{"id":4944,"date":"2019-06-26T08:00:51","date_gmt":"2019-06-26T06:00:51","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4944"},"modified":"2021-05-27T11:30:46","modified_gmt":"2021-05-27T09:30:46","slug":"seweryn-udziela-1857-1937-i-muzeum-etnograficzne-w-krakowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4944","title":{"rendered":"Ma\u0142gorzata WAWRZAK | Seweryn Udziela (1857-1937) i Muzeum Etnograficzne w Krakowie"},"content":{"rendered":"\n
26.06.2019 | \"\"<\/pre>\n\n\n\n
\"\"
Seweryn Udziela, fot. przed 1937, \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Seweryn Udziela, etnograf, pochodzi\u0142 ze Starego S\u0105cza, szybko przejawia\u0142 zainteresowania naukami przyrodniczymi, okoliczn\u0105 przyrod\u0105 i \u017cyciem tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w. Po uko\u0144czeniu seminarium nauczycielskiego podj\u0105\u0142 prac\u0119 zarobkow\u0105, jako nauczyciel okolicznych szk\u00f3\u0142. Prowadzi\u0142 czytelni\u0119 ludow\u0105, w trosce o edukacj\u0119 m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych wyda\u0142 kilka ksi\u0105\u017ceczek \u201edla ludu\u201d. Owocem jego wczesnych zainteresowa\u0144 by\u0142o opracowanie \u201eMateria\u0142y etnograficzne z miasta Robczyc i okolicy\u201d oraz zbi\u00f3r pie\u015bni zwi\u0105zanych z obrz\u0119dami i \u015bwi\u0119tami ludowymi, dochodz\u0105cy do 1000 pozycji. Dzi\u0119ki kontaktom i szerokiej korespondencji z Izydorem Kopernickim, lekarzem i   antropologiem, profesorem Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, cz\u0142onkiem Komisji Antropologicznej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie, zapozna\u0142 si\u0119 z metodami badawczymi w dziedzinie archeologii i ludoznawstwa. Udziela zbiera\u0142 materia\u0142y etnograficzne i zach\u0119ca\u0142 do tego innych nauczycieli. Na podstawie pracy \u201eLud polski w powiecie ropczyckim w Galicji\u201d, w roku 1890 Udziela zosta\u0142 przyj\u0119ty na cz\u0142onka Komisji Antropologicznej AU. Badacz podj\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Janem Kar\u0142owiczem, naczelnym redaktorem \u201eWis\u0142y\u201d etnografem, muzykologiem i j\u0119zykoznawc\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W lipcu 1891 roku wyst\u0105pi\u0142 Udziela na zje\u017adzie przyrodnik\u00f3w i lekarzy w Krakowie z propozycj\u0105 utworzenia Towarzystwa Ludoznawczego, jednak starania si\u0119 nie powiod\u0142y. Pomys\u0142odawca wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z za\u0142o\u017conym dwa lata p\u00f3\u017aniej Towarzystwem Ludoznawczym we Lwowie, krakowskim \u015brodowiskiem naukowym, a tak\u017ce Oskarem Kolbergiem. Stale uzupe\u0142nia\u0142 te\u017c swoje zbiory etnograficzne: modele narz\u0119dzi rolniczych, budownictwa wiejskiego, kapliczek, \u015brodki transportu, pr\u00f3bki materia\u0142\u00f3w u\u017cywanych w ubiorach regionalnych, cz\u0119\u015bci odzie\u017cy, koronki.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
Budynek na wzg\u00f3rzu wawelskim, siedziba Muzeum Etnograficznego od 1913 do wybuchu II wojny \u015bwiatowej, \u017ar\u00f3d\u0142o: Muzeum Etnograficzne w Krakowie<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
W 1904 w porozumieniu z dyrektorem Muzeum Narodowego w Krakowie Feliksem Koper\u0105, utworzy\u0142 tam dzia\u0142 etnograficzny. Przy okazji pierwszej wystawy w Sukiennicach napisa\u0142:  \u201eNiechaj\u017ce chocia\u017c wnukowie i prawnukowie nasi wiedz\u0105, jak si\u0119 ongi \u017cy\u0142o w Polsce [\u2026] nawet w ma\u0142ych chatach wiejskich mieli\u015bmy wiele dobrych i pi\u0119knych rzeczy, kt\u00f3re przez wieki wytworzy\u0142 i wyko\u0142ysa\u0142 duch narodu. [\u2026] Muzeum etnograficzne b\u0119dzie szko\u0142\u0105 dla m\u0142odych i dla starych i takie muzeum jest nam potrzebne, niezb\u0119dnie potrzebne, konieczne\u201d. Wobec powi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 zbior\u00f3w i trudno\u015bci lokalowych w 1910 roku wraz z Julianem Talko-Hryncewiczem, profesorem antropologii UJ  powo\u0142a\u0142 Udziela Towarzystwo Muzeum Etnograficznego, do kt\u00f3rego przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 grono ludzi o podobnych zainteresowaniach. Za\u0142o\u017ceniem Towarzystwa by\u0142o opr\u00f3cz gromadzenia zbior\u00f3w etnograficznych, udost\u0119pnianie ich badaczom i publiczno\u015bci oraz utrzymanie biblioteki. G\u0142\u00f3wn\u0105 dewiz\u0105 by\u0142o has\u0142o: Przesz\u0142o\u015b\u0107 Przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
19 lutego 1911 roku zosta\u0142o otwarte Muzeum Etnograficzne w nowej siedzibie przy ul. Studenckiej 9, jednak ze wzgl\u0119du na wysoki koszt utrzymania i coraz mniej miejsca poczyniono starania o umieszczenie zbior\u00f3w muzealnych na Wawelu, w by\u0142ym seminarium duchownym \u015bw. Micha\u0142a. 27 lutego 1914 roku Wydzia\u0142 Krajowy uchwali\u0142 przekazanie budynku na wzg\u00f3rzu wawelskim  na okres 20 lat, pod warunkiem jego odrestaurowania. <\/p>\n\n\n\n
Udziela stara\u0142 si\u0119 rozbudzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kolekcjonersk\u0105 prowadz\u0105c akcj\u0119 propagandow\u0105 w codziennej prasie. Dzi\u0119ki darom i depozytom zbiory szybko si\u0119 rozrasta\u0142y, co wymaga\u0142o systematycznej inwentaryzacji i katalogowania zbior\u00f3w. Muzeum prowadzi\u0142o o\u017cywion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatow\u0105, urz\u0105dzono archiwum i bibliotek\u0119 etnograficzn\u0105. Udziela wyg\u0142asza\u0142 wyk\u0142ady i odczyty, organizowa\u0142 szereg wystaw w kraju i poza granicami, za\u0142o\u017cy\u0142 wydawnictwo.<\/p>\n\n\n\n
Za\u0142o\u017cyciel my\u015bla\u0142 o dalszej\nrozbudowie Muzeum, kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105 ofiarowa\u0142 2 legaty na potrzeb\u0119 rozwoju\ninstytucji i utworzenie skansenu w Lesie Wolskim. Zmar\u0142 26 wrze\u015bnia 1937 roku.<\/p>\n\n\n\n
Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/em><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Bibliografia:
L. Sawicki, Nowe Muzeum Etnograficzne<\/em>, \u201eZiemia\u201d, 1911 nr 10, s. 155\u2013156.
J. Petra\u017cycka Tomicka, Muzeum Etnograficzne na Wawelu<\/em>, Lw\u00f3w 1919.
A. Jacher-Tyszkowa, Seweryn Udziela \u2013 za\u0142o\u017cyciel Muzeum Etnograficznego w Krakowie. \u017bycie i dzie\u0142o<\/em>, \u201eRocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie\u201d, Krak\u00f3w 1991, s. 7\u201337.
D. \u0141\u0105czy\u0144ska, Zarys \u017cyciorysu Seweryna Udzieli (1857-1937)<\/em>, \u201eRocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie\u201d, Krak\u00f3w 1991, s. 39\u201350.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
26.06.2019 | Seweryn Udziela, etnograf, pochodzi\u0142 ze Starego S\u0105cza, szybko przejawia\u0142 zainteresowania naukami przyrodniczymi, okoliczn\u0105 przyrod\u0105 i \u017cyciem tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w. Po uko\u0144czeniu seminarium nauczycielskiego podj\u0105\u0142 prac\u0119 zarobkow\u0105, jako nauczyciel okolicznych szk\u00f3\u0142. Prowadzi\u0142 czytelni\u0119 ludow\u0105, w trosce o edukacj\u0119 m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych wyda\u0142 kilka ksi\u0105\u017ceczek \u201edla ludu\u201d. Owocem jego wczesnych zainteresowa\u0144 by\u0142o opracowanie \u201eMateria\u0142y etnograficzne z… <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":4947,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-4944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Muzeum-etnogr-Wawel.png","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Muzeum-etnogr-Wawel.png","author_info":{"display_name":"Ma\u0142gorzata Wawrzak","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=7"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
26.06.2019 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Seweryn Udziela, fot. przed 1937, \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Seweryn Udziela, etnograf, pochodzi\u0142 ze Starego S\u0105cza, szybko przejawia\u0142 zainteresowania naukami przyrodniczymi, okoliczn\u0105 przyrod\u0105 i \u017cyciem tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w. Po uko\u0144czeniu seminarium nauczycielskiego podj\u0105\u0142 prac\u0119 zarobkow\u0105, jako nauczyciel okolicznych szk\u00f3\u0142. Prowadzi\u0142 czytelni\u0119 ludow\u0105, w trosce o edukacj\u0119 m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych wyda\u0142 kilka ksi\u0105\u017ceczek \u201edla ludu\u201d. Owocem jego wczesnych zainteresowa\u0144 by\u0142o opracowanie \u201eMateria\u0142y etnograficzne z miasta Robczyc i okolicy\u201d oraz zbi\u00f3r pie\u015bni zwi\u0105zanych z obrz\u0119dami i \u015bwi\u0119tami ludowymi, dochodz\u0105cy do 1000 pozycji. Dzi\u0119ki kontaktom i szerokiej korespondencji z Izydorem Kopernickim, lekarzem i   antropologiem, profesorem Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, cz\u0142onkiem Komisji Antropologicznej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie, zapozna\u0142 si\u0119 z metodami badawczymi w dziedzinie archeologii i ludoznawstwa. Udziela zbiera\u0142 materia\u0142y etnograficzne i zach\u0119ca\u0142 do tego innych nauczycieli. Na podstawie pracy \u201eLud polski w powiecie ropczyckim w Galicji\u201d, w roku 1890 Udziela zosta\u0142 przyj\u0119ty na cz\u0142onka Komisji Antropologicznej AU. Badacz podj\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Janem Kar\u0142owiczem, naczelnym redaktorem \u201eWis\u0142y\u201d etnografem, muzykologiem i j\u0119zykoznawc\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
W lipcu 1891 roku wyst\u0105pi\u0142 Udziela na zje\u017adzie przyrodnik\u00f3w i lekarzy w Krakowie z propozycj\u0105 utworzenia Towarzystwa Ludoznawczego, jednak starania si\u0119 nie powiod\u0142y. Pomys\u0142odawca wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z za\u0142o\u017conym dwa lata p\u00f3\u017aniej Towarzystwem Ludoznawczym we Lwowie, krakowskim \u015brodowiskiem naukowym, a tak\u017ce Oskarem Kolbergiem. Stale uzupe\u0142nia\u0142 te\u017c swoje zbiory etnograficzne: modele narz\u0119dzi rolniczych, budownictwa wiejskiego, kapliczek, \u015brodki transportu, pr\u00f3bki materia\u0142\u00f3w u\u017cywanych w ubiorach regionalnych, cz\u0119\u015bci odzie\u017cy, koronki.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n
\"\"
Budynek na wzg\u00f3rzu wawelskim, siedziba Muzeum Etnograficznego od 1913 do wybuchu II wojny \u015bwiatowej, \u017ar\u00f3d\u0142o: Muzeum Etnograficzne w Krakowie<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
W 1904 w porozumieniu z dyrektorem Muzeum Narodowego w Krakowie Feliksem Koper\u0105, utworzy\u0142 tam dzia\u0142 etnograficzny. Przy okazji pierwszej wystawy w Sukiennicach napisa\u0142:  \u201eNiechaj\u017ce chocia\u017c wnukowie i prawnukowie nasi wiedz\u0105, jak si\u0119 ongi \u017cy\u0142o w Polsce [\u2026] nawet w ma\u0142ych chatach wiejskich mieli\u015bmy wiele dobrych i pi\u0119knych rzeczy, kt\u00f3re przez wieki wytworzy\u0142 i wyko\u0142ysa\u0142 duch narodu. [\u2026] Muzeum etnograficzne b\u0119dzie szko\u0142\u0105 dla m\u0142odych i dla starych i takie muzeum jest nam potrzebne, niezb\u0119dnie potrzebne, konieczne\u201d. Wobec powi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 zbior\u00f3w i trudno\u015bci lokalowych w 1910 roku wraz z Julianem Talko-Hryncewiczem, profesorem antropologii UJ  powo\u0142a\u0142 Udziela Towarzystwo Muzeum Etnograficznego, do kt\u00f3rego przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 grono ludzi o podobnych zainteresowaniach. Za\u0142o\u017ceniem Towarzystwa by\u0142o opr\u00f3cz gromadzenia zbior\u00f3w etnograficznych, udost\u0119pnianie ich badaczom i publiczno\u015bci oraz utrzymanie biblioteki. G\u0142\u00f3wn\u0105 dewiz\u0105 by\u0142o has\u0142o: Przesz\u0142o\u015b\u0107 Przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
19 lutego 1911 roku zosta\u0142o otwarte Muzeum Etnograficzne w nowej siedzibie przy ul. Studenckiej 9, jednak ze wzgl\u0119du na wysoki koszt utrzymania i coraz mniej miejsca poczyniono starania o umieszczenie zbior\u00f3w muzealnych na Wawelu, w by\u0142ym seminarium duchownym \u015bw. Micha\u0142a. 27 lutego 1914 roku Wydzia\u0142 Krajowy uchwali\u0142 przekazanie budynku na wzg\u00f3rzu wawelskim  na okres 20 lat, pod warunkiem jego odrestaurowania. <\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Udziela stara\u0142 si\u0119 rozbudzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kolekcjonersk\u0105 prowadz\u0105c akcj\u0119 propagandow\u0105 w codziennej prasie. Dzi\u0119ki darom i depozytom zbiory szybko si\u0119 rozrasta\u0142y, co wymaga\u0142o systematycznej inwentaryzacji i katalogowania zbior\u00f3w. Muzeum prowadzi\u0142o o\u017cywion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatow\u0105, urz\u0105dzono archiwum i bibliotek\u0119 etnograficzn\u0105. Udziela wyg\u0142asza\u0142 wyk\u0142ady i odczyty, organizowa\u0142 szereg wystaw w kraju i poza granicami, za\u0142o\u017cy\u0142 wydawnictwo.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Za\u0142o\u017cyciel my\u015bla\u0142 o dalszej
\nrozbudowie Muzeum, kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105 ofiarowa\u0142 2 legaty na potrzeb\u0119 rozwoju
\ninstytucji i utworzenie skansenu w Lesie Wolskim. Zmar\u0142 26 wrze\u015bnia 1937 roku.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Ma\u0142gorzata Wawrzak<\/em><\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
<\/p>\n
Bibliografia:
L. Sawicki, Nowe Muzeum Etnograficzne<\/em>, \u201eZiemia\u201d, 1911 nr 10, s. 155\u2013156.
J. Petra\u017cycka Tomicka, Muzeum Etnograficzne na Wawelu<\/em>, Lw\u00f3w 1919.
A. Jacher-Tyszkowa, Seweryn Udziela \u2013 za\u0142o\u017cyciel Muzeum Etnograficznego w Krakowie. \u017bycie i dzie\u0142o<\/em>, \u201eRocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie\u201d, Krak\u00f3w 1991, s. 7\u201337.
D. \u0141\u0105czy\u0144ska, Zarys \u017cyciorysu Seweryna Udzieli (1857-1937)<\/em>, \u201eRocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie\u201d, Krak\u00f3w 1991, s. 39\u201350.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4944"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7962,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4944\/revisions\/7962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}