedziby, jednak jak pisa\u0142 dziennikarz \u201ePrzegl\u0105du Tygodniowego\u201d \u201e(\u2026) najpilniejsz\u0105 [jest] zebranie jak najpr\u0119dsze kolekcyj i zbior\u00f3w, aby one jako widome instytucyi reprezentantki, pobudzaj\u0105c ci\u0105gle my\u015bl og\u00f3\u0142u do nowych wysi\u0142k\u00f3w, sta\u0142y si\u0119 \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy [komitetem] \u2013 a powszechno\u015bci\u0105\u201d [Przegl\u0105d Tygodniowy 1875: 422]. Szeroko zakre\u015blona dziedzina, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a plac\u00f3wka sk\u0142ania\u0142a do stwierdzenia, \u017ce \u201e(\u2026) lepiej zb\u0142\u0105dzi\u0107 obfito\u015bci\u0105 nadsy\u0142ek, pozostawiaj\u0105c wyb\u00f3r specjalistom, kt\u00f3rzy stan\u0105 na czele, ni\u017c pokaza\u0107 si\u0119 nieu\u017cytym i sk\u0105pym\u201d, co w pierwszych latach funkcjonowania muzeum znalaz\u0142o swoje odzwierciedlenie [Przegl\u0105d Tygodniowy 1875: 422]. W wynaj\u0119tym lokalu przy pl. Krasi\u0144skich zgromadzono ok. 2.000 okaz\u00f3w z dziedziny przemys\u0142u i rolnictwa, przewa\u017cnie dar\u00f3w. Rok po inauguracji muzeum otwarto pierwsz\u0105 pracowni\u0119 naukow\u0105, bibliotek\u0119, zorganizowano kursy rysunkowe oraz zorganizowano pierwsz\u0105 wystaw\u0119. Aktywno\u015b\u0107 ta dosy\u0107 szybko zdominowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, a szczeg\u00f3lnie znaczenie mia\u0142a organizacja wystaw i pokaz\u00f3w, stanowi\u0105cych wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o dochod\u00f3w dla instytucji. <\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>W 1880 roku, po zakupie i przebudowie dawnego klasztoru benedykty\u0144skiego przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66 <a href=\"#_edn5\">[5]<\/a>, muzeum uzyska\u0142o w\u0142asny gmach, co pozwala\u0142o na pe\u0142niejsz\u0105 realizacj\u0119 zakre\u015blonych w ustawie zada\u0144. Jak pisano w ksi\u0119dze rocznicowej: \u201eStopniowo w murach Muzeum znalaz\u0142y przytu\u0142ek i schronienie prawie wszystkie stowarzyszenia, instytucye i wydawnictwa, maj\u0105ce na celu rozw\u00f3j pracy spo\u0142ecznej na wszystkich polach, korzystaj\u0105c przytem ze strony Muzeum z rozmaitych u\u0142atwie\u0144 i udogodnie\u0144\u201d [Dwudziestopi\u0119ciolecie 1901: 8]. Muzeum zacz\u0119\u0142o zatem zbiera\u0107 w swoich progach nie tylko obiekty, ale i inicjatywy.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:gallery {\"ids\":[5080],\"linkTo\":\"none\"} --><\/p>\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped\">\n<ul class=\"blocks-gallery-grid\">\n<li class=\"blocks-gallery-item\">\n<figure><img width=\"1024\" height=\"682\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/di1045181-1024x682.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5080\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5080\" class=\"wp-image-5080\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Warszawa. Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, ekspozycja rzemios\u0142a artystycznego. Widoczna szafa ze zbiorami kowalstwa artystycznego z zapisu Romana Szewczykowskiego. 1905. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"http:\/\/cyfrowe.mnw.art.pl\/dmuseion\/docmetadata?id=25579&amp;show_nav=true&amp;full_screen=true#full_screen\">Cyfrowe MNW<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/figure>\n<p><!-- \/wp:gallery --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>W 1890 roku w salach muzealnych otwarta zosta\u0142a Sta\u0142a Wystawa Pr\u00f3b i Wzor\u00f3w (Towar\u00f3w Eksportowych), zarz\u0105dzana przez za\u0142o\u017cone z inicjatywy in\u017cyniera i przemys\u0142owca W\u0142adys\u0142awa Ki\u015bla\u0144skiego (1841-1920) Oddzia\u0142 Warszawskiego Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemys\u0142u i Handlu (1884). Przypomina\u0142a ona gie\u0142d\u0119, na kt\u00f3rej prezentowane by\u0142y przez wystawc\u00f3w wzory, pr\u00f3by, fotografie, rysunki, albumy, cenniki, katalogi czy reklamy. Sta\u0142a ekspozycja, przyci\u0105gaj\u0105ca pocz\u0105tkowo t\u0142umy zwiedzaj\u0105cych, ze wzgl\u0119du na powtarzalno\u015b\u0107 okaz\u00f3w i permanentny charakter ekspozycji z czasem straci\u0142a na popularno\u015bci i zosta\u0142a zamkni\u0119ta w 1899 roku [Dwudziestopi\u0119ciolecie 1901: 9].<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Zdecydowanie wa\u017cniejsz\u0105 inicjatyw\u0105 podj\u0119t\u0105 przez dzia\u0142aj\u0105ce przy MPiR Towarzystwo by\u0142o za\u0142o\u017cenie Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki stosowanej. Zosta\u0142o ono zatwierdzone w 1891 roku i zaj\u0119\u0142o sale u\u017cytkowane wcze\u015bniej przez Sta\u0142\u0105 Wystaw\u0119. D\u0142ugotrwa\u0142a symbioza obu instytucji spowodowa\u0142a, \u017ce cz\u0119sto uto\u017csamiano je ze sob\u0105 tym bardziej, \u017ce MPiR przekaza\u0142o w depozyt cze\u015b\u0107 swoich zbior\u00f3w, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y do stworzenia sta\u0142ej ekspozycji, otwartej dla zwiedzaj\u0105cych w 1893 roku. Zysk w tym przypadku by\u0142 obop\u00f3lny &#8211;&nbsp; MPiR mog\u0142o skupi\u0107 si\u0119 na prowadzeniu dzia\u0142alno\u015bci naukowej i wystawienniczej, podczas gdy \u201esiostrzana\u201d instytucja przej\u0119\u0142a prowadzenie warsztat\u00f3w i zaj\u0119\u0107 dydaktycznych z dziedziny rzemios\u0142a oraz odpowiada\u0142a za sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0119 i systematyczne powi\u0119kszanie zbior\u00f3w. Od 1906 roku, w zwi\u0105zku z rozrastaj\u0105cymi si\u0119 zbiorami i zakresem dzia\u0142alno\u015bci Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki stosowanej, podj\u0119\u0142o ono poszukiwania nowej, dogodniejszej siedziby, co nast\u0105pi\u0142o trzy lata p\u00f3\u017aniej [D\u0142utek 2011]. <\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Zbiory Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki stosowanej nie by\u0142o jedyn\u0105 kolekcj\u0105 korzystaj\u0105c\u0105 pod koniec XIX wieku z go\u015bciny w gmachu przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66. W 1896 roku, dzi\u0119ki porozumieniu mi\u0119dzy Gronem Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Etnografii a Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa muzeum otrzyma\u0142o kolekcj\u0119 etnograficzn\u0105 (1902), stworzon\u0105 w 1888 roku z inicjatywy Komitetu Organizacyjnego Muzeum Etnograficznego, a eksponowan\u0105 wcze\u015bniej przy Ogrodzie Zoologicznym <a href=\"#_edn6\">[6]<\/a>. Sta\u0142a wystawa etnograficzna, wraz ze sta\u0142\u0105 wystaw\u0105 zbior\u00f3w MPiR, zosta\u0142a otwarta w 1905 roku. Jak pisa\u0142 \u00f3wczesny dyrektor plac\u00f3wki, J\u00f3zef Leski, \u201eR\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 (\u2026) potrzeb kulturalnych spo\u0142ecze\u0144stwa naszego, jak i otrzymanych przez muzeum dar\u00f3w, spowodowa\u0142y, \u017ce zbiory muzealne w obecnym stanie przedstawiaj\u0105 wielk\u0105 rozmaito\u015b\u0107\u201d [Leski 1905: 3]. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na nie okazy reprezentuj\u0105ce nauki \u015bcis\u0142e, rzemios\u0142o, przemys\u0142, sztuk\u0119 stosowan\u0105, rolnictwo, krajoznawstwo, archeologi\u0119 <a href=\"#_edn7\">[7]<\/a>.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Pod skrzyd\u0142ami Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa rozwin\u0119\u0142y si\u0119 zatem dwie instytucje, kt\u00f3re da\u0142y pocz\u0105tek Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki Stosowanej, przekszta\u0142conemu p\u00f3\u017aniej w Instytut Naukowy Rzemie\u015blniczy im. Pierwszego Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (1936), a tak\u017ce Muzeum Etnograficznemu (1921) <a href=\"#_edn8\">[8]<\/a>.&nbsp; MPiR powi\u0105za\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c z innymi inicjatywami. W 1881 roku muzeum zorganizowa\u0142o m.in. <em>Wystaw\u0119 ogrodnicz\u0105<\/em>, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 dla powo\u0142ania w Warszawie Towarzystwa Ogrodniczego (1884). Kilka lat p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142o ono z projektem za\u0142o\u017cenia Muzeum Ogrodniczego, kt\u00f3ry jednak nie doszed\u0142 do skutku.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>O tym, \u017ce Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa postrzegane by\u0142o jako przysta\u0144 dla zbior\u00f3w i kolekcji \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce w 1896 roku, po zamkni\u0119ciu <em>II Wystawy Higienicznej<\/em> w prasie sugerowano przekazanie okaz\u00f3w w\u0142a\u015bnie do tej instytucji <a href=\"#_edn9\">[9]<\/a>. Eksponaty z wystawy uleg\u0142y w znacznym stopniu rozproszeniu, jednak cz\u0119\u015b\u0107 z nich, w\u0142\u0105czona do Muzeum Etnograficznego w Warszawie przetrwa\u0142a \u2013 w gmachu przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66 \u2013 do 1939 roku. Dwa lata po organizacji ekspozycji powsta\u0142o Towarzystwo Higieniczne Warszawskie, kt\u00f3rego siedzib\u0105 na kilkana\u015bcie lat sta\u0142 si\u0119 budynek Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa. Ono r\u00f3wnie\u017c planowa\u0142o stworzenie zbior\u00f3w muzealnych.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w czasie kilkudziesi\u0119ciu lat swojej dzia\u0142alno\u015bci, by\u0142o \u015bwiadkiem narodzin kilku muze\u00f3w, patronem bada\u0144 naukowych oraz organizatorem licznych wystaw. Po przeniesieniu si\u0119 do nowej siedziby przy ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 66 mo\u017cliwo\u015bci ekspozycyjne tej instytucji pozwoli\u0142y na stworzenia bazy dla kolekcji, kt\u00f3re w przeciwnym razie mog\u0142y ulec rozproszeniu. Do 1905 roku w gmachu muzeum zgromadzono m.in.<a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2254\"> Jana Kar\u0142owicza<\/a> i <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=1714\">Leopolda Janikowskiego<\/a> (zbiory Sta\u0142ej wystawy etnograficznej), J\u00f3zefa Czakiego (okazy dalekowschodnie), Piotra Boczkowskiego (kolekcja chi\u0144ska i mand\u017curska z Port Arthur, ob. L\u00fcshunkou), Kaliksta Jagmina i Adolfa Pawi\u0144skiego (zbiory archeologiczne), Karola Jurkiewicza (zbiory geologiczne), Romana Szewczykowskiego (zbiory rzemios\u0142a, Muzeum Rzemios\u0142a i Sztuki stosowanej). Dzia\u0142alno\u015b\u0107 MPiR, szczeg\u00f3lnie pod koniec XIX wieku wype\u0142nia\u0142a luk\u0119 w przestrzeni kulturalnej miasta, kt\u00f3re pomimo wzrostu ilo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w, rozwoju przemys\u0142u i handlu, poziomu edukacji czy infrastruktury mieszkaniowej, nie posiada\u0142o odpowiedniego zaplecza w postaci zbior\u00f3w publicznych. Jednocze\u015bnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 MPiR ilustruje r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, wielop\u0142aszczyznowo\u015b\u0107 i wzajemne powi\u0105zania pomi\u0119dzy tworzonymi w stolicy zbiorami. W cieniu jednej instytucji wielokrotnie kry\u0142y si\u0119 bowiem muzea lub ich projekty zakrojon\u0105 na mniejsz\u0105 skal\u0119. Zrozumienie tych relacji jest istotnym aspektem dla bada\u0144 nad histori\u0105 polskiego muzealnictwa.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph {\"align\":\"right\"} --><\/p>\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>Aldona To\u0142ysz<\/em><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p>PRZYPISY:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref1\">[1]<\/a> Pierwszy monografista muzeum&nbsp; i jego wieloletni dyrektor J\u00f3zef Leski wzmiankuje jako wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycieli r\u00f3wnie\u017c przemys\u0142owc\u00f3w, finansist\u00f3w i w\u0142a\u015bcicieli ziemskich: Jana Bersona, Jana Gotlieba Bloch, Pelagi\u0119 hr. Branick\u0105 i W\u0142adys\u0142awa hr. Branickiego, Mieczys\u0142awa Epsteina, Ludwika hr. Krasi\u0144skiego, Leopolda Kronenberga, W\u0142adys\u0142awa Kronenberga, Wilhelma E. Rau, Henryka Reichmana, Karola Scheiblera, Feliksa hr. Soba\u0144skiego, Karola Szlenkera, Aleksandera Temlera, Juliusza Wertheima, Stanis\u0142awa Wo\u0142owskiego, Tomasza hr. Zamoyskiego i Jana Zawisz\u0119.<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref2\">[2]<\/a> Jednocze\u015bnie w ustawie podkre\u015blono, \u017ce mienie ruchome i nieruchome stanowi wy\u0142\u0105czn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Muzeum i mo\u017ce zosta\u0107 odst\u0105pione innej instytucji.&nbsp; Zapis ten mia\u0142 naturalnie chroni\u0107 zgromadzone okazy przed konfiskat\u0105 i wywiezieniem ich do Rosji.<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref3\">[3]<\/a> Na temat historii Muzeum zob. Bibliografia.<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref4\">[4]<\/a> Brzmienie ustawy z 1900 roku&nbsp; nie r\u00f3\u017cni si\u0119 zbytnio od przyj\u0119tej w 1875 roku (Przegl\u0105d Tygodniowy: 1875, 421-422).<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref5\">[5]<\/a> Wcze\u015bniej m.in. siedziba Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych.<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref6\">[6]<\/a> Zamkni\u0119cie Ogrodu Zoologicznego spowodowa\u0142o przeniesienie zbior\u00f3w najpierw do Muzeum Ornitologicznego Branickich, a nast\u0119pnie do Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa.&nbsp;<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref7\">[7]<\/a> Opisane przez Leskiego zbiory obejmuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ekspozycj\u0119 Muzeum Rzemios\u0142a i Sztuki stosowanej, jako cz\u0119\u015bci Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa.<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref8\">[8]<\/a> W ramach Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa funkcjonowa\u0142o tak\u017ce Muzeum rolnictwa (1924) oraz Muzeum Przemys\u0142u i Techniki (1929-1936).<br \/><a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-admin\/post.php?post=5077&amp;action=edit#_ednref9\">[9]<\/a> \u201eKo\u0142atano podobno do zarz\u0105du Muzeum przemys\u0142u i rolnictwa o u\u017cyczenie chocia\u017cby jednej ma\u0142ej salki, ale otrzymano odpowied\u017a odmown\u0105, bo gmach jest za szczup\u0142y (\u2026)\u201d, [Wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce] <em>Muzeum hygieniczne<\/em>, Gazeta Przemys\u0142owo-Rzemie\u015blnicza 1896, r. 13, nr 43, s. 342.<\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p>BIBLIOGRAFIA:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.rcin.org.pl\/dlibra\/docmetadata?id=26649&amp;from=publication\"><em>Dwudziestopi\u0119ciolecie Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie<\/em><\/a>: 1875-1900, Warszawa: Druk. i Litografia Jana Cotty 1901.<br \/>[Organizacja Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa], \u201ePrzegl\u0105d Tygodniowy\u201d, 1875, nr 36, s. 421-422.<br \/><a href=\"http:\/\/bc.wbp.lublin.pl\/dlibra\/docmetadata?id=10976&amp;from=publication\"><em>Ustawa Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie<\/em><\/a>, Warszawa: Druk Rubieszewskiego i Wrotnowskiego 1900.<br \/>[Wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce] <em>Muzeum hygieniczne<\/em>, Gazeta Przemys\u0142owo-Rzemie\u015blnicza 1896, r. 13, nr 43, s. 342.<br \/>D\u0142utek Maria, 2011. <em>Warszawskie Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki Stosowanej. Rys historyczny<\/em>, [w:] red. D\u0142utek Maria, <em>W kr\u0119gu sztuki przedmiot\u00f3w. Studia ofiarowane Profesor Irenie Huml przez przyjaci\u00f3\u0142, koleg\u00f3w i uczni\u00f3w<\/em>, Warszawa: IS PAN, Muzeum Mazowieckie w P\u0142ocku, s. 275-289.<br \/>Koperska Teresa, \u0141ukomska El\u017cbieta 1973. <em>Bibliografia do dziej\u00f3w Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa za lata 1875-1939<\/em>, Warszawa : Pa\u0144st.Wydaw. Rolnicze i Le\u015bne.<br \/>Leski J\u00f3zef, 1905. <em>Zbiory Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa w Warszawie<\/em>, Warszawa: Fr. Karpi\u0144ski.<\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><strong>Aldona&nbsp;To\u0142ysz<\/strong><br \/>Absolwentka Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu&nbsp;(specjalizacje: Muzealnictwo, Konserwatorstwo). Praca magisterska napisana pod kierunkiem&nbsp;dr. hab. Tomasza F. de Rosseta prof. UMK, pt.&nbsp;<em>Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna we wsp\u00f3\u0142czesnym muzeum<\/em>.&nbsp;<em>Polskie zbiory publiczne<\/em>&nbsp;otrzyma\u0142a wyr\u00f3\u017cnienie imienia prof. Jerzego Frycza. Absolwentka&nbsp;Podyplomowego Studium Muzealniczego na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie doktorantka w&nbsp;dziedzinie Nauk o sztuce, w Zak\u0142adzie Muzealnictwa.&nbsp;Praca doktorska dotycz\u0105ca kolekcjonerstwa sztuki nowoczesnej w Polsce, Czechach i na S\u0142owacji, przygotowywana jest pod kierunkiem dr. hab.&nbsp;Tomasza F. de Rosseta, prof.&nbsp;UMK.<br \/>Wykonawczyni projektu &#8222;Muzeum w polskiej kulturze pami\u0119ci&#8230;&#8221;, redaktorka ksi\u0105\u017cek naukowych i autorka licznych artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych muzealnictwu i wystawiennictwu.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p><!-- wp:buttons --><\/p>\n<div class=\"wp-block-buttons\"><!-- wp:button --><\/p>\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<p><!-- \/wp:button --><\/div>\n<p><!-- \/wp:buttons --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5077"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7304,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5077\/revisions\/7304"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}