![\"\"](\"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/4263-298x300.jpg\")
<\/p>\nW 1767 roku ustawa sejmowa przyznawa\u0142a pe\u0142ne prawa obywatelskie ewangelikom mieszkaj\u0105cym w Rzeczpospolitej Polskiej. Pierwszy projekt Ustawy Zboru Warszawskiego zosta\u0142 przygotowany w 1778 roku przez Jana Samuela Gieringa, jednak zatwierdzono dopiero kolejn\u0105 wersj\u0119 dokumentu w 1793 roku. Pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicko-reformowany zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1777 roku na mocy przywileju Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego przy ul. Leszno, w zaadaptowanym na ten cel domu mieszkalnym. Za czas\u00f3w Fryderyka Wilhelma II zb\u00f3r otrzyma\u0142 dotacj\u0119 pa\u0144stwow\u0105, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a przebudow\u0119 ko\u015bcio\u0142a i wzniesienie budynk\u00f3w parafialnych, wg projektu Samuela Bogumi\u0142a Zuga (po 1791). W 1823 roku car Aleksander I, po d\u0142ugoletnich staraniach zboru, przekaza\u0142 mu na w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0142ac Dzia\u0142y\u0144skich przy ul. Leszno 662 (ob. al. \u201eSolidarno\u015bci\u201d 74 a).<\/p>\n
Pocz\u0105tki zbior\u00f3w nale\u017cy sytuowa\u0107 prawdopodobnie pod koniec XVIII wieku, kiedy dokonano przebudowy i rozbudowy budynk\u00f3w parafialnych. Rozbudowa siedziby parafii oraz rozwijaj\u0105ca si\u0119 dzi\u0119ki wiernym dzia\u0142alno\u015b\u0107 dobroczynna i stan maj\u0105tkowy przyczynia\u0142y si\u0119 zapewne do ch\u0119ci upami\u0119tniania dobroczy\u0144c\u00f3w za pomoc\u0105 portret\u00f3w umieszczanych w sali zgromadze\u0144. Do zbior\u00f3w mog\u0142y trafia\u0107 r\u00f3wnie\u017c elementy wyposa\u017cenia i utensyli\u00f3w, kt\u00f3re wysz\u0142y z u\u017cytkowania lub zosta\u0142y wymienione w zwi\u0105zku z budow\u0105 nowego ko\u015bcio\u0142a przy ul. Leszno 16 (1866-82, wg projektu Adolfa A. Loewe).<\/p>\n
Do powstania kolekcji \u201estaro\u017cytno\u015bci polskich i pami\u0105tek narodowych\u201d przyczyni\u0142 si\u0119 najprawdopodobniej proboszcz parafii August Karol Diehl, a nast\u0119pnie wieloletni pracownik biblioteki i archiwum Aleksander Woyde. Najprawdopodobniej zbiory te w\u0142\u0105czone by\u0142y do archiwum lub biblioteki i nie stanowi\u0142y osobnej kolekcji o charakterze muzealnym. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich stanowi\u0142a zapewne element wystroju budynku. Najprawdopodobniej w znacznej cz\u0119\u015bci obrazy, pami\u0105tki i \u201estaro\u017cytno\u015bci\u201d zosta\u0142y zniszczone w czasie II wojny \u015bwiatowej, szczeg\u00f3lnie w czasie likwidacji s\u0105siaduj\u0105cego z parafi\u0105 getta warszawskiego i powstania w getcie (1942-43).<\/p>\n
Jak pisa\u0142 Chwalewik: \u201eZbiory Gminy Ewangelicko-Reformowanej sk\u0142adaj\u0105 si\u0119, poza pi\u0119knym ksi\u0119gozbiorem, z portret\u00f3w wybitnych kalwin\u00f3w polskich, oraz ze zbioru licznych pami\u0105tek i staro\u017cytno\u015bci polskich\u201d (Chwalewik 1926: 370), natomiast Stahl wspomina\u0142: \u201eW budynku starego ko\u015bcio\u0142a, na parterze, mie\u015bci\u0142 si\u0119 Przytu\u0142ek dla Sierot (za\u0142o\u017cony w 1882), a na pi\u0119trze kancelaria parafialna, gdzie za drewnian\u0105 barierk\u0105 kr\u00f3lowa\u0142 przez d\u0142ugie lata zawsze pogodny, zawsze nienagannie ubrany sekretarz parafii (i jednocze\u015bnie Konsystorza) Stanis\u0142aw Bretsch; r\u00f3wnie\u017c na pi\u0119trze sala zborowa z galeri\u0105 portret\u00f3w ludzi zas\u0142u\u017conych dla Ko\u015bcio\u0142a, biblioteka i archiwum synodialne. Biblioteka synodialna \u2013 w du\u017cej mierze dzie\u0142o ks. A.K. Diehla (1837-1908) \u2013 i archiwum, za\u0142o\u017cone w 1904, licz\u0105ce ponad 10 tysi\u0119cy tom\u00f3w, cennych starodruk\u00f3w a nawet inkunabu\u0142\u00f3w, domena pracy znawcy i mi\u0142o\u015bnika dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, in\u017c. Aleksandra Woydego (zm. w 1926), stanowi\u0142y niezwykle cenne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o historii i dorobku duchowym protestantyzmu polskiego\u201d (Stahl 1976: 19-20).<\/p>\n
Obecnie trudno okre\u015bli\u0107 jak wygl\u0105da\u0142a kolekcja Gminy Ewangelicko-Reformowanej przed 1918 rokiem.<\/p>\n
Wi\u0119cej na temat gminy zob. m.in.<\/p>\n
Gedankenbuch zur 25 j\u00e4hrigen Jubelfeier der allgemeinen Prediger-Synoden des Warschauer evangelisch-augsburgischen Konsistorial Bezirks, Warschau 1905.
\nK.T., Zb\u00f3r Ewangelicko-Reformowany za ubieg\u0142e 25-lecie, [w:] Ksi\u0119ga jubileuszowa \u201eKuriera Porannego\u201d wydana z po\u00adwodu 25-lecia pisma, Warszawa 1903, s. 216.
\nKsi\u0119ga pami\u0105tkowa Gimnazjum im. M. Reja utworzonego przez zb\u00f3r Ewangelicko-Augsburski w Warszawie 1906-1926, Warszawa 1927
\nChwalewik Edward, 1916. Zbiory polskie : archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci w ojczy\u017anie i na obczy\u017anie w zestawieniu alfabetycznym wed\u0142ug miejscowo\u015bci, Warszawa: z zapomogi Kasy Pomocy dla Os\u00f3b Pracuj\u0105cych na Polu Naukowym im. J. Mianowskiego, s. 201
\nChwalewik Edward, 1926. Zbiory polskie : archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci w ojczy\u017anie i na obczy\u017anie. T. 2, N-\u017b, \u00a0\u00a0 Warszawa: J. Mortkowicz, s. 370
\nPruss Witold, 1976. Zarys historii. budowy Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicko-Reformowanego w Warszawie na Lesznie, \u201eJednota. Miesi\u0119cznik\u00a0 Religijno-Spo\u0142eczny\u201d t. XXXIV, 1976, nr 7-8, s. 9-13
\nPruss Witold, 1977. Spo\u0142ecze\u0144stwo Kr\u00f3lestwa Polskiego w XIX i pocz\u0105tkach XX wieku (cz. I:\u00a0 Narodowo\u015bci, wyznania, sekty, organizacje ko\u015bcielne), Przegl\u0105d Historyczny, 68\/2, s. 259-288.
\nStahl Jerzy, 1973. Zarys historii Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicko-Reformowanego w Polsce, \u201eJednota.\u00a0 Miesi\u0119cznik\u00a0 Religijno-Spo\u0142eczny\u201d, nr 7-8, s. 14.
\nStahl Jerzy, 1976. Parafia warszawska w okresie mi\u0119dzywojennym, \u201eJednota. Miesi\u0119cznik\u00a0 Religijno-Spo\u0142eczny\u201d, nr 7-8, s. 19-25
\nStegner Tadeusz, 2004. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicko-reformowany w Kr\u00f3lestwie Polskim 1815-1914, Almanach Historyczny, T. 6, s. 87-109
\nTranda Zdzis\u0142aw, Pruss Witold, Parafia\u00a0 ewangelicko-reformowana\u00a0 w\u00a0 Warszawie w latach\u00a0 1776-1914, \u201eJednota.\u00a0 Miesi\u0119cznik\u00a0 Religijno-Spo\u0142eczny\u201d,\u00a0 nr\u00a0 specjalny\u00a0 1976, 8,\u00a0 s.\u00a0 14 \u00a0nn.
\nWejssel Antoni, Wiadomo\u015b\u0107 o wyznaniu i zborze Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie za ubieg\u0142e 25-lecie, [w:] Ksi\u0119ga jubileuszowa \u201eKuriera Porannego\u201d wydana z po\u00adwodu 25-lecia pisma, Warszawa 1903, s. 216.
\nTrandowa Wanda, 1976. Feniks z popio\u0142\u00f3w, \u201eJednota. Miesi\u0119cznik\u00a0 Religijno-Spo\u0142eczny\u201d, nr 7-8, s. 25-38<\/p>\n
<\/p>\n