{"id":4750,"date":"2019-05-12T18:55:57","date_gmt":"2019-05-12T16:55:57","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4750"},"modified":"2021-05-27T11:33:29","modified_gmt":"2021-05-27T09:33:29","slug":"dariusz-dabrowski-muzea-prawoslawne-na-ziemiach-dawnej-rzeczypospolitej-cz-1-chelm-wlodzimierz-wolynski-i-luck","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4750","title":{"rendered":"Dariusz D\u0104BROWSKI | Muzea prawos\u0142awne na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, cz. 1: Che\u0142m, W\u0142odzimierz (Wo\u0142y\u0144ski) i \u0141uck"},"content":{"rendered":"\n<pre id=\"block-2c7d183c-37ef-492d-8fc5-31901cb756f9\" class=\"wp-block-preformatted\">12.05.2019 | <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n\n\n\n<p>Na powstawanie w Cesarstwie Rosyjskim muze\u00f3w cerkiewnych mia\u0142o wp\u0142yw kilka wsp\u00f3\u0142graj\u0105cych ze sob\u0105 czynnik\u00f3w. <span style=\"font-size: ;\">Z jednej strony mamy do czynienia z naturalnym wzrostem zainteresowania przesz\u0142o\u015bci\u0105 i jej pami\u0105tkami w r\u00f3\u017cnych kr\u0119gach spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego, w tym w\u015br\u00f3d duchowie\u0144stwa prawos\u0142awnego.&nbsp;Z drugiej strony, ten pr\u0105d intelektualno-ideowo-religijny wykorzystywany by\u0142 przez carat i cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy Cerkwi dla realizowania r\u00f3\u017cnych zreszt\u0105 cel\u00f3w, w tym, antypolskiego i antykatolickiego, ale tak\u017ce antyunickiego kursu w guberniach zachodnich. <br>Nie mo\u017cna wreszcie zapomnie\u0107 o dzia\u0142alno\u015bci r\u00f3\u017cnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w przesz\u0142o\u015bci (zar\u00f3wno duchownych na czele z hierarchami, jak i os\u00f3b \u015bwieckich), kt\u00f3rych oddolna aktywno\u015b\u0107 wspiera\u0142a, a czasami by\u0142a nawet osnow\u0105 dzia\u0142alno\u015bci interesuj\u0105cych nas plac\u00f3wek.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">Na pocz\u0105tek kilka s\u0142\u00f3w o oficjalnej stronie zjawiska. Rozw\u00f3j zabytkoznawstwa w Rosji zwi\u0105zany by\u0142 w sporej mierze z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 grupy towarzystw naukowych, kt\u00f3rym z czasem pa\u0144stwo powierzy\u0142o opiek\u0119 i w znacznej mierze kontrol\u0119 nad t\u0105 form\u0105 aktywno\u015bci spo\u0142eczno-kulturowej&nbsp;<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote1sym\" name=\"sdfootnote1anc\">[1]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\">. Jako pierwsze z nich powsta\u0142o w 1839 roku Towarzystwo Historii i Staro\u017cytno\u015bci w Odessie<\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> (\u041e\u0434\u0435\u0441\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0435\u0439). Nast\u0119pnie, w 1846 roku zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w Petersburgu Towarzystwo Archeologiczno-Numizmatyczne (\u0410\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u043e-\u043d\u0443\u043c\u0438\u0437\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e), kt\u00f3re w 1851 roku otrzyma\u0142o nazw\u0119 Imperatorskiego Rosyjskiego Towarzystwa Archeologicznego (\u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430). Z kolei w roku 1864 w Moskwie hrabia Aleksiej Uwarow za\u0142o\u017cy\u0142 Imperatorskie Moskiewskie Towarzystwo Archeologicznie (\u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u043e\u0435 \u041c\u043e\u0441\u043a\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e) <\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote2sym\" name=\"sdfootnote2anc\">[2]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">, zdecydowanie konkurencyjne w stosunku do swego petersburskiego odpowiednika.<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"> W tym samym roku powsta\u0142o te\u017c Towarzystwo dawnoruskiej sztuki przy Moskiewskim publicznym muzeum (<\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\">\u041e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\">\u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e<\/span><\/span> <span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\">\u0438\u0441\u043a\u0443\u0441\u0441\u0442\u0432\u0430<\/span><\/span> <span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\">\u043f\u0440\u0438<\/span><\/span> <span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\">\u041c\u043e\u0441\u043a\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u043c<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\"> \u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u0447\u043d\u043e\u043c \u043c\u0443\u0437\u0435\u0435<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\">), stawiaj\u0105ce przed sob\u0105 zadanie zbierania i badania pami\u0105tek ruskiej staro\u017cytno\u015bci i dawnoruskiej sztuki cerkiewnej oraz narodowej<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote3sym\" name=\"sdfootnote3anc\">[3]<\/a><\/span><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">Istotn\u0105 rol\u0119 w upowszechnianiu idei zbierania, zabezpieczania i eksponowania pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci odegra\u0142y, pozostaj\u0105ce na styku polityki pa\u0144stwowej, dzia\u0142a\u0144 hierarchii i aktywno\u015bci spo\u0142ecznej, Towarzystwa Cerkiewno-Archeologicznie. Ich powstanie poprzedzi\u0142o powo\u0142anie do \u017cycia przy Synodzie Rz\u0105dz\u0105cym w 1865 roku Komisji dla przegl\u0105du i opisania archiwum Prze\u015bwi\u0119tego Synodu (<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">\u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043f\u043e \u0440\u0430\u0437\u0431\u043e\u0440\u0443 \u0438 \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u044e \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430 \u0421\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u0433\u043e \u0421\u0438\u043d\u043e\u0434\u0430)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote4sym\" name=\"sdfootnote4anc\">[4]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">W og\u00f3le formalnie pierwsz\u0105 tego typu instytucj\u0105 w Imperium Rosyjskim by\u0142<\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">Podolski diecezjalny komitet historyczno-statystyczny<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: small;\"> (<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">\u041f\u043e\u0434\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0435\u043f\u0430\u0440\u0445\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u0441\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0442\u0435\u0442), za\u0142o\u017cony w 1865 roku w Kamie\u0144cu Podolskim przy tamtejszym seminarium duchownym, w 1903 roku zreorganizowany w Towarzystwo Cerkiewno-Archeologiczne (\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote5sym\" name=\"sdfootnote5anc\">[5]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">, cho\u0107 nie mo\u017cna zapomina\u0107 o powo\u0142anym do \u017cycia w Moskwie w 1863 roku z inicjatywy archimandryty Jakuba (<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">\u0418\u0430\u043a\u043e\u0432\u0430 (\u041a\u0440\u043e\u0442\u043a\u043e\u0432\u0430<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">)) Towarzystwie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w duchowego o\u015bwiecenia (<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">\u041e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u043b\u044e\u0431\u0438\u0442\u0435\u043b\u0435\u0439 \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u0433\u043e \u043f\u0440\u043e\u0441\u0432\u0435\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f), w kt\u00f3rego ramach ju\u017c w 1870 roku powsta\u0142y zal\u0105\u017cki muzeum (formalnie za\u0142o\u017cone dopiero w 1890 roku)<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote6sym\" name=\"sdfootnote6anc\">[6]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">. W tym miejscu warto zaznaczy\u0107, \u017ce nie by\u0142a to pierwsza tego typu inicjatywa. Idea powo\u0142ania do \u017cycia cerkiewnej plac\u00f3wki muzealniczej pojawi\u0142a si\u0119 w Rosji ju\u017c w pocz\u0105tku lat czterdziestych XIX stulecia. Zamiar taki mia\u0142 biskup wo\u0142ogodzki Innocenty (Borisow). Nie zosta\u0142 on jednak wcielony w \u017cycie ze wzgl\u0119du na rych\u0142e przeniesienie hierarchy do innej diecezji. W tym samym dziesi\u0119cioleciu Michai\u0142 Pogodin i Pawe\u0142 Sawwaitow wyst\u0105pili z pomys\u0142em za\u0142o\u017cenia publicznego pa\u0144stwowego muzeum cerkiewno-archeologicznego. Ona r\u00f3wnie\u017c si\u0119 nie powiod\u0142a<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote7sym\" name=\"sdfootnote7anc\">[7]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">. <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"> <span style=\"font-size: ;\">Dodajmy, cho\u0107 to obszar znajduj\u0105cy si\u0119 ju\u017c poza zasi\u0119giem naszych bada\u0144, \u017ce jako kolejne powsta\u0142o w 1872 roku Cerkiewno-Archeologiczne Towarzystwo przy Kijowskiej Akademii Duchownej (\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u043f\u0440\u0438 \u041a\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u0439 \u0430\u043a\u0430\u0434\u0435\u043c\u0438\u0438). \u0141\u0105cznie, do rewolucji, na terenie Cesarstwa za\u0142o\u017cono ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t (51 lub 52) tego typu instytucji, w tym osiem na obszarze dawnej Rzeczypospolitej: Kamieniec Podolski (1865), Mohyl\u00f3w (1888), Poczaj\u00f3w (1894), z oddzia\u0142ami w \u0141ucku i W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim, Mi\u0144sk (1901), Grodno (1905), Che\u0142m (przed 1911), Witebsk (przed 1911) i Warszawa (1913)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote8sym\" name=\"sdfootnote8anc\">[8]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"> <span style=\"font-size: ;\">Oczywi\u015bcie, przy du\u017cej cz\u0119\u015bci towarzystw rozpoczyna\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzea. Ju\u017c w 1872 roku powsta\u0142a taka plac\u00f3wka przy kijowskiej Akademii Duchownej. Sta\u0142a si\u0119 ona zreszt\u0105 wzorem dla najstarszego z interesuj\u0105cych nas, a mianowicie <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=628\">Muzeum przy Bractwie Bogurodzickim w Che\u0142mie<\/a>, o czym dalej. Na ziemiach by\u0142ej Rzeczypospolitej muzea stworzy\u0142y poza tym towarzystwa dzia\u0142aj\u0105ce w Grodnie (1905) i Mi\u0144sku (1908)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote9sym\" name=\"sdfootnote9anc\">[9]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">. <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"> <span style=\"font-size: ;\">Musimy wreszcie wspomnie\u0107 o jeszcze jednym aspekcie dzia\u0142alno\u015bci \u015brodowisk cerkiewnych sprzyjaj\u0105cym powstawaniu muze\u00f3w. Chodzi o tzw. bractwa cerkiewne. <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\">Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 formalnie do tradycji jeszcze szesnastowiecznej, 8 V 1864 roku zosta\u0142y przyj\u0119te \u201ePodstawowe zasady dla ustanawiania prawos\u0142awnych cerkiewnych bractw\u201d (\u041e\u0441\u043d\u043e\u0432\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u043b\u0430 \u0434\u043b\u044f \u0443\u0447\u0440\u0435\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u044b\u0445 \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u044b\u0445 \u0431\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432), opracowane przez ministra spraw wewn\u0119trznych Imperium, P.A. Wa\u0142ujewa<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote10sym\" name=\"sdfootnote10anc\">[10]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\">. Powstawa\u0142y w ten spos\u00f3b normy prawne dla dzia\u0142ania organizacji, o kt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesna rosyjska literatura tematu pisze, \u017ce by\u0142y wyrazem zamiar\u00f3w rz\u0105du, by stworzy\u0107 na tym obszarze: \u201esi\u0142\u0119 spo\u0142eczn\u0105 zdoln\u0105 przeciwstawi\u0107 si\u0119 polsko-katolickim wp\u0142ywom, a tak\u017ce wzrostowi polskiego separatyzmu (co sta\u0142o si\u0119 nader aktualne po polskim powstaniu&nbsp; w latach 1863\u20131864)\u201d<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote11sym\" name=\"sdfootnote11anc\">[11]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\">. Tymczasem, jak si\u0119 okaza\u0142o, jedn\u0105 z form aktywno\u015bci bractw sta\u0142o si\u0119 powo\u0142ywanie do \u017cycia muze\u00f3w.<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"> Na ziemiach by\u0142ej Rzeczypospolitej muzea brackie, opr\u00f3cz Che\u0142ma, powsta\u0142y jeszcze we W\u0142odzimierzu i \u0141ucku (zob. ni\u017cej), <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">Ostrogu (1910; cho\u0107 do ko\u0144ca zajmuj\u0105cego nas okresu w procesie formowania)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote12sym\" name=\"sdfootnote12anc\">[12]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">,<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"> a tak\u017ce w Witebsku (1893), Mohylewie (1897) i Wilnie (1908)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote13sym\" name=\"sdfootnote13anc\">[13]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">Dodajmy, \u017ce \u0142\u0105cznie na terenie Imperium wed\u0142ug stanu z pocz\u0105tku 1909 roku funkcjonowa\u0142o trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 takich instytucji<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote14sym\" name=\"sdfootnote14anc\">[14]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"> <span style=\"font-size: ;\">Pozostaje poruszy\u0107 jeszcze jeden zapowiedziany w\u0105tek co do okoliczno\u015bci powstawania muze\u00f3w cerkiewnych. Przypominam, chodzi o aktywno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Wzorcowy jej przyk\u0142ad stanowi<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"> Modest (\u041c\u043e\u0434\u0435\u0441\u0442)<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote15sym\" name=\"sdfootnote15anc\">[15]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\">. Hierarcha ten, b\u0119d\u0105cy absolwentem kijowskiej Akademii Duchownej \u2013 co z naszej perspektywy najwa\u017cniejsze \u2013 przyk\u0142ada\u0142 du\u017c\u0105 wag\u0119 do zbierania pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, na co zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 w po\u015bwi\u0119conym mu s\u0142owom (\u201e<\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"ru-RU\">\u0441\u0442\u0440\u0430\u0441\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043b\u044e\u0431\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c \u0438 \u0441\u043e\u0431\u0438\u0440\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u044b<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\">\u201d) znany badacz ruskiej\/ukrai\u0144skiej literatury i muzealnik, Niko\u0142aj I. Petrow. Nie do\u015b\u0107, \u017ce zbiera\u0142 on, to jeszcze w czasie sprawowania r\u00f3\u017cnych funkcji w diecezjach na terenie Rosji, by\u0142 darczy\u0144c\u0105 dla kijowskiego muzeum Cerkiewno-Archeologicznego. Sk\u0105din\u0105d naturalne wydaje si\u0119 wi\u0119c po obj\u0119ciu stanowiska biskupa w Che\u0142mie za\u0142o\u017cenie tam muzeum diecezjalnego i sukcesywne wspieranie jego pracy. Tak samo post\u0105pi\u0142 zreszt\u0105 Modest, gdy przeszed\u0142 na eparchi\u0119 wo\u0142y\u0144sk\u0105. W 1893 roku w\u0142a\u015bnie z jego inicjatywy stworzono Wo\u0142y\u0144skie Muzeum Eparchialne w \u017bytomierzu<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote16sym\" name=\"sdfootnote16anc\">[16]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\">. Warto przy tym podkre\u015bli\u0107, \u017ce mia\u0142o ono wyj\u0105tkowy charakter, wykraczaj\u0105cy poza ramy plac\u00f3wki brackiej. Pomys\u0142odawca od razu bowiem planowa\u0142 stworzenie muzeum o zasi<\/span><span style=\"font-size: ;\">\u0119<\/span><span style=\"font-size: ;\">gu diecezjalnym<\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote17sym\" name=\"sdfootnote17anc\">[17]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\">.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"> <span style=\"font-size: ;\">Jak wi\u0119c widzimy, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o trzech podstawowych rodzajach muze\u00f3w cerkiewnych dzia\u0142aj\u0105cych na interesuj\u0105cym nas obszarze. Klasyfikacja ta odnosi si\u0119 przy tym wy\u0142\u0105cznie do charakteru inicjatywy i zarz\u0105dzaj\u0105cego zbiorami, gdy\u017c ich profil by\u0142 z kolei bardzo zbli\u017cony. Mamy wi\u0119c do czynienia z plac\u00f3wkami powstaj\u0105cymi w zwi\u0105zku z dzia\u0142alno\u015bci\u0105: <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">a) towarzystw cerkiewno-archeologicznych; <br>b) bractw cerkiewnych, a tak\u017ce <br>c) <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">z<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"> pojedy<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">n<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\">czym muzeum eparchialnym.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">* * *<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Pora przej\u015b\u0107 do prezentacji podstawowych informacji na temat muze\u00f3w cerkiewnych dzia\u0142aj\u0105cych na by\u0142ych ukrainnych ziemiach Korony:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><b>I. <\/b><\/span><\/span><\/span><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Muzeum przy Prawos\u0142awnym Bractwie Bogurodzickim w Che\u0142mie<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Za\u0142o\u017cone w 1882 roku, dzia\u0142aj\u0105ce faktycznie do ewakuacji rosyjskiej podczas I wojny \u015bwiatowej w 1915 roku. Zbiory uleg\u0142y daleko id\u0105cemu rozproszeniu, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107, o potwierdzonej atrybucji, da si\u0119 rozpozna\u0107. Najcenniejsze rzeczy zabrali ze sob\u0105 Rosjanie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142a w Che\u0142mie, ulegaj\u0105c cz\u0119\u015bciowo rozgrabieniu i rozproszeniu podczas wojny, cz\u0119\u015bciowo b\u0119d\u0105c przekazana do tworz\u0105cego si\u0119 muzeum gimnazjalnego i archiwum lubelskiego. Wiadomo o <\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">plac\u00f3wce<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> relatywnie du\u017co ze wzgl\u0119du na istnienie do\u015b\u0107 bogatych materia\u0142\u00f3w drukowanych, w tym ksi\u0105\u017ceczki kustosza, Fiodora Korra\u0142owa z 1911 roku i sprawozda\u0144 rocznych publikowanych w czasopi\u015bmie \u201eCho\u0142msko-Warszawskij Eparchialnyj Westnik\u201d<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> Pewne materia\u0142y dotycz\u0105ce plac\u00f3wki, w tym dwie ksi\u0119gi inwentarzowe (z lat <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\">1893\u20131906 i 1906\u20131914)<\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">znajduj\u0105 si\u0119 w AP w Lublinie<\/span><\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote18sym\" name=\"sdfootnote18anc\">[18]<\/a><\/span><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">II. Muzeum \u015awi\u0119to-W\u0142odzimierskiego Prawos\u0142awnego Bractwa we W\u0142odzimierzu (Wo\u0142y\u0144skim)<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Za\u0142o\u017cone w 1887 roku przez cz\u0142onk\u00f3w tego\u017c bractwa (z okazji rozpocz\u0119cia (w 1886 roku) prac nad przebudow\u0105\/restauracj\u0105 soboru Bogurodzickiego\/Uspienskiego<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote19sym\" name=\"sdfootnote19anc\">[19]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">). Pierwszym jego kustoszem zosta\u0142 Omeljan Dwernickij (1838\u20131906). <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">Szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi dla rozwoju plac\u00f3wki po\u0142o\u017cyli zas\u0142u\u017ceni badacze staro\u017cytno\u015bci i historii Wo\u0142ynia: Omelian Dwernickij, Wo\u0142odimir Antonowicz, Demian Gersztanskij, Daniel Lewickij czy Adrian Prachow. <\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">O ile si\u0119 nie myl\u0119, muzeum nie posiada\u0142o drukowanego statutu. Rol\u0119 tak\u0105 pe\u0142ni\u0142 statut samego Bractwa, w kt\u00f3rym stwierdzono, \u017ce do podstawowych zada\u0144 organizacji nale\u017cy szerzenie prawos\u0142awia na Wo\u0142yniu, realizowane mi\u0119dzy innymi poprzez dba\u0142o\u015b\u0107 o cerkiewne staro\u017cytno\u015bci, <\/span><\/span> <span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">podkre\u015blono te\u017c niezb\u0119dno\u015b\u0107 stworzenia muzeum, dzi\u0119ki kt\u00f3remu chciano szerokie warstwy ludno\u015bci zaznajamia\u0107 z pami\u0105tkami dawnej (w domy\u015ble prawos\u0142awnej) przesz\u0142o\u015bci i kultury kraju&nbsp;<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote20sym\" name=\"sdfootnote20anc\">[20]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. W pkt. III\u2013VI statutu przedstawiono zasady dzia\u0142alno\u015bci muzeum (oraz biblioteki). W punkcie IV okre\u015blono miejsce przechowywania i zakres obiekt\u00f3w maj\u0105cych trafi\u0107 do zbior\u00f3w plac\u00f3wki. By\u0142y to: <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">cerkiewne naczynia, <\/span><\/span><\/li><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">resztki ikonostas\u00f3w, <\/span><\/span><\/li><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">ikony, starodruki, <\/span><\/span><\/li><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">r\u0119kopisy, <\/span><\/span><\/li><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">ksi\u0105\u017ceczki cerkiewno-liturgiczne, <\/span><\/span><\/li><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">fotografie, <\/span><\/span><\/li><li><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">grawiury i opisy dawnych \u015bwi\u0105ty\u0144 Wo\u0142ynia <\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote21sym\" name=\"sdfootnote21anc\">[21]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce kolekcja w du\u017cej mierze rozszerza\u0142a si\u0119 dzi\u0119ki darowiznom. Na opiekuna muzeum na\u0142o\u017cono obowi\u0105zek prowadzenie ksi\u0119gi inwentarzowej. <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Zbiory doczeka\u0142y si\u0119 trzech drukowanych opis\u00f3w. Autorem pierwszego, wydanego w 1892 roku (<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>\u041a\u0440\u0430\u0442\u043a\u0430\u044f \u043e\u043f\u0438\u0441\u044c \u043f\u0440\u0435\u0434\u043c\u0435\u0442\u043e\u0432, \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u044f\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f \u0432 \u0414\u0440\u0435\u0432\u043b\u0435\u0445\u0440\u0430\u043d\u0438\u043b\u0438\u0449\u0435 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u043e\u0433\u043e \u0421\u0432\u044f\u0442\u043e-\u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0431\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0432 \u0433. \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0435-\u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">, Kij\u00f3w) by\u0142 Omelian Dwernickij. W nast\u0119pnym roku Niko\u0142aj Teodorowicz, opieraj\u0105c si\u0119 na wymienionej wy\u017cej pozycji, opublikowa\u0142 opis obiekt\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w kolekcji muzeum (56 numerowanych zabytk\u00f3w oraz kilkana\u015bcie wymienionych \u0142\u0105cznie, 73 fotografii i grawiur, 28 r\u0119kopis\u00f3w)<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote22sym\" name=\"sdfootnote22anc\">[22]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Z kolei w roku 1900 na \u0142amach petersburskiego czasopisma \u201eIstoriczeskij Vestnik. Istoriko-literaturnyj \u017curna\u0142\u201d umieszczono anonimow\u0105, do\u015b\u0107 og\u00f3lnikow\u0105 prezentacj\u0119 kolekcji&nbsp;<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote23sym\" name=\"sdfootnote23anc\">[23]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Jako odr\u0119bne druki wydawano sprawozdania z dzia\u0142alno\u015bci bractwa, w kt\u00f3rych pojawia\u0142y si\u0119 interesuj\u0105ce w\u0105tki dotycz\u0105ce funkcjonowania muzeum. Te broszury, s\u0105 bez w\u0105tpienia bibliofilsk\u0105 rzadko\u015bci\u0105 ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j ulotny charakter. W BUW przechowywane jest niestety tylko sprawozdanie za lata 1888\u20131891. Znajdujemy w nim, po\u015br\u00f3d innych, na przyk\u0142ad informacje o kosztach utrzymania muzeum i biblioteki (185 rubli) czy sumie przeznaczonej na organizacj\u0119 wystawy cerkiewno\u2013archeologicznej w \u0141ucku (394.90 rubli)<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote24sym\" name=\"sdfootnote24anc\">[24]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Poza tym, w BEB, w ramach sprawozda\u0144 rocznych bractwa, publikowano spisy przedmiot\u00f3w trafiaj\u0105cych do zbior\u00f3w w konkretnym czasie<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote25sym\" name=\"sdfootnote25anc\">[25]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. W ka\u017cdym razie, z cytowanych tekst\u00f3w wynika, \u017ce w ich sk\u0142ad wchodzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnego rodzaju obiekty archeologiczne, historyczne i artystyczne (np. kamienny detal architektoniczny, ceg\u0142y z poszczeg\u00f3lnych lokalnych \u015bwi\u0105ty\u0144, piecz\u0119cie, groty strza\u0142 i w\u0142\u00f3czni, halabardy). <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">Kolekcja umieszczona by\u0142a w diakonikonie wspomnianego wy\u017cej soboru. S\u0105siadowa\u0142a z ni\u0105 biblioteka licz\u0105ca w 1893 r. ok. 300 ksi\u0105\u017cek (drukowanych i r\u0119kopis\u00f3w). <span lang=\"pl-PL\">W 1890 r. wybrane zabytki z kolekcji muzeum by\u0142y eksponowane w \u0141ucku z okazji wizyty cesarza Aleksandra III<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote26anc\" href=\"#sdfootnote26sym\">26<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Z kolei<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> w 1899 r. grupa 34 <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">obiekt\u00f3w<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> z muzeum by\u0142a pokazywana podczas XI Zjazdu Archeologicznego w Kijowie <\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote27anc\" href=\"#sdfootnote27sym\">27<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">W VII 1898 r. odwiedzi\u0142 plac\u00f3wk\u0119 znany muzealnik \u017cytomierski Orest Fotinskij, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z wysuni\u0119t\u0105 przez arcybiskupa wo\u0142y\u0144skiego i \u017cytomierskiego Modesta pro\u015bb\u0105 o przekazanie do tamtejszego Muzeum Cerkiewno-Archeologicznego pewnych obiekt\u00f3w. W rezultacie w 1899 r. do \u017bytomierza trafi\u0142y z W\u0142odzimierza fotografie i dublety. <\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce fakt ten okre\u015bli\u0142 przysz\u0142e losy w\u0142odzimierskie<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">g<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">o muzeum brackiego. W 1911 r. przesta\u0142o ono istnie\u0107, gdy\u017c jego zbiory (w tym 100 r\u0119kopis\u00f3w i ok. 500 starodruk\u00f3w) zosta\u0142<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">y<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> przekazan<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">e<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> do Wo\u0142y\u0144skiego Muzeum Eparchialnego w \u017bytomierzu<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote28sym\" name=\"sdfootnote28anc\">28<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Pozosta\u0142o\u015bci zbior\u00f3w przechowywane s\u0105 w muzeach w \u017bytomierzu i Charkowie<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote29sym\" name=\"sdfootnote29anc\">29<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Z kolei w Wo\u0142y\u0144skim Krajoznawczym Muzeum w \u0141ucku<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> znajduj\u0105 si\u0119, <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">niezbyt co prawda liczne,<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> archiwalia zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 muzeum w\u0142odzimierskiego. <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">S\u0105 one zawarte w zbiorze dokument\u00f3w wytworzonych przez w\u0142odzimierskie Bractwo Prawos\u0142awne<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote30sym\" name=\"sdfootnote30anc\">30<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><strong>III.  Muzeum przy Prawos\u0142awnym Bractwie Podniesienia Krzy\u017ca w \u0141ucku <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Odczuwam pewien dysonans poznawczy pisz\u0105c o <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">muzeum przy Prawos\u0142awnym Bractwie Podniesienia Krzy\u017ca <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">w \u0141ucku<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Wspomina o jego istnieniu zas\u0142u\u017cona i skrupulatna badaczka wo\u0142y\u0144skiego krajoznawstwa, Swit\u0142ana Hawryljuk z \u0142uckiego uniwersytetu, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy innymi na sprawozdanie wymienionego wy\u017cej, lokalnego bractwa prawos\u0142awnego<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:  ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote31anc\" href=\"#sdfootnote31sym\">31<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Si\u0119gnijmy wi\u0119c po ten tekst, opublikowany w nr 7 BEB w 1891 r. Znajdujemy tam najpierw informacje, \u017ce z okazji swej wizyty w \u0141ucku 27 VIII 1890 r. cesarz Aleksander III raczy\u0142 obejrze\u0107 wystawione w miejscowym soborze obiekty z kolekcji w\u0142odzimierskiego prawos\u0142awnego bractwa. Autor tekstu podkre\u015bli\u0142, \u017ce zosta\u0142y one zebrane w celu pokazania, \u017ce Wo\u0142y\u0144 od dawnych wiek\u00f3w by\u0142 prawos\u0142awny i rosyjski (ruski). Do zbioru tego, cz\u0142onkowie miejscowego bractwa do\u0142o\u017cyli przedmioty, kt\u00f3re zdo\u0142ali zebra\u0107 w ci\u0105gu trzech miesi<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">\u0119<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">cy. Mia\u0142y one stanowi\u0107 osnow\u0119 dla za\u0142o\u017cenia w \u0141ucku drewlechraniliszcza. Inicjatyw\u0119 t\u0119 wspar\u0142 \u00f3wczesny gubernator kijowski Ignatiew darowizn\u0105 w wysoko\u015bci 200 rubli<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote32anc\" href=\"#sdfootnote32sym\">32<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Wida\u0107 wi\u0119c wyra\u017anie, \u017ce w sierpniu 1890 r. muzeum jako takie jeszcze nie funkcjonowa\u0142o. Prawda, z dalszej cz\u0119\u015bci sprawozdania dowiadujemy si\u0119, \u017ce przed jego opublikowaniem, dzi\u0119ki inicjatywie i staraniom sekretarza bractwa, ojca F. Saw\u0142uczy\u0144skiego, uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 grup\u0119 ksi\u0105g liturgicznych, w tym sze\u015b\u0107 Ewangeliarzy<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote33anc\" href=\"#sdfootnote33sym\">33<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Nast\u0119pnie za\u015b, w ko\u0144cu notki o zbiorach, pojawia si\u0119 informacja, \u017ce by\u0142y one przechowywane w pomieszczeniu za o\u0142tarzem soboru, przekazanym w celu utworzenia drewlechraniliszcza przez protojereja Ananiasza Brodowicza. Anonimowy autor pisze dalej, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 plac\u00f3wki zale\u017cy od \u017cyczliwo\u015bci, szczeg\u00f3lnie ze strony prawos\u0142awnego duchowie\u0144stwa \u0142uckiego powiatu: \u201enajbli\u017cej stoj\u0105cego wzgl\u0119dem drogich ka\u017cdemu prawos\u0142awnemu sercu przedmiot\u00f3w cerkiewnej staro\u017cytno\u015bci, potrzebuj\u0105cych szczeg\u00f3lnej wobec siebie uwagi i ochrony przed wp\u0142ywami obcokrajowc\u00f3w i innowierc\u00f3w\u201d<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote34anc\" href=\"#sdfootnote34sym\">34<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Z kolejnych, nielicznych przytoczonych przez Hawryljuk informacji wynika, \u017ce plac\u00f3wka w dalszych latach ledwo egzystowa\u0142a. Wiadomo, \u017ce w pocz\u0105tku lat 90 XIX w. wspiera\u0142 j\u0105 darowiznami ksi\u0105\u017ckowymi Orest Lewickij<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote35sym\" name=\"sdfootnote35anc\">35<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Latem 1898 r. znany nam ju\u017c Orest Fotinskij narzeka\u0142, \u017ce muzeum jest utrzymywane fatalnie, znajduje si\u0119 w na p\u00f3\u0142 ciemnym i wilgotnym pomieszczeniu, obiekty s\u0105 rozmieszczone jak b\u0105d\u017a, zniszczone gwo\u017adziami<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote36sym\" name=\"sdfootnote36anc\">36<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. Natomiast z 1911 r. pochodzi list od mi\u0142o\u015bnika staro\u017cytno\u015bci Niko\u0142aja Foreggera von Greifenthurn skierowany do jednego z czo\u0142owych dzia\u0142aczy kijowskiego Towarzystwa ochrony zabytk\u00f3w i rzemios\u0142a O. Merdera. Potwierdza on fatalny stan niewielkiego muzeum\/sk\u0142adu. Autor wspomina przy tym, \u017ce zbiory przechowywane s\u0105 w rozpaczliwych warunkach, nie odpowiadaj\u0105cych cho\u0107by elementarnym zasadom wystawienniczym, nie posiadaj\u0105 spisu, a wi\u0119c jest prawdopodobne, \u017ce przepadn\u0105 w nieodleg\u0142ym czasie w wyniku niedba\u0142ego stosunku do siebie lub zostan\u0105 rozkradzione przez handlarzy staro\u017cytno\u015bciami<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote37sym\" name=\"sdfootnote37anc\">37<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">Dalszych los\u00f3w muzeum \u0142uckiego bractwa nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107. Wypada ten kr\u00f3tki opis zako\u0144czy\u0107 uwag\u0105, \u017ce uprawnione jest przypuszczenie co do niepe\u0142nego funkcjonowania plac\u00f3wki. Nie jest mianowicie pewne czy prowadzi\u0142a ona w og\u00f3le dzia\u0142alno\u015b\u0107 wystawiennicz\u0105, czy te\u017c by\u0142 to \u201emagazyn staro\u017cytno\u015bci\u201d udost\u0119pniany specjalnym go\u015bciom. <\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><span style=\"font-size: ;\">* * *<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">W kontynuacji niniejszego tekstu przedstawione zostan\u0105 podstawowe informacje na temat <\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">muzeum Bractwa ks. Ostrogskich w Ostrogu,<\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\"> Wo\u0142y\u0144skiego Muzeum Eparchialnego, a tak\u017ce Muzeum Podolskiego Cerkiewnego Towarzystwa Historyczno-Archeologicznego.<\/span><\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">Warto jeszcze wspomnie\u0107, \u017ce <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: ;\"><span lang=\"pl-PL\">koncentrujemy si\u0119 na plac\u00f3wkach prawos\u0142awnych \u2013 nie wspominaj\u0105c o istnieniu cerkiewnych muze\u00f3w unickich. Na my\u015bli mam dwie plac\u00f3wki maj\u0105ce swe siedziby we Lwowie. Chodzi o za\u0142o\u017cone w\u0142a\u015bciwie w 1889 roku&nbsp;<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-size: ;\">Muzeum Stauropigialne (w\u0142a\u015bciwie od 1889 roku) oraz o Muzeum Cerkiewne powo\u0142ane do \u017cycia prze<\/span><span style=\"font-size: ;\">z<\/span><span style=\"font-size: ;\"> metropolit\u0119 Andrzeja Szeptyckiego w 1905 roku (w 1911 roku przekszta\u0142cone w ukrai\u0144skie Muzeum Narodowe). <\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-size: ;\">Stawia\u0142y sobie te instytucje zupe\u0142nie inne cele ideowe. Reprezentowa\u0142y kompletnie inn\u0105 od dzia\u0142aj\u0105cych na terenie Cesarstwa Rosyjskiego muze\u00f3w cerkiewnych koncepcj\u0119 \u201epami\u0119ci\u201d. Problem ten wymaga jednak odr\u0119bnego potraktowania, cho\u0107 zestawienie metod i cel\u00f3w wykorzystywanych dla realizacji zada\u0144 przez obie wymienione grupy plac\u00f3wek bez w\u0105tpienia b\u0119dzie nader ciekawe.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>dr hab. Dariusz D\u0105browski, prof. UKW<\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p>PRZYPISY:<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#sdfootnote1anc\">1<\/a> Szeroko na temat rozwoju towarzystw naukowych w Rosji A. \u0414. C\u0442\u0435\u043f\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439, <em>K \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e-\u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432 \u0432 \u0434\u043e\u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u043e\u0439 Pocc\u0438\u0438<\/em>, \u201eApxeo\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0415\u0436\u0435\u0433\u043e\u0434\u043d\u0438\u043a \u0437\u0430 1974 \u0433\u043e\u0434\u201d, Moc\u043a\u0432\u0430 1975, s. 38\u201355.<br><a href=\"#sdfootnote2anc\">2<\/a> \u0410.\u0415.\u041c\u0443\u0441\u0438\u043d, <em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u0430 \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438<\/em>, \u0421\u041f\u0431. 2010, s. 51.<br><a href=\"#sdfootnote3anc\">3<\/a> A.\u0414. C\u0442\u0435\u043f\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439, <em>K \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e-\u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432<\/em>, s. 51.<br><a href=\"#sdfootnote4anc\">4<\/a> Szerokie i kompetentne opisanie dzia\u0142alno\u015bci tej instytucji w ksi\u0105\u017cce: <em>\u041f\u044f\u0442\u0438\u0434\u0435\u0441\u044f\u0442\u0438\u043b\u0435\u0442\u0438\u0435 \u0432\u044b\u0441\u043e\u0447\u0430\u0439\u0448\u0435 \u0443\u0442\u0432\u0435\u0440\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043f\u043e \u0440\u0430\u0437\u0431\u043e\u0440\u0443 \u0438 \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u044e \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430 \u0421\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u0433\u043e \u0421\u0438\u043d\u043e\u0434\u0430: 1865-1915: \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0430<\/em>, \u041f\u0435\u0442\u0440\u043e\u0433\u0440\u0430\u0434 1915 (<a href=\"https:\/\/www.prlib.ru\/item\/441502\">https:\/\/www.prlib.ru\/item\/441502<\/a> dost\u0119p 12 XII 2018 r.) . Zob te\u017c <a href=\"http:\/\/books.e-heritage.ru\/Book\/Book\/bookContent\/3699844\"> \u041a. \u042f. \u0417\u0434\u0440\u0430\u0432\u043e\u043c\u044b\u0441\u043b\u043e\u0432, \u0421<em>\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f \u043e \u043a\u043e\u043d\u0441\u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430\u0445 \u0438 \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0443\u0447\u0440\u0435\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f\u0445 \u0432 \u0435\u043f\u0430\u0440\u0445\u0438\u044f\u0445, \u0441 \u043f\u0440\u043e\u0435\u043a\u0442\u043e\u043c '\u041f\u0440\u0430\u0432\u0438\u043b \u0432\u044b\u0441\u043e\u0447\u0430\u0439\u0448\u0435 \u0443\u0442\u0432\u0435\u0440\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043f\u0440\u0438 \u0421\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u043c \u0421\u0438\u043d\u043e\u0434\u0435&#8217; \u0438 '\u041f\u043e\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043e \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430\u0445<\/em>, \u0421\u041f\u0431. 1908, <\/a>s. 31\u201336 (przepisy reguluj\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 komitet\u00f3w).<br><a href=\"#sdfootnote5anc\">5<\/a> Zob. np. \u0415. \u041c. \u041f\u0456\u0441\u043a\u043e\u0432\u0430, <em>\u0414a\u0432\u043d\u044c\u043e\u0441\u0445\u043e\u0432\u0438\u0449\u0435 <\/em><em>\u041f\u043e\u0434\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e E\u043f\u0430\u0440\u0445ia\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e Ic\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e Ko\u043ci\u0442\u0435\u0442\u0443<\/em>, [w:] <em>\u0415\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f\u0435\u0434\u0456\u044f \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438<\/em>, t. 2: \u0413-\u0414, p\u0435\u0434. \u0412. \u0410. \u0421\u043c\u043e\u043b\u0456\u0439 (\u0433\u043e\u043b\u043e\u0432\u0430) \u0442\u0430 \u0456\u043d., \u041a\u0438\u0457\u0432 2004, s. 276\u2013277; <em>\u041a\u0430\u043c\u2019\u044f\u043d\u0435\u0446\u044c-\u041f\u043e\u0434\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u0439 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439-\u0437\u0430\u043f\u043e\u0432\u0456\u0434\u043d\u0438\u043a: \u043f\u0435\u0440\u0448\u0456 125 \u0440\u043e\u043a\u0456\u0432<\/em>, \u041a\u0430\u043c\u2019\u044f\u043d\u0435\u0446\u044c-\u041f\u043e\u0434\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 2015, s. 4.<br><a href=\"#sdfootnote6anc\">6<\/a> \u0410.\u0415.\u041c\u0443\u0441\u0438\u043d, <em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u0430 \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438<\/em>, s. 51.<br><a href=\"#sdfootnote7anc\">7<\/a> \u041b. \u0421. \u0410\u043b\u0435\u043a\u0441\u0435\u0435\u0432\u0430,\u0410. \u0412. \u0413\u043e\u0440\u0431\u0430\u0442\u043e\u0432,<em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u044b\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439 \u0432 \u0434\u043e\u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434: \u044d\u0442\u0430\u043f\u044b \u0438 \u0444\u0430\u043a\u0442\u043e\u0440\u044b \u0441\u0442\u0430\u043d\u043e\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f<\/em>, \u201e\u0412\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a \u041a\u0435\u043c\u0435\u0440\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0443\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430\u201d 2018, nr 2, s. 6.<br><a href=\"#sdfootnote8anc\">8<\/a> K. \u0417., <em>O\u0431\u044a oxpa\u043d\u0463 \u0432\u0435\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a \u0438 \u043f\u0438\u0441\u043c\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432\u044a c\u0442ap\u0438\u043d\u044b, \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u044f\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f \u0432\u044a \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u043c\u044a \u0432\u0463\u0434\u043e\u043c\u0441\u0442\u0432\u0463<\/em>, \u201e\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u044b\u044f Be\u0434\u043e\u043c\u043e\u0441\u0442\u0438\u201d, R. XXII, 1909, nr 11 (14 III), s. 528\u2013529; \u0412. \u0418. \u041a\u043e\u0441\u044b\u0445, <em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u043e\u0439 \u0446\u0435\u0440\u043a\u0432\u0438 (\u043a\u043e\u043d\u0435\u0446 XIX \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u043e XX \u0432\u0432.)<\/em>, \u201e\u0423\u0447\u0435\u043d\u044b\u0435 \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0438 \u0417\u0430\u0431\u0430\u0439\u043a\u0430\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0433\u0443\u043c\u0430\u043d\u0438\u0442\u0430\u0440\u043d\u043e-\u043f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0443\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430 \u0438\u043c\u0435\u043d\u0438 \u041d. \u0413. \u0427\u0435\u0440\u043d\u044b\u0448\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e\u201d. \u0421\u0435\u0440.: \u0424\u0438\u043b\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f, \u0432\u043e\u0441\u0442\u043e\u043a\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u0435, 2009, nr 3, s. 122.<br><a href=\"#sdfootnote9anc\">9<\/a> \u0410. \u0410. \u0413\u0443\u0436\u0430\u043b\u043e\u045e\u0441\u043a\u0456, <em>\u041d\u0430\u0440\u0430\u0434\u0436\u044d\u043d\u043d\u0435 \u0431\u0435\u043b\u0430\u0440\u0443\u0441\u043a\u0430\u0433\u0430 \u043c\u0443\u0437\u0435\u044f<\/em>, \u041c\u0456\u043d\u0441\u043a 2001, dodatek: \u0421\u041f\u0406\u0421 \u041c\u0423\u0417\u0415\u042f\u040e \u0411\u0415\u041b\u0410\u0420\u0423\u0421\u0406, \u0417\u0410\u0421\u041d\u0410\u0412\u0410\u041d\u042b\u0425 \u0414\u0410 1917 \u0413\u041e\u0414\u0410.<br><a href=\"#sdfootnote10anc\">10<\/a> <em>\u0417\u0430\u043a\u043e\u043d \u2116 40863<\/em>, [w:] <em>\u041f\u043e\u043b\u043d\u043e\u0435 \u0441\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u043e\u0432 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438. \u0421\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u0438\u0435 1825\u20141881 \u0433\u0433<\/em>., t. 39 <em>(1864)<\/em>, cz. 1: <em>\u0417\u0430\u043a\u043e\u043d\u044b<\/em>, s. 409\u2014410.<br><a href=\"#sdfootnote11anc\">11<\/a> \u0421. \u0421. \u041b\u0443\u043a\u0430\u0448\u043e\u0432\u0430, \u0410. \u0412. \u0416\u0443\u0440\u0430\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439, <em>\u0411\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 <\/em><em>\u043f<\/em><em>\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u044b\u0435<\/em>, [w:] <em>\u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b<\/em><em>a<\/em><em>\u0432\u043d\u0430\u044f \u044d\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f<\/em><em>e<\/em><em>\u0434\u0438\u044f<\/em>, t. VI, Moc\u043a\u0432a 2003, s. 201\u2013213.&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.pravenc.ru\/text\/153359.html\">http:\/\/www.pravenc.ru\/text\/153359.html<\/a> (dost\u0119p 15 VI 2018 r.). Oczywi\u015bcie, bractwa powstawa\u0142y na terenie ca\u0142ego Imperium i wype\u0142nia\u0142y tak\u017ce r\u00f3\u017cnorodne funkcje religijne i spo\u0142eczne, w tym charytatywne. Ruch szybko rozprzestrzania\u0142 si\u0119. W 1893 r. istnia\u0142o na terenie Imperium 159 bractw skupiaj\u0105cych ponad 37 tys. cz\u0142onk\u00f3w, za\u015b w 1917 r. ich liczba dosz\u0142a do 700 (ibidem). O rusyfikacyjnej dzia\u0142alno\u015bci Cerkwi na Che\u0142mszczy\u017anie, z zaznaczeniem odgrywania w niej bardzo wa\u017cnej roli Che\u0142mskiego Bractwa Bogurodzickiego, jednak bez odniesienia si\u0119 do funkcji pe\u0142nionych w tym procesie przez muzeum brackie zob. <a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Ma\u0142gosia\/Desktop\/%20\u0410.\u0421.%20\u041c\u0435\u043b\u044c\u043a\u043e\u0432,%20\u0412\u043b\u0438\u044f\u043d\u0438\u0435%20\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e%20\u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438\u044f%20\u043d\u0430%20\u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0443%20\u0440\u0443\u0441\u0438\u0444\u0438\u043a\u0430\u0446\u0438\u0438%20\u0425\u043e\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u044b%20\u0432%20XIX%20\u2013%20\u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u0435%20\u0425\u0425%20\u0432\u0432.\">\u0410.\u0421. \u041c\u0435\u043b\u044c\u043a\u043e\u0432<em>,<\/em><em> \u0412\u043b\u0438\u044f\u043d\u0438\u0435 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438\u044f \u043d\u0430 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0443 \u0440\u0443\u0441\u0438\u0444\u0438\u043a\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0425\u043e\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u044b \u0432 XIX \u2013 \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u0435 \u0425\u0425 \u0432\u0432.<\/em><\/a><strong>, <\/strong>\u201eStudia Humanitatis. \u041c\u0435\u0436\u0434\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0439 \u044d\u043b\u0435\u043a\u0442\u0440\u043e\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u044b\u0439 \u0436\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b\u201d 2016, nr 1 <a href=\"http:\/\/www.st-hum.ru\/content\/obzor-statey-no-1-za-2016-god\">http:\/\/www.st-hum.ru\/content\/obzor-statey-no-1-za-2016-god<\/a> (dost\u0119p: 2018-06-13). Na temat zabytkoznawczej i kolekcjonerskiej dzia\u0142alno\u015bci prawos\u0142awnych bractw funkcjonuj\u0105cych na terenie Wo\u0142ynia, Che\u0142mszczyzny i Podlasia, wi\u0105\u017c\u0105c j\u0105 z g\u0142\u00f3wnym celem tych stowarzysze\u0144, czyli z: \u201ewykorzenieniem na etnicznych ukrai\u0144skich ziemiach polskiego politycznego i katolickiego wp\u0142ywu i wszechstronnego wzmocnienia pozycji pa\u0144stwowej rosyjskiej prawos\u0142awnej cerkwi\u201d, S. Hawryljuk (<em>Ic\u0442op\u0438\u0447\u043de \u043fa\u043c\u2019\u044f\u0442\u043ao\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432o Bo\u043b\u0438\u043di, Xo\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u0438 i \u041fi\u0434\u043b\u0430\u0448\u0448\u044f (XIX \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043e\u043a XX c\u0442.)<\/em>, \u041b\u0443\u0446\u044c\u043a 2008, s. 180\u2013185).<br><a href=\"#sdfootnote12anc\">12<\/a> \u041b. \u0416\u0443\u043a\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430, <em>\u041f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u043a\u043eoxpo\u043d\u043d\u0430 \u0442\u0430 \u043a\u0440\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0430 \u0434i\u044f\u043b\u044c\u043dic\u0442\u044c \u0411\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 i\u043ce\u043di \u043a\u043d\u044f\u0437i\u0432 Oc\u0442po\u0437\u043a\u0438x<\/em>, [w:] <em>Ic\u0442opi\u044f \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439\u043d\u0438\u0446\u0442\u0432\u0430, \u043f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u043a\u043eoxpo\u043d\u043do\u0457 c\u043fpa\u0432\u0438, \u043apa\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432\u0430 i \u0442\u0443\u0440\u0438\u0437\u043c\u0443 \u0432 Oc\u0442po\u0437i \u0442\u0430 \u043d\u0430 \u0412\u043e\u043b\u0438\u043di. \u041d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0438\u0439 \u0437\u0431ip\u043d\u0438\u043a<\/em>, t. 2, Oc\u0442po\u0433 2009, s. 10.<br><a href=\"#sdfootnote13anc\">13<\/a> \u0410. \u0410. \u0413\u0443\u0436\u0430\u043b\u043e\u045e\u0441\u043a\u0456, <em>\u041d\u0430\u0440\u0430\u0434\u0436\u044d\u043d\u043d\u0435 \u0431\u0435\u043b\u0430\u0440\u0443\u0441\u043a\u0430\u0433\u0430 \u043c\u0443\u0437\u0435\u044f<\/em>, dodatek: \u0421\u041f\u0406\u0421 \u041c\u0423\u0417\u0415\u042f\u040e \u0411\u0415\u041b\u0410\u0420\u0423\u0421\u0406, \u0417\u0410\u0421\u041d\u0410\u0412\u0410\u041d\u042b\u0425 \u0414\u0410 1917 \u0413\u041e\u0414\u0410.<br><a href=\"#sdfootnote14anc\">14<\/a> K. \u0417., <em>O\u0431\u044a oxpa\u043d\u0463 \u0432\u0435\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a<\/em>, s. 529.<br><a href=\"#sdfootnote15anc\">15<\/a> W \u017cyciu \u015bwieckim Daniel Konstantynowicz Strelbicki (\u0414\u0430\u043d\u0438\u0438\u043b \u041a\u043e\u043d\u0441\u0442\u0430\u043d\u0442\u0438\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0421\u0442\u0440\u0435\u043b\u044c\u0431\u0438\u0446\u043a\u0438\u0439), ur. 17 (29) XII 1823 r., zm. 13 (26) IV 1902 r. Pochodz\u0105cy z Podola z rodziny piecz\u0119tuj\u0105cej si\u0119 herbem Sas prawos\u0142awny duchowny, pisarz, historyk i dzia\u0142acz kulturalny. W 1848 r. przyj\u0105\u0142 stan mniszy. W 1854 r. uko\u0144czy\u0142 kijowsk\u0105 Akademi\u0119 Duchown\u0105, a nast\u0119pnie piastowa\u0142 r\u00f3\u017cne wysokie stanowiska w Cerkwi Prawos\u0142awnej imperium rosyjskiego, w tym w latach 1878 \u2013 1885 by\u0142 biskupem lubelskim i wikariuszem eparchii che\u0142msko-warszawskiej, nast\u0119pnie za\u015b biskupem ni\u017cegorodskim i arzamaskim (1885 \u2013 1889), od 1889 bp. wo\u0142y\u0144skim i \u017cytomierskim, by wreszcie w 1892 r. uzyska\u0107 tytu\u0142 abp. wo\u0142y\u0144skiego, kt\u00f3ry piastowa\u0142 do \u015bmierci w 1902 r. (A\u0440\u0445\u0438\u043c\u0430\u043d\u0434\u0440\u0438\u0442 \u0422\u0438\u0445\u043e\u043d (\u0417\u0430\u0442\u0435\u043a\u0438\u043d), \u041e. \u0412. \u0414\u0435\u0433\u0442\u0435\u0432\u0430, <em>\u0421\u0432\u044f\u0442\u0438\u0442\u0435\u043b\u0438 \u0437\u0435\u043c\u043b\u0438 \u041d\u0438\u0436\u0435\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0441\u043a\u043e\u0439<\/em>, \u041d\u0438\u0436\u043d\u0438\u0439 \u041d\u043e\u0432\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434 2003, s. 174\u2013176. Zob. te\u017c: <a href=\"http:\/\/nne.ru\/sainters\/episkop-modest-strelbitskij\/.\">http:\/\/nne.ru\/sainters\/episkop-modest-strelbitskij\/.<\/a> Za dostarczenie fotografii odpowiednich fragment\u00f3w tej ksi\u0105\u017cki dzi\u0119kuj\u0119 prof. Andriejowi Kuzniecowowi z Ni\u017cnego Nowogrodu.<br><a href=\"#sdfootnote16anc\">16<\/a> \u041c. \u041f\u0435\u0442\u0440\u043e\u0432, <em>Boc\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0430\u043d\u0438\u044f c\u0442apo\u0433o apxeo\u043b\u043e\u0433\u0430<\/em>, [w:] idem, <em>\u0421\u043a\u0440\u0438\u0436\u0430\u043b\u0456 \u043f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u0456<\/em>, \u0443\u043f\u043e\u0440\u044f\u0434\u043a\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u0412. \u0423\u043b\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, I. Kapc\u0438\u043c, \u0432\u0441\u0442\u0443\u043f\u043d\u0430 \u0441\u0442\u0430\u0442\u0442\u044f \u0412. \u0423\u043b\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u041e. \u041f\u0430\u043d\u0447\u0443\u043a, \u041a\u0438\u0457\u0432 2003, s. 116\u2013117. Za dostarczenie fotokopii odpowiednich fragment\u00f3w tej ksi\u0105\u017cki sk\u0142adam podzi\u0119kowania prof. Witalijowi Michaj\u0142owskiemu z Kijowa.<br><a href=\"#sdfootnote17anc\">17<\/a> \u041b. O. \u0414\u0430\u0445\u043d\u0435\u043d\u043a\u043e, <em>\u0417 ic\u0442opi\u0457 \u0444op\u043c\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u043a\u043e\u043b\u0435\u043a\u0446i\u0457 Bo<\/em><em>\u043b<\/em><em>\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e E\u043f\u0430pxia\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u0414\u0430\u0432\u043d\u044c\u043e\u0441xo\u0432\u0438\u0449\u0430<\/em>, [w:] <em>\u041c\u0443\u0437\u0435\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0425I\u0425 \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043a\u0443 \u0425\u0425 \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u044c. \u0417\u0431ip\u043d\u0438\u043a \u043d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0438x \u043fpa\u0446\u044c<\/em>, \u041a\u0438\u0457\u0432 2005, s. 87.<br><a href=\"#sdfootnote18anc\">18<\/a> D. D\u0105browski, <em>Muzea w s\u0142u\u017cbie caratu na przyk\u0142adzie Cerkiewno\u2013Archeologicznego Muzeum przy Che\u0142mskim Bractwie Bogurodzickim.<\/em><br><a href=\"#sdfootnote19anc\">19<\/a> \u041d.\u0418.\u0422\u0435\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447, <em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u0438 \u0432 \u0441\u0432\u044f\u0437\u0438 \u0441 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0435\u0439 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u0435\u0440\u0430\u0440\u0445\u0438\u0438. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043e\u0447\u0435\u0440\u043a. \u0412 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u044c 900-\u043b\u0435\u0442\u043d\u0435\u0433\u043e \u044e\u0431\u0438\u043b\u0435\u044f \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0435\u043f\u0430\u0440\u0445\u0438\u0438<\/em>, \u041f\u043e\u0447\u0430\u0435\u0432 1893, s. 191.<br><a href=\"#sdfootnote20anc\">20<\/a> Statut zatwierdzony zosta\u0142 31 X 1887 r.. przez arcybiskupa wo\u0142y\u0144skiego Paladiusza (\u041d.\u0418.\u0422\u0435\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447, <em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439<\/em>, s. 191). Tekst dokumentu BEB 1888, nr 3 (21 I), s. 116\u2013120.<br><a href=\"#sdfootnote21anc\">21<\/a> BEB 1888, nr 3, s. 117.<br><a href=\"#sdfootnote22anc\">22<\/a> \u041d.\u0418.\u0422\u0435\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447, <em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439<\/em>, s. 193\u2013206.<br><a href=\"#sdfootnote23anc\">23<\/a> \u201e\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0456\u0439 \u0412\u0463\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a\u044a. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u043b\u0438\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0439 \u0436\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b\u044a\u201d, t. LXXXII (R. 21), nr 11, s. 756\u2013758.<br><a href=\"#sdfootnote24anc\">24&nbsp;<\/a><em>\u041e\u0442\u0447\u0435\u0442\u044a<\/em><em>\u043e<\/em><em>\u0434\u0463\u044f\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438<\/em><em>\u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d<\/em><em>a<\/em><em>\u0433\u043e<\/em><em>\u0421\u0432\u044f\u0442\u043e<\/em><em>&#8211;<\/em><em>\u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0441\u043a<\/em><em>a<\/em><em>\u0433\u043e<\/em><em>\u0411\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0432\u044a \u0433. \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c<\/em><em>i<\/em><em>\u0440\u0463-\u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c\u044a \u0437\u0430 1888, 1889, 1890 \u0438 1891 \u0433<\/em><em>.<\/em>, \u041fe\u0442po\u0433pa\u0434\u044a 1892, s. 27.<br><a href=\"#sdfootnote25anc\">25<\/a> Zob. np. BEB 1893, nr 23 (11 VIII), s. 573\u2013578. W gruncie rzeczy s\u0105 to teksty b\u0119d\u0105ce odpowiednikiem og\u0142aszanych odr\u0119bnie sprawozda\u0144.<br><a href=\"#sdfootnote26anc\">26<\/a> Zob. przyp. 31.<br><a href=\"#sdfootnote27anc\">27<\/a> \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0440\u0430\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439, PA 740, s. 25 \u2013 27 v. Por. informacje zawarte w: <em>\u041a\u0430\u0442\u0430\u043b\u043e\u0433\u044a \u0412\u044b\u0441\u0442\u0430\u0432\u043a\u0438 XI-\u0433\u043e Apxeo\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e C\u044a\u0463\u0437\u0434\u0430 \u0432\u044a Kie\u0432\u0463 (B\u044a \u0437\u0434\u0430\u043di\u0438 \u0423\u043d\u0438\u0432\u0435pc\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430 c\u0432. B\u043b\u0430\u0434\u0438\u043cipa)<\/em>, Kie\u0432\u044a 1899.<br><a href=\"#sdfootnote28anc\">28<\/a> \u041b. O. \u0414\u0430\u0445\u043d\u0435\u043d\u043a\u043e, <em>\u0417 ic\u0442opi\u0457 \u0444op\u043c\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u043a\u043e\u043b\u0435\u043a\u0446i\u0457<\/em>, s. 95.<br><a href=\"#sdfootnote29anc\">29<\/a> \u0421.\u0406. \u0412\u0430\u0441\u0438\u043b\u0435\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430, <em>\u0417 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440-\u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0434\u0430\u0432\u043d\u044c\u043e\u0441\u0445\u043e\u0432\u0438\u0449\u0430<\/em>, [w:] <em>\u041c\u0443\u0437\u0435\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0425I\u0425 \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043a\u0443 \u0425\u0425 \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u044c. \u0417\u0431ip\u043d\u0438\u043a \u043d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0438x \u043fpa\u0446\u044c<\/em>, \u041a\u0438\u0457\u0432 2005, s. 269\u2013270.<br><a href=\"#sdfootnote30anc\">30<\/a> \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0440\u0430\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439, PA 737\u2013740.<br><a href=\"#sdfootnote31anc\">31<\/a> C. \u0413a\u0432p\u0438\u043b\u044e\u043a, <em>Ic\u0442op\u0438\u0447\u043de \u043fa\u043c\u2019\u044f\u0442\u043ao\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432o Bo\u043b\u0438\u043di, Xo\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u0438 i \u041fi\u0434\u043b\u0430\u0448\u0448\u044f<\/em>, s. 212.<br><a href=\"#sdfootnote32anc\">32<\/a> BEB 1891, nr 7 (1 marca), s. 242.<br><a href=\"#sdfootnote33anc\">33<\/a> Ibidem, s. 243.<br><a href=\"#sdfootnote34anc\">34<\/a> Ibidem, s. 244.<br><a href=\"#sdfootnote35anc\">35<\/a> C. \u0413a\u0432p\u0438\u043b\u044e\u043a, <em>Ic\u0442op\u0438\u0447\u043de \u043fa\u043c\u2019\u044f\u0442\u043ao\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432o Bo\u043b\u0438\u043di, Xo\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u0438 i \u041fi\u0434\u043b\u0430\u0448\u0448\u044f<\/em>, s. 239\u2013240.<br><a href=\"#sdfootnote36anc\">36<\/a> Ibidem, s. 228.<br><a href=\"#sdfootnote37anc\">37<\/a> Ibidem, s. 228, 249.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\">CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>12.05.2019 | Na powstawanie w Cesarstwie Rosyjskim muze\u00f3w cerkiewnych mia\u0142o wp\u0142yw kilka wsp\u00f3\u0142graj\u0105cych ze sob\u0105 czynnik\u00f3w. Z jednej strony mamy do czynienia z naturalnym wzrostem zainteresowania przesz\u0142o\u015bci\u0105 i jej pami\u0105tkami w r\u00f3\u017cnych kr\u0119gach spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego, w tym w\u015br\u00f3d duchowie\u0144stwa prawos\u0142awnego.&nbsp;Z drugiej strony, ten pr\u0105d intelektualno-ideowo-religijny wykorzystywany by\u0142 przez carat i cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy Cerkwi dla realizowania&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4816,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-4750","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/1917-Cerkiew-\u015bw.-Bazylego-we-W\u0142odzimierzu-Wo\u0142y\u0144skim..png","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/1917-Cerkiew-\u015bw.-Bazylego-we-W\u0142odzimierzu-Wo\u0142y\u0144skim..png","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?cat=60\" rel=\"category\">Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<a data-share=\"facebook\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4750\" class=\"tb-facebook-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-facebook-f\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"twitter\" href=\"https:\/\/twitter.com\/share?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4750\" class=\"tb-twiiter-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-twitter\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><a data-share=\"linkedin\" href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/shareArticle?url=https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=4750\" class=\"tb-linkedin-share social-share-default tb-social-share\" target=\"_blank\"><i class=\"fab fa-linkedin-in\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"<p><!-- wp:preformatted --><\/p>\n<pre id=\"block-2c7d183c-37ef-492d-8fc5-31901cb756f9\" class=\"wp-block-preformatted\">12.05.2019 | <img src=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/88x31-1.png\" alt=\"\"><\/pre>\n<p><!-- \/wp:preformatted --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Na powstawanie w Cesarstwie Rosyjskim muze\u00f3w cerkiewnych mia\u0142o wp\u0142yw kilka wsp\u00f3\u0142graj\u0105cych ze sob\u0105 czynnik\u00f3w. <span style=\"font-size:\">Z jednej strony mamy do czynienia z naturalnym wzrostem zainteresowania przesz\u0142o\u015bci\u0105 i jej pami\u0105tkami w r\u00f3\u017cnych kr\u0119gach spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego, w tym w\u015br\u00f3d duchowie\u0144stwa prawos\u0142awnego.&nbsp;Z drugiej strony, ten pr\u0105d intelektualno-ideowo-religijny wykorzystywany by\u0142 przez carat i cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy Cerkwi dla realizowania r\u00f3\u017cnych zreszt\u0105 cel\u00f3w, w tym, antypolskiego i antykatolickiego, ale tak\u017ce antyunickiego kursu w guberniach zachodnich. <br \/>Nie mo\u017cna wreszcie zapomnie\u0107 o dzia\u0142alno\u015bci r\u00f3\u017cnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w przesz\u0142o\u015bci (zar\u00f3wno duchownych na czele z hierarchami, jak i os\u00f3b \u015bwieckich), kt\u00f3rych oddolna aktywno\u015b\u0107 wspiera\u0142a, a czasami by\u0142a nawet osnow\u0105 dzia\u0142alno\u015bci interesuj\u0105cych nas plac\u00f3wek.<\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">Na pocz\u0105tek kilka s\u0142\u00f3w o oficjalnej stronie zjawiska. Rozw\u00f3j zabytkoznawstwa w Rosji zwi\u0105zany by\u0142 w sporej mierze z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 grupy towarzystw naukowych, kt\u00f3rym z czasem pa\u0144stwo powierzy\u0142o opiek\u0119 i w znacznej mierze kontrol\u0119 nad t\u0105 form\u0105 aktywno\u015bci spo\u0142eczno-kulturowej&nbsp;<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote1sym\" name=\"sdfootnote1anc\">[1]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\">. Jako pierwsze z nich powsta\u0142o w 1839 roku Towarzystwo Historii i Staro\u017cytno\u015bci w Odessie<\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> (\u041e\u0434\u0435\u0441\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0435\u0439). Nast\u0119pnie, w 1846 roku zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w Petersburgu Towarzystwo Archeologiczno-Numizmatyczne (\u0410\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u043e-\u043d\u0443\u043c\u0438\u0437\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e), kt\u00f3re w 1851 roku otrzyma\u0142o nazw\u0119 Imperatorskiego Rosyjskiego Towarzystwa Archeologicznego (\u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430). Z kolei w roku 1864 w Moskwie hrabia Aleksiej Uwarow za\u0142o\u017cy\u0142 Imperatorskie Moskiewskie Towarzystwo Archeologicznie (\u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u043e\u0435 \u041c\u043e\u0441\u043a\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e) <\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote2sym\" name=\"sdfootnote2anc\">[2]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">, zdecydowanie konkurencyjne w stosunku do swego petersburskiego odpowiednika.<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"> W tym samym roku powsta\u0142o te\u017c Towarzystwo dawnoruskiej sztuki przy Moskiewskim publicznym muzeum (<\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\">\u041e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\">\u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e<\/span><\/span> <span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\">\u0438\u0441\u043a\u0443\u0441\u0441\u0442\u0432\u0430<\/span><\/span> <span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\">\u043f\u0440\u0438<\/span><\/span> <span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\">\u041c\u043e\u0441\u043a\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u043c<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\"> \u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u0447\u043d\u043e\u043c \u043c\u0443\u0437\u0435\u0435<\/span><\/span><span style=\"font-size:\">), stawiaj\u0105ce przed sob\u0105 zadanie zbierania i badania pami\u0105tek ruskiej staro\u017cytno\u015bci i dawnoruskiej sztuki cerkiewnej oraz narodowej<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote3sym\" name=\"sdfootnote3anc\">[3]<\/a><\/span><\/sup>.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">Istotn\u0105 rol\u0119 w upowszechnianiu idei zbierania, zabezpieczania i eksponowania pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci odegra\u0142y, pozostaj\u0105ce na styku polityki pa\u0144stwowej, dzia\u0142a\u0144 hierarchii i aktywno\u015bci spo\u0142ecznej, Towarzystwa Cerkiewno-Archeologicznie. Ich powstanie poprzedzi\u0142o powo\u0142anie do \u017cycia przy Synodzie Rz\u0105dz\u0105cym w 1865 roku Komisji dla przegl\u0105du i opisania archiwum Prze\u015bwi\u0119tego Synodu (<\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">\u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043f\u043e \u0440\u0430\u0437\u0431\u043e\u0440\u0443 \u0438 \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u044e \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430 \u0421\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u0433\u043e \u0421\u0438\u043d\u043e\u0434\u0430)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote4sym\" name=\"sdfootnote4anc\">[4]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">W og\u00f3le formalnie pierwsz\u0105 tego typu instytucj\u0105 w Imperium Rosyjskim by\u0142<\/span> <span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">Podolski diecezjalny komitet historyczno-statystyczny<\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif\"><span style=\"font-size: small\"> (<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">\u041f\u043e\u0434\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0435\u043f\u0430\u0440\u0445\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u0441\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0442\u0435\u0442), za\u0142o\u017cony w 1865 roku w Kamie\u0144cu Podolskim przy tamtejszym seminarium duchownym, w 1903 roku zreorganizowany w Towarzystwo Cerkiewno-Archeologiczne (\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote5sym\" name=\"sdfootnote5anc\">[5]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">, cho\u0107 nie mo\u017cna zapomina\u0107 o powo\u0142anym do \u017cycia w Moskwie w 1863 roku z inicjatywy archimandryty Jakuba (<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">\u0418\u0430\u043a\u043e\u0432\u0430 (\u041a\u0440\u043e\u0442\u043a\u043e\u0432\u0430<\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">)) Towarzystwie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w duchowego o\u015bwiecenia (<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">\u041e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u043b\u044e\u0431\u0438\u0442\u0435\u043b\u0435\u0439 \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u0433\u043e \u043f\u0440\u043e\u0441\u0432\u0435\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f), w kt\u00f3rego ramach ju\u017c w 1870 roku powsta\u0142y zal\u0105\u017cki muzeum (formalnie za\u0142o\u017cone dopiero w 1890 roku)<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote6sym\" name=\"sdfootnote6anc\">[6]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">. W tym miejscu warto zaznaczy\u0107, \u017ce nie by\u0142a to pierwsza tego typu inicjatywa. Idea powo\u0142ania do \u017cycia cerkiewnej plac\u00f3wki muzealniczej pojawi\u0142a si\u0119 w Rosji ju\u017c w pocz\u0105tku lat czterdziestych XIX stulecia. Zamiar taki mia\u0142 biskup wo\u0142ogodzki Innocenty (Borisow). Nie zosta\u0142 on jednak wcielony w \u017cycie ze wzgl\u0119du na rych\u0142e przeniesienie hierarchy do innej diecezji. W tym samym dziesi\u0119cioleciu Michai\u0142 Pogodin i Pawe\u0142 Sawwaitow wyst\u0105pili z pomys\u0142em za\u0142o\u017cenia publicznego pa\u0144stwowego muzeum cerkiewno-archeologicznego. Ona r\u00f3wnie\u017c si\u0119 nie powiod\u0142a<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote7sym\" name=\"sdfootnote7anc\">[7]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">. <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"> <span style=\"font-size:\">Dodajmy, cho\u0107 to obszar znajduj\u0105cy si\u0119 ju\u017c poza zasi\u0119giem naszych bada\u0144, \u017ce jako kolejne powsta\u0142o w 1872 roku Cerkiewno-Archeologiczne Towarzystwo przy Kijowskiej Akademii Duchownej (\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u043f\u0440\u0438 \u041a\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u0439 \u0430\u043a\u0430\u0434\u0435\u043c\u0438\u0438). \u0141\u0105cznie, do rewolucji, na terenie Cesarstwa za\u0142o\u017cono ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t (51 lub 52) tego typu instytucji, w tym osiem na obszarze dawnej Rzeczypospolitej: Kamieniec Podolski (1865), Mohyl\u00f3w (1888), Poczaj\u00f3w (1894), z oddzia\u0142ami w \u0141ucku i W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim, Mi\u0144sk (1901), Grodno (1905), Che\u0142m (przed 1911), Witebsk (przed 1911) i Warszawa (1913)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote8sym\" name=\"sdfootnote8anc\">[8]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"> <span style=\"font-size:\">Oczywi\u015bcie, przy du\u017cej cz\u0119\u015bci towarzystw rozpoczyna\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzea. Ju\u017c w 1872 roku powsta\u0142a taka plac\u00f3wka przy kijowskiej Akademii Duchownej. Sta\u0142a si\u0119 ona zreszt\u0105 wzorem dla najstarszego z interesuj\u0105cych nas, a mianowicie <a href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=628\">Muzeum przy Bractwie Bogurodzickim w Che\u0142mie<\/a>, o czym dalej. Na ziemiach by\u0142ej Rzeczypospolitej muzea stworzy\u0142y poza tym towarzystwa dzia\u0142aj\u0105ce w Grodnie (1905) i Mi\u0144sku (1908)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote9sym\" name=\"sdfootnote9anc\">[9]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">. <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"> <span style=\"font-size:\">Musimy wreszcie wspomnie\u0107 o jeszcze jednym aspekcie dzia\u0142alno\u015bci \u015brodowisk cerkiewnych sprzyjaj\u0105cym powstawaniu muze\u00f3w. Chodzi o tzw. bractwa cerkiewne. <\/span><\/span><span style=\"font-size:\">Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 formalnie do tradycji jeszcze szesnastowiecznej, 8 V 1864 roku zosta\u0142y przyj\u0119te \u201ePodstawowe zasady dla ustanawiania prawos\u0142awnych cerkiewnych bractw\u201d (\u041e\u0441\u043d\u043e\u0432\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u043b\u0430 \u0434\u043b\u044f \u0443\u0447\u0440\u0435\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u044b\u0445 \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u044b\u0445 \u0431\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432), opracowane przez ministra spraw wewn\u0119trznych Imperium, P.A. Wa\u0142ujewa<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote10sym\" name=\"sdfootnote10anc\">[10]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\">. Powstawa\u0142y w ten spos\u00f3b normy prawne dla dzia\u0142ania organizacji, o kt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesna rosyjska literatura tematu pisze, \u017ce by\u0142y wyrazem zamiar\u00f3w rz\u0105du, by stworzy\u0107 na tym obszarze: \u201esi\u0142\u0119 spo\u0142eczn\u0105 zdoln\u0105 przeciwstawi\u0107 si\u0119 polsko-katolickim wp\u0142ywom, a tak\u017ce wzrostowi polskiego separatyzmu (co sta\u0142o si\u0119 nader aktualne po polskim powstaniu&nbsp; w latach 1863\u20131864)\u201d<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote11sym\" name=\"sdfootnote11anc\">[11]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\">. Tymczasem, jak si\u0119 okaza\u0142o, jedn\u0105 z form aktywno\u015bci bractw sta\u0142o si\u0119 powo\u0142ywanie do \u017cycia muze\u00f3w.<\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"> Na ziemiach by\u0142ej Rzeczypospolitej muzea brackie, opr\u00f3cz Che\u0142ma, powsta\u0142y jeszcze we W\u0142odzimierzu i \u0141ucku (zob. ni\u017cej), <\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">Ostrogu (1910; cho\u0107 do ko\u0144ca zajmuj\u0105cego nas okresu w procesie formowania)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote12sym\" name=\"sdfootnote12anc\">[12]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">,<\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"> a tak\u017ce w Witebsku (1893), Mohylewie (1897) i Wilnie (1908)<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote13sym\" name=\"sdfootnote13anc\">[13]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">Dodajmy, \u017ce \u0142\u0105cznie na terenie Imperium wed\u0142ug stanu z pocz\u0105tku 1909 roku funkcjonowa\u0142o trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 takich instytucji<\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote14sym\" name=\"sdfootnote14anc\">[14]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"> <span style=\"font-size:\">Pozostaje poruszy\u0107 jeszcze jeden zapowiedziany w\u0105tek co do okoliczno\u015bci powstawania muze\u00f3w cerkiewnych. Przypominam, chodzi o aktywno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Wzorcowy jej przyk\u0142ad stanowi<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"> Modest (\u041c\u043e\u0434\u0435\u0441\u0442)<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote15sym\" name=\"sdfootnote15anc\">[15]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\">. Hierarcha ten, b\u0119d\u0105cy absolwentem kijowskiej Akademii Duchownej \u2013 co z naszej perspektywy najwa\u017cniejsze \u2013 przyk\u0142ada\u0142 du\u017c\u0105 wag\u0119 do zbierania pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, na co zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 w po\u015bwi\u0119conym mu s\u0142owom (\u201e<\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"ru-RU\">\u0441\u0442\u0440\u0430\u0441\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043b\u044e\u0431\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c \u0438 \u0441\u043e\u0431\u0438\u0440\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u044b<\/span><\/span><span style=\"font-size:\">\u201d) znany badacz ruskiej\/ukrai\u0144skiej literatury i muzealnik, Niko\u0142aj I. Petrow. Nie do\u015b\u0107, \u017ce zbiera\u0142 on, to jeszcze w czasie sprawowania r\u00f3\u017cnych funkcji w diecezjach na terenie Rosji, by\u0142 darczy\u0144c\u0105 dla kijowskiego muzeum Cerkiewno-Archeologicznego. Sk\u0105din\u0105d naturalne wydaje si\u0119 wi\u0119c po obj\u0119ciu stanowiska biskupa w Che\u0142mie za\u0142o\u017cenie tam muzeum diecezjalnego i sukcesywne wspieranie jego pracy. Tak samo post\u0105pi\u0142 zreszt\u0105 Modest, gdy przeszed\u0142 na eparchi\u0119 wo\u0142y\u0144sk\u0105. W 1893 roku w\u0142a\u015bnie z jego inicjatywy stworzono Wo\u0142y\u0144skie Muzeum Eparchialne w \u017bytomierzu<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote16sym\" name=\"sdfootnote16anc\">[16]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\">. Warto przy tym podkre\u015bli\u0107, \u017ce mia\u0142o ono wyj\u0105tkowy charakter, wykraczaj\u0105cy poza ramy plac\u00f3wki brackiej. Pomys\u0142odawca od razu bowiem planowa\u0142 stworzenie muzeum o zasi<\/span><span style=\"font-size:\">\u0119<\/span><span style=\"font-size:\">gu diecezjalnym<\/span><sup><span style=\"font-size:\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote17sym\" name=\"sdfootnote17anc\">[17]<\/a><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\">.<\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"> <span style=\"font-size:\">Jak wi\u0119c widzimy, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o trzech podstawowych rodzajach muze\u00f3w cerkiewnych dzia\u0142aj\u0105cych na interesuj\u0105cym nas obszarze. Klasyfikacja ta odnosi si\u0119 przy tym wy\u0142\u0105cznie do charakteru inicjatywy i zarz\u0105dzaj\u0105cego zbiorami, gdy\u017c ich profil by\u0142 z kolei bardzo zbli\u017cony. Mamy wi\u0119c do czynienia z plac\u00f3wkami powstaj\u0105cymi w zwi\u0105zku z dzia\u0142alno\u015bci\u0105: <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">a) towarzystw cerkiewno-archeologicznych; <br \/>b) bractw cerkiewnych, a tak\u017ce <br \/>c) <\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">z<\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"> pojedy<\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">n<\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\">czym muzeum eparchialnym.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph {\"align\":\"center\"} --><\/p>\n<p class=\"has-text-align-center\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">* * *<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Pora przej\u015b\u0107 do prezentacji podstawowych informacji na temat muze\u00f3w cerkiewnych dzia\u0142aj\u0105cych na by\u0142ych ukrainnych ziemiach Korony:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><b>I. <\/b><\/span><\/span><\/span><strong><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Muzeum przy Prawos\u0142awnym Bractwie Bogurodzickim w Che\u0142mie<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Za\u0142o\u017cone w 1882 roku, dzia\u0142aj\u0105ce faktycznie do ewakuacji rosyjskiej podczas I wojny \u015bwiatowej w 1915 roku. Zbiory uleg\u0142y daleko id\u0105cemu rozproszeniu, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107, o potwierdzonej atrybucji, da si\u0119 rozpozna\u0107. Najcenniejsze rzeczy zabrali ze sob\u0105 Rosjanie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142a w Che\u0142mie, ulegaj\u0105c cz\u0119\u015bciowo rozgrabieniu i rozproszeniu podczas wojny, cz\u0119\u015bciowo b\u0119d\u0105c przekazana do tworz\u0105cego si\u0119 muzeum gimnazjalnego i archiwum lubelskiego. Wiadomo o <\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">plac\u00f3wce<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> relatywnie du\u017co ze wzgl\u0119du na istnienie do\u015b\u0107 bogatych materia\u0142\u00f3w drukowanych, w tym ksi\u0105\u017ceczki kustosza, Fiodora Korra\u0142owa z 1911 roku i sprawozda\u0144 rocznych publikowanych w czasopi\u015bmie \u201eCho\u0142msko-Warszawskij Eparchialnyj Westnik\u201d<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> Pewne materia\u0142y dotycz\u0105ce plac\u00f3wki, w tym dwie ksi\u0119gi inwentarzowe (z lat <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-size:\">1893\u20131906 i 1906\u20131914)<\/span> <span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">znajduj\u0105 si\u0119 w AP w Lublinie<\/span><\/span><\/span><sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote18sym\" name=\"sdfootnote18anc\">[18]<\/a><\/span><\/span><\/span><\/sup><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">II. Muzeum \u015awi\u0119to-W\u0142odzimierskiego Prawos\u0142awnego Bractwa we W\u0142odzimierzu (Wo\u0142y\u0144skim)<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Za\u0142o\u017cone w 1887 roku przez cz\u0142onk\u00f3w tego\u017c bractwa (z okazji rozpocz\u0119cia (w 1886 roku) prac nad przebudow\u0105\/restauracj\u0105 soboru Bogurodzickiego\/Uspienskiego<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote19sym\" name=\"sdfootnote19anc\">[19]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">). Pierwszym jego kustoszem zosta\u0142 Omeljan Dwernickij (1838\u20131906). <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">Szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi dla rozwoju plac\u00f3wki po\u0142o\u017cyli zas\u0142u\u017ceni badacze staro\u017cytno\u015bci i historii Wo\u0142ynia: Omelian Dwernickij, Wo\u0142odimir Antonowicz, Demian Gersztanskij, Daniel Lewickij czy Adrian Prachow. <\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">O ile si\u0119 nie myl\u0119, muzeum nie posiada\u0142o drukowanego statutu. Rol\u0119 tak\u0105 pe\u0142ni\u0142 statut samego Bractwa, w kt\u00f3rym stwierdzono, \u017ce do podstawowych zada\u0144 organizacji nale\u017cy szerzenie prawos\u0142awia na Wo\u0142yniu, realizowane mi\u0119dzy innymi poprzez dba\u0142o\u015b\u0107 o cerkiewne staro\u017cytno\u015bci, <\/span><\/span> <span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">podkre\u015blono te\u017c niezb\u0119dno\u015b\u0107 stworzenia muzeum, dzi\u0119ki kt\u00f3remu chciano szerokie warstwy ludno\u015bci zaznajamia\u0107 z pami\u0105tkami dawnej (w domy\u015ble prawos\u0142awnej) przesz\u0142o\u015bci i kultury kraju&nbsp;<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote20sym\" name=\"sdfootnote20anc\">[20]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. W pkt. III\u2013VI statutu przedstawiono zasady dzia\u0142alno\u015bci muzeum (oraz biblioteki). W punkcie IV okre\u015blono miejsce przechowywania i zakres obiekt\u00f3w maj\u0105cych trafi\u0107 do zbior\u00f3w plac\u00f3wki. By\u0142y to: <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:list --><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">cerkiewne naczynia, <\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">resztki ikonostas\u00f3w, <\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">ikony, starodruki, <\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">r\u0119kopisy, <\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">ksi\u0105\u017ceczki cerkiewno-liturgiczne, <\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">fotografie, <\/span><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">grawiury i opisy dawnych \u015bwi\u0105ty\u0144 Wo\u0142ynia <\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote21sym\" name=\"sdfootnote21anc\">[21]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><!-- \/wp:list --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce kolekcja w du\u017cej mierze rozszerza\u0142a si\u0119 dzi\u0119ki darowiznom. Na opiekuna muzeum na\u0142o\u017cono obowi\u0105zek prowadzenie ksi\u0119gi inwentarzowej. <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Zbiory doczeka\u0142y si\u0119 trzech drukowanych opis\u00f3w. Autorem pierwszego, wydanego w 1892 roku (<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><i>\u041a\u0440\u0430\u0442\u043a\u0430\u044f \u043e\u043f\u0438\u0441\u044c \u043f\u0440\u0435\u0434\u043c\u0435\u0442\u043e\u0432, \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u044f\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f \u0432 \u0414\u0440\u0435\u0432\u043b\u0435\u0445\u0440\u0430\u043d\u0438\u043b\u0438\u0449\u0435 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u043e\u0433\u043e \u0421\u0432\u044f\u0442\u043e-\u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0431\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0432 \u0433. \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0435-\u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">, Kij\u00f3w) by\u0142 Omelian Dwernickij. W nast\u0119pnym roku Niko\u0142aj Teodorowicz, opieraj\u0105c si\u0119 na wymienionej wy\u017cej pozycji, opublikowa\u0142 opis obiekt\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w kolekcji muzeum (56 numerowanych zabytk\u00f3w oraz kilkana\u015bcie wymienionych \u0142\u0105cznie, 73 fotografii i grawiur, 28 r\u0119kopis\u00f3w)<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote22sym\" name=\"sdfootnote22anc\">[22]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Z kolei w roku 1900 na \u0142amach petersburskiego czasopisma \u201eIstoriczeskij Vestnik. Istoriko-literaturnyj \u017curna\u0142\u201d umieszczono anonimow\u0105, do\u015b\u0107 og\u00f3lnikow\u0105 prezentacj\u0119 kolekcji&nbsp;<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote23sym\" name=\"sdfootnote23anc\">[23]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Jako odr\u0119bne druki wydawano sprawozdania z dzia\u0142alno\u015bci bractwa, w kt\u00f3rych pojawia\u0142y si\u0119 interesuj\u0105ce w\u0105tki dotycz\u0105ce funkcjonowania muzeum. Te broszury, s\u0105 bez w\u0105tpienia bibliofilsk\u0105 rzadko\u015bci\u0105 ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j ulotny charakter. W BUW przechowywane jest niestety tylko sprawozdanie za lata 1888\u20131891. Znajdujemy w nim, po\u015br\u00f3d innych, na przyk\u0142ad informacje o kosztach utrzymania muzeum i biblioteki (185 rubli) czy sumie przeznaczonej na organizacj\u0119 wystawy cerkiewno\u2013archeologicznej w \u0141ucku (394.90 rubli)<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote24sym\" name=\"sdfootnote24anc\">[24]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Poza tym, w BEB, w ramach sprawozda\u0144 rocznych bractwa, publikowano spisy przedmiot\u00f3w trafiaj\u0105cych do zbior\u00f3w w konkretnym czasie<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote25sym\" name=\"sdfootnote25anc\">[25]<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. W ka\u017cdym razie, z cytowanych tekst\u00f3w wynika, \u017ce w ich sk\u0142ad wchodzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnego rodzaju obiekty archeologiczne, historyczne i artystyczne (np. kamienny detal architektoniczny, ceg\u0142y z poszczeg\u00f3lnych lokalnych \u015bwi\u0105ty\u0144, piecz\u0119cie, groty strza\u0142 i w\u0142\u00f3czni, halabardy). <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">Kolekcja umieszczona by\u0142a w diakonikonie wspomnianego wy\u017cej soboru. S\u0105siadowa\u0142a z ni\u0105 biblioteka licz\u0105ca w 1893 r. ok. 300 ksi\u0105\u017cek (drukowanych i r\u0119kopis\u00f3w). <span lang=\"pl-PL\">W 1890 r. wybrane zabytki z kolekcji muzeum by\u0142y eksponowane w \u0141ucku z okazji wizyty cesarza Aleksandra III<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote26anc\" href=\"#sdfootnote26sym\">26<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Z kolei<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> w 1899 r. grupa 34 <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">obiekt\u00f3w<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> z muzeum by\u0142a pokazywana podczas XI Zjazdu Archeologicznego w Kijowie <\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote27anc\" href=\"#sdfootnote27sym\">27<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">W VII 1898 r. odwiedzi\u0142 plac\u00f3wk\u0119 znany muzealnik \u017cytomierski Orest Fotinskij, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z wysuni\u0119t\u0105 przez arcybiskupa wo\u0142y\u0144skiego i \u017cytomierskiego Modesta pro\u015bb\u0105 o przekazanie do tamtejszego Muzeum Cerkiewno-Archeologicznego pewnych obiekt\u00f3w. W rezultacie w 1899 r. do \u017bytomierza trafi\u0142y z W\u0142odzimierza fotografie i dublety. <\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce fakt ten okre\u015bli\u0142 przysz\u0142e losy w\u0142odzimierskie<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">g<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">o muzeum brackiego. W 1911 r. przesta\u0142o ono istnie\u0107, gdy\u017c jego zbiory (w tym 100 r\u0119kopis\u00f3w i ok. 500 starodruk\u00f3w) zosta\u0142<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">y<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> przekazan<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">e<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> do Wo\u0142y\u0144skiego Muzeum Eparchialnego w \u017bytomierzu<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote28sym\" name=\"sdfootnote28anc\">28<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Pozosta\u0142o\u015bci zbior\u00f3w przechowywane s\u0105 w muzeach w \u017bytomierzu i Charkowie<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote29sym\" name=\"sdfootnote29anc\">29<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Z kolei w Wo\u0142y\u0144skim Krajoznawczym Muzeum w \u0141ucku<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> znajduj\u0105 si\u0119, <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">niezbyt co prawda liczne,<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> archiwalia zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 muzeum w\u0142odzimierskiego. <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">S\u0105 one zawarte w zbiorze dokument\u00f3w wytworzonych przez w\u0142odzimierskie Bractwo Prawos\u0142awne<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote30sym\" name=\"sdfootnote30anc\">30<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><strong>III.  Muzeum przy Prawos\u0142awnym Bractwie Podniesienia Krzy\u017ca w \u0141ucku <\/strong><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Odczuwam pewien dysonans poznawczy pisz\u0105c o <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">muzeum przy Prawos\u0142awnym Bractwie Podniesienia Krzy\u017ca <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">w \u0141ucku<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Wspomina o jego istnieniu zas\u0142u\u017cona i skrupulatna badaczka wo\u0142y\u0144skiego krajoznawstwa, Swit\u0142ana Hawryljuk z \u0142uckiego uniwersytetu, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy innymi na sprawozdanie wymienionego wy\u017cej, lokalnego bractwa prawos\u0142awnego<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote31anc\" href=\"#sdfootnote31sym\">31<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Si\u0119gnijmy wi\u0119c po ten tekst, opublikowany w nr 7 BEB w 1891 r. Znajdujemy tam najpierw informacje, \u017ce z okazji swej wizyty w \u0141ucku 27 VIII 1890 r. cesarz Aleksander III raczy\u0142 obejrze\u0107 wystawione w miejscowym soborze obiekty z kolekcji w\u0142odzimierskiego prawos\u0142awnego bractwa. Autor tekstu podkre\u015bli\u0142, \u017ce zosta\u0142y one zebrane w celu pokazania, \u017ce Wo\u0142y\u0144 od dawnych wiek\u00f3w by\u0142 prawos\u0142awny i rosyjski (ruski). Do zbioru tego, cz\u0142onkowie miejscowego bractwa do\u0142o\u017cyli przedmioty, kt\u00f3re zdo\u0142ali zebra\u0107 w ci\u0105gu trzech miesi<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">\u0119<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">cy. Mia\u0142y one stanowi\u0107 osnow\u0119 dla za\u0142o\u017cenia w \u0141ucku drewlechraniliszcza. Inicjatyw\u0119 t\u0119 wspar\u0142 \u00f3wczesny gubernator kijowski Ignatiew darowizn\u0105 w wysoko\u015bci 200 rubli<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote32anc\" href=\"#sdfootnote32sym\">32<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Wida\u0107 wi\u0119c wyra\u017anie, \u017ce w sierpniu 1890 r. muzeum jako takie jeszcze nie funkcjonowa\u0142o. Prawda, z dalszej cz\u0119\u015bci sprawozdania dowiadujemy si\u0119, \u017ce przed jego opublikowaniem, dzi\u0119ki inicjatywie i staraniom sekretarza bractwa, ojca F. Saw\u0142uczy\u0144skiego, uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 grup\u0119 ksi\u0105g liturgicznych, w tym sze\u015b\u0107 Ewangeliarzy<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote33anc\" href=\"#sdfootnote33sym\">33<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Nast\u0119pnie za\u015b, w ko\u0144cu notki o zbiorach, pojawia si\u0119 informacja, \u017ce by\u0142y one przechowywane w pomieszczeniu za o\u0142tarzem soboru, przekazanym w celu utworzenia drewlechraniliszcza przez protojereja Ananiasza Brodowicza. Anonimowy autor pisze dalej, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 plac\u00f3wki zale\u017cy od \u017cyczliwo\u015bci, szczeg\u00f3lnie ze strony prawos\u0142awnego duchowie\u0144stwa \u0142uckiego powiatu: \u201enajbli\u017cej stoj\u0105cego wzgl\u0119dem drogich ka\u017cdemu prawos\u0142awnemu sercu przedmiot\u00f3w cerkiewnej staro\u017cytno\u015bci, potrzebuj\u0105cych szczeg\u00f3lnej wobec siebie uwagi i ochrony przed wp\u0142ywami obcokrajowc\u00f3w i innowierc\u00f3w\u201d<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" name=\"sdfootnote34anc\" href=\"#sdfootnote34sym\">34<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Z kolejnych, nielicznych przytoczonych przez Hawryljuk informacji wynika, \u017ce plac\u00f3wka w dalszych latach ledwo egzystowa\u0142a. Wiadomo, \u017ce w pocz\u0105tku lat 90 XIX w. wspiera\u0142 j\u0105 darowiznami ksi\u0105\u017ckowymi Orest Lewickij<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote35sym\" name=\"sdfootnote35anc\">35<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Latem 1898 r. znany nam ju\u017c Orest Fotinskij narzeka\u0142, \u017ce muzeum jest utrzymywane fatalnie, znajduje si\u0119 w na p\u00f3\u0142 ciemnym i wilgotnym pomieszczeniu, obiekty s\u0105 rozmieszczone jak b\u0105d\u017a, zniszczone gwo\u017adziami<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote36sym\" name=\"sdfootnote36anc\">36<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. Natomiast z 1911 r. pochodzi list od mi\u0142o\u015bnika staro\u017cytno\u015bci Niko\u0142aja Foreggera von Greifenthurn skierowany do jednego z czo\u0142owych dzia\u0142aczy kijowskiego Towarzystwa ochrony zabytk\u00f3w i rzemios\u0142a O. Merdera. Potwierdza on fatalny stan niewielkiego muzeum\/sk\u0142adu. Autor wspomina przy tym, \u017ce zbiory przechowywane s\u0105 w rozpaczliwych warunkach, nie odpowiadaj\u0105cych cho\u0107by elementarnym zasadom wystawienniczym, nie posiadaj\u0105 spisu, a wi\u0119c jest prawdopodobne, \u017ce przepadn\u0105 w nieodleg\u0142ym czasie w wyniku niedba\u0142ego stosunku do siebie lub zostan\u0105 rozkradzione przez handlarzy staro\u017cytno\u015bciami<\/span><\/span><sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote37sym\" name=\"sdfootnote37anc\">37<\/a><\/span><\/span><\/sup><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">Dalszych los\u00f3w muzeum \u0142uckiego bractwa nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107. Wypada ten kr\u00f3tki opis zako\u0144czy\u0107 uwag\u0105, \u017ce uprawnione jest przypuszczenie co do niepe\u0142nego funkcjonowania plac\u00f3wki. Nie jest mianowicie pewne czy prowadzi\u0142a ona w og\u00f3le dzia\u0142alno\u015b\u0107 wystawiennicz\u0105, czy te\u017c by\u0142 to \u201emagazyn staro\u017cytno\u015bci\u201d udost\u0119pniany specjalnym go\u015bciom. <\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph {\"align\":\"center\"} --><\/p>\n<p class=\"has-text-align-center\"><span style=\"font-size:\">* * *<\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">W kontynuacji niniejszego tekstu przedstawione zostan\u0105 podstawowe informacje na temat <\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">muzeum Bractwa ks. Ostrogskich w Ostrogu,<\/span><\/span><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\"> Wo\u0142y\u0144skiego Muzeum Eparchialnego, a tak\u017ce Muzeum Podolskiego Cerkiewnego Towarzystwa Historyczno-Archeologicznego.<\/span><\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">Warto jeszcze wspomnie\u0107, \u017ce <\/span><\/span><span style=\"color: #000000\"><span style=\"font-size:\"><span lang=\"pl-PL\">koncentrujemy si\u0119 na plac\u00f3wkach prawos\u0142awnych \u2013 nie wspominaj\u0105c o istnieniu cerkiewnych muze\u00f3w unickich. Na my\u015bli mam dwie plac\u00f3wki maj\u0105ce swe siedziby we Lwowie. Chodzi o za\u0142o\u017cone w\u0142a\u015bciwie w 1889 roku&nbsp;<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-size:\">Muzeum Stauropigialne (w\u0142a\u015bciwie od 1889 roku) oraz o Muzeum Cerkiewne powo\u0142ane do \u017cycia prze<\/span><span style=\"font-size:\">z<\/span><span style=\"font-size:\"> metropolit\u0119 Andrzeja Szeptyckiego w 1905 roku (w 1911 roku przekszta\u0142cone w ukrai\u0144skie Muzeum Narodowe). <\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><span style=\"font-size:\">Stawia\u0142y sobie te instytucje zupe\u0142nie inne cele ideowe. Reprezentowa\u0142y kompletnie inn\u0105 od dzia\u0142aj\u0105cych na terenie Cesarstwa Rosyjskiego muze\u00f3w cerkiewnych koncepcj\u0119 \u201epami\u0119ci\u201d. Problem ten wymaga jednak odr\u0119bnego potraktowania, cho\u0107 zestawienie metod i cel\u00f3w wykorzystywanych dla realizacji zada\u0144 przez obie wymienione grupy plac\u00f3wek bez w\u0105tpienia b\u0119dzie nader ciekawe.<\/span><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph {\"align\":\"right\"} --><\/p>\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>dr hab. Dariusz D\u0105browski, prof. UKW<\/em><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>PRZYPISY:<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><a href=\"#sdfootnote1anc\">1<\/a> Szeroko na temat rozwoju towarzystw naukowych w Rosji A. \u0414. C\u0442\u0435\u043f\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439, <em>K \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e-\u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432 \u0432 \u0434\u043e\u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u043e\u0439 Pocc\u0438\u0438<\/em>, \u201eApxeo\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0415\u0436\u0435\u0433\u043e\u0434\u043d\u0438\u043a \u0437\u0430 1974 \u0433\u043e\u0434\u201d, Moc\u043a\u0432\u0430 1975, s. 38\u201355.<br \/><a href=\"#sdfootnote2anc\">2<\/a> \u0410.\u0415.\u041c\u0443\u0441\u0438\u043d, <em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u0430 \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438<\/em>, \u0421\u041f\u0431. 2010, s. 51.<br \/><a href=\"#sdfootnote3anc\">3<\/a> A.\u0414. C\u0442\u0435\u043f\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439, <em>K \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e-\u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432<\/em>, s. 51.<br \/><a href=\"#sdfootnote4anc\">4<\/a> Szerokie i kompetentne opisanie dzia\u0142alno\u015bci tej instytucji w ksi\u0105\u017cce: <em>\u041f\u044f\u0442\u0438\u0434\u0435\u0441\u044f\u0442\u0438\u043b\u0435\u0442\u0438\u0435 \u0432\u044b\u0441\u043e\u0447\u0430\u0439\u0448\u0435 \u0443\u0442\u0432\u0435\u0440\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043f\u043e \u0440\u0430\u0437\u0431\u043e\u0440\u0443 \u0438 \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u044e \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430 \u0421\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u0433\u043e \u0421\u0438\u043d\u043e\u0434\u0430: 1865-1915: \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0430<\/em>, \u041f\u0435\u0442\u0440\u043e\u0433\u0440\u0430\u0434 1915 (<a href=\"https:\/\/www.prlib.ru\/item\/441502\">https:\/\/www.prlib.ru\/item\/441502<\/a> dost\u0119p 12 XII 2018 r.) . Zob te\u017c <a href=\"http:\/\/books.e-heritage.ru\/Book\/Book\/bookContent\/3699844\"> \u041a. \u042f. \u0417\u0434\u0440\u0430\u0432\u043e\u043c\u044b\u0441\u043b\u043e\u0432, \u0421<em>\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f \u043e \u043a\u043e\u043d\u0441\u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430\u0445 \u0438 \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0443\u0447\u0440\u0435\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f\u0445 \u0432 \u0435\u043f\u0430\u0440\u0445\u0438\u044f\u0445, \u0441 \u043f\u0440\u043e\u0435\u043a\u0442\u043e\u043c '\u041f\u0440\u0430\u0432\u0438\u043b \u0432\u044b\u0441\u043e\u0447\u0430\u0439\u0448\u0435 \u0443\u0442\u0432\u0435\u0440\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043f\u0440\u0438 \u0421\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u043c \u0421\u0438\u043d\u043e\u0434\u0435&#8217; \u0438 '\u041f\u043e\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043e \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430\u0445<\/em>, \u0421\u041f\u0431. 1908, <\/a>s. 31\u201336 (przepisy reguluj\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 komitet\u00f3w).<br \/><a href=\"#sdfootnote5anc\">5<\/a> Zob. np. \u0415. \u041c. \u041f\u0456\u0441\u043a\u043e\u0432\u0430, <em>\u0414a\u0432\u043d\u044c\u043e\u0441\u0445\u043e\u0432\u0438\u0449\u0435 <\/em><em>\u041f\u043e\u0434\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e E\u043f\u0430\u0440\u0445ia\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e Ic\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e Ko\u043ci\u0442\u0435\u0442\u0443<\/em>, [w:] <em>\u0415\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f\u0435\u0434\u0456\u044f \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438<\/em>, t. 2: \u0413-\u0414, p\u0435\u0434. \u0412. \u0410. \u0421\u043c\u043e\u043b\u0456\u0439 (\u0433\u043e\u043b\u043e\u0432\u0430) \u0442\u0430 \u0456\u043d., \u041a\u0438\u0457\u0432 2004, s. 276\u2013277; <em>\u041a\u0430\u043c\u2019\u044f\u043d\u0435\u0446\u044c-\u041f\u043e\u0434\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u0439 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439-\u0437\u0430\u043f\u043e\u0432\u0456\u0434\u043d\u0438\u043a: \u043f\u0435\u0440\u0448\u0456 125 \u0440\u043e\u043a\u0456\u0432<\/em>, \u041a\u0430\u043c\u2019\u044f\u043d\u0435\u0446\u044c-\u041f\u043e\u0434\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 2015, s. 4.<br \/><a href=\"#sdfootnote6anc\">6<\/a> \u0410.\u0415.\u041c\u0443\u0441\u0438\u043d, <em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u0430 \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438<\/em>, s. 51.<br \/><a href=\"#sdfootnote7anc\">7<\/a> \u041b. \u0421. \u0410\u043b\u0435\u043a\u0441\u0435\u0435\u0432\u0430,\u0410. \u0412. \u0413\u043e\u0440\u0431\u0430\u0442\u043e\u0432,<em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u044b\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439 \u0432 \u0434\u043e\u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434: \u044d\u0442\u0430\u043f\u044b \u0438 \u0444\u0430\u043a\u0442\u043e\u0440\u044b \u0441\u0442\u0430\u043d\u043e\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f<\/em>, \u201e\u0412\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a \u041a\u0435\u043c\u0435\u0440\u043e\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0443\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430\u201d 2018, nr 2, s. 6.<br \/><a href=\"#sdfootnote8anc\">8<\/a> K. \u0417., <em>O\u0431\u044a oxpa\u043d\u0463 \u0432\u0435\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a \u0438 \u043f\u0438\u0441\u043c\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432\u044a c\u0442ap\u0438\u043d\u044b, \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u044f\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f \u0432\u044a \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u043c\u044a \u0432\u0463\u0434\u043e\u043c\u0441\u0442\u0432\u0463<\/em>, \u201e\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u044b\u044f Be\u0434\u043e\u043c\u043e\u0441\u0442\u0438\u201d, R. XXII, 1909, nr 11 (14 III), s. 528\u2013529; \u0412. \u0418. \u041a\u043e\u0441\u044b\u0445, <em>\u0426\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u043e\u0439 \u0446\u0435\u0440\u043a\u0432\u0438 (\u043a\u043e\u043d\u0435\u0446 XIX \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u043e XX \u0432\u0432.)<\/em>, \u201e\u0423\u0447\u0435\u043d\u044b\u0435 \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0438 \u0417\u0430\u0431\u0430\u0439\u043a\u0430\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0433\u0443\u043c\u0430\u043d\u0438\u0442\u0430\u0440\u043d\u043e-\u043f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0443\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430 \u0438\u043c\u0435\u043d\u0438 \u041d. \u0413. \u0427\u0435\u0440\u043d\u044b\u0448\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e\u201d. \u0421\u0435\u0440.: \u0424\u0438\u043b\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f, \u0432\u043e\u0441\u0442\u043e\u043a\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u0435, 2009, nr 3, s. 122.<br \/><a href=\"#sdfootnote9anc\">9<\/a> \u0410. \u0410. \u0413\u0443\u0436\u0430\u043b\u043e\u045e\u0441\u043a\u0456, <em>\u041d\u0430\u0440\u0430\u0434\u0436\u044d\u043d\u043d\u0435 \u0431\u0435\u043b\u0430\u0440\u0443\u0441\u043a\u0430\u0433\u0430 \u043c\u0443\u0437\u0435\u044f<\/em>, \u041c\u0456\u043d\u0441\u043a 2001, dodatek: \u0421\u041f\u0406\u0421 \u041c\u0423\u0417\u0415\u042f\u040e \u0411\u0415\u041b\u0410\u0420\u0423\u0421\u0406, \u0417\u0410\u0421\u041d\u0410\u0412\u0410\u041d\u042b\u0425 \u0414\u0410 1917 \u0413\u041e\u0414\u0410.<br \/><a href=\"#sdfootnote10anc\">10<\/a> <em>\u0417\u0430\u043a\u043e\u043d \u2116 40863<\/em>, [w:] <em>\u041f\u043e\u043b\u043d\u043e\u0435 \u0441\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u043e\u0432 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438. \u0421\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u0438\u0435 1825\u20141881 \u0433\u0433<\/em>., t. 39 <em>(1864)<\/em>, cz. 1: <em>\u0417\u0430\u043a\u043e\u043d\u044b<\/em>, s. 409\u2014410.<br \/><a href=\"#sdfootnote11anc\">11<\/a> \u0421. \u0421. \u041b\u0443\u043a\u0430\u0448\u043e\u0432\u0430, \u0410. \u0412. \u0416\u0443\u0440\u0430\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439, <em>\u0411\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 <\/em><em>\u043f<\/em><em>\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d\u044b\u0435<\/em>, [w:] <em>\u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b<\/em><em>a<\/em><em>\u0432\u043d\u0430\u044f \u044d\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f<\/em><em>e<\/em><em>\u0434\u0438\u044f<\/em>, t. VI, Moc\u043a\u0432a 2003, s. 201\u2013213.&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.pravenc.ru\/text\/153359.html\">http:\/\/www.pravenc.ru\/text\/153359.html<\/a> (dost\u0119p 15 VI 2018 r.). Oczywi\u015bcie, bractwa powstawa\u0142y na terenie ca\u0142ego Imperium i wype\u0142nia\u0142y tak\u017ce r\u00f3\u017cnorodne funkcje religijne i spo\u0142eczne, w tym charytatywne. Ruch szybko rozprzestrzania\u0142 si\u0119. W 1893 r. istnia\u0142o na terenie Imperium 159 bractw skupiaj\u0105cych ponad 37 tys. cz\u0142onk\u00f3w, za\u015b w 1917 r. ich liczba dosz\u0142a do 700 (ibidem). O rusyfikacyjnej dzia\u0142alno\u015bci Cerkwi na Che\u0142mszczy\u017anie, z zaznaczeniem odgrywania w niej bardzo wa\u017cnej roli Che\u0142mskiego Bractwa Bogurodzickiego, jednak bez odniesienia si\u0119 do funkcji pe\u0142nionych w tym procesie przez muzeum brackie zob. <a href=\"\/Users\/Ma\u0142gosia\/Desktop\/%20\u0410.\u0421.%20\u041c\u0435\u043b\u044c\u043a\u043e\u0432,%20\u0412\u043b\u0438\u044f\u043d\u0438\u0435%20\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e%20\u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438\u044f%20\u043d\u0430%20\u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0443%20\u0440\u0443\u0441\u0438\u0444\u0438\u043a\u0430\u0446\u0438\u0438%20\u0425\u043e\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u044b%20\u0432%20XIX%20\u2013%20\u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u0435%20\u0425\u0425%20\u0432\u0432.\">\u0410.\u0421. \u041c\u0435\u043b\u044c\u043a\u043e\u0432<em>,<\/em><em> \u0412\u043b\u0438\u044f\u043d\u0438\u0435 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438\u044f \u043d\u0430 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0443 \u0440\u0443\u0441\u0438\u0444\u0438\u043a\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0425\u043e\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u044b \u0432 XIX \u2013 \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u0435 \u0425\u0425 \u0432\u0432.<\/em><\/a><strong>, <\/strong>\u201eStudia Humanitatis. \u041c\u0435\u0436\u0434\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0439 \u044d\u043b\u0435\u043a\u0442\u0440\u043e\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u044b\u0439 \u0436\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b\u201d 2016, nr 1 <a href=\"http:\/\/www.st-hum.ru\/content\/obzor-statey-no-1-za-2016-god\">http:\/\/www.st-hum.ru\/content\/obzor-statey-no-1-za-2016-god<\/a> (dost\u0119p: 2018-06-13). Na temat zabytkoznawczej i kolekcjonerskiej dzia\u0142alno\u015bci prawos\u0142awnych bractw funkcjonuj\u0105cych na terenie Wo\u0142ynia, Che\u0142mszczyzny i Podlasia, wi\u0105\u017c\u0105c j\u0105 z g\u0142\u00f3wnym celem tych stowarzysze\u0144, czyli z: \u201ewykorzenieniem na etnicznych ukrai\u0144skich ziemiach polskiego politycznego i katolickiego wp\u0142ywu i wszechstronnego wzmocnienia pozycji pa\u0144stwowej rosyjskiej prawos\u0142awnej cerkwi\u201d, S. Hawryljuk (<em>Ic\u0442op\u0438\u0447\u043de \u043fa\u043c\u2019\u044f\u0442\u043ao\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432o Bo\u043b\u0438\u043di, Xo\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u0438 i \u041fi\u0434\u043b\u0430\u0448\u0448\u044f (XIX \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043e\u043a XX c\u0442.)<\/em>, \u041b\u0443\u0446\u044c\u043a 2008, s. 180\u2013185).<br \/><a href=\"#sdfootnote12anc\">12<\/a> \u041b. \u0416\u0443\u043a\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430, <em>\u041f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u043a\u043eoxpo\u043d\u043d\u0430 \u0442\u0430 \u043a\u0440\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0430 \u0434i\u044f\u043b\u044c\u043dic\u0442\u044c \u0411\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 i\u043ce\u043di \u043a\u043d\u044f\u0437i\u0432 Oc\u0442po\u0437\u043a\u0438x<\/em>, [w:] <em>Ic\u0442opi\u044f \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439\u043d\u0438\u0446\u0442\u0432\u0430, \u043f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u043a\u043eoxpo\u043d\u043do\u0457 c\u043fpa\u0432\u0438, \u043apa\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432\u0430 i \u0442\u0443\u0440\u0438\u0437\u043c\u0443 \u0432 Oc\u0442po\u0437i \u0442\u0430 \u043d\u0430 \u0412\u043e\u043b\u0438\u043di. \u041d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0438\u0439 \u0437\u0431ip\u043d\u0438\u043a<\/em>, t. 2, Oc\u0442po\u0433 2009, s. 10.<br \/><a href=\"#sdfootnote13anc\">13<\/a> \u0410. \u0410. \u0413\u0443\u0436\u0430\u043b\u043e\u045e\u0441\u043a\u0456, <em>\u041d\u0430\u0440\u0430\u0434\u0436\u044d\u043d\u043d\u0435 \u0431\u0435\u043b\u0430\u0440\u0443\u0441\u043a\u0430\u0433\u0430 \u043c\u0443\u0437\u0435\u044f<\/em>, dodatek: \u0421\u041f\u0406\u0421 \u041c\u0423\u0417\u0415\u042f\u040e \u0411\u0415\u041b\u0410\u0420\u0423\u0421\u0406, \u0417\u0410\u0421\u041d\u0410\u0412\u0410\u041d\u042b\u0425 \u0414\u0410 1917 \u0413\u041e\u0414\u0410.<br \/><a href=\"#sdfootnote14anc\">14<\/a> K. \u0417., <em>O\u0431\u044a oxpa\u043d\u0463 \u0432\u0435\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445\u044a<\/em>, s. 529.<br \/><a href=\"#sdfootnote15anc\">15<\/a> W \u017cyciu \u015bwieckim Daniel Konstantynowicz Strelbicki (\u0414\u0430\u043d\u0438\u0438\u043b \u041a\u043e\u043d\u0441\u0442\u0430\u043d\u0442\u0438\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0421\u0442\u0440\u0435\u043b\u044c\u0431\u0438\u0446\u043a\u0438\u0439), ur. 17 (29) XII 1823 r., zm. 13 (26) IV 1902 r. Pochodz\u0105cy z Podola z rodziny piecz\u0119tuj\u0105cej si\u0119 herbem Sas prawos\u0142awny duchowny, pisarz, historyk i dzia\u0142acz kulturalny. W 1848 r. przyj\u0105\u0142 stan mniszy. W 1854 r. uko\u0144czy\u0142 kijowsk\u0105 Akademi\u0119 Duchown\u0105, a nast\u0119pnie piastowa\u0142 r\u00f3\u017cne wysokie stanowiska w Cerkwi Prawos\u0142awnej imperium rosyjskiego, w tym w latach 1878 \u2013 1885 by\u0142 biskupem lubelskim i wikariuszem eparchii che\u0142msko-warszawskiej, nast\u0119pnie za\u015b biskupem ni\u017cegorodskim i arzamaskim (1885 \u2013 1889), od 1889 bp. wo\u0142y\u0144skim i \u017cytomierskim, by wreszcie w 1892 r. uzyska\u0107 tytu\u0142 abp. wo\u0142y\u0144skiego, kt\u00f3ry piastowa\u0142 do \u015bmierci w 1902 r. (A\u0440\u0445\u0438\u043c\u0430\u043d\u0434\u0440\u0438\u0442 \u0422\u0438\u0445\u043e\u043d (\u0417\u0430\u0442\u0435\u043a\u0438\u043d), \u041e. \u0412. \u0414\u0435\u0433\u0442\u0435\u0432\u0430, <em>\u0421\u0432\u044f\u0442\u0438\u0442\u0435\u043b\u0438 \u0437\u0435\u043c\u043b\u0438 \u041d\u0438\u0436\u0435\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0441\u043a\u043e\u0439<\/em>, \u041d\u0438\u0436\u043d\u0438\u0439 \u041d\u043e\u0432\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434 2003, s. 174\u2013176. Zob. te\u017c: <a href=\"http:\/\/nne.ru\/sainters\/episkop-modest-strelbitskij\/.\">http:\/\/nne.ru\/sainters\/episkop-modest-strelbitskij\/.<\/a> Za dostarczenie fotografii odpowiednich fragment\u00f3w tej ksi\u0105\u017cki dzi\u0119kuj\u0119 prof. Andriejowi Kuzniecowowi z Ni\u017cnego Nowogrodu.<br \/><a href=\"#sdfootnote16anc\">16<\/a> \u041c. \u041f\u0435\u0442\u0440\u043e\u0432, <em>Boc\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0430\u043d\u0438\u044f c\u0442apo\u0433o apxeo\u043b\u043e\u0433\u0430<\/em>, [w:] idem, <em>\u0421\u043a\u0440\u0438\u0436\u0430\u043b\u0456 \u043f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u0456<\/em>, \u0443\u043f\u043e\u0440\u044f\u0434\u043a\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u0412. \u0423\u043b\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, I. Kapc\u0438\u043c, \u0432\u0441\u0442\u0443\u043f\u043d\u0430 \u0441\u0442\u0430\u0442\u0442\u044f \u0412. \u0423\u043b\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u041e. \u041f\u0430\u043d\u0447\u0443\u043a, \u041a\u0438\u0457\u0432 2003, s. 116\u2013117. Za dostarczenie fotokopii odpowiednich fragment\u00f3w tej ksi\u0105\u017cki sk\u0142adam podzi\u0119kowania prof. Witalijowi Michaj\u0142owskiemu z Kijowa.<br \/><a href=\"#sdfootnote17anc\">17<\/a> \u041b. O. \u0414\u0430\u0445\u043d\u0435\u043d\u043a\u043e, <em>\u0417 ic\u0442opi\u0457 \u0444op\u043c\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u043a\u043e\u043b\u0435\u043a\u0446i\u0457 Bo<\/em><em>\u043b<\/em><em>\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e E\u043f\u0430pxia\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u0414\u0430\u0432\u043d\u044c\u043e\u0441xo\u0432\u0438\u0449\u0430<\/em>, [w:] <em>\u041c\u0443\u0437\u0435\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0425I\u0425 \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043a\u0443 \u0425\u0425 \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u044c. \u0417\u0431ip\u043d\u0438\u043a \u043d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0438x \u043fpa\u0446\u044c<\/em>, \u041a\u0438\u0457\u0432 2005, s. 87.<br \/><a href=\"#sdfootnote18anc\">18<\/a> D. D\u0105browski, <em>Muzea w s\u0142u\u017cbie caratu na przyk\u0142adzie Cerkiewno\u2013Archeologicznego Muzeum przy Che\u0142mskim Bractwie Bogurodzickim.<\/em><br \/><a href=\"#sdfootnote19anc\">19<\/a> \u041d.\u0418.\u0422\u0435\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447, <em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u0438 \u0432 \u0441\u0432\u044f\u0437\u0438 \u0441 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0435\u0439 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u0435\u0440\u0430\u0440\u0445\u0438\u0438. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043e\u0447\u0435\u0440\u043a. \u0412 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u044c 900-\u043b\u0435\u0442\u043d\u0435\u0433\u043e \u044e\u0431\u0438\u043b\u0435\u044f \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0435\u043f\u0430\u0440\u0445\u0438\u0438<\/em>, \u041f\u043e\u0447\u0430\u0435\u0432 1893, s. 191.<br \/><a href=\"#sdfootnote20anc\">20<\/a> Statut zatwierdzony zosta\u0142 31 X 1887 r.. przez arcybiskupa wo\u0142y\u0144skiego Paladiusza (\u041d.\u0418.\u0422\u0435\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447, <em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439<\/em>, s. 191). Tekst dokumentu BEB 1888, nr 3 (21 I), s. 116\u2013120.<br \/><a href=\"#sdfootnote21anc\">21<\/a> BEB 1888, nr 3, s. 117.<br \/><a href=\"#sdfootnote22anc\">22<\/a> \u041d.\u0418.\u0422\u0435\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447, <em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439<\/em>, s. 193\u2013206.<br \/><a href=\"#sdfootnote23anc\">23<\/a> \u201e\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0456\u0439 \u0412\u0463\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a\u044a. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u043b\u0438\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0439 \u0436\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b\u044a\u201d, t. LXXXII (R. 21), nr 11, s. 756\u2013758.<br \/><a href=\"#sdfootnote24anc\">24&nbsp;<\/a><em>\u041e\u0442\u0447\u0435\u0442\u044a<\/em><em>\u043e<\/em><em>\u0434\u0463\u044f\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438<\/em><em>\u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u043d<\/em><em>a<\/em><em>\u0433\u043e<\/em><em>\u0421\u0432\u044f\u0442\u043e<\/em><em>&#8211;<\/em><em>\u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0441\u043a<\/em><em>a<\/em><em>\u0433\u043e<\/em><em>\u0411\u0440\u0430\u0442\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0432\u044a \u0433. \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c<\/em><em>i<\/em><em>\u0440\u0463-\u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c\u044a \u0437\u0430 1888, 1889, 1890 \u0438 1891 \u0433<\/em><em>.<\/em>, \u041fe\u0442po\u0433pa\u0434\u044a 1892, s. 27.<br \/><a href=\"#sdfootnote25anc\">25<\/a> Zob. np. BEB 1893, nr 23 (11 VIII), s. 573\u2013578. W gruncie rzeczy s\u0105 to teksty b\u0119d\u0105ce odpowiednikiem og\u0142aszanych odr\u0119bnie sprawozda\u0144.<br \/><a href=\"#sdfootnote26anc\">26<\/a> Zob. przyp. 31.<br \/><a href=\"#sdfootnote27anc\">27<\/a> \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0440\u0430\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439, PA 740, s. 25 \u2013 27 v. Por. informacje zawarte w: <em>\u041a\u0430\u0442\u0430\u043b\u043e\u0433\u044a \u0412\u044b\u0441\u0442\u0430\u0432\u043a\u0438 XI-\u0433\u043e Apxeo\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e C\u044a\u0463\u0437\u0434\u0430 \u0432\u044a Kie\u0432\u0463 (B\u044a \u0437\u0434\u0430\u043di\u0438 \u0423\u043d\u0438\u0432\u0435pc\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430 c\u0432. B\u043b\u0430\u0434\u0438\u043cipa)<\/em>, Kie\u0432\u044a 1899.<br \/><a href=\"#sdfootnote28anc\">28<\/a> \u041b. O. \u0414\u0430\u0445\u043d\u0435\u043d\u043a\u043e, <em>\u0417 ic\u0442opi\u0457 \u0444op\u043c\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u043a\u043e\u043b\u0435\u043a\u0446i\u0457<\/em>, s. 95.<br \/><a href=\"#sdfootnote29anc\">29<\/a> \u0421.\u0406. \u0412\u0430\u0441\u0438\u043b\u0435\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430, <em>\u0417 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440-\u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0434\u0430\u0432\u043d\u044c\u043e\u0441\u0445\u043e\u0432\u0438\u0449\u0430<\/em>, [w:] <em>\u041c\u0443\u0437\u0435\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0425I\u0425 \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043a\u0443 \u0425\u0425 \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u044c. \u0417\u0431ip\u043d\u0438\u043a \u043d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0438x \u043fpa\u0446\u044c<\/em>, \u041a\u0438\u0457\u0432 2005, s. 269\u2013270.<br \/><a href=\"#sdfootnote30anc\">30<\/a> \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0440\u0430\u0454\u0437\u043d\u0430\u0432\u0447\u0438\u0439 \u043c\u0443\u0437\u0435\u0439, PA 737\u2013740.<br \/><a href=\"#sdfootnote31anc\">31<\/a> C. \u0413a\u0432p\u0438\u043b\u044e\u043a, <em>Ic\u0442op\u0438\u0447\u043de \u043fa\u043c\u2019\u044f\u0442\u043ao\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432o Bo\u043b\u0438\u043di, Xo\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u0438 i \u041fi\u0434\u043b\u0430\u0448\u0448\u044f<\/em>, s. 212.<br \/><a href=\"#sdfootnote32anc\">32<\/a> BEB 1891, nr 7 (1 marca), s. 242.<br \/><a href=\"#sdfootnote33anc\">33<\/a> Ibidem, s. 243.<br \/><a href=\"#sdfootnote34anc\">34<\/a> Ibidem, s. 244.<br \/><a href=\"#sdfootnote35anc\">35<\/a> C. \u0413a\u0432p\u0438\u043b\u044e\u043a, <em>Ic\u0442op\u0438\u0447\u043de \u043fa\u043c\u2019\u044f\u0442\u043ao\u0437\u043d\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432o Bo\u043b\u0438\u043di, Xo\u043b\u043c\u0449\u0438\u043d\u0438 i \u041fi\u0434\u043b\u0430\u0448\u0448\u044f<\/em>, s. 239\u2013240.<br \/><a href=\"#sdfootnote36anc\">36<\/a> Ibidem, s. 228.<br \/><a href=\"#sdfootnote37anc\">37<\/a> Ibidem, s. 228, 249.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n<p><!-- wp:buttons --><\/p>\n<div class=\"wp-block-buttons\"><!-- wp:button --><\/p>\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=65\">CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<p><!-- \/wp:button --><\/div>\n<p><!-- \/wp:buttons --><\/p>\n<p><!-- wp:separator --><\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator\" \/>\n<!-- \/wp:separator --><\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4750","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4750"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4750\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7308,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4750\/revisions\/7308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}