{"id":3009,"date":"2018-12-17T12:26:17","date_gmt":"2018-12-17T11:26:17","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=3009"},"modified":"2021-05-27T10:36:24","modified_gmt":"2021-05-27T08:36:24","slug":"ryszard-bobrow-poczatki-kolekcji-sztuki-dekoracyjnej-w-muzeum-narodowym-w-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=3009","title":{"rendered":"Ryszard BOBROW | Pocz\u0105tki kolekcji sztuki dekoracyjnej w Muzeum Narodowym w Warszawie"},"content":{"rendered":"\n
17.12.2018 | \"\"<\/pre>\n\n\n
\u00a0<\/p>\n
Za\u0142o\u017cone w 1862 roku Muzeum Sztuk Pi\u0119knych, w 1898 roku przekazane miastu, a w 1916 roku przemianowane na Muzeum Narodowe miastu sto\u0142ecznemu Warszawy, oczywi\u015bcie nie mia\u0142o w swojej strukturze miejsca na sztuk\u0119 okre\u015blan\u0105 jako dekoracyjn\u0105, u\u017cytkow\u0105, stosowan\u0105, przemys\u0142 artystyczny czy rzemios\u0142o.<\/p>\n
Dyrektor honorowy Muzeum Cyprian Lachnicki<\/a> <\/strong>(1824-1906) w pierwszej wersji testamentu z 1899 roku zamierza\u0142 zapisa\u0107 instytucji tak\u017ce obiekty sztuki dekoracyjnej, zaznaczaj\u0105c, \u017ce \u201edzia\u0142 przedmiot\u00f3w kosztownych i przemys\u0142u artystycznego ma by\u0107 te\u017c utworzonym\u201d\u00a0[1]<\/a>. By\u0142o to siedemdziesi\u0105t zabytk\u00f3w wycenionych na sum\u0119 9706 rubli. Nie dosz\u0142o jednak do tego, bowiem zda\u0142 sobie spraw\u0119 z niemo\u017cno\u015bci realizacji postulatu w tamtym czasie, w nowej wersji testamentu przedmioty zapisa\u0142 Komitetowi N\u0119dzy Wyj\u0105tkowej. Fakt ten mia\u0142 jednak swoje znaczenie. Jak notowa\u0142 prof.Stanis\u0142aw Lorentz, w zwi\u0105zku z zapisem Lachnickiego, od 1907 roku toczy\u0142y si\u0119 debaty w Magistracie i na \u0142amach prasy na temat gmachu i nowej organizacji Muzeum. W 1913 roku, kiedy zapad\u0142a decyzja o budowie siedziby muzeum, program przewidywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c zbiory sztuki dekoracyjnej, co w\u00f3wczas okre\u015blano jako przemys\u0142 artystyczny\u00a0[2]<\/a>. Ale ju\u017c wcze\u015bniej pierwsze przedmioty artystyczne wesz\u0142y do Muzeum.<\/p>\n
Za dat\u0119 symboliczn\u0105 mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cany rok 1906. W 1901 roku zmar\u0142 Roman Szewczykowski (23 II 1849\u201321 IV 1901), w\u0142a\u015bciciel renomowanej pracowni artystycznej kowalsko-\u015blusarskiej i kolekcjoner dawnego kowalstwa, kt\u00f3r\u0105 zapisa\u0142 na cele dobra publicznego. Wyzwolony na czeladnika w 1868 roku, przez osiem lat odbywa\u0142 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 czaladnicz\u0105, pracuj\u0105c w Niemczech, W\u0142oszech, Francji, nawet w Czarnog\u00f3rze. Nazywany kwiaciarzem Warszawy, by\u0142 \u0142\u0105cznikiem warszawskiego \u015brodowiska \u015blusarskiego z europejskim, wyje\u017cd\u017caj\u0105c za granic\u0119 zapoznawa\u0142 si\u0119 z trendami w interesuj\u0105cej go dziedzinie, wyg\u0142asza\u0142 referaty na ten temat. \u00a0Rozmi\u0142owany w swoim zawodzie, zabytki kupowa\u0142 w ca\u0142ej Europie, na starych kartach odnotowano za \u201ekatalogiem Szewczykowskiej\u201d zakupy w Warszawie, Wiedniu, Gda\u0144sku, Dre\u017anie, Pary\u017cu, Kolonii, czy og\u00f3lnie w Bawarii, Francji. Traktowa\u0142 swoj\u0105 kolekcj\u0119 tak\u017ce jako inspiracj\u0119 do tworzonych prac i nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 jego kolekcj\u0119 jako dydaktyczne prywatne muzeum sztuki zastosowanej do przemys\u0142u. Zachowany bawarski krzy\u017c\u00a0[3]<\/a> zosta\u0142 skopiowany na fasad\u0119 ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Piotra i Paw\u0142a na Koszykach. By\u0142a to sztuka czeladnicza ucznia Szewczykowskiego Wac\u0142awa Dole\u017ca\u0142a. Pi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci Szewczykowskiego, wdowa Joanna Szewczykowska, podpisa\u0142a akt notarialny przekazuj\u0105cy zbi\u00f3r do Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, ale w akcie znalaz\u0142 si\u0119 wa\u017cny passus, wed\u0142ug kt\u00f3rego w przypadku powstania w Warszawie Muzeum Narodowego, zabytki mia\u0142y by\u0107 przekazane w\u0142a\u015bnie tam. W spisanym po rosyjsku dokumencie nazwa przysz\u0142ego Muzeum zapisana zosta\u0142a po rosyjsku i polsku [4]<\/a>. Do przekazania kolekcji dosz\u0142o dopiero w 1918 r.<\/p>\n
GROMADZENIE ZBIOR\u00d3W
Zanim oficjalnie w programie Muzeum uwzgl\u0119dniono sztuk\u0119 dekoracyjn\u0105, pojedyncze zabytki pocz\u0119\u0142y wchodzi\u0107 do zbior\u00f3w. Najwcze\u015bniejszym zabytkiem by\u0142 niezachowany wazon porcelanowy z ok. 1840 roku, nieokre\u015blonej manufaktury rosyjskiej, ofiarowany w 1911 roku przez Tadeusza \u017b\u0142obikowskiego\u00a0[5]<\/a>. P\u00f3\u017aniej, w tym samym roku, ofiarowa\u0142 on mundur wojskowy i wazonik ceramiczny. W tym\u017ce 1911 roku \u0141ukasz Dobrza\u0144ski darowa\u0142 br\u0105zowy n\u00f3\u017c do papieru Wittiga, pierwsze dzie\u0142o wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki dekoracyjnej [6]<\/a>, a Sabina Syrewiczowa dwa lustra w drewnianych ramach z pierwszej po\u0142owy XIX wieku, z kt\u00f3rych jedno si\u0119 zachowa\u0142o.\u00a01912 roku Maria Czetwerty\u0144ska ofiarowa\u0142a \u017celazn\u0105 skrzynie skarbcow\u0105, a w 1913 roku Aleksander Dobrowolski z\u0142o\u017cy\u0142 w darze z\u0142oty zegarek, niestety nie zachowany. W 1914 r. Kazimierz Barylski przekaza\u0142 trzy zabytki, w tym pi\u0119kny o\u0142tarzyk koralowy w\u0142oski z oko\u0142o XVII wieku, oraz krzy\u017c z\u0142oty \u201ewykopany na Wo\u0142yniu w fundamentach starego domu w \u0141abuniu\u201d, nale\u017c\u0105cy na prze\u0142omie wiek\u00f3w do Franciszka Kraszewskiego, syna J\u00f3zefa Ignacego, w Pie\u0144kach\u00a0[7]<\/a>. Na starej karcie zosta\u0142 okre\u015blony jako gotycki, i tak by\u0142 okre\u015blony przez Zygmunta Glogera w \u201eEncyklopedii staropolskiej\u201d\u00a0[8]<\/a>. W rzeczywisto\u015bci jest zabytkiem dziewi\u0119tnastowiecznym.<\/p>\n
W 1915 roku Muzeum przej\u0119\u0142o kolekcj\u0119 zmar\u0142ego Leopolda Meyeta, zapisan\u0105 w 1910 roku Bardzo r\u00f3\u017cnorodny zbi\u00f3r wzbogaci\u0142 wszystkie dzia\u0142y instytucji, w zakresie sztuki zdobniczej by\u0142y to r\u00f3\u017cne przedmioty, tak\u017ce du\u017cy zesp\u00f3\u0142 pami\u0105tek mickiewiczowskich, m.in. produkowanych z okazji jubileuszu w 1898 roku.<\/p>\n
By\u0142o te\u017c oczywiste, \u017ce historyczne zbiory i pami\u0105tki przechowywane w ratuszu sto\u0142ecznym trafi\u0105 do Muzeum Narodowego, instytucji magistrackiej od 1898 roku. W 1897 roku zosta\u0142y one wyeksponowane w sali radnej w ratuszu na placu Teatralnym, o czym donosi\u0142 \u201eKurier Warszawski\u201d\u00a0[9]<\/a>. W podanym tam wykazie znajduje si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w, przekazanych p\u00f3\u017aniej do Muzeum. Nied\u0142ugo potem Aleksander Kraushar, w latach 1899 i 1900 opublikowa\u0142 w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d kr\u00f3ciutkie artyku\u0142y po\u015bwi\u0119cone cz\u0119\u015bci zabytk\u00f3w. Ale szersza publiczno\u015b\u0107 mog\u0142a je zobaczy\u0107 dopiero w 1911 roku na wystawie pami\u0105tek Starej Warszawy, zorganizowanej przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przesz\u0142o\u015bci\u00a0[10]<\/a>. Pokazano tam pi\u0119\u0107dziesi\u0105t obiekt\u00f3w ze zbior\u00f3w ratuszowych\u00a0[11]<\/a>, w tym wszystkie najcenniejsze. Pierwszym przekazem do Muzeum Narodowego miasta sto\u0142ecznego Warszawy, by\u0142o sze\u015b\u0107 mieczy katowskich (w formie depozytu) w 1916 roku\u00a0[12]<\/a>, nast\u0119pny \u2013 11. XI tego\u017c roku obejmowa\u0142 dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 wzorc\u00f3w miar i wag. W 1917 roku przekazano ubi\u00f3r lokaja magistrackiego\u00a0[13]<\/a>. Natomiast najcenniejsze zabytki magistrackie znajdowa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas w g\u0142\u0119bi Rosji, gdzie by\u0142y ewakuowane przed wycofaniem si\u0119 Rosjan z Warszawy w lecie 1915 roku. Odzyskane na mocy traktatu ryskiego, wzbogaci\u0142y Muzeum w 1923 roku.<\/p>\n
Odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci i niebywa\u0142y entuzjazm spo\u0142ecze\u0144stwa owocowa\u0142 licznymi darami, najcz\u0119\u015bciej pojedynczymi, o bardzo r\u00f3\u017cnorodnej warto\u015bci, czasem te\u017c niewielkiej. Od 1917 roku pozyskiwane by\u0142y zabytki jako dary i zakupy od najwybitniejszego w\u00f3wczas kolekcjonera warszawskiego Antoniego Jana Strza\u0142eckiego, \u0142\u0105cznie ponad siedemset obiekt\u00f3w.<\/p>\n
W 1917 roku Cecylia Chrzanowska ofiarowa\u0142a du\u017c\u0105 kolekcj\u0119 \u0142y\u017cek 738, zebran\u0105 przez je\u017c m\u0119\u017ca, genera\u0142a armii carskiej. By\u0142 to du\u017cej mierze zbi\u00f3r o charakterze etnograficznym\u00a0[14]<\/a>. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich przepad\u0142a w czasie ostatniej wojny, z zachowanych wiele przekazano do Muzeum Etnograficznego. W 1917 roku zdeponowa\u0142o swoje zbiory Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przesz\u0142o\u015bci, za\u0142o\u017cone w 1906 roku. By\u0142o to m.in. czterdzie\u015bci tkanin i pas\u00f3w kontuszowych, sto zegark\u00f3w, tabakierek i order\u00f3w. W 1918 roku wspomniana ju\u017c Joanna Szewczykowska wystosowa\u0142a \u201eodezw\u0119\u201d do Magistratu, przypominaj\u0105c\u0105 o woli przekazania do Muzeum kolekcji nie\u017cyj\u0105cego m\u0119\u017ca. Zbi\u00f3r, licz\u0105cy 401 obiekt\u00f3w, wkr\u00f3tce zosta\u0142 przej\u0119ty, a przy okazji Szewczykowska zaproponowa\u0142a zakup kilkunastu prac swego m\u0119\u017ca i jego warsztatu, w wi\u0119kszo\u015bci przygotowanych na wystawy przemys\u0142owo-artystyczne i \u017ca\u0142owa\u0107 nale\u017cy, \u017ce zdecydowano si\u0119 na kupno tylko dw\u00f3ch: sto\u0142u i dekoracyjnego kroksztynu, kt\u00f3ry mo\u017ce wyja\u015bni\u0107 dlaczego Szewczykowskiego zwano \u017celaznym kwiaciarzem.<\/p>\n
Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, wydaj\u0105c kolekcj\u0119, za\u017c\u0105da\u0142o zwrotu koszt\u00f3w przeprowadzanych konserwacji i remontu \u015bcian po zdemontowanych zabytkach. W 1919 roku Towarzystwo Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych zdeponowa\u0142o zbiory Mathiasa Bersohna<\/a>, w tym niewielk\u0105 grup\u0119 zabytk\u00f3w rzemios\u0142a, a w 1923 roku zbiory J\u00f3zefa Choynowskiego<\/a>, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciciel gromadzi\u0142 w Kijowie, tworz\u0105c prywatne Muzeum Polskie. W 1902 roku z\u0142o\u017cy\u0142 je w depozycie w tej instytucji, a w roku nast\u0119pnym przekaza\u0142 w darze. G\u0142\u00f3wn\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0142y zabytki archeologiczne, aby by\u0142y te\u017c m.in. dzie\u0142a rzemios\u0142a artystycznego.<\/p>\n
Bardzo wa\u017cnym darem by\u0142a kolekcja Stanis\u0142awa Ursyn-Rusieckiego<\/a> z 1919 r. w postaci 1752 szkie\u0142 zabytkowych, g\u0142\u00f3wnie polskich, ale te\u017c i innych. Swoj\u0105 wielk\u0105 kolekcj\u0119 zamierza\u0142 ofiarowa\u0107 Muzeum Narodowemu w Krakowie, cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 mniejsz\u0105 przekaza\u0142 nam, w zamian za umorzenie d\u0142ug\u00f3w wobec skarbu miasta. W tym samym roku trafi\u0142a jako dar kolekcja Konstantego i Heleny Tarasowicz\u00f3w, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142o si\u0119 157 zabytk\u00f3w ceramiki polskiej. W 1920 r. rodzina Brandta ofiarowa\u0142a wyposa\u017cenie jego monachijskiej pracowni: tkaniny, ubiory, bro\u0144, oporz\u0105dzenie ko\u0144skie. Tutaj nale\u017cy wspomnie\u0107 o fakcie ma\u0142o znanym, \u017ce muzeum jest w\u0142a\u015bcicielem du\u017cej kolekcji broni i uzbrojenia, w wi\u0119kszo\u015bci zdeponowanej w Muzeum Wojska Polskiego. Niezale\u017cnie od dar\u00f3w i to licznych, pu\u0142kownik Bronis\u0142aw Gembarzewski<\/a> dyrektor Muzeum od 1916 roku, od roku 1920 tak\u017ce Muzeum Wojska, wybitny historyk wojskowo\u015bci i znawca dawnego uzbrojenia dysponowa\u0142 funduszami obu instytucji i w razie potrzeby dokonywa\u0142 zakup\u00f3w dla muzeum Wojska ze \u015brodk\u00f3w Muzeum Narodowego, przekazuj\u0105c zabytek w depozyt. Muzeum Narodowe nie wysz\u0142o na tym najlepiej, bowiem przed 1939 roku liczba naszych depozyt\u00f3w w Muzeum Wojska bodaj\u017ce pi\u0119ciokrotnie przewy\u017csza\u0142a ich depozyty w Muzeum Narodowym.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d depozyt\u00f3w Muzeum Wojska s\u0105 oczywi\u015bcie wa\u017cne np. pami\u0105tkowa taca z 1867 roku na powitanie cara, przechowywana w magazynach dawnej rezydencji cesarskiej w \u0141azienkach. R\u00f3wnie\u017c w tym samym 1920 roku roku Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa zdeponowa\u0142o blisko dziewi\u0119\u0107set obiekt\u00f3w, w\u00f3wczas nie wystawianych, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0142a sztuka zdobnicza. Za\u0142o\u017cone z inicjatywy ks. Jana Tadeusza Lubomirskiego<\/a> muzeum powsta\u0142o w 1875 roku i pocz\u0105tkowo mie\u015bci\u0142o si\u0119 przy pl. Krasi\u0144skich, a nast\u0119pnie w zakupionym na siedzib\u0119 i dostosowanym do potrzeb Muzeum w latach 1881-1884 gmachu dawnego odwachu przy Krakowskim Przedmie\u015bciu 66. By\u0142o to zatem jedyne sto\u0142eczne muzeum dysponuj\u0105ce w\u0142asnym gmachem. Ojcowie za\u0142o\u017cyciele rzeczywi\u015bcie pragn\u0119li skupi\u0107 si\u0119 na dzia\u0142alno\u015bci wynikaj\u0105cej z nazwy (dzisiaj nazwaliby\u015bmy je muzeum techniki), pr\u00f3buj\u0105c \u0142\u0105czy\u0107 te\u017c z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 naukow\u0105. To tutaj panna Sk\u0142odowska ucz\u0119szcza\u0142a na kursy chemii, ale uwzgl\u0119dniaj\u0105c potrzeby spo\u0142eczne, rozszerzano ramy dzia\u0142alno\u015bci. Ju\u017c w 1877 roku otwarto tzw. sale rysunkowe z zasi\u0142ku W\u0142adys\u0142awa Kronenberga, p\u00f3\u017aniejsze Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki Stosowanej. W 1891 roku przekazano temu muzeum kolekcj\u0119 rzemios\u0142a artystycznego. Muzeum udost\u0119pnia\u0142o swoje podwoje dla wystaw sztuki stosowanej do przemys\u0142u, wystaw przemys\u0142owych, a od pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych by\u0142a tam prezentowana \u201ewystawa sta\u0142a pr\u00f3b i wzor\u00f3w\u201d, zlikwidowana w 1899 roku, na kt\u00f3r\u0105 pocz\u0105tkowo przyjmowano przedmioty przynajmniej na rok, a od 1895 r. r\u00f3wnie\u017c na okresy kr\u00f3tsze. Po przekazaniu zbior\u00f3w do MNW, zosta\u0142a tam tylko kolekcja r\u0119kodzie\u0142a ludowego.<\/p>\n
Warunkiem przekazu by\u0142o jak najszybsze przej\u0119cie zbioru, w przeciwnym razie dyrekcja Muzeum\u00a0 Przemys\u0142u i Rolnictwa sk\u0142onna by\u0142a odda\u0107 kolekcj\u0119 Muzeum Etnograficznemu w Krakowie. Jednym z pi\u0119kniejszych i ciekawszych zabytk\u00f3w jest walcarka do srebra i z\u0142ota, zapewne norymberska z drugiej po\u0142owy XVI wieku, dar Gustawa Soubise-Bisiera, kt\u00f3ry naby\u0142 j\u0105 od Stanis\u0142awa Puscha, ostatniego dyrektora Mennicy Warszawskiej, gdzie mia\u0142a trafi\u0107 z zamku kr\u00f3lewskiego. Zapewne dlatego na starej karcie zapisano j\u0105 jako osiemnastowieczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Augusta. Nied\u0142ugo potem dyr. Gembarzewski sk\u0142onny by\u0142 widzie\u0107 w niej w\u0142asno\u015b\u0107 Zygmunta III\u00a0[15]<\/a>.<\/p>\n
19. marca 1923 roku Magistrat przekaza\u0142 trzydzie\u015bci trzy, artystycznie najwarto\u015bciowsze, zabytki ratuszowe rewindykowane z Moskwy na mocy traktatu ryskiego. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 m.in. kur warszawskiego bractwa Strzeleckiego z 1552 roku autorstwa Miko\u0142aja Erlera\u00a0[16]<\/a>, srebrny przyb\u00f3r do pisania[17]<\/a> ufundowany w 1710 roku za burmistrza Jakuba Szulcendorfa oraz konew ratuszowa\u00a0[18]<\/a> z 1726 roku, wykonana przez Antoniego Mietelskiego.<\/p>\n
W 1924 roku Dyrekcja Zbior\u00f3w Pa\u0144stwowych przekaza\u0142a zesp\u00f3\u0142 ubior\u00f3w z ko\u0144ca XVIII wieku, wed\u0142ug tradycji ofiarowanych przez Stanis\u0142awa Augusta teatrowi Bogus\u0142awskiego. Pewne jest, \u017ce w teatrach warszawskich by\u0142y wykorzystywane przez ca\u0142y XIX wieku i jeszcze w na pocz\u0105tku dwudziestolecia, a niekt\u00f3re nosili luminarze scen polskich. Wspomnie\u0107 nale\u017cy te\u017c dar z 1925 roku Karoliny Wereszczakowej z\u0142o\u017cony z mebli, ceramiki, szk\u0142a i zabytk\u00f3w metalowych; zachowanych z niego dzisiaj jest 64 pozycje inwentarzowe\u00a0[19]<\/a>.<\/p>\n
Dokonywano te\u017c oczywi\u015bcie zakup\u00f3w i to ju\u017c od 1916 roku By\u0142y go g\u0142\u00f3wnie zakupy pojedynczych obiekt\u00f3w, niekiedy bardzo cennych. Mi\u0119dzy innymi w 1917 r. zakupiono dziewi\u0119\u0107 ubior\u00f3w na aukcji u Rudolfa Lepke w Berlinie, ze zbior\u00f3w warszawskiego kolekcjonera Wojciecha Kolasi\u0144skiego. Zakup by\u0142 korzystny, bowiem wcze\u015bniej Muzeum w Warszawie nie mog\u0142o dogada\u0107 si\u0119 ze spadkobiercami w sprawie ceny i w efekcie kupi\u0142o ubiory w Berlinie taniej. O zakupach od Antoniego Strza\u0142eckiego ju\u017c wspomniano. Od lat dwudziestych XX wieku cenne zabytki pozyskano od Szymona Szwarca, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego w 1925 roku dokonano spektakularnego zakupu insygni\u00f3w koronacyjnych Augusta III i Marii J\u00f3zefy. Ten pierwszy okres gromadzenia zbior\u00f3w niejako podsumowywa\u0142a publikacja Bronis\u0142awa Gembarzewskiego<\/a>\u00a0[20]<\/a>.<\/p>\n
Z tego kr\u00f3tkiego przegl\u0105du wida\u0107, \u017ce zbiory po roku 1916 bardzo si\u0119 powi\u0119ksza\u0142y, chocia\u017c g\u0142\u00f3wnie poprzez dary, nieco bezplanowo i przypadkowo. Z dokument\u00f3w nie wynika, aby przeprowadzano jak\u0105kolwiek selekcj\u0119 dar\u00f3w. Ale w\u015br\u00f3d zgromadzonych przedmiot\u00f3w \u00a0tych darowanych i zakupionych by\u0142y bardzo cenne i ca\u0142o\u015b\u0107 stanowi\u0142a baz\u0119 do dalszego gromadzenia. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142a to sztuka polska, bowiem w okresie zabor\u00f3w kolekcjoner\u00f3w i zbieraczy interesowa\u0142y zabytki zwi\u0105zane z przesz\u0142o\u015bci\u0105 Polski. Nie zbierano planowo dzie\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnych i nowszych sztuki dekoracyjnej i do 1939 roku nie stawiano takiego priorytetu. Ale ta sztuka\u00a0 dekoracyjna \u00f3wcze\u015bnie wsp\u00f3\u0142czesna znalaz\u0142a si\u0119 w zbiorach. Wspomniany n\u00f3\u017c Edwarda Wittiga to dar, inny to\u00a0 pi\u0119kna szkatu\u0142a\u00a0[21]<\/a> srebrna roboty Braci \u0141opie\u0144skich, ofiarowana\u00a0[22]<\/a> wraz z kompletem fotografii, przez Komitet Kanalizacyjny m. Warszawy odchodz\u0105cemu na emerytur\u0119 w 1892 roku genera\u0142owi Sokratesowi Starynkiewiczowi, kt\u00f3r\u0105 decyzj\u0105 zarz\u0105du miasta przekaza\u0142 w depozyt Lombard Miejski w 1924 roku.<\/p>\n
W p\u00f3\u017aniejszych latach kilka takich nowszych obiekt\u00f3w trafi\u0142o do muzeum, jak ofiarowany przez Wac\u0142awa Norblina zegar z 1889 roku\u00a0[23]<\/a>, dar pracownik\u00f3w firmy dla Teodora Wernera czy wielki srebrny puchar z figurk\u0105 Zag\u0142oby wykonany przez firm\u0119 Braci Hempel jako dar Warszawskiego Towarzystwa Cyklist\u00f3w dla Henryka Sienkiewicza w 1900 roku, ofiarowany w latach trzydziestych XX wieku przez rodzin\u0119 do muzeum\u00a0[24]<\/a>.<\/p>\n
Muzeum jako instytucja magistracka, finansowane by\u0142o przez miasto. Zakup\u00f3w dokonywano tak\u017ce z kasy miejskiej, chocia\u017c pozyskiwano tak\u017ce pieni\u0105dze z innych \u017ar\u00f3de\u0142, jak chocia\u017cby Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Muzeum Narodowego dzia\u0142aj\u0105cego od 1916 do 1924 roku, kt\u00f3re zakupi\u0142o kilkadziesi\u0105t przedmiot\u00f3w, g\u0142ownie bro\u0144 i uzbrojenie oraz kilka puzder i skarbczyk\u00f3w., a tak\u017ce Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego. Miasto, maj\u0105ce niema\u0142e potrzeby, pozyskiwa\u0142o \u015brodki z samej kultury, a g\u0142\u00f3wnie teatr\u00f3w i kin. Jeszcze wedle osiemnastowiecznego zwyczaju prywatne antrepryzy teatralne op\u0142aca\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wp\u0142yw\u00f3w kasy na rzecz Teatru uprzywilejowanego. Zwyczaj ten kontynuowany by\u0142 w XIX wieku, kiedy poza teatrami rz\u0105dowymi dzia\u0142a\u0142y d\u0142u\u017cej lub kr\u00f3cej inne sceny i obowi\u0105zywa\u0142 tak\u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym. Haracz, kt\u00f3rego wysoko\u015b\u0107 ulega\u0142a zmianom, \u015bci\u0105gano w pierwszym okresie nawet z teatr\u00f3w w\u00f3wczas miejskich, spadkobierc\u00f3w dawnych rz\u0105dowych. Chyba najwi\u0119cej p\u0142aci\u0142y modne sceny kabaretowe, kt\u00f3re dawa\u0142y cz\u0119sto dwa spektakle dziennie. Na prze\u0142omie 1929 i 1930 roku suma ta wynios\u0142a prawie 10 milion\u00f3w z\u0142. Mi\u0119dzy innymi z tych \u015brodk\u00f3w miasto mog\u0142o \u0142o\u017cy\u0107 na kultur\u0119, w tym na kosztown\u0105 budow\u0119 gmachu Muzeum\u00a0[25]<\/a>.<\/p>\n
W Muzeum nie by\u0142o fachowego opiekuna zbior\u00f3w sztuki dekoracyjnej, a w\u0142a\u015bciwie nale\u017ca\u0142oby stwierdzi\u0107, ze brakowa\u0142o prawdziwych muzealnik\u00f3w i profesjonalnych historyk\u00f3w sztuki. Nowoczesne muzealnictwo warszawskie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 od dyrektury Stanis\u0142awa Lorentza. W pierwszym okresie nie by\u0142o te\u017c w muzeum s\u0142u\u017cb konserwatorskich. Z 1916 roku zachowa\u0142 si\u0119 spis specjalist\u00f3w, z kt\u00f3rymi nawi\u0105zywano wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Jako specjalist\u00f3w od dywan\u00f3w i kilim\u00f3w wymieniono Mari\u0119 \u015aliwi\u0144sk\u0105<\/a> i Jadwig\u0119 Handelmanow\u0105<\/a>, do mebli \u2013 \u00a0znanego stolarza Micha\u0142a Herodka, Gmerl\u0119, Krzywd\u0119-Polkowskiego i Zdzis\u0142awa Wolskiego. Jako br\u0105zownik\u00f3w zarekomendowano Antoniego Szpechta i \u0141opie\u0144skich, z zakresu z\u0142otnictwa Antoniego \u00a0\u017belis\u0142awskiego, od szk\u0142a i porcelany \u2013 Stanis\u0142awa Laskowskiego i Jurewicza, Borkowskiego. Potem wsp\u00f3\u0142pracowali z Muzeum Bu\u0142hak\u00f3wna i jubiler Julian Wapi\u0144ski. Przygotowywali te\u017c oni ekspertyzy materia\u0142o-technologiczne i pomagali przy wycenie.<\/p>\n
Dopiero w 1931 roku rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 po uko\u0144czeniu studi\u00f3w z historii sztuki, chocia\u017c jeszcze nie uwie\u0144czonych prac\u0105 magistersk\u0105, Stanis\u0142aw Gebethner, p\u00f3\u017aniejszy wieloletni kustosz i kurator zbior\u00f3w.<\/p>\n
Obiekty w niewielkim zakresie eksponowane by\u0142y w gmachu Muzeum na Podwalu, a w 1932 roku, kiedy otwarto dwa pierwsze skrzyd\u0142a tworz\u0105ce w\u0119gielnic\u0119 od strony Nowego \u015awiatu,\u00a0 w nich na ca\u0142ym pi\u0119trze pierwszym zaprezentowano zbiory sztuki zdobniczej. By\u0142a to ju\u017c w\u00f3wczas chyba najwa\u017cniejsza kolekcja tego typu w Polsce, por\u00f3wnywalna ze zbiorami krakowskimi, nie m\u00f3wi\u0105c o innych.<\/p>\n
Ryszard Bobrow<\/em>
Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em><\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\n
PRZYPISY:<\/p>\n
[1]<\/a>\u00a0Lorentz S. 1938. \u201eRocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” t. I, s. 18
[2]<\/a>\u00a0Lorentz S. 1985. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em>, \u201eRocznik Muzeum Narodowego w Warszawie\u201d, t. XXIX, s. 14.
[3]<\/a> Nr inw. SZM 7012 MNW
[4]<\/a> Muzeum Narodowe w Warszawie, dokumentacja w dziale Inwentarzy; dokument spisany po rosyjsku, ale tek\u015bcie s\u0142owa Muzeum Narodowe<\/em> zapisane po rosyjsku i w nawiasie po polsku.<\/p>\n
[5]<\/a> Nr inw. 1011 MNW; nr inw. Muzeum Miejskiego, wg tego inwentarza dar J\u00f3zefa Dobrza\u0144skiego w imieniu zmar\u0142ego brata \u0141ukasza; wys. 25 cm, z dwiema miniaturami przedstawiaj\u0105cymi pejza\u017c i dwie postaci.
[6]<\/a> Nr inw. 1049 MNW; wykona\u0142 go Stanis\u0142aw Ro\u017ca\u0144ski, z kt\u00f3rym Wittig by\u0142 w Pary\u017cu na stypendium; obiekt eksponowany na wystawie galanteryjnej w Warszawie w 1903 r. (\u201eGazeta Rzemie\u015blnicza\u201d, 1903, nr 43, s. 345); drugi egzemplarz, datowany \u201e1903\u201d w zbiorach Muzeum Mazowieckiego w P\u0142ocku.
[7]<\/a> Nr inw. 1176 MNW; nr inw. Muzeum Miejskiego 260; Z. Glogera (Encyklopedia staropolska, Warszawa 1902, t. III, s. 108 (s.v. krzy\u017c)
[8]<\/a>\u00a0Gloger Z. 1902. Encyklopedia staropolska, Warszawa, t. III, s. 108 (s.v. krzy\u017c).
[9]<\/a> \u201eKurier Warszawski\u201c, 1897, nr 101.
[10]<\/a> Pami\u0105tki Starej Warszawy, op. cit., s. 123-124.
[11]<\/a> Ibidem, s. 123-125, nr 875-887 (poz. 875 zbiorcza, obejmuj\u0105ca 24 obiekty pojedyncze i zespo\u0142y).
[12]<\/a> Nr inw. 2990 MNW, 2993-2997 MNW; zachowane dwa (w depozycie w MWP).
[13]<\/a> Nr inw. 4190 MNW; zachowany.
[14]<\/a> Wiele z nich zagin\u0119\u0142o w czasie wojny, po kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 obiekt\u00f3w przekazano Pa\u0144stwowemu Muzeum Etnograficznemu.
[15]<\/a>\u00a0Gembarzewski B. 1926. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em>, Krak\u00f3w, s. 16, nr 89.
[16]<\/a> Nr inw. SZM 1908 MNW; M. Walicki, Domniemane dzie\u0142o Miko\u0142aja Erlera, BHS, s. 150-152 (tam\u017ce wcze\u015bniejsza bibliografia).
[17]<\/a> Nr inw. 42991; \u201eKurier Warszawski\u201d 1897, nr 101; \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 7, s. 135 [A. Kraushar]; Pami\u0105tki Starej Warszawy, op. cit., s. 123, nr 875\/5 H. Myszk\u00f3wna, Srebra warszawskie XVIII i XIX wieku w zbiorach Muzeum Historycznego, Warszawa 1973, s. 17, nr 3; R. Bobrow, Srebra Warszawie XVIII i 1 po\u0142. XIX w., Warszawa 1991.
[18]<\/a>\u00a0Nr inw. 42990; Go\u0142\u0119biowski 1827, op. cit. s. 161; \u201eKurier Warszawski\u201d 1897, nr 101; \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 5, s. 88 [A. Kraushar]; Pami\u0105tki Starej Warszawy, op. cit. s. 123, nr 875\/7; Myszk\u00f3wna 1973, op. cit., s. 18, nr 4; Bobrow 1991, op. cit.
[19]<\/a> Zabytki zdeponowane by\u0142y w MNW ju\u017c w 1920 r.
[20]<\/a> B. Gembarzewski, Muzeum Narodowe w Warszawie, Krak\u00f3w 1926.
[21]<\/a> Nr inw. SZM 1618; Bobrow R. 1997. Srebra Warszawskie 1851-193<\/em>9, Warszawa, vol. I, s. 120-121, nr 75.
[22]<\/a> Szkatu\u0142a przekazana zosta\u0142a w maju 1893 r., vide: Starynkiewicz S. 2005. Dziennik 1887-1897<\/em>, Warszawa, s. 16 (zapis z 27 V 1893: \u201eby\u0142a u mnie delegacja Komitetu Budowlanego i ofiarowa\u0142a mi bardzo \u0142adn\u0105 srebrn\u0105 szkatu\u0142\u0119 z fotografiami cz\u0142onk\u00f3w\u2026\u201d).
[23]<\/a> Nr inw. 77626 MNW; dar\u00a0 Wac\u0142awa Wernera w 1934 r., zachowany fragmentarycznie.
[24]<\/a> Nr inw. 76419 MNW; dar Jadwigi Korni\u0142owiczowej i Henryka Sieniewicza 1933, zaginiony w czasie wojny.
[25]<\/a>\u00a0Marczak-Oborski S. 1984. Teatr w Polsce 1918\u20131939. Wielkie o\u015brodki,<\/em> Warszawa: Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, s. 18-19.<\/p>\n\n\n
\n\n\n\n
\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
17.12.2018 | \u00a0 Za\u0142o\u017cone w 1862 roku Muzeum Sztuk Pi\u0119knych, w 1898 roku przekazane miastu, a w 1916 roku przemianowane na Muzeum Narodowe miastu sto\u0142ecznemu Warszawy, oczywi\u015bcie nie mia\u0142o w swojej strukturze miejsca na sztuk\u0119 okre\u015blan\u0105 jako dekoracyjn\u0105, u\u017cytkow\u0105, stosowan\u0105, przemys\u0142 artystyczny czy rzemios\u0142o. Dyrektor honorowy Muzeum Cyprian Lachnicki (1824-1906) w pierwszej wersji testamentu z… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3032,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[369,368],"class_list":["post-3009","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","tag-muzealnictwo-warszawskie","tag-muzeum-narodowe-w-warszawie"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/5.-di104518p.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/5.-di104518p.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"muzealnictwo warszawskie<\/a>, Muzeum Narodowe w Warszawie<\/a>","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
17.12.2018 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Za\u0142o\u017cone w 1862 roku Muzeum Sztuk Pi\u0119knych, w 1898 roku przekazane miastu, a w 1916 roku przemianowane na Muzeum Narodowe miastu sto\u0142ecznemu Warszawy, oczywi\u015bcie nie mia\u0142o w swojej strukturze miejsca na sztuk\u0119 okre\u015blan\u0105 jako dekoracyjn\u0105, u\u017cytkow\u0105, stosowan\u0105, przemys\u0142 artystyczny czy rzemios\u0142o.<\/p>\n
Dyrektor honorowy Muzeum Cyprian Lachnicki<\/a> <\/strong>(1824-1906) w pierwszej wersji testamentu z 1899 roku zamierza\u0142 zapisa\u0107 instytucji tak\u017ce obiekty sztuki dekoracyjnej, zaznaczaj\u0105c, \u017ce \u201edzia\u0142 przedmiot\u00f3w kosztownych i przemys\u0142u artystycznego ma by\u0107 te\u017c utworzonym\u201d\u00a0[1]<\/a>. By\u0142o to siedemdziesi\u0105t zabytk\u00f3w wycenionych na sum\u0119 9706 rubli. Nie dosz\u0142o jednak do tego, bowiem zda\u0142 sobie spraw\u0119 z niemo\u017cno\u015bci realizacji postulatu w tamtym czasie, w nowej wersji testamentu przedmioty zapisa\u0142 Komitetowi N\u0119dzy Wyj\u0105tkowej. Fakt ten mia\u0142 jednak swoje znaczenie. Jak notowa\u0142 prof.Stanis\u0142aw Lorentz, w zwi\u0105zku z zapisem Lachnickiego, od 1907 roku toczy\u0142y si\u0119 debaty w Magistracie i na \u0142amach prasy na temat gmachu i nowej organizacji Muzeum. W 1913 roku, kiedy zapad\u0142a decyzja o budowie siedziby muzeum, program przewidywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c zbiory sztuki dekoracyjnej, co w\u00f3wczas okre\u015blano jako przemys\u0142 artystyczny\u00a0[2]<\/a>. Ale ju\u017c wcze\u015bniej pierwsze przedmioty artystyczne wesz\u0142y do Muzeum.<\/p>\n
Za dat\u0119 symboliczn\u0105 mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cany rok 1906. W 1901 roku zmar\u0142 Roman Szewczykowski (23 II 1849\u201321 IV 1901), w\u0142a\u015bciciel renomowanej pracowni artystycznej kowalsko-\u015blusarskiej i kolekcjoner dawnego kowalstwa, kt\u00f3r\u0105 zapisa\u0142 na cele dobra publicznego. Wyzwolony na czeladnika w 1868 roku, przez osiem lat odbywa\u0142 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 czaladnicz\u0105, pracuj\u0105c w Niemczech, W\u0142oszech, Francji, nawet w Czarnog\u00f3rze. Nazywany kwiaciarzem Warszawy, by\u0142 \u0142\u0105cznikiem warszawskiego \u015brodowiska \u015blusarskiego z europejskim, wyje\u017cd\u017caj\u0105c za granic\u0119 zapoznawa\u0142 si\u0119 z trendami w interesuj\u0105cej go dziedzinie, wyg\u0142asza\u0142 referaty na ten temat. \u00a0Rozmi\u0142owany w swoim zawodzie, zabytki kupowa\u0142 w ca\u0142ej Europie, na starych kartach odnotowano za \u201ekatalogiem Szewczykowskiej\u201d zakupy w Warszawie, Wiedniu, Gda\u0144sku, Dre\u017anie, Pary\u017cu, Kolonii, czy og\u00f3lnie w Bawarii, Francji. Traktowa\u0142 swoj\u0105 kolekcj\u0119 tak\u017ce jako inspiracj\u0119 do tworzonych prac i nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 jego kolekcj\u0119 jako dydaktyczne prywatne muzeum sztuki zastosowanej do przemys\u0142u. Zachowany bawarski krzy\u017c\u00a0[3]<\/a> zosta\u0142 skopiowany na fasad\u0119 ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Piotra i Paw\u0142a na Koszykach. By\u0142a to sztuka czeladnicza ucznia Szewczykowskiego Wac\u0142awa Dole\u017ca\u0142a. Pi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci Szewczykowskiego, wdowa Joanna Szewczykowska, podpisa\u0142a akt notarialny przekazuj\u0105cy zbi\u00f3r do Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, ale w akcie znalaz\u0142 si\u0119 wa\u017cny passus, wed\u0142ug kt\u00f3rego w przypadku powstania w Warszawie Muzeum Narodowego, zabytki mia\u0142y by\u0107 przekazane w\u0142a\u015bnie tam. W spisanym po rosyjsku dokumencie nazwa przysz\u0142ego Muzeum zapisana zosta\u0142a po rosyjsku i polsku [4]<\/a>. Do przekazania kolekcji dosz\u0142o dopiero w 1918 r.<\/p>\n
GROMADZENIE ZBIOR\u00d3W
Zanim oficjalnie w programie Muzeum uwzgl\u0119dniono sztuk\u0119 dekoracyjn\u0105, pojedyncze zabytki pocz\u0119\u0142y wchodzi\u0107 do zbior\u00f3w. Najwcze\u015bniejszym zabytkiem by\u0142 niezachowany wazon porcelanowy z ok. 1840 roku, nieokre\u015blonej manufaktury rosyjskiej, ofiarowany w 1911 roku przez Tadeusza \u017b\u0142obikowskiego\u00a0[5]<\/a>. P\u00f3\u017aniej, w tym samym roku, ofiarowa\u0142 on mundur wojskowy i wazonik ceramiczny. W tym\u017ce 1911 roku \u0141ukasz Dobrza\u0144ski darowa\u0142 br\u0105zowy n\u00f3\u017c do papieru Wittiga, pierwsze dzie\u0142o wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki dekoracyjnej [6]<\/a>, a Sabina Syrewiczowa dwa lustra w drewnianych ramach z pierwszej po\u0142owy XIX wieku, z kt\u00f3rych jedno si\u0119 zachowa\u0142o.\u00a01912 roku Maria Czetwerty\u0144ska ofiarowa\u0142a \u017celazn\u0105 skrzynie skarbcow\u0105, a w 1913 roku Aleksander Dobrowolski z\u0142o\u017cy\u0142 w darze z\u0142oty zegarek, niestety nie zachowany. W 1914 r. Kazimierz Barylski przekaza\u0142 trzy zabytki, w tym pi\u0119kny o\u0142tarzyk koralowy w\u0142oski z oko\u0142o XVII wieku, oraz krzy\u017c z\u0142oty \u201ewykopany na Wo\u0142yniu w fundamentach starego domu w \u0141abuniu\u201d, nale\u017c\u0105cy na prze\u0142omie wiek\u00f3w do Franciszka Kraszewskiego, syna J\u00f3zefa Ignacego, w Pie\u0144kach\u00a0[7]<\/a>. Na starej karcie zosta\u0142 okre\u015blony jako gotycki, i tak by\u0142 okre\u015blony przez Zygmunta Glogera w \u201eEncyklopedii staropolskiej\u201d\u00a0[8]<\/a>. W rzeczywisto\u015bci jest zabytkiem dziewi\u0119tnastowiecznym.<\/p>\n
W 1915 roku Muzeum przej\u0119\u0142o kolekcj\u0119 zmar\u0142ego Leopolda Meyeta, zapisan\u0105 w 1910 roku Bardzo r\u00f3\u017cnorodny zbi\u00f3r wzbogaci\u0142 wszystkie dzia\u0142y instytucji, w zakresie sztuki zdobniczej by\u0142y to r\u00f3\u017cne przedmioty, tak\u017ce du\u017cy zesp\u00f3\u0142 pami\u0105tek mickiewiczowskich, m.in. produkowanych z okazji jubileuszu w 1898 roku.<\/p>\n
By\u0142o te\u017c oczywiste, \u017ce historyczne zbiory i pami\u0105tki przechowywane w ratuszu sto\u0142ecznym trafi\u0105 do Muzeum Narodowego, instytucji magistrackiej od 1898 roku. W 1897 roku zosta\u0142y one wyeksponowane w sali radnej w ratuszu na placu Teatralnym, o czym donosi\u0142 \u201eKurier Warszawski\u201d\u00a0[9]<\/a>. W podanym tam wykazie znajduje si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w, przekazanych p\u00f3\u017aniej do Muzeum. Nied\u0142ugo potem Aleksander Kraushar, w latach 1899 i 1900 opublikowa\u0142 w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d kr\u00f3ciutkie artyku\u0142y po\u015bwi\u0119cone cz\u0119\u015bci zabytk\u00f3w. Ale szersza publiczno\u015b\u0107 mog\u0142a je zobaczy\u0107 dopiero w 1911 roku na wystawie pami\u0105tek Starej Warszawy, zorganizowanej przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przesz\u0142o\u015bci\u00a0[10]<\/a>. Pokazano tam pi\u0119\u0107dziesi\u0105t obiekt\u00f3w ze zbior\u00f3w ratuszowych\u00a0[11]<\/a>, w tym wszystkie najcenniejsze. Pierwszym przekazem do Muzeum Narodowego miasta sto\u0142ecznego Warszawy, by\u0142o sze\u015b\u0107 mieczy katowskich (w formie depozytu) w 1916 roku\u00a0[12]<\/a>, nast\u0119pny \u2013 11. XI tego\u017c roku obejmowa\u0142 dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 wzorc\u00f3w miar i wag. W 1917 roku przekazano ubi\u00f3r lokaja magistrackiego\u00a0[13]<\/a>. Natomiast najcenniejsze zabytki magistrackie znajdowa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas w g\u0142\u0119bi Rosji, gdzie by\u0142y ewakuowane przed wycofaniem si\u0119 Rosjan z Warszawy w lecie 1915 roku. Odzyskane na mocy traktatu ryskiego, wzbogaci\u0142y Muzeum w 1923 roku.<\/p>\n
Odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci i niebywa\u0142y entuzjazm spo\u0142ecze\u0144stwa owocowa\u0142 licznymi darami, najcz\u0119\u015bciej pojedynczymi, o bardzo r\u00f3\u017cnorodnej warto\u015bci, czasem te\u017c niewielkiej. Od 1917 roku pozyskiwane by\u0142y zabytki jako dary i zakupy od najwybitniejszego w\u00f3wczas kolekcjonera warszawskiego Antoniego Jana Strza\u0142eckiego, \u0142\u0105cznie ponad siedemset obiekt\u00f3w.<\/p>\n
W 1917 roku Cecylia Chrzanowska ofiarowa\u0142a du\u017c\u0105 kolekcj\u0119 \u0142y\u017cek 738, zebran\u0105 przez je\u017c m\u0119\u017ca, genera\u0142a armii carskiej. By\u0142 to du\u017cej mierze zbi\u00f3r o charakterze etnograficznym\u00a0[14]<\/a>. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich przepad\u0142a w czasie ostatniej wojny, z zachowanych wiele przekazano do Muzeum Etnograficznego. W 1917 roku zdeponowa\u0142o swoje zbiory Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przesz\u0142o\u015bci, za\u0142o\u017cone w 1906 roku. By\u0142o to m.in. czterdzie\u015bci tkanin i pas\u00f3w kontuszowych, sto zegark\u00f3w, tabakierek i order\u00f3w. W 1918 roku wspomniana ju\u017c Joanna Szewczykowska wystosowa\u0142a \u201eodezw\u0119\u201d do Magistratu, przypominaj\u0105c\u0105 o woli przekazania do Muzeum kolekcji nie\u017cyj\u0105cego m\u0119\u017ca. Zbi\u00f3r, licz\u0105cy 401 obiekt\u00f3w, wkr\u00f3tce zosta\u0142 przej\u0119ty, a przy okazji Szewczykowska zaproponowa\u0142a zakup kilkunastu prac swego m\u0119\u017ca i jego warsztatu, w wi\u0119kszo\u015bci przygotowanych na wystawy przemys\u0142owo-artystyczne i \u017ca\u0142owa\u0107 nale\u017cy, \u017ce zdecydowano si\u0119 na kupno tylko dw\u00f3ch: sto\u0142u i dekoracyjnego kroksztynu, kt\u00f3ry mo\u017ce wyja\u015bni\u0107 dlaczego Szewczykowskiego zwano \u017celaznym kwiaciarzem.<\/p>\n
Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, wydaj\u0105c kolekcj\u0119, za\u017c\u0105da\u0142o zwrotu koszt\u00f3w przeprowadzanych konserwacji i remontu \u015bcian po zdemontowanych zabytkach. W 1919 roku Towarzystwo Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych zdeponowa\u0142o zbiory Mathiasa Bersohna<\/a>, w tym niewielk\u0105 grup\u0119 zabytk\u00f3w rzemios\u0142a, a w 1923 roku zbiory J\u00f3zefa Choynowskiego<\/a>, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciciel gromadzi\u0142 w Kijowie, tworz\u0105c prywatne Muzeum Polskie. W 1902 roku z\u0142o\u017cy\u0142 je w depozycie w tej instytucji, a w roku nast\u0119pnym przekaza\u0142 w darze. G\u0142\u00f3wn\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0142y zabytki archeologiczne, aby by\u0142y te\u017c m.in. dzie\u0142a rzemios\u0142a artystycznego.<\/p>\n
Bardzo wa\u017cnym darem by\u0142a kolekcja Stanis\u0142awa Ursyn-Rusieckiego<\/a> z 1919 r. w postaci 1752 szkie\u0142 zabytkowych, g\u0142\u00f3wnie polskich, ale te\u017c i innych. Swoj\u0105 wielk\u0105 kolekcj\u0119 zamierza\u0142 ofiarowa\u0107 Muzeum Narodowemu w Krakowie, cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 mniejsz\u0105 przekaza\u0142 nam, w zamian za umorzenie d\u0142ug\u00f3w wobec skarbu miasta. W tym samym roku trafi\u0142a jako dar kolekcja Konstantego i Heleny Tarasowicz\u00f3w, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142o si\u0119 157 zabytk\u00f3w ceramiki polskiej. W 1920 r. rodzina Brandta ofiarowa\u0142a wyposa\u017cenie jego monachijskiej pracowni: tkaniny, ubiory, bro\u0144, oporz\u0105dzenie ko\u0144skie. Tutaj nale\u017cy wspomnie\u0107 o fakcie ma\u0142o znanym, \u017ce muzeum jest w\u0142a\u015bcicielem du\u017cej kolekcji broni i uzbrojenia, w wi\u0119kszo\u015bci zdeponowanej w Muzeum Wojska Polskiego. Niezale\u017cnie od dar\u00f3w i to licznych, pu\u0142kownik Bronis\u0142aw Gembarzewski<\/a> dyrektor Muzeum od 1916 roku, od roku 1920 tak\u017ce Muzeum Wojska, wybitny historyk wojskowo\u015bci i znawca dawnego uzbrojenia dysponowa\u0142 funduszami obu instytucji i w razie potrzeby dokonywa\u0142 zakup\u00f3w dla muzeum Wojska ze \u015brodk\u00f3w Muzeum Narodowego, przekazuj\u0105c zabytek w depozyt. Muzeum Narodowe nie wysz\u0142o na tym najlepiej, bowiem przed 1939 roku liczba naszych depozyt\u00f3w w Muzeum Wojska bodaj\u017ce pi\u0119ciokrotnie przewy\u017csza\u0142a ich depozyty w Muzeum Narodowym.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d depozyt\u00f3w Muzeum Wojska s\u0105 oczywi\u015bcie wa\u017cne np. pami\u0105tkowa taca z 1867 roku na powitanie cara, przechowywana w magazynach dawnej rezydencji cesarskiej w \u0141azienkach. R\u00f3wnie\u017c w tym samym 1920 roku roku Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa zdeponowa\u0142o blisko dziewi\u0119\u0107set obiekt\u00f3w, w\u00f3wczas nie wystawianych, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0142a sztuka zdobnicza. Za\u0142o\u017cone z inicjatywy ks. Jana Tadeusza Lubomirskiego<\/a> muzeum powsta\u0142o w 1875 roku i pocz\u0105tkowo mie\u015bci\u0142o si\u0119 przy pl. Krasi\u0144skich, a nast\u0119pnie w zakupionym na siedzib\u0119 i dostosowanym do potrzeb Muzeum w latach 1881-1884 gmachu dawnego odwachu przy Krakowskim Przedmie\u015bciu 66. By\u0142o to zatem jedyne sto\u0142eczne muzeum dysponuj\u0105ce w\u0142asnym gmachem. Ojcowie za\u0142o\u017cyciele rzeczywi\u015bcie pragn\u0119li skupi\u0107 si\u0119 na dzia\u0142alno\u015bci wynikaj\u0105cej z nazwy (dzisiaj nazwaliby\u015bmy je muzeum techniki), pr\u00f3buj\u0105c \u0142\u0105czy\u0107 te\u017c z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 naukow\u0105. To tutaj panna Sk\u0142odowska ucz\u0119szcza\u0142a na kursy chemii, ale uwzgl\u0119dniaj\u0105c potrzeby spo\u0142eczne, rozszerzano ramy dzia\u0142alno\u015bci. Ju\u017c w 1877 roku otwarto tzw. sale rysunkowe z zasi\u0142ku W\u0142adys\u0142awa Kronenberga, p\u00f3\u017aniejsze Muzeum Rzemios\u0142 i Sztuki Stosowanej. W 1891 roku przekazano temu muzeum kolekcj\u0119 rzemios\u0142a artystycznego. Muzeum udost\u0119pnia\u0142o swoje podwoje dla wystaw sztuki stosowanej do przemys\u0142u, wystaw przemys\u0142owych, a od pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych by\u0142a tam prezentowana \u201ewystawa sta\u0142a pr\u00f3b i wzor\u00f3w\u201d, zlikwidowana w 1899 roku, na kt\u00f3r\u0105 pocz\u0105tkowo przyjmowano przedmioty przynajmniej na rok, a od 1895 r. r\u00f3wnie\u017c na okresy kr\u00f3tsze. Po przekazaniu zbior\u00f3w do MNW, zosta\u0142a tam tylko kolekcja r\u0119kodzie\u0142a ludowego.<\/p>\n
Warunkiem przekazu by\u0142o jak najszybsze przej\u0119cie zbioru, w przeciwnym razie dyrekcja Muzeum\u00a0 Przemys\u0142u i Rolnictwa sk\u0142onna by\u0142a odda\u0107 kolekcj\u0119 Muzeum Etnograficznemu w Krakowie. Jednym z pi\u0119kniejszych i ciekawszych zabytk\u00f3w jest walcarka do srebra i z\u0142ota, zapewne norymberska z drugiej po\u0142owy XVI wieku, dar Gustawa Soubise-Bisiera, kt\u00f3ry naby\u0142 j\u0105 od Stanis\u0142awa Puscha, ostatniego dyrektora Mennicy Warszawskiej, gdzie mia\u0142a trafi\u0107 z zamku kr\u00f3lewskiego. Zapewne dlatego na starej karcie zapisano j\u0105 jako osiemnastowieczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Augusta. Nied\u0142ugo potem dyr. Gembarzewski sk\u0142onny by\u0142 widzie\u0107 w niej w\u0142asno\u015b\u0107 Zygmunta III\u00a0[15]<\/a>.<\/p>\n
19. marca 1923 roku Magistrat przekaza\u0142 trzydzie\u015bci trzy, artystycznie najwarto\u015bciowsze, zabytki ratuszowe rewindykowane z Moskwy na mocy traktatu ryskiego. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 m.in. kur warszawskiego bractwa Strzeleckiego z 1552 roku autorstwa Miko\u0142aja Erlera\u00a0[16]<\/a>, srebrny przyb\u00f3r do pisania[17]<\/a> ufundowany w 1710 roku za burmistrza Jakuba Szulcendorfa oraz konew ratuszowa\u00a0[18]<\/a> z 1726 roku, wykonana przez Antoniego Mietelskiego.<\/p>\n
W 1924 roku Dyrekcja Zbior\u00f3w Pa\u0144stwowych przekaza\u0142a zesp\u00f3\u0142 ubior\u00f3w z ko\u0144ca XVIII wieku, wed\u0142ug tradycji ofiarowanych przez Stanis\u0142awa Augusta teatrowi Bogus\u0142awskiego. Pewne jest, \u017ce w teatrach warszawskich by\u0142y wykorzystywane przez ca\u0142y XIX wieku i jeszcze w na pocz\u0105tku dwudziestolecia, a niekt\u00f3re nosili luminarze scen polskich. Wspomnie\u0107 nale\u017cy te\u017c dar z 1925 roku Karoliny Wereszczakowej z\u0142o\u017cony z mebli, ceramiki, szk\u0142a i zabytk\u00f3w metalowych; zachowanych z niego dzisiaj jest 64 pozycje inwentarzowe\u00a0[19]<\/a>.<\/p>\n
Dokonywano te\u017c oczywi\u015bcie zakup\u00f3w i to ju\u017c od 1916 roku By\u0142y go g\u0142\u00f3wnie zakupy pojedynczych obiekt\u00f3w, niekiedy bardzo cennych. Mi\u0119dzy innymi w 1917 r. zakupiono dziewi\u0119\u0107 ubior\u00f3w na aukcji u Rudolfa Lepke w Berlinie, ze zbior\u00f3w warszawskiego kolekcjonera Wojciecha Kolasi\u0144skiego. Zakup by\u0142 korzystny, bowiem wcze\u015bniej Muzeum w Warszawie nie mog\u0142o dogada\u0107 si\u0119 ze spadkobiercami w sprawie ceny i w efekcie kupi\u0142o ubiory w Berlinie taniej. O zakupach od Antoniego Strza\u0142eckiego ju\u017c wspomniano. Od lat dwudziestych XX wieku cenne zabytki pozyskano od Szymona Szwarca, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego w 1925 roku dokonano spektakularnego zakupu insygni\u00f3w koronacyjnych Augusta III i Marii J\u00f3zefy. Ten pierwszy okres gromadzenia zbior\u00f3w niejako podsumowywa\u0142a publikacja Bronis\u0142awa Gembarzewskiego<\/a>\u00a0[20]<\/a>.<\/p>\n
Z tego kr\u00f3tkiego przegl\u0105du wida\u0107, \u017ce zbiory po roku 1916 bardzo si\u0119 powi\u0119ksza\u0142y, chocia\u017c g\u0142\u00f3wnie poprzez dary, nieco bezplanowo i przypadkowo. Z dokument\u00f3w nie wynika, aby przeprowadzano jak\u0105kolwiek selekcj\u0119 dar\u00f3w. Ale w\u015br\u00f3d zgromadzonych przedmiot\u00f3w \u00a0tych darowanych i zakupionych by\u0142y bardzo cenne i ca\u0142o\u015b\u0107 stanowi\u0142a baz\u0119 do dalszego gromadzenia. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142a to sztuka polska, bowiem w okresie zabor\u00f3w kolekcjoner\u00f3w i zbieraczy interesowa\u0142y zabytki zwi\u0105zane z przesz\u0142o\u015bci\u0105 Polski. Nie zbierano planowo dzie\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnych i nowszych sztuki dekoracyjnej i do 1939 roku nie stawiano takiego priorytetu. Ale ta sztuka\u00a0 dekoracyjna \u00f3wcze\u015bnie wsp\u00f3\u0142czesna znalaz\u0142a si\u0119 w zbiorach. Wspomniany n\u00f3\u017c Edwarda Wittiga to dar, inny to\u00a0 pi\u0119kna szkatu\u0142a\u00a0[21]<\/a> srebrna roboty Braci \u0141opie\u0144skich, ofiarowana\u00a0[22]<\/a> wraz z kompletem fotografii, przez Komitet Kanalizacyjny m. Warszawy odchodz\u0105cemu na emerytur\u0119 w 1892 roku genera\u0142owi Sokratesowi Starynkiewiczowi, kt\u00f3r\u0105 decyzj\u0105 zarz\u0105du miasta przekaza\u0142 w depozyt Lombard Miejski w 1924 roku.<\/p>\n
W p\u00f3\u017aniejszych latach kilka takich nowszych obiekt\u00f3w trafi\u0142o do muzeum, jak ofiarowany przez Wac\u0142awa Norblina zegar z 1889 roku\u00a0[23]<\/a>, dar pracownik\u00f3w firmy dla Teodora Wernera czy wielki srebrny puchar z figurk\u0105 Zag\u0142oby wykonany przez firm\u0119 Braci Hempel jako dar Warszawskiego Towarzystwa Cyklist\u00f3w dla Henryka Sienkiewicza w 1900 roku, ofiarowany w latach trzydziestych XX wieku przez rodzin\u0119 do muzeum\u00a0[24]<\/a>.<\/p>\n
Muzeum jako instytucja magistracka, finansowane by\u0142o przez miasto. Zakup\u00f3w dokonywano tak\u017ce z kasy miejskiej, chocia\u017c pozyskiwano tak\u017ce pieni\u0105dze z innych \u017ar\u00f3de\u0142, jak chocia\u017cby Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Muzeum Narodowego dzia\u0142aj\u0105cego od 1916 do 1924 roku, kt\u00f3re zakupi\u0142o kilkadziesi\u0105t przedmiot\u00f3w, g\u0142ownie bro\u0144 i uzbrojenie oraz kilka puzder i skarbczyk\u00f3w., a tak\u017ce Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego. Miasto, maj\u0105ce niema\u0142e potrzeby, pozyskiwa\u0142o \u015brodki z samej kultury, a g\u0142\u00f3wnie teatr\u00f3w i kin. Jeszcze wedle osiemnastowiecznego zwyczaju prywatne antrepryzy teatralne op\u0142aca\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wp\u0142yw\u00f3w kasy na rzecz Teatru uprzywilejowanego. Zwyczaj ten kontynuowany by\u0142 w XIX wieku, kiedy poza teatrami rz\u0105dowymi dzia\u0142a\u0142y d\u0142u\u017cej lub kr\u00f3cej inne sceny i obowi\u0105zywa\u0142 tak\u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym. Haracz, kt\u00f3rego wysoko\u015b\u0107 ulega\u0142a zmianom, \u015bci\u0105gano w pierwszym okresie nawet z teatr\u00f3w w\u00f3wczas miejskich, spadkobierc\u00f3w dawnych rz\u0105dowych. Chyba najwi\u0119cej p\u0142aci\u0142y modne sceny kabaretowe, kt\u00f3re dawa\u0142y cz\u0119sto dwa spektakle dziennie. Na prze\u0142omie 1929 i 1930 roku suma ta wynios\u0142a prawie 10 milion\u00f3w z\u0142. Mi\u0119dzy innymi z tych \u015brodk\u00f3w miasto mog\u0142o \u0142o\u017cy\u0107 na kultur\u0119, w tym na kosztown\u0105 budow\u0119 gmachu Muzeum\u00a0[25]<\/a>.<\/p>\n
W Muzeum nie by\u0142o fachowego opiekuna zbior\u00f3w sztuki dekoracyjnej, a w\u0142a\u015bciwie nale\u017ca\u0142oby stwierdzi\u0107, ze brakowa\u0142o prawdziwych muzealnik\u00f3w i profesjonalnych historyk\u00f3w sztuki. Nowoczesne muzealnictwo warszawskie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 od dyrektury Stanis\u0142awa Lorentza. W pierwszym okresie nie by\u0142o te\u017c w muzeum s\u0142u\u017cb konserwatorskich. Z 1916 roku zachowa\u0142 si\u0119 spis specjalist\u00f3w, z kt\u00f3rymi nawi\u0105zywano wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Jako specjalist\u00f3w od dywan\u00f3w i kilim\u00f3w wymieniono Mari\u0119 \u015aliwi\u0144sk\u0105<\/a> i Jadwig\u0119 Handelmanow\u0105<\/a>, do mebli \u2013 \u00a0znanego stolarza Micha\u0142a Herodka, Gmerl\u0119, Krzywd\u0119-Polkowskiego i Zdzis\u0142awa Wolskiego. Jako br\u0105zownik\u00f3w zarekomendowano Antoniego Szpechta i \u0141opie\u0144skich, z zakresu z\u0142otnictwa Antoniego \u00a0\u017belis\u0142awskiego, od szk\u0142a i porcelany \u2013 Stanis\u0142awa Laskowskiego i Jurewicza, Borkowskiego. Potem wsp\u00f3\u0142pracowali z Muzeum Bu\u0142hak\u00f3wna i jubiler Julian Wapi\u0144ski. Przygotowywali te\u017c oni ekspertyzy materia\u0142o-technologiczne i pomagali przy wycenie.<\/p>\n
Dopiero w 1931 roku rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 po uko\u0144czeniu studi\u00f3w z historii sztuki, chocia\u017c jeszcze nie uwie\u0144czonych prac\u0105 magistersk\u0105, Stanis\u0142aw Gebethner, p\u00f3\u017aniejszy wieloletni kustosz i kurator zbior\u00f3w.<\/p>\n
Obiekty w niewielkim zakresie eksponowane by\u0142y w gmachu Muzeum na Podwalu, a w 1932 roku, kiedy otwarto dwa pierwsze skrzyd\u0142a tworz\u0105ce w\u0119gielnic\u0119 od strony Nowego \u015awiatu,\u00a0 w nich na ca\u0142ym pi\u0119trze pierwszym zaprezentowano zbiory sztuki zdobniczej. By\u0142a to ju\u017c w\u00f3wczas chyba najwa\u017cniejsza kolekcja tego typu w Polsce, por\u00f3wnywalna ze zbiorami krakowskimi, nie m\u00f3wi\u0105c o innych.<\/p>\n
Ryszard Bobrow<\/em>
Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em><\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\n
PRZYPISY:<\/p>\n
[1]<\/a>\u00a0Lorentz S. 1938. \u201eRocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” t. I, s. 18
[2]<\/a>\u00a0Lorentz S. 1985. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em>, \u201eRocznik Muzeum Narodowego w Warszawie\u201d, t. XXIX, s. 14.
[3]<\/a> Nr inw. SZM 7012 MNW
[4]<\/a> Muzeum Narodowe w Warszawie, dokumentacja w dziale Inwentarzy; dokument spisany po rosyjsku, ale tek\u015bcie s\u0142owa Muzeum Narodowe<\/em> zapisane po rosyjsku i w nawiasie po polsku.<\/p>\n
[5]<\/a> Nr inw. 1011 MNW; nr inw. Muzeum Miejskiego, wg tego inwentarza dar J\u00f3zefa Dobrza\u0144skiego w imieniu zmar\u0142ego brata \u0141ukasza; wys. 25 cm, z dwiema miniaturami przedstawiaj\u0105cymi pejza\u017c i dwie postaci.
[6]<\/a> Nr inw. 1049 MNW; wykona\u0142 go Stanis\u0142aw Ro\u017ca\u0144ski, z kt\u00f3rym Wittig by\u0142 w Pary\u017cu na stypendium; obiekt eksponowany na wystawie galanteryjnej w Warszawie w 1903 r. (\u201eGazeta Rzemie\u015blnicza\u201d, 1903, nr 43, s. 345); drugi egzemplarz, datowany \u201e1903\u201d w zbiorach Muzeum Mazowieckiego w P\u0142ocku.
[7]<\/a> Nr inw. 1176 MNW; nr inw. Muzeum Miejskiego 260; Z. Glogera (Encyklopedia staropolska, Warszawa 1902, t. III, s. 108 (s.v. krzy\u017c)
[8]<\/a>\u00a0Gloger Z. 1902. Encyklopedia staropolska, Warszawa, t. III, s. 108 (s.v. krzy\u017c).
[9]<\/a> \u201eKurier Warszawski\u201c, 1897, nr 101.
[10]<\/a> Pami\u0105tki Starej Warszawy, op. cit., s. 123-124.
[11]<\/a> Ibidem, s. 123-125, nr 875-887 (poz. 875 zbiorcza, obejmuj\u0105ca 24 obiekty pojedyncze i zespo\u0142y).
[12]<\/a> Nr inw. 2990 MNW, 2993-2997 MNW; zachowane dwa (w depozycie w MWP).
[13]<\/a> Nr inw. 4190 MNW; zachowany.
[14]<\/a> Wiele z nich zagin\u0119\u0142o w czasie wojny, po kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 obiekt\u00f3w przekazano Pa\u0144stwowemu Muzeum Etnograficznemu.
[15]<\/a>\u00a0Gembarzewski B. 1926. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em>, Krak\u00f3w, s. 16, nr 89.
[16]<\/a> Nr inw. SZM 1908 MNW; M. Walicki, Domniemane dzie\u0142o Miko\u0142aja Erlera, BHS, s. 150-152 (tam\u017ce wcze\u015bniejsza bibliografia).
[17]<\/a> Nr inw. 42991; \u201eKurier Warszawski\u201d 1897, nr 101; \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 7, s. 135 [A. Kraushar]; Pami\u0105tki Starej Warszawy, op. cit., s. 123, nr 875\/5 H. Myszk\u00f3wna, Srebra warszawskie XVIII i XIX wieku w zbiorach Muzeum Historycznego, Warszawa 1973, s. 17, nr 3; R. Bobrow, Srebra Warszawie XVIII i 1 po\u0142. XIX w., Warszawa 1991.
[18]<\/a>\u00a0Nr inw. 42990; Go\u0142\u0119biowski 1827, op. cit. s. 161; \u201eKurier Warszawski\u201d 1897, nr 101; \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d 1900, nr 5, s. 88 [A. Kraushar]; Pami\u0105tki Starej Warszawy, op. cit. s. 123, nr 875\/7; Myszk\u00f3wna 1973, op. cit., s. 18, nr 4; Bobrow 1991, op. cit.
[19]<\/a> Zabytki zdeponowane by\u0142y w MNW ju\u017c w 1920 r.
[20]<\/a> B. Gembarzewski, Muzeum Narodowe w Warszawie, Krak\u00f3w 1926.
[21]<\/a> Nr inw. SZM 1618; Bobrow R. 1997. Srebra Warszawskie 1851-193<\/em>9, Warszawa, vol. I, s. 120-121, nr 75.
[22]<\/a> Szkatu\u0142a przekazana zosta\u0142a w maju 1893 r., vide: Starynkiewicz S. 2005. Dziennik 1887-1897<\/em>, Warszawa, s. 16 (zapis z 27 V 1893: \u201eby\u0142a u mnie delegacja Komitetu Budowlanego i ofiarowa\u0142a mi bardzo \u0142adn\u0105 srebrn\u0105 szkatu\u0142\u0119 z fotografiami cz\u0142onk\u00f3w\u2026\u201d).
[23]<\/a> Nr inw. 77626 MNW; dar\u00a0 Wac\u0142awa Wernera w 1934 r., zachowany fragmentarycznie.
[24]<\/a> Nr inw. 76419 MNW; dar Jadwigi Korni\u0142owiczowej i Henryka Sieniewicza 1933, zaginiony w czasie wojny.
[25]<\/a>\u00a0Marczak-Oborski S. 1984. Teatr w Polsce 1918\u20131939. Wielkie o\u015brodki,<\/em> Warszawa: Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, s. 18-19.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3009","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3009"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7293,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3009\/revisions\/7293"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}