{"id":5065,"date":"2019-04-11T22:01:01","date_gmt":"2019-04-11T20:01:01","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5065"},"modified":"2021-05-27T11:33:39","modified_gmt":"2021-05-27T09:33:39","slug":"malgorzata-wawrzak-poczatki-muzeum-tatrzanskiego-im-dr-tytusa-chalubinskiego-w-zakopanem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5065","title":{"rendered":"Ma\u0142gorzata WAWRZAK | Pocz\u0105tki Muzeum Tatrza\u0144skiego im. dr. Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem"},"content":{"rendered":"\n<pre id=\"block-2c7d183c-37ef-492d-8fc5-31901cb756f9\" class=\"wp-block-preformatted\">11.04.2019 | <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n\n\n\n<p>Patron <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2758\">Muzeum Tatrza\u0144skiego<\/a> Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski (<strong>1820-1889),<\/strong> lekarz i botanik od 1873 roku przyje\u017cd\u017ca\u0142 corocznie do Zakopanego i to on, wed\u0142ug og\u00f3lnej opinii, \u201eodkry\u0142 Zakopane\u201d. Ma\u0142a podtatrza\u0144ska wie\u015b, polecana znajomym, ze wzgl\u0119d\u00f3w klimatycznych i krajobrazowych sta\u0142a si\u0119 pod koniec XIX wieku niezwykle popularna w\u015br\u00f3d warszawiak\u00f3w. Przyje\u017cd\u017cali tu ludzie nauki, arty\u015bci, aktorzy i literaci. Przyci\u0105ga\u0142 ich bogaty \u015bwiat przyrody i g\u00f3ralski folklor. W gronie przyjaci\u00f3\u0142 Cha\u0142ubi\u0144skiego w 1888 roku zrodzi\u0142a si\u0119 my\u015bl za\u0142o\u017cenia Muzeum Tatrza\u0144skiego, jego imienia, w uznaniu zas\u0142ug tego mi\u0142o\u015bnika Tatr i g\u00f3ralszczyzny. <\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Pierwsza-siedziba.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5067\" width=\"486\" height=\"312\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Pierwsza-siedziba.png 606w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Pierwsza-siedziba-300x193.png 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Pierwsza-siedziba-500x322.png 500w\" sizes=\"(max-width: 486px) 100vw, 486px\" \/><figcaption>Pierwsza siedziba p\u00f3\u017aniejszego Muzeum Tatrza\u0144skiego<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>G\u0142\u00f3wnym inicjatorem za\u0142o\u017cenia Muzeum by\u0142 <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2758\">Adolf Scholtze<\/a>, warszawski przemys\u0142owiec, z wykszta\u0142cenia chemik, z zami\u0142owania przyrodnik. Zdo\u0142a\u0142 nam\u00f3wi\u0107 grono mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Tatr i Zakopanego do zebrania funduszy na zakupienie kolekcji przyrodniczej Kocyana i budow\u0119 Muzeum. Jednym z darczy\u0144c\u00f3w, kt\u00f3ry ufundowa\u0142 znaczn\u0105 kwot\u0119 by\u0142 Edward hr. Raczy\u0144ski. Swoje zbiory ofiarowa\u0142a R\u00f3\u017ca hr. Krasi\u0144ska-Raczy\u0144ska, kt\u00f3ra w 1881 roku osiedli\u0142a si\u0119 w Zakopanem i wraz z synem Adamem zbiera\u0142a okazy miejscowej sztuki. Wyroby sztuki g\u00f3ralskiej kolekcjonowali r\u00f3wnie\u017c Maria i Bronis\u0142aw Dembowscy. Antoni \u015al\u00f3sarski przywi\u00f3z\u0142 dar od Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego \u2013 kolekcj\u0119 mch\u00f3w tatrza\u0144skich, zielnik ro\u015blin jawnokwiatowych i kilkadziesi\u0105t minera\u0142\u00f3w. W 1888 roku dzi\u0119ki staraniom Adolfa Scholtze zakupiono kolekcj\u0119 Antoniego Kocjana, le\u015bniczego w Zubercu, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 351 ptak\u00f3w, 54 ssak\u00f3w, kilkunastu gniazd i jaj oraz preparat\u00f3w ryb i p\u0142az\u00f3w. Stanis\u0142aw Drohojowski ofiarowa\u0142 kolekcj\u0119 etnograficzn\u0105 z 57 okazami z okolic Czorsztyna.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" width=\"797\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana-797x1024.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5068\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5068\" class=\"wp-image-5068\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana-797x1024.jpg 797w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana-233x300.jpg 233w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana-768x987.jpg 768w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana-500x643.jpg 500w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana.jpg 1506w\" sizes=\"(max-width: 797px) 100vw, 797px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Kolekcja ptak\u00f3w Antoniego Kocjana<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" width=\"584\" height=\"413\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbior\u00f3w-Kocjana.png\" alt=\"\" data-id=\"5069\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5069\" class=\"wp-image-5069\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbior\u00f3w-Kocjana.png 584w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbior\u00f3w-Kocjana-300x212.png 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbior\u00f3w-Kocjana-500x354.png 500w\" sizes=\"(max-width: 584px) 100vw, 584px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"589\" height=\"415\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbioru-Kocjana-2.png\" alt=\"\" data-id=\"5070\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5070\" class=\"wp-image-5070\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbioru-Kocjana-2.png 589w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbioru-Kocjana-2-300x211.png 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbioru-Kocjana-2-500x352.png 500w\" sizes=\"(max-width: 589px) 100vw, 589px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n<p>W maju 1889 roku powsta\u0142o Towarzystwo Muzeum Tatrza\u0144skiego z Edwardem hr. Raczy\u0144skim, jako prezesem.&nbsp; W 1. i 2. paragrafie statutu Towarzystwa zawarto cele i g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia struktury Muzeum, \u201eTowarzystwo Muzeum tatrza\u0144skiego imienia Dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego ma na celu gromadzenie przedmiot\u00f3w naukowych i artystycznych odnosz\u0105cych si\u0119 do Tatr polskich, a tak\u017ce zbieranie wytwor\u00f3w przemys\u0142u miejscowego oraz okaz\u00f3w przyrody z Tatr i najbli\u017cszych okolic i utworzenie z tych\u017ce Muzeum, pod nazwaniem \u201eMuzeum Tatrza\u0144skie imienia Dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem\u201d. W sk\u0142ad Muzeum wchodz\u0105 stosownie do jego przeznaczenia:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">a) Zbiory mineralogiczne, zoologiczne, botaniczne, etnograficzne, archeologiczne, itp.<br>b) Zbiory przemys\u0142u i produkt\u00f3w wytw\u00f3rczo\u015bci miejscowej i okolicznej.<br>c) Ksi\u0105\u017cki, rysunki, plany i mapy dotycz\u0105ce Tatr i Podhala tatrza\u0144skiego.<\/p>\n\n\n<p>Pierwsz\u0105 wystaw\u0119 zakupionych zbior\u00f3w urz\u0105dzono w drewnianym domu Jana Krzeptowskiego na Krup\u00f3wkach i udost\u0119pniono publiczno\u015bci w lipcu 1889 roku. <\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Ekspozycja-w-drewnianym-budynku.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5071\" width=\"523\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Ekspozycja-w-drewnianym-budynku.png 604w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Ekspozycja-w-drewnianym-budynku-300x206.png 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Ekspozycja-w-drewnianym-budynku-500x344.png 500w\" sizes=\"(max-width: 523px) 100vw, 523px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>W listopadzie 1889 roku zmar\u0142 Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski. Jego dzieci Jadwiga Surzycka i Ludwik Cha\u0142ubi\u0144ski ofiarowa\u0142y Towarzystwu parcel\u0119 przy ulicy Cha\u0142ubi\u0144skiego, pod planowany nowy budynek Muzeum. Ju\u017c w 1892 roku wzniesiono nowy gmach Muzeum wed\u0142ug projektu warszawskiego architekta J\u00f3zefa Piusa Dzieko\u0144skiego, uzupe\u0142niony podhala\u0144skimi szczytami i wie\u017c\u0105 meteorologiczn\u0105 w stylu zakopia\u0144skim zaproponowanymi przez Stanis\u0142awa Witkiewicza.<\/p>\n\n\n\n<p>W parterowym drewnianym budynku, znajdowa\u0142y si\u0119 dwie du\u017ce\nsale wystawowe i sie\u0144. Pierwszym opiekunem zbior\u00f3w zosta\u0142 miejscowy nauczyciel\nWalenty Staszel. Przy Muzeum postanowiono utworzy\u0107 alpinarium, z ofiarowanych\nprzez Towarzystwo Tatrza\u0144skie 60 okaz\u00f3w ro\u015blin tatrza\u0144skich w latach 1891-1892.\nZbi\u00f3r zosta\u0142 zniszczony przez wylew potoku, jednak Stanis\u0142aw Witkiewicz z\npomoc\u0105 botanika prof. Mariana Raciborskiego urz\u0105dzi\u0142 nowe alpinarium zarz\u0105dzane\nprzez kustosza Staszela. <\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5072\" width=\"529\" height=\"368\" srcset=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek.png 608w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek-300x209.png 300w, https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek-500x348.png 500w\" sizes=\"(max-width: 529px) 100vw, 529px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Stan zbior\u00f3w z powodu braku \u015brodk\u00f3w finansowych ulega\u0142 pogorszeniu, jedynie nowatorska ekspozycja wystawy geologicznej, urz\u0105dzonej przez geologa Mieczys\u0142awa Limanowskiego budzi\u0142a zainteresowanie, o czym pisa\u0142 Zygmunt Weyberg w kolejnych rocznikach czasopisma \u201eWszech\u015bwiat\u201d. W roku 1906 zapisem Zygmunta Gnatowskiego (zm. 6.VI.1906) Muzeum uzyska\u0142o cenny zbi\u00f3r etnograficzny, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 250 okaz\u00f3w, bibliotek\u0119 oraz 10.000 koron na budow\u0119 nowego, murowanego gmachu. Dzi\u0119ki staraniom sekretarza Towarzystwa Muzeum tatrza\u0144skiego Kazimierza Brzozowskiego wydano \u201eKatalog zbior\u00f3w etnograficznych\u201d wykazuj\u0105cy 750 okaz\u00f3w.&nbsp; Utworzone zosta\u0142y nowe sekcje \u2013 Przyrodnicza (191),\nLudoznawcza(1911) i Ochrony Przyrody (1912).<\/p>\n\n\n\n<p>Du\u017ce znaczenie dla rozwoju Muzeum mia\u0142 przyjazd do Zakopanego etnografa i ludoznawcy <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4437\">Bronis\u0142awa Pi\u0142sudskiego<\/a>, kt\u00f3ry podczas zes\u0142ania na wyspie Sachalin, prowadzi\u0142 badania tamtejszych lud\u00f3w Ajn\u00f3w, Giliak\u00f3w i Oroczon\u00f3w. W Muzeum Tatrza\u0144skim za\u0142o\u017cy\u0142 sekcj\u0119 Ludoznawcz\u0105, przeprowadzaj\u0105c badania etnograficzne ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej Podhale, Spisz i Oraw\u0119.&nbsp; <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4362\">Pi\u0142sudski <\/a>my\u015bla\u0142 o zorganizowaniu wystawy etnograficznej, w tym celu wyda\u0142 obszerne wskaz\u00f3wki \u201eMuzeum Tatrza\u0144skie imienia dra T. Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem. Zagania i sposoby prowadzenia dzia\u0142u ludoznawczego\u201d.&nbsp;  &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>W 1913 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 murowanego gmachu muzealnego, kt\u00f3ry w zamy\u015ble m. in. St. Witkiewicza mia\u0142 by\u0107 instytucj\u0105 naukowo-badawcz\u0105. Wydarzenia wojenne spowodowa\u0142y, \u017ce przerwano budow\u0119, jednak zbiory ci\u0105gle si\u0119 powi\u0119ksza\u0142y. Dzi\u0119ki cz\u0142onkom Sekcji Ludoznawczej: B. Gi\u017cyckiej, J. Lesieckiemu i B. Pi\u0142sudskiemu wzbogaci\u0142 si\u0119 dzia\u0142 etnograficzny, przyby\u0142o ok. 1000 eksponat\u00f3w z zakup\u00f3w i darowizn. Dopiero w 1921 roku przeniesiono zbiory do nowego budynku i w roku nast\u0119pnym udost\u0119pniono je zwiedzaj\u0105cym. W drodze konkursu dyrektorem i jednocze\u015bnie kustoszem dzia\u0142u etnograficznego Muzeum Tatrza\u0144skiego zosta\u0142 Juliusz Zborowski, j\u0119zykoznawca, znawca gwary podhala\u0144skiej i kultury ludowej Podhala. Kustoszem dzia\u0142u przyrody zosta\u0142 dr Konstanty Stecki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/em><\/p>\n\n\n<p>BIBLIOGRAFIA:<\/p>\n<p>Jostowa W., 1963.&nbsp;<em>Muzeum Tatrza\u0144skie<\/em>, \u201eLud\u201d, nr 149, cz. 2, s. 751-776<br><em>Muzeum Tatrza\u0144skie im. dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem,<\/em> Informator, tekst A. Liscar, Zakopane 1998.<br>Rokosza M. (red.), 2012. O<em> ojcach za\u0142o\u017cycielach i pierwszych budowniczych Muzeum Tatrza\u0144skiego<\/em>, Materia\u0142y Tow. Muzeum Tatrza\u0144skiego im. dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem, Zakopane.<br>Weyberg Z., 1901a.&nbsp;<em>Towarzystwo Tatrza\u0144skie i Muzeum imienia Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem<\/em>, \u201eWszech\u015bwiat\u201d 1901, T. XX, nr 49 (1028), s. 773-777; c. d., \u201eWszech\u015bwiat\u201d 1901, nr 50, s. 793-798; doko\u0144czenie \u201eWszech\u015bwiat\u201d, nr 51, s. 808-813.<br>Weyberg Z., 1901b.&nbsp;<em>Muzeum Tatrza\u0144skie im. Cha\u0142ubi\u0144skiego<\/em>, \u201eWis\u0142a\u201d 1901, T. XV, z. 6, s. 613-616<br>Zborowski J., 1972.&nbsp;<em>Pisma podhala\u0144skie<\/em>. W opracowaniu i wyborze Janusza Bergahauzena, t. 1, Krak\u00f3w.<\/p>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>11.04.2019 | Patron Muzeum Tatrza\u0144skiego Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski (1820-1889), lekarz i botanik od 1873 roku przyje\u017cd\u017ca\u0142 corocznie do Zakopanego i to on, wed\u0142ug og\u00f3lnej opinii, \u201eodkry\u0142 Zakopane\u201d. Ma\u0142a podtatrza\u0144ska wie\u015b, polecana znajomym, ze wzgl\u0119d\u00f3w klimatycznych i krajobrazowych sta\u0142a si\u0119 pod koniec XIX wieku niezwykle popularna w\u015br\u00f3d warszawiak\u00f3w. Przyje\u017cd\u017cali tu ludzie nauki, arty\u015bci, aktorzy i literaci. Przyci\u0105ga\u0142&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5072,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-5065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek.png","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek.png","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=60\" rel=\"category\">Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<a data-share=\"facebook\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5065\" class=\"tb-facebook-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-facebook-f\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"twitter\" href=\"https:\/\/twitter.com\/share?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5065\" class=\"tb-twiiter-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-twitter\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"linkedin\" href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/shareArticle?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5065\" class=\"tb-linkedin-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-linkedin-in\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"<p><!-- wp:preformatted --><\/p>\n<pre id=\"block-2c7d183c-37ef-492d-8fc5-31901cb756f9\" class=\"wp-block-preformatted\">11.04.2019 | <img src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n<p><!-- \/wp:preformatted --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Patron <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2758\">Muzeum Tatrza\u0144skiego<\/a> Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski (<strong>1820-1889),<\/strong> lekarz i botanik od 1873 roku przyje\u017cd\u017ca\u0142 corocznie do Zakopanego i to on, wed\u0142ug og\u00f3lnej opinii, \u201eodkry\u0142 Zakopane\u201d. Ma\u0142a podtatrza\u0144ska wie\u015b, polecana znajomym, ze wzgl\u0119d\u00f3w klimatycznych i krajobrazowych sta\u0142a si\u0119 pod koniec XIX wieku niezwykle popularna w\u015br\u00f3d warszawiak\u00f3w. Przyje\u017cd\u017cali tu ludzie nauki, arty\u015bci, aktorzy i literaci. Przyci\u0105ga\u0142 ich bogaty \u015bwiat przyrody i g\u00f3ralski folklor. W gronie przyjaci\u00f3\u0142 Cha\u0142ubi\u0144skiego w 1888 roku zrodzi\u0142a si\u0119 my\u015bl za\u0142o\u017cenia Muzeum Tatrza\u0144skiego, jego imienia, w uznaniu zas\u0142ug tego mi\u0142o\u015bnika Tatr i g\u00f3ralszczyzny. <\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:image {\"align\":\"center\",\"id\":5067,\"width\":486,\"height\":312} --><\/p>\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter is-resized\"><img src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Pierwsza-siedziba.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5067\" width=\"486\" height=\"312\" \/><figcaption>Pierwsza siedziba p\u00f3\u017aniejszego Muzeum Tatrza\u0144skiego<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<p><!-- \/wp:image --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>G\u0142\u00f3wnym inicjatorem za\u0142o\u017cenia Muzeum by\u0142 <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2758\">Adolf Scholtze<\/a>, warszawski przemys\u0142owiec, z wykszta\u0142cenia chemik, z zami\u0142owania przyrodnik. Zdo\u0142a\u0142 nam\u00f3wi\u0107 grono mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Tatr i Zakopanego do zebrania funduszy na zakupienie kolekcji przyrodniczej Kocyana i budow\u0119 Muzeum. Jednym z darczy\u0144c\u00f3w, kt\u00f3ry ufundowa\u0142 znaczn\u0105 kwot\u0119 by\u0142 Edward hr. Raczy\u0144ski. Swoje zbiory ofiarowa\u0142a R\u00f3\u017ca hr. Krasi\u0144ska-Raczy\u0144ska, kt\u00f3ra w 1881 roku osiedli\u0142a si\u0119 w Zakopanem i wraz z synem Adamem zbiera\u0142a okazy miejscowej sztuki. Wyroby sztuki g\u00f3ralskiej kolekcjonowali r\u00f3wnie\u017c Maria i Bronis\u0142aw Dembowscy. Antoni \u015al\u00f3sarski przywi\u00f3z\u0142 dar od Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego \u2013 kolekcj\u0119 mch\u00f3w tatrza\u0144skich, zielnik ro\u015blin jawnokwiatowych i kilkadziesi\u0105t minera\u0142\u00f3w. W 1888 roku dzi\u0119ki staraniom Adolfa Scholtze zakupiono kolekcj\u0119 Antoniego Kocjana, le\u015bniczego w Zubercu, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 351 ptak\u00f3w, 54 ssak\u00f3w, kilkunastu gniazd i jaj oraz preparat\u00f3w ryb i p\u0142az\u00f3w. Stanis\u0142aw Drohojowski ofiarowa\u0142 kolekcj\u0119 etnograficzn\u0105 z 57 okazami z okolic Czorsztyna.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:gallery {\"ids\":[5068,5069,5070],\"linkTo\":\"none\"} --><\/p>\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped\">\n<ul class=\"blocks-gallery-grid\">\n<li class=\"blocks-gallery-item\">\n<figure><img width=\"797\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/zbi\u00f3r-ptak\u00f3w-Kocjana-797x1024.jpg\" alt=\"\" data-id=\"5068\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5068\" class=\"wp-image-5068\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Kolekcja ptak\u00f3w Antoniego Kocjana<\/figcaption><\/figure>\n<\/li>\n<li class=\"blocks-gallery-item\">\n<figure><img width=\"584\" height=\"413\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbior\u00f3w-Kocjana.png\" alt=\"\" data-id=\"5069\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5069\" class=\"wp-image-5069\" \/><\/figure>\n<\/li>\n<li class=\"blocks-gallery-item\">\n<figure><img loading=\"lazy\" width=\"589\" height=\"415\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ze-zbioru-Kocjana-2.png\" alt=\"\" data-id=\"5070\" data-link=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?attachment_id=5070\" class=\"wp-image-5070\" \/><\/figure>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/figure>\n<p><!-- \/wp:gallery --><\/p>\n<p>W maju 1889 roku powsta\u0142o Towarzystwo Muzeum Tatrza\u0144skiego z Edwardem hr. Raczy\u0144skim, jako prezesem.&nbsp; W 1. i 2. paragrafie statutu Towarzystwa zawarto cele i g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia struktury Muzeum, \u201eTowarzystwo Muzeum tatrza\u0144skiego imienia Dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego ma na celu gromadzenie przedmiot\u00f3w naukowych i artystycznych odnosz\u0105cych si\u0119 do Tatr polskich, a tak\u017ce zbieranie wytwor\u00f3w przemys\u0142u miejscowego oraz okaz\u00f3w przyrody z Tatr i najbli\u017cszych okolic i utworzenie z tych\u017ce Muzeum, pod nazwaniem \u201eMuzeum Tatrza\u0144skie imienia Dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem\u201d. W sk\u0142ad Muzeum wchodz\u0105 stosownie do jego przeznaczenia:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">a) Zbiory mineralogiczne, zoologiczne, botaniczne, etnograficzne, archeologiczne, itp.<br \/>b) Zbiory przemys\u0142u i produkt\u00f3w wytw\u00f3rczo\u015bci miejscowej i okolicznej.<br \/>c) Ksi\u0105\u017cki, rysunki, plany i mapy dotycz\u0105ce Tatr i Podhala tatrza\u0144skiego.<\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Pierwsz\u0105 wystaw\u0119 zakupionych zbior\u00f3w urz\u0105dzono w drewnianym domu Jana Krzeptowskiego na Krup\u00f3wkach i udost\u0119pniono publiczno\u015bci w lipcu 1889 roku. <\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:image {\"align\":\"center\",\"id\":5071,\"width\":523,\"height\":359} --><\/p>\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Ekspozycja-w-drewnianym-budynku.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5071\" width=\"523\" height=\"359\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<p><!-- \/wp:image --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>W listopadzie 1889 roku zmar\u0142 Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski. Jego dzieci Jadwiga Surzycka i Ludwik Cha\u0142ubi\u0144ski ofiarowa\u0142y Towarzystwu parcel\u0119 przy ulicy Cha\u0142ubi\u0144skiego, pod planowany nowy budynek Muzeum. Ju\u017c w 1892 roku wzniesiono nowy gmach Muzeum wed\u0142ug projektu warszawskiego architekta J\u00f3zefa Piusa Dzieko\u0144skiego, uzupe\u0142niony podhala\u0144skimi szczytami i wie\u017c\u0105 meteorologiczn\u0105 w stylu zakopia\u0144skim zaproponowanymi przez Stanis\u0142awa Witkiewicza.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>W parterowym drewnianym budynku, znajdowa\u0142y si\u0119 dwie du\u017ce<br \/>\nsale wystawowe i sie\u0144. Pierwszym opiekunem zbior\u00f3w zosta\u0142 miejscowy nauczyciel<br \/>\nWalenty Staszel. Przy Muzeum postanowiono utworzy\u0107 alpinarium, z ofiarowanych<br \/>\nprzez Towarzystwo Tatrza\u0144skie 60 okaz\u00f3w ro\u015blin tatrza\u0144skich w latach 1891-1892.<br \/>\nZbi\u00f3r zosta\u0142 zniszczony przez wylew potoku, jednak Stanis\u0142aw Witkiewicz z<br \/>\npomoc\u0105 botanika prof. Mariana Raciborskiego urz\u0105dzi\u0142 nowe alpinarium zarz\u0105dzane<br \/>\nprzez kustosza Staszela. <\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:image {\"align\":\"center\",\"id\":5072,\"width\":529,\"height\":368} --><\/p>\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/drewniany-budynek.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5072\" width=\"529\" height=\"368\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<p><!-- \/wp:image --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Stan zbior\u00f3w z powodu braku \u015brodk\u00f3w finansowych ulega\u0142 pogorszeniu, jedynie nowatorska ekspozycja wystawy geologicznej, urz\u0105dzonej przez geologa Mieczys\u0142awa Limanowskiego budzi\u0142a zainteresowanie, o czym pisa\u0142 Zygmunt Weyberg w kolejnych rocznikach czasopisma \u201eWszech\u015bwiat\u201d. W roku 1906 zapisem Zygmunta Gnatowskiego (zm. 6.VI.1906) Muzeum uzyska\u0142o cenny zbi\u00f3r etnograficzny, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 250 okaz\u00f3w, bibliotek\u0119 oraz 10.000 koron na budow\u0119 nowego, murowanego gmachu. Dzi\u0119ki staraniom sekretarza Towarzystwa Muzeum tatrza\u0144skiego Kazimierza Brzozowskiego wydano \u201eKatalog zbior\u00f3w etnograficznych\u201d wykazuj\u0105cy 750 okaz\u00f3w.&nbsp; Utworzone zosta\u0142y nowe sekcje \u2013 Przyrodnicza (191),<br \/>\nLudoznawcza(1911) i Ochrony Przyrody (1912).<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Du\u017ce znaczenie dla rozwoju Muzeum mia\u0142 przyjazd do Zakopanego etnografa i ludoznawcy <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4437\">Bronis\u0142awa Pi\u0142sudskiego<\/a>, kt\u00f3ry podczas zes\u0142ania na wyspie Sachalin, prowadzi\u0142 badania tamtejszych lud\u00f3w Ajn\u00f3w, Giliak\u00f3w i Oroczon\u00f3w. W Muzeum Tatrza\u0144skim za\u0142o\u017cy\u0142 sekcj\u0119 Ludoznawcz\u0105, przeprowadzaj\u0105c badania etnograficzne ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej Podhale, Spisz i Oraw\u0119.&nbsp; <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4362\">Pi\u0142sudski <\/a>my\u015bla\u0142 o zorganizowaniu wystawy etnograficznej, w tym celu wyda\u0142 obszerne wskaz\u00f3wki \u201eMuzeum Tatrza\u0144skie imienia dra T. Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem. Zagania i sposoby prowadzenia dzia\u0142u ludoznawczego\u201d.&nbsp;  &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>W 1913 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 murowanego gmachu muzealnego, kt\u00f3ry w zamy\u015ble m. in. St. Witkiewicza mia\u0142 by\u0107 instytucj\u0105 naukowo-badawcz\u0105. Wydarzenia wojenne spowodowa\u0142y, \u017ce przerwano budow\u0119, jednak zbiory ci\u0105gle si\u0119 powi\u0119ksza\u0142y. Dzi\u0119ki cz\u0142onkom Sekcji Ludoznawczej: B. Gi\u017cyckiej, J. Lesieckiemu i B. Pi\u0142sudskiemu wzbogaci\u0142 si\u0119 dzia\u0142 etnograficzny, przyby\u0142o ok. 1000 eksponat\u00f3w z zakup\u00f3w i darowizn. Dopiero w 1921 roku przeniesiono zbiory do nowego budynku i w roku nast\u0119pnym udost\u0119pniono je zwiedzaj\u0105cym. W drodze konkursu dyrektorem i jednocze\u015bnie kustoszem dzia\u0142u etnograficznego Muzeum Tatrza\u0144skiego zosta\u0142 Juliusz Zborowski, j\u0119zykoznawca, znawca gwary podhala\u0144skiej i kultury ludowej Podhala. Kustoszem dzia\u0142u przyrody zosta\u0142 dr Konstanty Stecki.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph {\"align\":\"right\"} --><\/p>\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/em><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p>BIBLIOGRAFIA:<\/p>\n<p>Jostowa W., 1963.&nbsp;<em>Muzeum Tatrza\u0144skie<\/em>, \u201eLud\u201d, nr 149, cz. 2, s. 751-776<br \/><em>Muzeum Tatrza\u0144skie im. dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem,<\/em> Informator, tekst A. Liscar, Zakopane 1998.<br \/>Rokosza M. (red.), 2012. O<em> ojcach za\u0142o\u017cycielach i pierwszych budowniczych Muzeum Tatrza\u0144skiego<\/em>, Materia\u0142y Tow. Muzeum Tatrza\u0144skiego im. dra Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem, Zakopane.<br \/>Weyberg Z., 1901a.&nbsp;<em>Towarzystwo Tatrza\u0144skie i Muzeum imienia Cha\u0142ubi\u0144skiego w Zakopanem<\/em>, \u201eWszech\u015bwiat\u201d 1901, T. XX, nr 49 (1028), s. 773-777; c. d., \u201eWszech\u015bwiat\u201d 1901, nr 50, s. 793-798; doko\u0144czenie \u201eWszech\u015bwiat\u201d, nr 51, s. 808-813.<br \/>Weyberg Z., 1901b.&nbsp;<em>Muzeum Tatrza\u0144skie im. Cha\u0142ubi\u0144skiego<\/em>, \u201eWis\u0142a\u201d 1901, T. XV, z. 6, s. 613-616<br \/>Zborowski J., 1972.&nbsp;<em>Pisma podhala\u0144skie<\/em>. W opracowaniu i wyborze Janusza Bergahauzena, t. 1, Krak\u00f3w.<\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p><!-- wp:buttons --><\/p>\n<div class=\"wp-block-buttons\"><!-- wp:button --><\/p>\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<p><!-- \/wp:button --><\/div>\n<p><!-- \/wp:buttons --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5065"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7961,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5065\/revisions\/7961"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5072"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}