{"id":5018,"date":"2019-07-06T15:07:45","date_gmt":"2019-07-06T13:07:45","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5018"},"modified":"2021-05-27T11:29:05","modified_gmt":"2021-05-27T09:29:05","slug":"magdalena-mielnik-muzeum-rzemiosla-artystycznego-kunstgewerbemuseum-w-gdansku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=5018","title":{"rendered":"Magdalena MIELNIK, Micha\u0142 F. WO\u0179NIAK | Muzeum Rzemios\u0142a Artystycznego (Kunstgewerbemuseum) w Gda\u0144sku"},"content":{"rendered":"\n
06.07.2019| \"\"<\/pre>\n\n\n
Zarys dziej\u00f3w, ramy organizacyjne, g\u0142\u00f3wne kierunki dzia\u0142alno\u015bci<\/em><\/h4>\n\n\n
\n\n\n\n
\n\nPocz\u0105tki Muzeum rzemios\u0142a artystycznego w Gda\u0144sku, utworzonego 28. grudnia 1881 roku i jego dalsze dzieje s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z dwoma innymi gda\u0144skimi muzeami \u2013 Zachodniopruskim Muzeum Prowincjonalnym (Muzeum Prowincji Zachodniopruskiej, Westpreu\u00dfisches Provinzialmuseum<\/em>) oraz z Muzeum Miejskim (Muzeum Miasta Gda\u0144ska, Stadtmuseum Danzig<\/em>).\n\n<\/p>\n\n\n\n
\"Dawny
Dawny pofranciszka\u0144ski budynek poklasztorny w Gda\u0144sku.
Lata 1898-1903 , Muzeum Narodowe. \u0179r\u00f3d\u0142o: Danzig, A.Lindner, 1903. Za: <\/em>https:\/\/gdansk.fotopolska.eu\/Gdansk\/b4375,Muzeum_Narodowe.html?f=1294799-foto<\/em><\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n\nFormalnie rzecz ujmuj\u0105c, starsze jest Muzeum Miejskie<\/strong>, powo\u0142ane 30. marca 1870 roku. Starania dotycz\u0105ce jego utworzenia trwa\u0142y wiele lat, prowadzone pod egid\u0105 za\u0142o\u017conego w 1835 roku Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Sztuki. Szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi, obok Louisa Sy i Wilhelma Augusta Stryowskiego po\u0142o\u017cy\u0142 Rudolf Freitag. Przez ponad trzydzie\u015bci lat zabiega\u0142 o utworzenie muzeum w pofranciszka\u0144skim budynku klasztornym. Realizacja tego zamierzenia sta\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa dopiero po przekazaniu gmachu przez w\u0142adze wojskowe, co nast\u0105pi\u0142o 6. sierpnia 1863 roku; drug\u0105 sprzyjaj\u0105c\u0105 okoliczno\u015bci\u0105 by\u0142a fundacja kupca Carla Gotfrieda Klosego. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119to przebudow\u0119 zdewastowanego budynku, na cele szkolne i muzealne. Adaptacj\u0119 cz\u0119\u015bci parteru przeznaczon\u0105 na Stadtmuseum uko\u0144czono w 1872 roku, a w grudniu udost\u0119pniono pierwsz\u0105 wystaw\u0119. W tym samym roku do zbior\u00f3w nowej instytucji w\u0142\u0105czono stanowi\u0105ce podstaw\u0119 p\u00f3\u017aniejszej kolekcji zbiory Jacoba Kabruna.\n\n<\/p>\n\n\n\n
\"\"
Wn\u0119trze dawnego Muzeum Miejskiego (Stadtmuzeum – Kunstgewerbemuseum) w dawnym klasztorze pofranciszka\u0144skim w Gda\u0144sku (1901).
\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commos<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Oficjalne otwarcie nast\u0105pi\u0142o 1. marca 1873 roku. Na przewodnicz\u0105cego zarz\u0105du muzeum wybrano kupca Johna Stoddarta, a na zast\u0119pc\u0119 Oskara Bischoffa. Pierwszym kustoszem zosta\u0142 Rudolf Freitag (1872-1890), a kustoszem i konserwatorem Louis Sy (1873-1887). Nieco p\u00f3\u017aniej funkcj\u0119 kustosza i konserwatora pe\u0142ni\u0142 Wilhelm August Stryowski (1880-1912). <\/p>\n\n\n\n
\"\"
 
Wn\u0119trze dawnego Muzeum Miejskiego (Stadtmuzeum – Kunstgewerbemuseum) w dawnym klasztorze pofranciszka\u0144skim w Gda\u0144sku (1900).
\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commos<\/em> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Zachodniopruskie Muzeum Prowincjonalne<\/strong> utworzono oficjalnie 18. wrze\u015bnia 1880 roku, z siedzib\u0105 w Zielonej Bramie. Mia\u0142o ono charakter muzeum krajowego ze zbiorami archeologicznymi, ale przede wszystkim przyrodniczymi. By\u0142o wi\u0119c w pewnym sensie kontynuatorem bada\u0144 prowadzonych przez istniej\u0105ce od 1742 roku Towarzystwo Przyrodnicze (Naturforschende Gesellschaft<\/em>) i gromadzonych przez nie zbior\u00f3w, kt\u00f3re prezentowano publicznie ju\u017c od 1845 roku.<\/p>\n\n\n\n
Na stanowisko pierwszego dyrektora powo\u0142ano dr Hugo Conwentza, botanika i paleobotanika, po studiach we Wroc\u0142awiu i Getyndze, prowadz\u0105cego tak\u017ce badania archeologiczne i geograficzne.<\/p>\n\n\n\n
Muzeum posiada\u0142o nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y: geologiczno-paleontologiczny z du\u017c\u0105 kolekcj\u0105 bursztynu, dzia\u0142 botaniczny, zoologiczny i prehistoryczny.<\/p>\n\n\n\n
28. grudnia 1881 roku powo\u0142ano nowy dzia\u0142, jako Muzeum Rzemios\u0142 Artystycznych<\/strong> (pocz\u0105tkowo jako: Zachodniopruskie Prowincjonalne Muzeum Rzemios\u0142a, Westpreussisches Provinzial Gewerbe Museum<\/em>). Zwi\u0105zek Prowincji Zachodniopruskiej zakupi\u0142 w 1881 roku za sum\u0119 9000 marek kolekcj\u0119 od kupca i kolekcjonera Edwarda Ludwika Garbego (1819-1896), na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 meble, ceramika dalekowschodnia i europejska, (w tym porcelana chi\u0144ska, fajanse z Delft i fajanse gda\u0144skie) oraz wyroby ze srebra, miedzi i mosi\u0105dzu. \u0141\u0105cznie zbi\u00f3r obejmowa\u0142 433 okazy. Drug\u0105, mniejsz\u0105 grup\u0119 muzeali\u00f3w stanowi\u0142y przekazy z instytucji pomorskich (zachodniopruskich).<\/p>\n\n\n\n
Muzeum nie mia\u0142o pocz\u0105tkowo w\u0142asnej siedziby. Zbiory eksponowano w domu przy ul. Kowalskiej 3 (Schmiedegasse<\/em>)  nale\u017c\u0105cym do Oskara Bischoffa jednego z cz\u0142onk\u00f3w za\u0142o\u017cycieli. W kwietniu 1884 roku kolekcj\u0119 przeniesiono do kru\u017cgank\u00f3w dawnego klasztoru franciszka\u0144skiego. Rok p\u00f3\u017aniej, 5. sierpnia 1885 roku, ekspozycj\u0119 zlokalizowan\u0105 na parterze skrzyd\u0142a p\u00f3\u0142nocnego, otwarto dla publiczno\u015bci. Zmiana lokalizacji, poza konieczno\u015bci\u0105 zapewnienia kolekcji muzealnej sta\u0142ego i dost\u0119pnego dla zwiedzaj\u0105cych miejsca, wi\u0105za\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z ch\u0119ci\u0105 zapewnienia uczniom Pa\u0144stwowej (Kr\u00f3lewskiej) Szko\u0142y Rzemios\u0142a (K\u00f6nigliche Provinzial-Gewerbeschule<\/em>). Szko\u0142a dzia\u0142a\u0142a w zachodnim skrzydle budynku w latach 1865-1878. \u0141atwy dost\u0119p do zabytk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci stanowi\u0142 doskona\u0142\u0105 pomoc edukacyjn\u0105.  Od 1874 do 1894 roku w dawnym klasztorze funkcjonowa\u0142a tak\u017ce p\u00f3\u0142wy\u017csza Pa\u0144stwowa (Kr\u00f3lewska) Szko\u0142a Sztuki i Rzemios\u0142a Artystycznego (K\u00f6nigliche Provinzial-Kunst- und Gewerbeschule<\/em>), w kt\u00f3rej nauczali kustosze konserwatorzy Muzeum Miejskiego: Louis Sy, Rudolf Freitag oraz Wilhelm August Stryowski [1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n
Muzeum Rzemios\u0142a Artystycznego zatem, b\u0119d\u0105c formalnie dzia\u0142em Muzeum Prowincji Zachodniopruskiej, pozostawa\u0142o w topograficznej symbiozie z Muzeum Miejskim. Umo\u017cliwi\u0142o to p\u00f3\u017aniejsze personalne po\u0142\u0105czenie zarz\u0105du obu instytucji, a nast\u0119pnie likwidacj\u0119 pierwszego i w\u0142\u0105czenie w struktur\u0119 Muzeum Miejskiego. <\/p>\n\n\n\n
Od czasu organizacji zbior\u00f3w i ekspozycji w gmachu pofranciszka\u0144skim dyrektorem Muzeum Rzemios\u0142a zosta\u0142 Johannes Heise (1885), niezwykle zas\u0142u\u017cony dla ochrony zabytk\u00f3w w Gda\u0144sku i Prowincji Zachodniopruskiej. W 1880 roku obj\u0105\u0142 stanowisko radcy budowlanego dla rejencji gda\u0144skiej, a w 1889 roku awansowa\u0142 na inspektora budowlanego ca\u0142ej prowincji Prus Zachodnich. 27. lutego 1892 roku zosta\u0142 mianowany na stanowisko pierwszego konserwatora zabytk\u00f3w tej prowincji. Po niespodziewanej \u015bmierci 15. kwietnia 1899 roku konserwatorem zachodniopruskim zosta\u0142 Bernhard Schmid (1902), zwi\u0105zany z zamkiem malborskim, gdzie po Conradzie Steinbrechcie zosta\u0142 kierownikiem Zarz\u0105du Odbudowy Zamku (do stycznia 1945) [<\/a>2<\/a>]<\/a>. Nast\u0119pc\u0105 Heisego w Muzeum zosta\u0142 jako komisaryczny kurator Oskar Bischoff. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce kolejni dyrektorzy i kustosze gda\u0144skich muze\u00f3w czynni byli w s\u0142u\u017cbie ochrony zabytk\u00f3w w urz\u0119dzie konserwatora prowincji zachodniopruskiej, za\u015b dr Hugo Conwentz przyczyni\u0142 si\u0119 do utworzenia fundament\u00f3w pruskiej s\u0142u\u017cby ochrony przyrody.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
Hans Friedrich Secker <\/strong>(1888-1960)
\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/em> https:\/\/www.gedanopedia.pl\/gdansk\/?title=SECKER_HANS_FRIEDRICH
<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
W 1912 roku Oskar Bischoff oraz Wilhelm August Stryowski przeszli na emerytur\u0119. Konieczne by\u0142o zatrudnienie nowego kierownika, kt\u00f3rym zosta\u0142 Hans Friedrich Secker.  Przez kolejne dziesi\u0119\u0107 lat zarz\u0105dza\u0142 Stadtmuseum Danzig<\/em> i Kunstgewerbemuseum<\/em>, wywieraj\u0105c ogromny wp\u0142yw na  instytucj\u0119 jako kierownik i konserwator (od 1912 roku) oraz od 1916 roku dyrektor muzeum (do 1922 r.). On te\u017c doprowadzi\u0142 do po\u0142\u0105czenia obu instytucji w 1921 roku. Do Gda\u0144ska przyby\u0142 na zaproszenie zarz\u0105du muzeum oraz urz\u0119du miejskiego, kt\u00f3rzy poszukiwali osoby profesjonalnie zajmuj\u0105cej si\u0119 muzealnictwem, zdolnej do reorganizacji instytucji. Pocz\u0105tkowo Secker zosta\u0142 poproszony o ocen\u0119 kolekcji malarstwa w Muzeum Miejskim, kt\u00f3r\u0105 z\u0142o\u017cy\u0142 1. pa\u017adziernika 1912 roku, jako Denkschrift zur Neuorganisation der Danziger Kunstsammlungen<\/em>. Znalaz\u0142y si\u0119 tam postulaty dotycz\u0105ce ekspozycji i konserwacji zbior\u00f3w wraz z uzasadnieniem, kosztorys najpilniejszych potrzeb [4]<\/a>, w tym tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 zakupu niezb\u0119dnej literatury tematu do muzealnej biblioteki, plan nowej galerii, list do restauratora Hampke ze Szlezwiku oraz lista obraz\u00f3w, niekiedy opatrzonych komentarzami, jak r\u00f3wnie\u017c  postulaty dotycz\u0105ce zwrotu zb\u0119dnych jego zdaniem depozyt\u00f3w. Secker najwy\u017cej oceni\u0142 kolekcj\u0119 Jakoba Kabruna, kt\u00f3remu zadedykowa\u0142 p\u00f3\u017aniej przewodnik po zbiorach muzealnych (1913) [3]<\/a>. G\u0142\u00f3wnym problemem gda\u0144skiego muzeum, jaki spostrzeg\u0142 Secker, by\u0142 \u201esystem\u201d: przypadkowo\u015b\u0107 – je\u015bli chodzi o kszta\u0142towanie kolekcji, prowizoryczno\u015b\u0107 – je\u015bli chodzi o jej inwentaryzacj\u0119, kwestie organizacyjne plac\u00f3wki oraz wygl\u0105d ekspozycji. Zaproponowa\u0142 nowy jej uk\u0142ad. Najwi\u0119kszy nacisk, w jego opinii, powinien by\u0142 by\u0107 k\u0142adziony na eksponowanie sztuki gda\u0144skiej \u2013 lokalnej, od dawnej do wsp\u00f3\u0142czesnej, dlatego te\u017c po\u015bwi\u0119ci\u0142 obrazom powsta\u0142ym w Gda\u0144sku a\u017c trzy sale (od 5-7).<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\"\"
Plan Stadtmuseum w budynku poklasztornym.
Archiwum Pa\u0144stwowe w Gda\u0144sku.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
W pierwszej z nich mia\u0142y by\u0107 eksponowane widoki Gda\u0144ska i obrazy historyczne, w drugiej portrety, w trzeciej za\u015b sztuka XIX wieku, m.in.  dzie\u0142a Meyerheima i Stryowski’ego. Gda\u0144ska galeria znajdowa\u0142a si\u0119 w centrum, poprzedzona ekspozycj\u0105 sztuki dawnej (od XIV do XVIII wieku).<\/p>\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 za\u0142o\u017ce\u0144 postulowanych przez Seckera spe\u0142niono i zgodnie z oczekiwaniami w\u0142adz miasta oraz mieszka\u0144c\u00f3w, wkr\u00f3tce przyst\u0105piono do reorganizacji muzeum. Spraw\u0105 najbardziej piln\u0105 by\u0142a modernizacja galerii. Secker chcia\u0142 odej\u015b\u0107 od dziewi\u0119tnastowiecznego modelu eksponowania obraz\u00f3w jeden nad drugim i zaprezentowa\u0107 zbiory w nowoczesny spos\u00f3b: w odst\u0119pach, powieszone na jednej wysoko\u015bci przyst\u0119pnej do ogl\u0105dania dla zwiedzaj\u0105cych. Otwarcie przearan\u017cowanej galerii odby\u0142o si\u0119 w 17. i 18. maja 1913 roku. Wkr\u00f3tce te\u017c opublikowano przewodnik po galerii malarstwa [5]<\/a>. Secker zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z wagi dobrej informacji w muzeach: w postaci przewodnik\u00f3w oraz etykiet, kt\u00f3re w\u00f3wczas zacz\u0119\u0142y by\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cym standardem w europejskim muzealnictwie.<\/p>\n
Po uko\u0144czeniu prac w galerii malarstwa przyst\u0105piono do modernizacji sal przynale\u017c\u0105cych do Kunstgewerbemuseum. W 1914 roku uko\u0144czono now\u0105 ekspozycj\u0119 fajansu, przestrze\u0144 wystawiennicz\u0105 prezentuj\u0105c\u0105 wyposa\u017cenie ko\u015bcio\u0142a, sal\u0119 herbow\u0105 oraz ekspozycj\u0119 porcelany, kafli i piec\u00f3w. Rok p\u00f3\u017aniej, po przeniesieniu kolekcji odlew\u00f3w rze\u017ab antycznych do wyremontowanych w\u0142a\u015bnie kru\u017cgank\u00f3w, uzyskano miejsce na wystaw\u0119 kolekcji metali i aran\u017cacj\u0119 sali barokowej. W 1916 roku otwarto kolejne ekspozycje, op\u00f3\u017anione jak pisa\u0142 Secker z powodu wojny: rze\u017aby kamiennej i drewnianej, sal\u0119 bia\u0142\u0105, sal\u0119 czerwon\u0105 z meblami, pok\u00f3j rokokowy i sal\u0119 z wystaw\u0105 tekstyli\u00f3w. <\/p>\n
Przewodnik po ca\u0142o\u015bci zbior\u00f3w eksponowanych w gmachu poklasztornym zosta\u0142 wydany w 1918 roku w nak\u0142adzie 616 egzemplarzy [5]<\/a>. Muzeum (Kunstgewerbe<\/em> i Stadtmuseum<\/em>) by\u0142o otwarte codziennie, z wyj\u0105tkiem \u015bwi\u0105t i dni \u015bwi\u0105tecznych. Godziny otwarcia r\u00f3\u017cnicowano zgodnie z podzia\u0142em na sezon letni i zimowy. Wst\u0119p na wystawy by\u0142 darmowy w ka\u017cd\u0105 \u015brod\u0119 i niedziel\u0119, w pozosta\u0142e dni kosztowa\u0142 50 fenig\u00f3w. Mo\u017cna by\u0142o te\u017c za p\u00f3\u0142tora marki kupi\u0107 karnet na kilka wej\u015b\u0107 (4 do 6 wizyt).<\/p>\n
Stale rozwijano kolekcj\u0119 muzealn\u0105. Secker dba\u0142, by informacje o nowych zakupach by\u0142y regularnie publikowane i od 1913 roku co dwa lata ukazywa\u0142y si\u0119 Neuerwerbungen des Stadtmuseum Danzigs<\/em> [6]<\/a>, od numeru z 1917 roku pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c informacje dotycz\u0105ce Kunstgewerbemuseum. Jest to wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o nie tylko, je\u015bli chodzi o histori\u0119 kolekcji, ale tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzeum.<\/p>\n
W latach 1913-1914 na zakup nowych obraz\u00f3w do kolekcji Stadtmuseum wydano 37.650 marek, a otrzymane dary wyceniono na 12.850 marek. Na pocz\u0105tku I wojny \u015bwiatowej kwota ta zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 do 45.280 marek wydanych na zakupy w latach 1915-1916. Wtedy te\u017c warto\u015b\u0107 darowizn wynios\u0142a 20.600 marek. Koniec wojny i kl\u0119ska Rzeszy spowodowa\u0142a nieznaczne zmniejszenie funduszu zakupowego (wyni\u00f3s\u0142 on 39.400 marek, a warto\u015b\u0107 darowizn w tych latach 9.700 marek). Kwota wydana na powi\u0119kszanie zbior\u00f3w Kunstgewerbemuseum by\u0142a znacznie mniejsza, wynosz\u0105c 7.000 marek. Warto\u015b\u0107 darowizn wynios\u0142a za to 20.366 marek, a depozyt\u00f3w 110.000 marek.<\/p>\n
Liczba muzeali\u00f3w wynosi\u0142a w 1916 roku 4002 pozycji; szczeg\u00f3lnie  znacz\u0105cy by\u0142 \u2013 obok innych wyrob\u00f3w metalowych \u2013 zbi\u00f3r zabytkowego z\u0142otnictwa i konwisarstwa gda\u0144skiego, a tak\u017ce cenna kolekcja barokowych mebli gda\u0144skich (szafy, sto\u0142y, krzes\u0142a). Jednak na aukcji ogromnego zbioru (zw\u0142aszcza gedanik\u00f3w) kupca zbo\u017cowego i kolekcjonera Lessera Gieldzinkiego w Berlinie u Lepckego w 1912 roku, zakupiono do zbior\u00f3w gda\u0144skiego muzeum tylko jedena\u015bcie przedmiot\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie meble (w tym szafa osiemnastowieczna zakupiona za 400 marek).<\/p>\n
Jak zanotowa\u0142 Secker przed modernizacj\u0105 galerii muzeum odwiedza\u0142o oko\u0142o 500 os\u00f3b w miesi\u0105cu. Od 1913 roku liczba ta wzros\u0142a do ponad 1400 os\u00f3b, potem zn\u00f3w spad\u0142a w okresie wojny, dalej jednak przewy\u017cszaj\u0105c dane sprzed 1912 roku;<\/p>\n