{"id":3399,"date":"2018-12-20T11:35:06","date_gmt":"2018-12-20T10:35:06","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=3399"},"modified":"2021-05-27T10:37:20","modified_gmt":"2021-05-27T08:37:20","slug":"alicja-kilijanska-o-kolekcjach-rzemiosla-artystycznego-w-muzeum-techniczno-przemyslowym-oraz-muzeum-narodowym-w-krakowie-do-1918-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=3399","title":{"rendered":"Alicja KILIJA\u0143SKA | O kolekcjach rzemios\u0142a artystycznego w Muzeum Techniczno-Przemys\u0142owym oraz Muzeum Narodowym w Krakowie do 1918 roku"},"content":{"rendered":"\n
20.12.2018 | \"\"<\/pre>\n\n\n
<\/p>\n
W 1796 roku, w skutek podzia\u0142u terytorium Rzeczypospolitej przez zaborc\u00f3w Krak\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Cesarstwa Austriackiego. Jednak pocz\u0105tek XIX wieku to dla Miasta okres wzgl\u0119dnej  stabilizacji ekonomicznej, rozwoju rzemios\u0142a, handlu i drobnego przemys\u0142u. W latach 1815-1846 Krak\u00f3w cieszy\u0142 si\u0119 dodatkowo wyj\u0105tkowym statusem Wolnego Miasta. Sytuacja polityczna i spo\u0142eczna, z reprezentacj\u0105 arystokracji, szlachty i inteligencji, wytworzy\u0142a wyj\u0105tkow\u0105 atmosfer\u0119 narodowej pami\u0119ci, sprzyjaj\u0105c\u0105 inicjatywom obywatelskim. Uzyskany status nie chroni\u0142 Krakowa i znajduj\u0105cych si\u0119 tu instytucji przed ingerencjami w\u0142adz austriackich, a napi\u0119ta sytuacja polityczna po powstaniu listopadowym oraz wydarzeniach z roku 1846 i 1848, ostatecznie doprowadzi\u0142y do okupacji i ponownej aneksji Krakowa. Niekorzystna koniunktura gospodarcza i znaczne zubo\u017cenie spo\u0142ecze\u0144stwa, po\u0142\u0105czone z represjami politycznymi, a tak\u017ce wielkim po\u017carem miasta w 1850 roku, wp\u0142yn\u0119\u0142y na \u017cycie codzienne Krakowa w po\u0142owie XIX wieku. Okres powolnej stabilizacji datuje si\u0119 po roku 1866 wraz z uzyskaniem cz\u0119\u015bciowej autonomii przez Galicj\u0119 i pocz\u0105tkiem dzia\u0142alno\u015bci samorz\u0105du miasta [Bieniarz\u00f3wna, Ma\u0142ecki 1994: 8<\/a>]. W 1868 roku, w trakcie prezydentury J\u00f3zefa Dietla zosta\u0142o za\u0142o\u017cone  pierwsze muzeum pod nazw\u0105 Miejskie Muzeum Techniczno-Przemys\u0142owe [dalej: Muzeum Przemys\u0142owe; Beiersdorf 1991: 132<\/a>]. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 domem dla prywatnej kolekcji rodziny Czartoryskich, a w roku 1879 w\u0142adze Krakowa zdecydowa\u0142y o powstaniu Muzeum Narodowego.<\/p>\n\n\n
\"\"
Rynek G\u0142\u00f3wny w Krakowie, J\u0119drzej Brydak (1837-1876), Krak\u00f3w, po 1865, litografia kredk\u0105. Zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Wszystkie wymienione instytucje muzealne gromadzi\u0142y zabytki rzemios\u0142a artystycznego, ale w r\u00f3\u017cnym zakresie. Wyj\u0105tkowy pozostaje status prywatnego Muzeum Ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich, z kolekcj\u0105  z\u0142o\u017con\u0105 z zabytk\u00f3w zgromadzonych przez Izabel\u0119 Czartorysk\u0105 i uzupe\u0142nian\u0105 przez jej spadkobierc\u00f3w [Komornicki 1929: 34-51<\/a>]. Muzeum Przemys\u0142owe predystynowane do pomna\u017cania zasob\u00f3w rzemios\u0142a, wywi\u0105zywa\u0142o si\u0119 z zadania w ramach posiadanych \u015brodk\u00f3w finansowych i mo\u017cliwo\u015bci merytorycznych. Muzeum Narodowe przej\u0119\u0142o inicjatyw\u0119 w tej dziedzinie dopiero w pierwszym dziesi\u0119cioleciu XX wieku.<\/p>\n
<\/p>\n
MIEJSKIE MUZEUM TECHNICZNO-PRZEMYS\u0141OWE w KRAKOWIE<\/strong><\/p>\n
Autor idei, pomys\u0142odawca i fundator Muzeum Przemys\u0142owego, doktor nauk medycznych Adrian Baraniecki (1827-1891)<\/a>, zagro\u017cony zes\u0142aniem, jeszcze przed ko\u0144cem powstania w 1863 roku, uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119 do Pary\u017ca, a w roku nast\u0119pnym do Londynu [\u0141uszczkiewicz 1872<\/a>: 250; Buszczy\u0144ski 1891<\/a>: 3; Hapanowicz 2016:<\/a> 17]. Szczeg\u00f3ln\u0105 atencj\u0119 Baranieckiego budzi\u0142y muzea przemys\u0142owe powsta\u0142e po I. Mi\u0119dzynarodowej Wystawie Wyrob\u00f3w Przemys\u0142owych w Londynie w 1851 roku, m.in South Kensington Museum i Muzeum w Edynburgu [Rostafi\u0144ski 1921<\/a>: 3].<\/p>\n\n\n
\"\"
Dr Adrian Baraniecki, Jan Styfi (1841-1921), Warszawa, oko\u0142o 1872, drzeworyt. Zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Dla powstaj\u0105cych w drugiej po\u0142owie XIX wieku muze\u00f3w przemys\u0142owych decyduj\u0105ce znaczenie mia\u0142 kierunek rozwoju opracowany w\u0142a\u015bnie przez Muzeum South Kensington. [Beiersdorf 1991:<\/a> 140]. Kilkuletnia, uwa\u017cna obserwacja tej plac\u00f3wki pomog\u0142a Baranieckiemu uformowa\u0107 koncepcj\u0119 przysz\u0142ego polskiego muzeum przemys\u0142owego.<\/p>\n
Przebywaj\u0105c na emigracji w latach 1866-1868 Baraniecki<\/a> zgromadzi\u0142 zbi\u00f3r sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z pr\u00f3bek materia\u0142\u00f3w, surowc\u00f3w, wzorcowych przyk\u0142ad\u00f3w z dziedziny przemys\u0142u i rzemios\u0142a artystycznego. Zacz\u0105tek kolekcji powsta\u0142 w Anglii, jako efekt zakup\u00f3w, ale te\u017c dar\u00f3w os\u00f3b prywatnych i komisarzy z Wystawy \u015awiatowej w Pary\u017cu w roku 1867 [Czas<\/em>, 7 VI 1868<\/a>: 2]. Pierwsza partia eksponat\u00f3w (714), dotar\u0142a do Krakowa na pocz\u0105tku 1867 roku, kolejna licz\u0105ca 1200 przedmiot\u00f3w trafi\u0142a tu z ko\u0144cem roku. Adrian Baraniecki przyby\u0142 do Krakowa w maju roku nast\u0119pnego, przywo\u017c\u0105c najliczniejszy zesp\u00f3\u0142 trzech tysi\u0119cy obiekt\u00f3w [Be\u0142cikowski 1872<\/a>: 250; Hapanowicz 2016:<\/a> 17].<\/p>\n\n\n
\"\"
Pa\u0142ac Wielopolskich w Krakowie (potem budynek magistratu), wed\u0142ug Jana Nepomucena G\u0142owackiego (1802-1847), Krak\u00f3w, 1848, litografia. Zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Wspierany przez prezydenta J\u00f3zefa Dietla, zdecydowa\u0142 si\u0119 pokaza\u0107 przywiezion\u0105 kolekcj\u0119 w sali posiedze\u0144 Magistratu i w tym samym czasie, w li\u015bcie z  4. czerwca 1868 roku przedstawi\u0142 publicznie propozycj\u0119 powo\u0142ania muzeum. W dokumencie maj\u0105cym charakter statutu, opr\u00f3cz deklaracji daru dla Miasta, opisa\u0142 zasady udost\u0119pniania i opieki nad zbiorami, zaproponowa\u0142 struktur\u0119 organizacyjn\u0105 muzeum oraz wskaza\u0142 na s\u0142u\u017cebno\u015b\u0107 zbioru wobec uczni\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Ponadto, postulowa\u0142 organizacj\u0119 biblioteki, sali wyk\u0142adowej i pracowni artystycznej. Baraniecki pomniejsza\u0142 swoje zas\u0142ugi i podkre\u015bla\u0142 ofiarno\u015b\u0107 darczy\u0144c\u00f3w, zaznaczaj\u0105c, i\u017c ich wol\u0105 by\u0142o z\u0142o\u017cenie zbior\u00f3w w Krakowie i bezp\u0142atna dost\u0119pno\u015b\u0107 dla szerokiej publiczno\u015bci. Nowatorska inicjatywa Baranieckiego i dar z\u0142o\u017cony Miastu Krak\u00f3w przyj\u0119te zosta\u0142y w Radzie Miasta przez aklamacj\u0119 [Czas<\/em>, 7 VI 1868<\/a>: 2].<\/p>\n
Od maja 1868 roku zbiory by\u0142y eksponowane w Magistracie, we wrze\u015bniu zosta\u0142y przeniesione do wynaj\u0119tych pomieszcze\u0144 w Klasztorze Franciszkan\u00f3w, gdzie pozosta\u0142y do roku 1913. Opiek\u0119 nad kolekcj\u0105 sprawowa\u0142 bezp\u0142atnie Baraniecki, jako do\u017cywotni dyrektor, pe\u0142ni\u0105cy te\u017c funkcj\u0119 kuratora zbior\u00f3w, za\u015b Miasto i Wydzia\u0142 Krajowy ponosi\u0142y koszty wynajmu pomieszcze\u0144, utrzymania pozosta\u0142ych etat\u00f3w oraz zakupy muzeali\u00f3w [Ko\u0142odziejowa 1976<\/a>: 195].<\/p>\n\n\n
\"\"
Sala przyrz\u0105d\u00f3w fizycznych i okaz\u00f3w przyrodniczych w kru\u017cgankach klasztoru OO. Franciszkan\u00f3w, Edward Gorazdowski (1843-1901), oko\u0142o 1870-1880, drzeworyt. 
Zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Zgodnie ze statutem zatwierdzonym 3. lipca 1868 roku, zadaniem muzeum by\u0142o podniesienie poziomu przemys\u0142u w zakresie technicznym i artystycznym. Cele mia\u0142y zosta\u0107 osi\u0105gni\u0119te przez gromadzenie i popularyzowanie kolekcji: \u201eokaz\u00f3w i wzor\u00f3w\u201d, bibliotek\u0119, szko\u0142\u0119 rysunk\u00f3w i modelowania, laboratorium, odlewni\u0119 modeli z gipsu oraz wyk\u0142ady, publikacje i konkursy [Beiersdorf 1991:<\/a> 133; Hapanowicz 2016:<\/a> 18]. Baraniecki chcia\u0142 pokaza\u0107 wzorcowy proces produkcji: od surowca do przedmiotu. Drugim elementem ekspozycji mia\u0142 by\u0107 zbi\u00f3r zabytk\u00f3w z dziedziny rzemios\u0142a artystycznego i sztuki stosowanej s\u0142u\u017c\u0105cy do kszta\u0142towania odpowiedniego smaku estetycznego, zar\u00f3wno u rzemie\u015blnika-producenta, jak i odbiorcy. Cz\u0119\u015b\u0107 wystawiennicza mia\u0142a by\u0107 wsparta programem edukacyjnym w r\u00f3\u017cnorodnym zakresie [Beiersdorf 1991:<\/a> 129-130].<\/p>\n\n\n
\"\"
Kaseta z cz\u0119\u015bciami roz\u0142o\u017conego zegarka, 1869, dar dla Muzeum Techniczno-Przemys\u0142owego z\u0142o\u017cony przez Antoniego Patka. Zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
Fundator aktywnie uczestniczy\u0142 w rozwoju kolekcji, pozyskiwa\u0142 nowych darczy\u0144c\u00f3w, apeluj\u0105c o ofiarno\u015b\u0107 do rodak\u00f3w w kraju i za granic\u0105. Jednocze\u015bnie sam wzbogaca\u0142 zbiory [Beiersdorf 1991:<\/a> 135]. W roku 1872 kolekcja liczy\u0142a ju\u017c 20.000 eksponat\u00f3w, a jej tw\u00f3rca przyj\u0105\u0142 formu\u0142\u0119 otwart\u0105, tj. gromadzi\u0142 obiekty nie tylko z dziedziny przemys\u0142u i wytw\u00f3rczo\u015bci rzemie\u015blniczej, ale tak\u017ce zabytki etnograficzne, ryciny oraz poszerza\u0142 zbi\u00f3r biblioteczny [Rostafi\u0144ski 1921: 4]. Kolekcja zosta\u0142a podzielona na pi\u0119\u0107 cz\u0119\u015bci:<\/p>\n