{"id":2649,"date":"2018-08-23T22:00:52","date_gmt":"2018-08-23T20:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2649"},"modified":"2021-05-27T10:21:24","modified_gmt":"2021-05-27T08:21:24","slug":"grzegorz-p-babiak-muzeum-wojny-i-pokoju-w-luzernie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2649","title":{"rendered":"Grzegorz P. B\u0104BIAK | Muzeum Wojny i Pokoju w Luzernie"},"content":{"rendered":"\n
23.08.2018| \"\"<\/pre>\n\n\n
\u00a0<\/p>\n
Muzeum powsta\u0142o z inicjatywy finansisty i przedsi\u0119biorcy kolejowego Kr\u00f3lestwa Polskiego Jana Gotliba Blocha. By\u0142o wynikiem jego zaanga\u017cowania w europejski ruch pacyfistyczny, ale przede wszystkim pok\u0142osiem jego monumentalnego dzie\u0142a Przysz\u0142a wojna<\/em>. Ksi\u0105\u017cka przet\u0142umaczona na pi\u0119\u0107 j\u0119zyk\u00f3w (angielski, rosyjski, niemiecki, francuski i holenderski) przynios\u0142a jej autorowi mi\u0119dzynarodowy rozg\u0142os, jako jednego z najwa\u017cniejszych teoretyk\u00f3w pacyfizmu ko\u0144ca XIX wieku. Przyczyni\u0142a si\u0119 tak\u017ce do wysuni\u0119cia jego kandydatury, przez kilka niezale\u017cnych organizacji europejskich, do pokojowej Nagrody Nobla. Przedwczesna \u015bmier\u0107 uniemo\u017cliwi\u0142a te starania, cho\u0107 Bloch uchodzi\u0142 za niemal pewnego kandydata. Nagrod\u0119 otrzyma\u0142a wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z nim baronowa Berta von Suttner, autorka znanej powie\u015bci Precz z or\u0119\u017cem! <\/em>W swojej ksi\u0105\u017cce polski bankier na pi\u0119tna\u015bcie lat przed strza\u0142ami w Sarajewie przewidywa\u0142, wbrew powszechnie panuj\u0105cym opiom, \u017ce wojna nie tylko jest nieunikniona, ale \u017ce b\u0119dzie ona d\u0142ugotrwa\u0142a i wyniszczaj\u0105ca. Spowoduje przeobra\u017cenia spo\u0142eczne, kryzys ekonomiczny i przede wszystkim otworzy drog\u0119 do prymatu ekonomicznego Ameryki na \u015bwiecie. Dlatego te\u017c jedynie w og\u00f3lnym rozbrojeniu widzia\u0142 szans\u0119 koegzystencji narod\u00f3w, a u\u015bwiadomienie sobie zagro\u017ce\u0144, jakie nios\u0142a wojna, mia\u0142o by\u0107 pierwszym krokiem ku realizacji tej idei. Jego zdaniem nale\u017ca\u0142o przede wszystkim zmieni\u0107 \u015bwiatopogl\u0105d ludzi, kt\u00f3rzy w konflikcie zbrojnym upatrywali niezb\u0119dny element przemian cywilizacyjnych i przekona\u0107 ich, \u017ce to militaryzm, a nie pacyfizm \u201erozbraja narody moralnie i wyszydza bohaterstwo\u201d. Temu s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142o muzeum, odgrywaj\u0105c przede wszystkim rol\u0119 naukow\u0105 i edukacyjn\u0105, a umieszczenie go na terenie neutralnej Szwajcarii, mia\u0142o rozwia\u0107 zarzuty o sprzyjanie kt\u00f3remu\u015b z pa\u0144stw Tr\u00f3jprzymierza b\u0105d\u017a Tr\u00f3jporozumienia.<\/p>\n
Bloch zaliczany do jednego z najbogatszych ludzi tej cz\u0119\u015bci Europu dysponowa\u0142 niemal nieograniczonymi mo\u017cliwo\u015bciami realizacji swoich idei. Dlatego finansista zakupi\u0142 w Luzernie obszerny budynek, w kt\u00f3rym umie\u015bci\u0142 ekspozycj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a za zadanie: \u201eprzedstawienie widzowi wszystkiego, co ma styczno\u015b\u0107 z wojn\u0105\u201d\u00a0[1]<\/a>. Rozbudowana wystawa ilustrowa\u0142a stan uzbrojenia armii europejskich, prymat militaryzmu we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce oraz skutki wojen. Paralelnie zwracano uwag\u0119 na rozszerzanie si\u0119 ruchu pacyfistycznego na \u015bwiecie, dyplomacje oraz konwencje: genewsk\u0105 i hask\u0105. Prezentacja materia\u0142\u00f3w by\u0142a przygotowywana pod bezpo\u015brednim nadzorem fundatora, kt\u00f3ry jednak nie doczeka\u0142 jej oficjalnego otwarcia. Zmar\u0142 przedwcze\u015bnie na zawa\u0142 7. stycznia 1902 roku. Drzwi muzeum otwarto dok\u0142adnie p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej, 7. czerwca tego roku. Donosi\u0142a o tym \u00f3wczesna prasa:<\/p>\n
\n
\u201eW dniu 7. bm. [czerwca], o godzinie 11.00 przed po\u0142udniem, wobec zaproszonych go\u015bci po\u0142udniem, wobec grona zaproszonych go\u015bci i t\u0142umu ciekawych, dope\u0142niono otwarcia za\u0142o\u017conego przez \u015bp. Jana Blocha Muzeum Pokoju w Lucernie. Na pro\u015bb\u0119 p. Henryka Blocha, syna zmar\u0142ego za\u0142o\u017cyciela rzeczonej instytucji, a obecnie prezesa Muzeum, przeci\u0119cia wst\u0119gi zamykaj\u0105cej wej\u015bcie do gmachu i wprowadzenia zaproszonych os\u00f3b dokona\u0142 Fryderyk Passy, znany patriarcha, bojownik idei pokoju, kt\u00f3ry nast\u0119pnie wyg\u0142osi\u0142 d\u0142ug\u0105 przemow\u0119, wy\u015bwietlaj\u0105c zas\u0142ugi tw\u00f3rcy Muzeum, jako cz\u0142owieka niezwyk\u0142ej inteligencji, niestrudzonej pracy i rozleg\u0142ej wiedzy, cz\u0142owieka na wskro\u015b praktycznego, kt\u00f3ry przyst\u0105pi\u0142 do ocenienia skutk\u00f3w przysz\u0142ej wojny ze \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105 buchaltera, sprawdzaj\u0105cego ksi\u0119gi handlowe, i przem\u00f3wi\u0142 nie do serca, lecz do rozs\u0105dku ludzi, nie frazesem pi\u0119knych s\u0142\u00f3w, lecz logik\u0105 fakt\u00f3w. (\u2026)\u201d[2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W otwarciu wzi\u0119li zatem udzia\u0142, obok wdowy Emili z Kronenberg\u00f3w Blochowej i syna Henryka Jana, jego szwagier J\u00f3zef Ko\u015bcielski, jak r\u00f3wnie\u017c: baronowa von Suttner, Frederic Passy, Gaston Moch (pose\u0142 nadzwyczajny ksi\u0119stwa Monako), genera\u0142 Thurr i Paul d\u2019Estournelles de Constant, francuski polityk oraz inny z p\u00f3\u017aniejszych laureat\u00f3w pokojowego Nobla w 1909 roku.<\/p>\n
Ekspozycja by\u0142a szeroko omawiana na Zachodzie [3]<\/a>. Natomiast na ziemiach polskich, gdzie powszechnie modlono si\u0119 o \u201ewojn\u0119 powszechn\u0105\u201d w imi\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, po\u015bwi\u0119cono jej zaledwie kilka wzmianek. Najszersza znalaz\u0142a si\u0119 we wspomnianej \u201eBibliotece Warszawskiej\u201d. Dowiadujemy si\u0119 z niej, \u017ce muzeum sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z trzynastu oddzia\u0142\u00f3w \u201ekt\u00f3rych urz\u0105dzeniem zajmowali si\u0119 fachowcy\u201d. Odzia\u0142 pierwszy obejmowa\u0142 bro\u0144 i jej dzia\u0142alno\u015b\u0107, strategi\u0119, taktyk\u0119, wspomnienia wojenne i kartografi\u0119; drugi \u2013 organizacj\u0119 armii i wojn\u0119 na morzu; trzeci \u2013 szko\u0142y strzelania; czwarty- fortyfikacje polowe i prowizoryczne; pi\u0105ty \u2013 obrony sta\u0142e i fortece; sz\u00f3sty \u2013 fortyfikacje w czasach przedhistorycznych i w epoce rzymskiej w Szwajcarii; si\u00f3dmy \u2013 skutek dzia\u0142ania broni i s\u0142u\u017cb\u0119 lekarsk\u0105; \u00f3smy \u2013 koleje \u017celazne podczas wojny; dziewi\u0105ty \u2013 elektryczno\u015b\u0107 w wojnie; dziesi\u0105ty \u2013 wojn\u0119 i ekonomi\u0119 polityczn\u0105; jedenasty \u2013 prawo narod\u00f3w i pok\u00f3j; dwunasty \u2013 dioramy i trzynasty \u2013 kinematografi\u0119. Anonimowy dziennikarz ko\u0144czy\u0142 relacj\u0119 s\u0142owami: \u201eJak i kiedy b\u0119dzie triumf idei pokoju powszechnego, dzi\u015b przes\u0105dza\u0107 nie podobna, w ka\u017cdym jednak razie dzie\u0142o Blocha jest wielkim i humanitarnym dzie\u0142em i nie pozostanie bez wp\u0142ywu na bieg rzeczy\u201d[4]<\/a>. Nieodleg\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107 pokaza\u0142a co\u015b ca\u0142kowicie przeciwnego.<\/p>\n
W kolejnym zeszycie \u201eBiblioteki\u201d Bohdan Wyd\u017cga po\u015bwi\u0119ci\u0142 muzeum ca\u0142y dzia\u0142 Rozmaito\u015bci<\/em>. Przedstawi\u0142 w nim najciekawsze eksponaty i g\u0142\u00f3wne idee plac\u00f3wki:<\/p>\n
\n
\u201eNajwi\u0119kszy oddzia\u0142 zajmuje bro\u0144. Poczynaj\u0105c od najdawniejszej, najprymitywniejszej broni z epoki kamiennej, jak: siekiery i toporki bojowe, groty krzemienne i maczugi, oddzia\u0142 ten posiada znaczn\u0105 kolekcj\u0119 broni bia\u0142ej, oraz bardzo pouczaj\u0105cy i doskonale usystematyzowany zbi\u00f3r broni palnej. Pr\u00f3cz bardzo licznych okaz\u00f3w samej broni, u\u0142o\u017conej w porz\u0105dku, wykazuj\u0105cym stopniowy jej rozw\u00f3j, przedstawiono tu w licznych przekrojach drzewa, gliny i wycinkach blachy \u017celaznej si\u0142\u0119 perforacyjn\u0105 broni r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w, dalej w grafikach si\u0142\u0119 jej no\u015bn\u0105 i nareszcie w szeregu tarcz wykrojonych w formie \u017co\u0142nierzy naturalnej wielko\u015bci jej celno\u015b\u0107. Pr\u00f3by by\u0142y dokonywane pod kierunkiem oficer\u00f3w szwajcarskich (g\u0142\u00f3wnie majora Eglego) z wielk\u0105 skrupulatno\u015bci\u0105. Mianowicie najlepsi i o ile mo\u017cno\u015bci ci\u017c sami strzelcy przy jednakowych warunkach atmosferycznych, oraz o\u015bwietlenia, strzelali z r\u00f3\u017cnej broni, zmieniaj\u0105c kolejno odleg\u0142o\u015bci. (\u2026).<\/p>\n
Wytworzenie sobie poj\u0119cia o post\u0119pie balistyki nowoczesnej by\u0142o niezb\u0119dnym dla zrozumienia stopniowych zmian i przeobra\u017ce\u0144 taktyki wojennej, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119cono poczesne miejsce w muzeum. Oddzia\u0142 to pi\u0119kny i pouczaj\u0105cy. Przedstawiono tu kolejno w rysunkach, grafikach i modelach sposoby wojenne mieszka\u0144c\u00f3w budowli nadwodnych: Egipcjan, Asyryjczyk\u00f3w, szyki bojowe i taktyk\u0119 Grek\u00f3w, Rzymian, Hun\u00f3w, przebieg wielkich wojen w wiekach \u015brednich, wojny trzydziestoletniej, wojen Fryderyka II, napoleo\u0144skich, wojny franko-pruskiej 1870 r., kampanii tureckiej 1877 r.i wreszcie ostatniej wojny po\u0142udniowo-afryka\u0144skiej. Wszystko to obja\u015bnione drobiazgowymi mapami, wykonanymi przez wybitnych kartograf\u00f3w, uzmys\u0142owione grafikami, przedstawiaj\u0105cymi g\u0142\u00f3wne fazy bitew z wykazaniem liczebno\u015bci i rozmieszczenia poszczeg\u00f3lnych oddzia\u0142\u00f3w wojsk, oraz uplastycznione bardzo pi\u0119knymi reliefami, odtwarzaj\u0105cymi z drobiazgowy \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105 tereny, na kt\u00f3rych toczy\u0142y si\u0119 wa\u017cniejsze bitwy, z oznaczeniem wszelkich w\u0142a\u015bciwo\u015bci i nier\u00f3wno\u015bci owych teren\u00f3w, oraz rozmieszczenia na nich si\u0142 zbrojnych w chwilach charakterystycznych i decyduj\u0105cych. (\u2026)<\/p>\n
W porz\u0105dku logicznym dochodzimy do oddzia\u0142u statystyczno-ekonomicznego. Oddzia\u0142 ten przede wszystkim przedstawia nam rozw\u00f3j militaryzmu w czasie pokoju. Przegl\u0105damy wi\u0119c bud\u017cety poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw, przedstawione graficznie w formie wielkich piramid, i spostrzegamy, \u017ce bud\u017cety te zwi\u0119kszaj\u0105, si\u0119 z roku na rok, lecz w nich rozrasta si\u0119 szczeg\u00f3lnie i nieproporcjonalnie w stosunku do wzrostu bogactwa narodowego, przygniataj\u0105c wszystkie inne dzia\u0142y, olbrzymi, ci\u0119\u017cki bud\u017cet wojny. (\u2026)<\/p>\n
Bardzo s\u0105 ciekawe nawet dla nie-specjalist\u00f3w: dzia\u0142 umundurowania r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw, dzia\u0142 sanitarny z ca\u0142ym szeregiem czaszek i ko\u015bci, nosz\u0105cych na sobie \u015blady dzia\u0142ania r\u00f3\u017cnej broni, olbrzymi oddzia\u0142 marynarki, dzia\u0142 sza\u0144c\u00f3w poi owych, metod strzelniczych, sygna\u0142\u00f3w optycznych, dzia\u0142 kolejowy, zastosowania elektryczno\u015bci do cel\u00f3w wojennych itd., a wreszcie oddzia\u0142, po\u015bwi\u0119cony dzia\u0142alno\u015bci i pami\u0119ci propagator\u00f3w idei pokoju i rozbrojenia, oraz biblioteka odno\u015bnej tre\u015bci. Ca\u0142o\u015b\u0107 odznacza si\u0119 tym, \u017ce zawiera w sobie tylko przedmioty autentyczne lub dok\u0142adnie z autentycznych skopiowane i \u017ce posi\u0142kuje si\u0119 jedynie materia\u0142em \u015bci\u015ble sprawdzonym. Organizatorowie muzeum, prawie wy\u0142\u0105cznie wojskowi szwajcarscy, trzymaj\u0105c si\u0119 nakre\u015blonego planu, odrzucili z zasady wszelki fa\u0142sz i tendencyjno\u015b\u0107. Zasada ta by\u0142a tak \u015bci\u015ble przestrzegana, \u017ce nawet w oddziale, gdzie pomieszczono 10 wielkich dioram \u2013 pr\u00f3cz jednej mo\u017ce, przedstawiaj\u0105cej pobojowisko \u2013 nie widzimy obliczonych na podra\u017cnienie nerw\u00f3w, \u201eokropno\u015bci wojennych\u201d; dioramy te s\u0142u\u017c\u0105 jedynie jako \u015brodek do uzmys\u0142owienia dzia\u0142ania r\u00f3\u017cnej broni i stosowania taktyki wojennej\u201d[5]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Samo muzeum pod opiek\u0105 syna potentata , jako prezesa Towarzystwa Muzeum Wojny i Pokoju, nie rozwin\u0119\u0142o swojej dzia\u0142alno\u015bci. Egzystowa\u0142o w pierwszej dekadzie XX w. Ostatecznie zosta\u0142o zamkni\u0119te pod koniec I wojny. Jak pisze autor biografii Blocha Ryszard Ko\u0142odziejczyk, w latach 1918-1919 w\u0142adze miejskie Luzerny przebudowa\u0142y gmach i urz\u0105dzi\u0142y w nim szko\u0142\u0119 zawodow\u0105, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a do lat 70. XX wieku\u00a0[6]<\/a>.<\/p>\n
Muzeum Wojny i Pokoju zosta\u0142o przypomniane z okazji setnej rocznicy jego powstania, niewielk\u0105, okoliczno\u015bciow\u0105 wystawk\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a otwarta w 2002 roku w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Warszawie. Na archiwalnych stronach MON-u zachowa\u0142a si\u0119 jeszcze notka o tym wydarzeniu:<\/p>\n
\n
\u201ePrezentowana w CBW wystawa powsta\u0142a w 2002 roku, z okazji setnej rocznicy utworzenia w Lucernie Mi\u0119dzynarodowego Muzeum Wojny i Pokoju. G\u0142\u00f3wnym celem autor\u00f3w ekspozycji by\u0142o ukazanie historii tego niezwyk\u0142ego muzeum, spopularyzowanie sylwetki Jana Blocha jako jego tw\u00f3rcy oraz ukazanie idei i tradycji ruchu pokojowego od Ligi Narod\u00f3w do Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych\u201d\u00a0[7]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Do dzi\u015b zar\u00f3wno posta\u0107 Blocha, jak i jego dzie\u0142o pozostaj\u0105 zapomniane.<\/p>\n
Grzegorz P. B\u0105biak
<\/em>Uniwersytet Warszawski<\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong>:
[1]<\/a> X., 1902. [W dnu 7 czerwca\u2026<\/em>], \u201eBiblioteka Warszawska\u201d, t. III, z. 1, s. 188-190.
[2]<\/a> X., 1902. Muzeum Pokoju, <\/em>\u201eTygodnik Ilustrowany\u201d, nr 25, s. 484.
[3]<\/a> Por. m.in. H.H. Perris, John de Bloch and the Museum of War and Peace, <\/em>London 1902.
[4]<\/a> X., 1902. [W dnu 7 czerwca\u2026<\/em>], \u201eBiblioteka Warszawska\u201d, t. III, z. 1, s. 190.
[5]<\/a> B. Wyd\u017cga, 1902. Rozmaito\u015bci. Mi\u0119dzynarodowe Muzeum Wojny i Pokoju<\/em>, \u201eBiblioteka Warszawska\u201d, t. III, z. 2, s. 382-383, 385, 386.
[6]<\/a> R. Ko\u0142odziejczyk, 1982. Jan Bloch (1836-1902)<\/em>, Warszawa, s. 240-242.
[7]<\/a> Por. http:\/\/archiwalny.mon.gov.pl\/pl\/artykul\/432<\/a> (stan na 7.08.2018).<\/p>\n
\n
CZYTELNIA >>><\/a><\/p>\n
","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
23.08.2018| \u00a0 Muzeum powsta\u0142o z inicjatywy finansisty i przedsi\u0119biorcy kolejowego Kr\u00f3lestwa Polskiego Jana Gotliba Blocha. By\u0142o wynikiem jego zaanga\u017cowania w europejski ruch pacyfistyczny, ale przede wszystkim pok\u0142osiem jego monumentalnego dzie\u0142a Przysz\u0142a wojna. Ksi\u0105\u017cka przet\u0142umaczona na pi\u0119\u0107 j\u0119zyk\u00f3w (angielski, rosyjski, niemiecki, francuski i holenderski) przynios\u0142a jej autorowi mi\u0119dzynarodowy rozg\u0142os, jako jednego z najwa\u017cniejszych teoretyk\u00f3w pacyfizmu ko\u0144ca… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2657,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-2649","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/2018-08-23_221900.png","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/2018-08-23_221900.png","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
23.08.2018| \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Muzeum powsta\u0142o z inicjatywy finansisty i przedsi\u0119biorcy kolejowego Kr\u00f3lestwa Polskiego Jana Gotliba Blocha. By\u0142o wynikiem jego zaanga\u017cowania w europejski ruch pacyfistyczny, ale przede wszystkim pok\u0142osiem jego monumentalnego dzie\u0142a Przysz\u0142a wojna<\/em>. Ksi\u0105\u017cka przet\u0142umaczona na pi\u0119\u0107 j\u0119zyk\u00f3w (angielski, rosyjski, niemiecki, francuski i holenderski) przynios\u0142a jej autorowi mi\u0119dzynarodowy rozg\u0142os, jako jednego z najwa\u017cniejszych teoretyk\u00f3w pacyfizmu ko\u0144ca XIX wieku. Przyczyni\u0142a si\u0119 tak\u017ce do wysuni\u0119cia jego kandydatury, przez kilka niezale\u017cnych organizacji europejskich, do pokojowej Nagrody Nobla. Przedwczesna \u015bmier\u0107 uniemo\u017cliwi\u0142a te starania, cho\u0107 Bloch uchodzi\u0142 za niemal pewnego kandydata. Nagrod\u0119 otrzyma\u0142a wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z nim baronowa Berta von Suttner, autorka znanej powie\u015bci Precz z or\u0119\u017cem! <\/em>W swojej ksi\u0105\u017cce polski bankier na pi\u0119tna\u015bcie lat przed strza\u0142ami w Sarajewie przewidywa\u0142, wbrew powszechnie panuj\u0105cym opiom, \u017ce wojna nie tylko jest nieunikniona, ale \u017ce b\u0119dzie ona d\u0142ugotrwa\u0142a i wyniszczaj\u0105ca. Spowoduje przeobra\u017cenia spo\u0142eczne, kryzys ekonomiczny i przede wszystkim otworzy drog\u0119 do prymatu ekonomicznego Ameryki na \u015bwiecie. Dlatego te\u017c jedynie w og\u00f3lnym rozbrojeniu widzia\u0142 szans\u0119 koegzystencji narod\u00f3w, a u\u015bwiadomienie sobie zagro\u017ce\u0144, jakie nios\u0142a wojna, mia\u0142o by\u0107 pierwszym krokiem ku realizacji tej idei. Jego zdaniem nale\u017ca\u0142o przede wszystkim zmieni\u0107 \u015bwiatopogl\u0105d ludzi, kt\u00f3rzy w konflikcie zbrojnym upatrywali niezb\u0119dny element przemian cywilizacyjnych i przekona\u0107 ich, \u017ce to militaryzm, a nie pacyfizm \u201erozbraja narody moralnie i wyszydza bohaterstwo\u201d. Temu s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142o muzeum, odgrywaj\u0105c przede wszystkim rol\u0119 naukow\u0105 i edukacyjn\u0105, a umieszczenie go na terenie neutralnej Szwajcarii, mia\u0142o rozwia\u0107 zarzuty o sprzyjanie kt\u00f3remu\u015b z pa\u0144stw Tr\u00f3jprzymierza b\u0105d\u017a Tr\u00f3jporozumienia.<\/p>\n
Bloch zaliczany do jednego z najbogatszych ludzi tej cz\u0119\u015bci Europu dysponowa\u0142 niemal nieograniczonymi mo\u017cliwo\u015bciami realizacji swoich idei. Dlatego finansista zakupi\u0142 w Luzernie obszerny budynek, w kt\u00f3rym umie\u015bci\u0142 ekspozycj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a za zadanie: \u201eprzedstawienie widzowi wszystkiego, co ma styczno\u015b\u0107 z wojn\u0105\u201d\u00a0[1]<\/a>. Rozbudowana wystawa ilustrowa\u0142a stan uzbrojenia armii europejskich, prymat militaryzmu we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce oraz skutki wojen. Paralelnie zwracano uwag\u0119 na rozszerzanie si\u0119 ruchu pacyfistycznego na \u015bwiecie, dyplomacje oraz konwencje: genewsk\u0105 i hask\u0105. Prezentacja materia\u0142\u00f3w by\u0142a przygotowywana pod bezpo\u015brednim nadzorem fundatora, kt\u00f3ry jednak nie doczeka\u0142 jej oficjalnego otwarcia. Zmar\u0142 przedwcze\u015bnie na zawa\u0142 7. stycznia 1902 roku. Drzwi muzeum otwarto dok\u0142adnie p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej, 7. czerwca tego roku. Donosi\u0142a o tym \u00f3wczesna prasa:<\/p>\n
\n
\u201eW dniu 7. bm. [czerwca], o godzinie 11.00 przed po\u0142udniem, wobec zaproszonych go\u015bci po\u0142udniem, wobec grona zaproszonych go\u015bci i t\u0142umu ciekawych, dope\u0142niono otwarcia za\u0142o\u017conego przez \u015bp. Jana Blocha Muzeum Pokoju w Lucernie. Na pro\u015bb\u0119 p. Henryka Blocha, syna zmar\u0142ego za\u0142o\u017cyciela rzeczonej instytucji, a obecnie prezesa Muzeum, przeci\u0119cia wst\u0119gi zamykaj\u0105cej wej\u015bcie do gmachu i wprowadzenia zaproszonych os\u00f3b dokona\u0142 Fryderyk Passy, znany patriarcha, bojownik idei pokoju, kt\u00f3ry nast\u0119pnie wyg\u0142osi\u0142 d\u0142ug\u0105 przemow\u0119, wy\u015bwietlaj\u0105c zas\u0142ugi tw\u00f3rcy Muzeum, jako cz\u0142owieka niezwyk\u0142ej inteligencji, niestrudzonej pracy i rozleg\u0142ej wiedzy, cz\u0142owieka na wskro\u015b praktycznego, kt\u00f3ry przyst\u0105pi\u0142 do ocenienia skutk\u00f3w przysz\u0142ej wojny ze \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105 buchaltera, sprawdzaj\u0105cego ksi\u0119gi handlowe, i przem\u00f3wi\u0142 nie do serca, lecz do rozs\u0105dku ludzi, nie frazesem pi\u0119knych s\u0142\u00f3w, lecz logik\u0105 fakt\u00f3w. (\u2026)\u201d[2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
W otwarciu wzi\u0119li zatem udzia\u0142, obok wdowy Emili z Kronenberg\u00f3w Blochowej i syna Henryka Jana, jego szwagier J\u00f3zef Ko\u015bcielski, jak r\u00f3wnie\u017c: baronowa von Suttner, Frederic Passy, Gaston Moch (pose\u0142 nadzwyczajny ksi\u0119stwa Monako), genera\u0142 Thurr i Paul d\u2019Estournelles de Constant, francuski polityk oraz inny z p\u00f3\u017aniejszych laureat\u00f3w pokojowego Nobla w 1909 roku.<\/p>\n
Ekspozycja by\u0142a szeroko omawiana na Zachodzie [3]<\/a>. Natomiast na ziemiach polskich, gdzie powszechnie modlono si\u0119 o \u201ewojn\u0119 powszechn\u0105\u201d w imi\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, po\u015bwi\u0119cono jej zaledwie kilka wzmianek. Najszersza znalaz\u0142a si\u0119 we wspomnianej \u201eBibliotece Warszawskiej\u201d. Dowiadujemy si\u0119 z niej, \u017ce muzeum sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z trzynastu oddzia\u0142\u00f3w \u201ekt\u00f3rych urz\u0105dzeniem zajmowali si\u0119 fachowcy\u201d. Odzia\u0142 pierwszy obejmowa\u0142 bro\u0144 i jej dzia\u0142alno\u015b\u0107, strategi\u0119, taktyk\u0119, wspomnienia wojenne i kartografi\u0119; drugi \u2013 organizacj\u0119 armii i wojn\u0119 na morzu; trzeci \u2013 szko\u0142y strzelania; czwarty- fortyfikacje polowe i prowizoryczne; pi\u0105ty \u2013 obrony sta\u0142e i fortece; sz\u00f3sty \u2013 fortyfikacje w czasach przedhistorycznych i w epoce rzymskiej w Szwajcarii; si\u00f3dmy \u2013 skutek dzia\u0142ania broni i s\u0142u\u017cb\u0119 lekarsk\u0105; \u00f3smy \u2013 koleje \u017celazne podczas wojny; dziewi\u0105ty \u2013 elektryczno\u015b\u0107 w wojnie; dziesi\u0105ty \u2013 wojn\u0119 i ekonomi\u0119 polityczn\u0105; jedenasty \u2013 prawo narod\u00f3w i pok\u00f3j; dwunasty \u2013 dioramy i trzynasty \u2013 kinematografi\u0119. Anonimowy dziennikarz ko\u0144czy\u0142 relacj\u0119 s\u0142owami: \u201eJak i kiedy b\u0119dzie triumf idei pokoju powszechnego, dzi\u015b przes\u0105dza\u0107 nie podobna, w ka\u017cdym jednak razie dzie\u0142o Blocha jest wielkim i humanitarnym dzie\u0142em i nie pozostanie bez wp\u0142ywu na bieg rzeczy\u201d[4]<\/a>. Nieodleg\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107 pokaza\u0142a co\u015b ca\u0142kowicie przeciwnego.<\/p>\n
W kolejnym zeszycie \u201eBiblioteki\u201d Bohdan Wyd\u017cga po\u015bwi\u0119ci\u0142 muzeum ca\u0142y dzia\u0142 Rozmaito\u015bci<\/em>. Przedstawi\u0142 w nim najciekawsze eksponaty i g\u0142\u00f3wne idee plac\u00f3wki:<\/p>\n
\n
\u201eNajwi\u0119kszy oddzia\u0142 zajmuje bro\u0144. Poczynaj\u0105c od najdawniejszej, najprymitywniejszej broni z epoki kamiennej, jak: siekiery i toporki bojowe, groty krzemienne i maczugi, oddzia\u0142 ten posiada znaczn\u0105 kolekcj\u0119 broni bia\u0142ej, oraz bardzo pouczaj\u0105cy i doskonale usystematyzowany zbi\u00f3r broni palnej. Pr\u00f3cz bardzo licznych okaz\u00f3w samej broni, u\u0142o\u017conej w porz\u0105dku, wykazuj\u0105cym stopniowy jej rozw\u00f3j, przedstawiono tu w licznych przekrojach drzewa, gliny i wycinkach blachy \u017celaznej si\u0142\u0119 perforacyjn\u0105 broni r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w, dalej w grafikach si\u0142\u0119 jej no\u015bn\u0105 i nareszcie w szeregu tarcz wykrojonych w formie \u017co\u0142nierzy naturalnej wielko\u015bci jej celno\u015b\u0107. Pr\u00f3by by\u0142y dokonywane pod kierunkiem oficer\u00f3w szwajcarskich (g\u0142\u00f3wnie majora Eglego) z wielk\u0105 skrupulatno\u015bci\u0105. Mianowicie najlepsi i o ile mo\u017cno\u015bci ci\u017c sami strzelcy przy jednakowych warunkach atmosferycznych, oraz o\u015bwietlenia, strzelali z r\u00f3\u017cnej broni, zmieniaj\u0105c kolejno odleg\u0142o\u015bci. (\u2026).<\/p>\n
Wytworzenie sobie poj\u0119cia o post\u0119pie balistyki nowoczesnej by\u0142o niezb\u0119dnym dla zrozumienia stopniowych zmian i przeobra\u017ce\u0144 taktyki wojennej, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119cono poczesne miejsce w muzeum. Oddzia\u0142 to pi\u0119kny i pouczaj\u0105cy. Przedstawiono tu kolejno w rysunkach, grafikach i modelach sposoby wojenne mieszka\u0144c\u00f3w budowli nadwodnych: Egipcjan, Asyryjczyk\u00f3w, szyki bojowe i taktyk\u0119 Grek\u00f3w, Rzymian, Hun\u00f3w, przebieg wielkich wojen w wiekach \u015brednich, wojny trzydziestoletniej, wojen Fryderyka II, napoleo\u0144skich, wojny franko-pruskiej 1870 r., kampanii tureckiej 1877 r.i wreszcie ostatniej wojny po\u0142udniowo-afryka\u0144skiej. Wszystko to obja\u015bnione drobiazgowymi mapami, wykonanymi przez wybitnych kartograf\u00f3w, uzmys\u0142owione grafikami, przedstawiaj\u0105cymi g\u0142\u00f3wne fazy bitew z wykazaniem liczebno\u015bci i rozmieszczenia poszczeg\u00f3lnych oddzia\u0142\u00f3w wojsk, oraz uplastycznione bardzo pi\u0119knymi reliefami, odtwarzaj\u0105cymi z drobiazgowy \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105 tereny, na kt\u00f3rych toczy\u0142y si\u0119 wa\u017cniejsze bitwy, z oznaczeniem wszelkich w\u0142a\u015bciwo\u015bci i nier\u00f3wno\u015bci owych teren\u00f3w, oraz rozmieszczenia na nich si\u0142 zbrojnych w chwilach charakterystycznych i decyduj\u0105cych. (\u2026)<\/p>\n
W porz\u0105dku logicznym dochodzimy do oddzia\u0142u statystyczno-ekonomicznego. Oddzia\u0142 ten przede wszystkim przedstawia nam rozw\u00f3j militaryzmu w czasie pokoju. Przegl\u0105damy wi\u0119c bud\u017cety poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw, przedstawione graficznie w formie wielkich piramid, i spostrzegamy, \u017ce bud\u017cety te zwi\u0119kszaj\u0105, si\u0119 z roku na rok, lecz w nich rozrasta si\u0119 szczeg\u00f3lnie i nieproporcjonalnie w stosunku do wzrostu bogactwa narodowego, przygniataj\u0105c wszystkie inne dzia\u0142y, olbrzymi, ci\u0119\u017cki bud\u017cet wojny. (\u2026)<\/p>\n
Bardzo s\u0105 ciekawe nawet dla nie-specjalist\u00f3w: dzia\u0142 umundurowania r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw, dzia\u0142 sanitarny z ca\u0142ym szeregiem czaszek i ko\u015bci, nosz\u0105cych na sobie \u015blady dzia\u0142ania r\u00f3\u017cnej broni, olbrzymi oddzia\u0142 marynarki, dzia\u0142 sza\u0144c\u00f3w poi owych, metod strzelniczych, sygna\u0142\u00f3w optycznych, dzia\u0142 kolejowy, zastosowania elektryczno\u015bci do cel\u00f3w wojennych itd., a wreszcie oddzia\u0142, po\u015bwi\u0119cony dzia\u0142alno\u015bci i pami\u0119ci propagator\u00f3w idei pokoju i rozbrojenia, oraz biblioteka odno\u015bnej tre\u015bci. Ca\u0142o\u015b\u0107 odznacza si\u0119 tym, \u017ce zawiera w sobie tylko przedmioty autentyczne lub dok\u0142adnie z autentycznych skopiowane i \u017ce posi\u0142kuje si\u0119 jedynie materia\u0142em \u015bci\u015ble sprawdzonym. Organizatorowie muzeum, prawie wy\u0142\u0105cznie wojskowi szwajcarscy, trzymaj\u0105c si\u0119 nakre\u015blonego planu, odrzucili z zasady wszelki fa\u0142sz i tendencyjno\u015b\u0107. Zasada ta by\u0142a tak \u015bci\u015ble przestrzegana, \u017ce nawet w oddziale, gdzie pomieszczono 10 wielkich dioram \u2013 pr\u00f3cz jednej mo\u017ce, przedstawiaj\u0105cej pobojowisko \u2013 nie widzimy obliczonych na podra\u017cnienie nerw\u00f3w, \u201eokropno\u015bci wojennych\u201d; dioramy te s\u0142u\u017c\u0105 jedynie jako \u015brodek do uzmys\u0142owienia dzia\u0142ania r\u00f3\u017cnej broni i stosowania taktyki wojennej\u201d[5]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Samo muzeum pod opiek\u0105 syna potentata , jako prezesa Towarzystwa Muzeum Wojny i Pokoju, nie rozwin\u0119\u0142o swojej dzia\u0142alno\u015bci. Egzystowa\u0142o w pierwszej dekadzie XX w. Ostatecznie zosta\u0142o zamkni\u0119te pod koniec I wojny. Jak pisze autor biografii Blocha Ryszard Ko\u0142odziejczyk, w latach 1918-1919 w\u0142adze miejskie Luzerny przebudowa\u0142y gmach i urz\u0105dzi\u0142y w nim szko\u0142\u0119 zawodow\u0105, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a do lat 70. XX wieku\u00a0[6]<\/a>.<\/p>\n
Muzeum Wojny i Pokoju zosta\u0142o przypomniane z okazji setnej rocznicy jego powstania, niewielk\u0105, okoliczno\u015bciow\u0105 wystawk\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a otwarta w 2002 roku w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Warszawie. Na archiwalnych stronach MON-u zachowa\u0142a si\u0119 jeszcze notka o tym wydarzeniu:<\/p>\n
\n
\u201ePrezentowana w CBW wystawa powsta\u0142a w 2002 roku, z okazji setnej rocznicy utworzenia w Lucernie Mi\u0119dzynarodowego Muzeum Wojny i Pokoju. G\u0142\u00f3wnym celem autor\u00f3w ekspozycji by\u0142o ukazanie historii tego niezwyk\u0142ego muzeum, spopularyzowanie sylwetki Jana Blocha jako jego tw\u00f3rcy oraz ukazanie idei i tradycji ruchu pokojowego od Ligi Narod\u00f3w do Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych\u201d\u00a0[7]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Do dzi\u015b zar\u00f3wno posta\u0107 Blocha, jak i jego dzie\u0142o pozostaj\u0105 zapomniane.<\/p>\n
Grzegorz P. B\u0105biak
<\/em>Uniwersytet Warszawski<\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong>:
[1]<\/a> X., 1902. [W dnu 7 czerwca\u2026<\/em>], \u201eBiblioteka Warszawska\u201d, t. III, z. 1, s. 188-190.
[2]<\/a> X., 1902. Muzeum Pokoju, <\/em>\u201eTygodnik Ilustrowany\u201d, nr 25, s. 484.
[3]<\/a> Por. m.in. H.H. Perris, John de Bloch and the Museum of War and Peace, <\/em>London 1902.
[4]<\/a> X., 1902. [W dnu 7 czerwca\u2026<\/em>], \u201eBiblioteka Warszawska\u201d, t. III, z. 1, s. 190.
[5]<\/a> B. Wyd\u017cga, 1902. Rozmaito\u015bci. Mi\u0119dzynarodowe Muzeum Wojny i Pokoju<\/em>, \u201eBiblioteka Warszawska\u201d, t. III, z. 2, s. 382-383, 385, 386.
[6]<\/a> R. Ko\u0142odziejczyk, 1982. Jan Bloch (1836-1902)<\/em>, Warszawa, s. 240-242.
[7]<\/a> Por. http:\/\/archiwalny.mon.gov.pl\/pl\/artykul\/432<\/a> (stan na 7.08.2018).<\/p>\n
\n
CZYTELNIA >>><\/a><\/p>\n
\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2649"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2649\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7286,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2649\/revisions\/7286"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2657"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}