{"id":2541,"date":"2018-02-28T16:29:00","date_gmt":"2018-02-28T15:29:00","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2541"},"modified":"2021-04-23T18:14:28","modified_gmt":"2021-04-23T16:14:28","slug":"aldona-tolysz-aldona-tolysz-odezwy-i-informacje-prasowe-jako-jeden-z-elementow-angazowania-spoleczenstwa-do-udzialu-w-tworzeniu-muzeow-na-przykladzie-lodzkich-instytucji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=2541","title":{"rendered":"Aldona TO\u0141YSZ | Odezwy i informacje prasowe jako jeden z element\u00f3w anga\u017cowania spo\u0142ecze\u0144stwa do udzia\u0142u w tworzeniu muze\u00f3w \u2013 na przyk\u0142adzie \u0142\u00f3dzkich instytucji"},"content":{"rendered":"\n
28.02.2018 | \"\"<\/pre>\n\n\n
\u00a0<\/p>\n
W pierwszej po\u0142owie XX wieku w \u0141odzi funkcjonowa\u0142o kilka instytucji o charakterze muzealnym. Do najwa\u017cniejszych z nich nale\u017ca\u0142y bez w\u0105tpienia Muzeum Oddzia\u0142u \u0142\u00f3dzkiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1909-lata 20 XX w.; dalej: PTK) oraz Muzeum Nauki i Sztuki za\u0142o\u017cone (1911-1923).\u00a0 Pole zainteresowa\u0144 kolekcjonerskich obu plac\u00f3wek by\u0142o podobne, w pierwszych latach swej dzia\u0142alno\u015bci, wykorzystywa\u0142y one tak\u017ce analogiczne metody do propagowania swojej dzia\u0142alno\u015bci. By\u0142y nimi odezwy i apele, kierowane do wybranych jednostek lub o charakterze og\u00f3lnym, umieszczane w lokalnej prasie.<\/p>\n
Na wst\u0119pie nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce praktyka taka stosowana by\u0142a przez wiele instytucji muzealnych, dla kt\u00f3rych jednym z podstawowych \u017ar\u00f3de\u0142 pozyskiwania zbior\u00f3w by\u0142y dary os\u00f3b prywatnych i instytucji. Z tego te\u017c wzgl\u0119du muzea dba\u0107 musia\u0142y z jednej strony o stworzenie ciekawej dla zwiedzaj\u0105cych kolekcji, z drugiej zaistnie\u0107 oraz w spos\u00f3b permanentny funkcjonowa\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Nie by\u0142y to apele natury og\u00f3lnej, jakie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 w codziennej prasie z prze\u0142omu XIX i XX wieku\u00a0[1]<\/sup><\/a>, ale teksty wskazuj\u0105ce na konkretne zapotrzebowanie apeluj\u0105cej instytucji. Pojawia\u0142y si\u0119 one zazwyczaj w pierwszych latach dzia\u0142alno\u015bci instytucji. Tak by\u0142o tak\u017ce w przypadku obydwu wspomnianych instytucji.<\/p>\n
Zbiory muzealne Oddzia\u0142u \u0142\u00f3dzkiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego powstawa\u0142y w ramach Sekcji muzealnej, kierowanej przez\u00a0 Czes\u0142awa \u015awierczewskiego (1866-1950). Zosta\u0142a ona powo\u0142ana w pierwszym roku funkcjonowania Oddzia\u0142u i ju\u017c w\u00f3wczas zdecydowano si\u0119 na skierowanie do w\u0142a\u015bcicieli \u0142\u00f3dzkich zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych listu intencyjnego. Informowa\u0142 on o powstaniu i celach \u0141\u00f3dzkiego Oddzia\u0142u PTK, a tak\u017ce spodziewanych efektach tych dzia\u0142a\u0144: \u201e[PTK] ma na celu zbieranie wiadomo\u015bci z zakresu krajoznawstwa, gromadzenie danych naukowych: geograficznych, statystyczno-ekonomicznych, i t.p., dotycz\u0105cych ziem polskich i kraj\u00f3w przyleg\u0142ych (\u2026). Dla osi\u0105gni\u0119cia swych cel\u00f3w Towarzystwo (\u2026) gromadzi wszelkie zbiory, dotycz\u0105ce fizjografii, etnografii, przemys\u0142u i t. p. W my\u015bl wy\u017cej wymienionych zasad Towarzystwa, postanowili\u015bmy gromadzi\u0107 zbiory i r\u00f3\u017cne okazy wytw\u00f3rczo\u015bci miejscowej, np. zobrazowa\u0107 pogl\u0105dowo wszystkie zmiany, jakim ulega bawe\u0142na po wyj\u0119ciu z beli, nim otrzymamy z niej prz\u0119dz\u0119, nast\u0119pnie okazy materya\u0142\u00f3w surowych, kt\u00f3re zu\u017cywa przemys\u0142 \u0142\u00f3dzki ze wskazaniem miejscowo\u015bci, sk\u0105d bywaj\u0105 sprowadzone (krajowe czy zagraniczne) i produkty tak g\u0142\u00f3wne, jak i poboczne, wytwarzane przez fabryki miejscowe. Muzeum takie, jako rodzaj sta\u0142ej wystawy przemys\u0142u \u0142\u00f3dzkiego, mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c u\u017cyteczne dla bardzo szerokiej publiczno\u015bci\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1909:137-138].<\/p>\n
W dalszej cz\u0119\u015bci listu wyja\u015bniano przesuni\u0119cie zainteresowa\u0144 z krajoznawstwa na przemys\u0142: \u201eMiasto \u0141\u00f3d\u017a i jego okolica w promieniu kilku mil zosta\u0142y przez matk\u0119 przyrod\u0119 po macoszemu potraktowane (\u2026)\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1909: 138], zatem to przemys\u0142 decydowa\u0107 mia\u0142 o krajobrazie regionu. Podkre\u015blane w pi\u015bmie aspekty edukacyjne \u2013 zapoznanie mieszka\u0144c\u00f3w regionu oraz uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u0142\u00f3dzkich, czyli potencjalnych pracownik\u00f3w \u0142\u00f3dzkich manufaktur \u2013 mia\u0142o dodatkowo przekona\u0107 potencjalnych ofiarodawc\u00f3w. Znajduj\u0105ca si\u0119 na ko\u0144cu odezwy pro\u015bba nie by\u0142a zbyt wyg\u00f3rowana. Jak pisali autorzy listu \u201e(\u2026) mamy zaszczyt najuprzejmiej prosi\u0107 Wielmo\u017cnego Pana o \u0142askawe poparcie naszych zamierze\u0144 przez zaofiarowanie okaz\u00f3w w\u0142asnej produkcji do zbior\u00f3w naszego muzeum\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1909: 138]. Trudno ocenia\u0107 efekty przes\u0142anej odezwy. Ze sprawozdania rocznego wynika, \u017ce na petycj\u0119 odpowiedzia\u0142y zaledwie dwie firmy: fabryka warsztat\u00f3w tkackich Freed Greenwood, kt\u00f3ra ofiarowa\u0142a \u201egrup\u0119 wyrob\u00f3w w kszta\u0142cie gwiazd, uj\u0119t\u0105 w ramy\u201d oraz Towarzystwo Akcyjne Wyrob\u00f3w We\u0142nianych i Bawe\u0142nianych Markusa Silbersteina, kt\u00f3re przekaza\u0142o kolekcj\u0119 prz\u0119dzy bawe\u0142nianej w r\u00f3\u017cnych gatunkach w gablocie.<\/p>\n
Kolejna odezwa Oddzia\u0142u, zredagowana przez Romana Piaskowskiego, zosta\u0142a zamieszczona w lokalnej prasie w lutym 1910 roku. Mia\u0142a ona jednak odmienny charakter: \u201e\u0141\u00f3d\u017a jest plac\u00f3wk\u0105, kt\u00f3rej nie tylko opu\u015bci\u0107 nie wolno, lecz usilnych stara\u0144 do\u0142o\u017cy\u0107 nale\u017cy, aby mi\u0119dzy polsk\u0105 ludno\u015bci\u0105 wytworzy\u0107 i pot\u0119gowa\u0107 zami\u0142owanie do wszystkiego, co stanowi pomniki przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci narodu\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 166]. Zgodnie z wyznaczonym celem zadaniem tworzonego muzeum mia\u0142o by\u0107 \u201e(\u2026) gromadzenie zbior\u00f3w, dotycz\u0105cych pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, okaz\u00f3w i dziw\u00f3w przyrody naszego kraju, jak r\u00f3wnie\u017c dotycz\u0105cych fizjografji, folkloru, archeologji, etnografji, przemys\u0142u, sztuki i t. p.\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 166]. Autor, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na przyk\u0142ady muze\u00f3w krajoznawczych w Piotrkowie, Suwa\u0142kach, Siedlcach czy we W\u0142oc\u0142awku, kt\u00f3rych \u201eZbiory zosta\u0142y zgrupowane dzi\u0119ki tylko poparciu mieszka\u0144c\u00f3w miast i okolicznego obywatelstwa\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 167]. Argument ten dowodzi\u0107 mia\u0142 nie tylko mo\u017cliwo\u015bci drzemi\u0105cych w mieszka\u0144cach regionu, ale r\u00f3wnie\u017c ofiarno\u015bci i \u015bwiadomo\u015bci obowi\u0105zk\u00f3w spo\u0142ecznych. Nast\u0119pnie autor zapewnia\u0142 \u201e(\u2026) zbiory zgromadzone w muzeum przy \u0142\u00f3dzk. Towarzystwie Krajoznawczym, nie tylko, \u017ce b\u0119d\u0105 przechowywane z nale\u017cytym pietyzmem, lecz po uporz\u0105dkowaniu i skatalogowaniu, staj\u0105c si\u0119 dost\u0119pnymi jaknajszerszemu og\u00f3\u0142owi, b\u0119d\u0105 budzi\u0107 w\u0142a\u015bciwe i podnios\u0142e zami\u0142owanie w jaknajlicznejszych sferach obywateli\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 167]. Powy\u017csz\u0105 deklaracj\u0119 ko\u0144czy\u0142a pro\u015bba do ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa o przekazywanie dar\u00f3w, ewentualnie depozyt\u00f3w o przekazywanie okaz\u00f3w. W sprawozdaniach za rok 1910 brak informacji o ofiarodawcach jednak wzmianka o wzro\u015bcie zbir\u00f3w o 1259\u00a0 numer\u00f3w inwentarzowych w stosunku do niewielu ponad 600 w poprzednim roku wydaje si\u0119 by\u0107 znamienna.<\/p>\n
Z podobnym apelem wyst\u0105pi\u0142o drugie z \u0142\u00f3dzkich muze\u00f3w, kt\u00f3re otwarte zosta\u0142o w 1911 roku. Ju\u017c w\u00f3wczas posiada\u0142o niewielkie zbiory, kt\u00f3re zaprezentowano w wynaj\u0119tym lokalu przy ul. Zielonej 8. Sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe dzi\u0119ki ofiarno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa, ale tak\u017ce mieszka\u0144c\u00f3w regionu. W 1910 roku zwr\u00f3cono si\u0119 bowiem z apelem o wsparci dzia\u0142alno\u015bci planowanej plac\u00f3wki w nast\u0119puj\u0105cych s\u0142owach: \u201eWychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce powo\u0142anie do \u017cycia w \u0141odzi pierwszorz\u0119dnej donios\u0142o\u015bci plac\u00f3wki kulturalnej, przez og\u00f3\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w \u017cyczliwie powitanem zostanie, zwraca si\u0119 za naszem [dziennika \u201eRozw\u00f3j\u201d] po\u015brednictwem do mieszka\u0144c\u00f3w miasta i wszystkich sprzyjaj\u0105cych planom\u00a0 instytucyi o poparcie sprawy\u00a0 przez \u0142askawe ofiarowanie lub wypo\u017cyczenie posiadanych zbior\u00f3w, lub przyczynienie si\u0119 materyaln\u0105 pomoc\u0105 do osi\u0105gniecia zamierzonych przez Muzeum cel\u00f3w cywilizacyjnych\u201d [Muzeum Nauki i Sztuki 1910: 3]. W kolejnym roku zdecydowano si\u0119 rozwin\u0105\u0107 akcj\u0119 informacyjno-popularyzacyjn\u0105: \u201eW celu szerszego zareklamowania muzeum postanowiono wydrukowa\u0107 i rozlepi\u0107 po mie\u015bcie afisze ozdobne z odpowiednim god\u0142em, kt\u00f3re wykona\u0107 przyrzek\u0142 artysta-malarz Fr. Lipiec; nadto postanowiono zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do pism o poparcie cel\u00f3w instytucji\u201d [(a), Z Towarzystwa 1911: 4].<\/p>\n
W p\u00f3\u017aniejszych latach obydwie plac\u00f3wki zaniecha\u0142y tego rodzaju apeli, ograniczaj\u0105c si\u0119 do informacji prasowych, w kt\u00f3rych, gdzieniegdzie pojawia\u0142a si\u0119 wzmianka o spo\u0142ecznym i moralnym obowi\u0105zku wspomagania dzia\u0142alno\u015bci muze\u00f3w poprzez dary i depozyty. W odniesieniu do muzeum Oddzia\u0142u PTK, to znale\u017a\u0107 je mo\u017cna przede wszystkim w publikowanej przez PTK \u201eZiemi\u201d\u00a0[2]<\/sup><\/a>. W przeciwie\u0144stwie do muzeum Oddzia\u0142u PTK, plac\u00f3wka Towarzystwa Muzeum Nauki i Sztuki by\u0142a obecna na \u0142amach lokalnej prasy, a informacje o bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci pojawia\u0142y si\u0119 regularnie zar\u00f3wno w dzienniku \u201eRozw\u00f3j\u201d, jak i w \u201eGazecie \u0141\u00f3dzkiej\u201d, \u201eNowym Kurierze \u0141\u00f3dzkim\u201d czy \u201eGodzinie Polski\u201d, by wymieni\u0107 te najbardziej popularne.<\/p>\n
Pierwsze lata funkcjonowania oraz przyj\u0119te przez organizator\u00f3w kierunki strategii pozyskiwania zbior\u00f3w mia\u0142y istotne znaczenie dla \u201ezakotwiczania\u201d instytucji w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Kieruj\u0105cy Sekcj\u0105 muzealn\u0105 Oddzia\u0142u PTK Czes\u0142aw \u015awierczewski d\u0105\u017cy\u0142 do stworzenia muzeum ukierunkowanego na dzia\u0142alno\u015b\u0107 przemys\u0142ow\u0105, co by\u0142o zgodne z charakterem miasta i zainteresowaniami wybitnego cz\u0142onka Polskiego Towarzystwa Gazowniczego. Znikomy odzew \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w oraz tendencje do nadania plac\u00f3wce charakteru \u201ekrajoznawczego\u201d mia\u0142y zapewne wp\u0142yw na odst\u0105pienie o tego pomys\u0142u. Najprawdopodobniej zadecydowa\u0142 o tym r\u00f3wnie\u017c wyjazd \u015awierczewskiego z \u0141odzi do Warszawy i os\u0142abienie jego wp\u0142ywu na dzia\u0142alno\u015b\u0107 sekcji. Brak determinacji i jasnej koncepcji zbior\u00f3w, trudno\u015bci lokalowe oraz niemal kompletna nieobecno\u015b\u0107 informacji o \u0142\u00f3dzkim muzeum PTK w lokalnej prasie, nie pozwala\u0142y realizowa\u0107 w pe\u0142ni deklaracji Romana Piaskowskiego z 1911 roku.<\/p>\n
Zupe\u0142nie inaczej by\u0142o w przypadku Muzeum Nauki i Sztuki, kt\u00f3re mia\u0142o za zadanie prowadzenia dzia\u0142a\u0144 o\u015bwiatowych. Jak pisano w czasopi\u015bmie \u201eGiewont\u201d: \u201eZe wzgl\u0119d\u00f3w politycznych Muzeum Nauki i Sztuki przyj\u0119\u0142o zupe\u0142nie innych charakter, jaki powinno by\u0142o sobie zakre\u015bli\u0107. Kryj\u0105c si\u0119 przed czujnym okiem zaborcy, trzeba by\u0142o, na pierwszym planie, krzewi\u0107 ducha polskiego i walczy\u0107 z analfabetyzmem. Muzeum musia\u0142o u\u0142atwia\u0107 i uzupe\u0142nia\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pokrewnych instytucji o\u015bwiatowych, przeto gromadzono okazy wszelkiej warto\u015bci a skupywano eksponaty i pomoce szkolne, u\u0142atwiaj\u0105ce tem dzia\u0142alno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych towarzystw o\u015bwiatowych\u201d (Muzeum Miejskie 1928: 91). Jak pisano w relacjach, odezwy kierowane do spo\u0142ecze\u0144stwa przynosi\u0142y niewsp\u00f3\u0142mierne efekty do oczekiwanych. Zadanie to lepiej spe\u0142nia\u0142y notatki prasowe, kt\u00f3re gwarantowa\u0142y sta\u0142\u0105 obecno\u015b\u0107 muzeum w \u015bwiadomo\u015bci swoich potencjalnych odbiorc\u00f3w. Nie bez znaczenia by\u0142y umieszczane na pierwszych stronach infrmacje o lokalizacji o godzinach otwarcia, kt\u00f3re, co nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, dostosowane by\u0142y do potrzeb pracuj\u0105cej ludno\u015bci miasta (od 16 do 22). Dodatkowo muzeum zapewnia\u0142o oprowadzania z opiekunem lub przewodnikiem (cz\u0119sto byli nimi uczniowie ostatnich klas), kt\u00f3ry obja\u015bnia\u0142 zgromadzone eksponaty. Dzia\u0142ania takie zapewnia\u0142y muzeum rosn\u0105ca z roku na rok frekwencj\u0119 oraz pami\u0119\u0107 o instytucji, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a nawet pomimo jej przekszta\u0142cenia w Muzeum Miejskie, a nast\u0119pnie rozpadzie na Miejskie Muzeum Historii i Sztuki im. Juljana i Kazimierza Bartoszewicz\u00f3w [ob. Muzeum Sztuki] (1929), Miejskie Muzeum Przyrodnicze [ob. Muzeum Przyrodnicze U\u0141] (1930) oraz Miejskie Muzeum Etnograficzne [ob. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w \u0141odzi] (1931).<\/p>\n
Aldona To\u0142ysz<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong>:
[1]<\/sup><\/a> Do takich nale\u017c\u0105 m.in. teksty Erazma Majewskiego (Majewski 1897; 1905).
[2]<\/sup><\/a> Nie by\u0142y one jednak zbyt cz\u0119ste, ani rozbudowane. Zasadniczych informacji na temat dzia\u0142alno\u015bci muzeum dostarczaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie roczne sprawozdania zamieszczane w Rocznikach PTK.<\/p>\n
\n
BIBLIOGRAFIA<\/strong>:
\u201eMuzeum Nauki i Sztuki\u201d 1910. Rozw\u00f3j. Dziennik polityczny, przemys\u0142owy, ekonomiczny, spo\u0142eczny i literacki, illustrowany, nr 222, s. 3
\u201e[Oddzia\u0142] \u0142\u00f3dzki\u201d, 1909. Rocznik P.T.K., s. 130-143
\u201e[Oddzia\u0142] \u0142\u00f3dzki\u201d, 1910. Rocznik P.T.K., s. 163-168
Z Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, 1913. Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany, nr 26, s. 434-435
Kronika, 1922. Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany, nr 7, s. 254
Muzeum Miejskie. Zadania i przysz\u0142o\u015b\u0107 Towarzystwa Nauki i Sztuki, 1928. Giewont: ilustrowany kwartalnik zakopia\u0144ski po\u015bwi\u0119cony sztuce, literaturze i sprawom rozwoju Zakopanego nr 3, 91-92
(a), \u201eZ Towarzystwa Muzeum nauki i Sztuki\u201d, 1911. Rozw\u00f3j. Dziennik polityczny, przemys\u0142owy, ekonomiczny, spo\u0142eczny i literacki, illustrowany, nr 131, s. 4
Majewski Erazm, 1897. \u201eO muzeum archeologiczne\u201d, Kurjer Warszawski, nr 280, s. 1-2
Majewski Erazm, 1905. \u201eO potrzebie muze\u00f3w naukowych\u201d, \u015awiatowit. Rocznik po\u015bwi\u0119cony archeologii pradziejowej i badaniom pierwotnej kultury polskiej i s\u0142owia\u0144skiej, t. 6, s. 172-179.<\/p>\n
\n
CZYTELNIA >>><\/a><\/p>\n
\n
\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
28.02.2018 | \u00a0 W pierwszej po\u0142owie XX wieku w \u0141odzi funkcjonowa\u0142o kilka instytucji o charakterze muzealnym. Do najwa\u017cniejszych z nich nale\u017ca\u0142y bez w\u0105tpienia Muzeum Oddzia\u0142u \u0142\u00f3dzkiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1909-lata 20 XX w.; dalej: PTK) oraz Muzeum Nauki i Sztuki za\u0142o\u017cone (1911-1923).\u00a0 Pole zainteresowa\u0144 kolekcjonerskich obu plac\u00f3wek by\u0142o podobne, w pierwszych latach swej dzia\u0142alno\u015bci, wykorzystywa\u0142y… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3612,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-2541","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/1902-Kurjer-Codzienny-R.38-nr-191-13-lipca-1902.png","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/1902-Kurjer-Codzienny-R.38-nr-191-13-lipca-1902.png","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
28.02.2018 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
W pierwszej po\u0142owie XX wieku w \u0141odzi funkcjonowa\u0142o kilka instytucji o charakterze muzealnym. Do najwa\u017cniejszych z nich nale\u017ca\u0142y bez w\u0105tpienia Muzeum Oddzia\u0142u \u0142\u00f3dzkiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1909-lata 20 XX w.; dalej: PTK) oraz Muzeum Nauki i Sztuki za\u0142o\u017cone (1911-1923).\u00a0 Pole zainteresowa\u0144 kolekcjonerskich obu plac\u00f3wek by\u0142o podobne, w pierwszych latach swej dzia\u0142alno\u015bci, wykorzystywa\u0142y one tak\u017ce analogiczne metody do propagowania swojej dzia\u0142alno\u015bci. By\u0142y nimi odezwy i apele, kierowane do wybranych jednostek lub o charakterze og\u00f3lnym, umieszczane w lokalnej prasie.<\/p>\n
Na wst\u0119pie nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce praktyka taka stosowana by\u0142a przez wiele instytucji muzealnych, dla kt\u00f3rych jednym z podstawowych \u017ar\u00f3de\u0142 pozyskiwania zbior\u00f3w by\u0142y dary os\u00f3b prywatnych i instytucji. Z tego te\u017c wzgl\u0119du muzea dba\u0107 musia\u0142y z jednej strony o stworzenie ciekawej dla zwiedzaj\u0105cych kolekcji, z drugiej zaistnie\u0107 oraz w spos\u00f3b permanentny funkcjonowa\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Nie by\u0142y to apele natury og\u00f3lnej, jakie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 w codziennej prasie z prze\u0142omu XIX i XX wieku\u00a0[1]<\/sup><\/a>, ale teksty wskazuj\u0105ce na konkretne zapotrzebowanie apeluj\u0105cej instytucji. Pojawia\u0142y si\u0119 one zazwyczaj w pierwszych latach dzia\u0142alno\u015bci instytucji. Tak by\u0142o tak\u017ce w przypadku obydwu wspomnianych instytucji.<\/p>\n
Zbiory muzealne Oddzia\u0142u \u0142\u00f3dzkiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego powstawa\u0142y w ramach Sekcji muzealnej, kierowanej przez\u00a0 Czes\u0142awa \u015awierczewskiego (1866-1950). Zosta\u0142a ona powo\u0142ana w pierwszym roku funkcjonowania Oddzia\u0142u i ju\u017c w\u00f3wczas zdecydowano si\u0119 na skierowanie do w\u0142a\u015bcicieli \u0142\u00f3dzkich zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych listu intencyjnego. Informowa\u0142 on o powstaniu i celach \u0141\u00f3dzkiego Oddzia\u0142u PTK, a tak\u017ce spodziewanych efektach tych dzia\u0142a\u0144: \u201e[PTK] ma na celu zbieranie wiadomo\u015bci z zakresu krajoznawstwa, gromadzenie danych naukowych: geograficznych, statystyczno-ekonomicznych, i t.p., dotycz\u0105cych ziem polskich i kraj\u00f3w przyleg\u0142ych (\u2026). Dla osi\u0105gni\u0119cia swych cel\u00f3w Towarzystwo (\u2026) gromadzi wszelkie zbiory, dotycz\u0105ce fizjografii, etnografii, przemys\u0142u i t. p. W my\u015bl wy\u017cej wymienionych zasad Towarzystwa, postanowili\u015bmy gromadzi\u0107 zbiory i r\u00f3\u017cne okazy wytw\u00f3rczo\u015bci miejscowej, np. zobrazowa\u0107 pogl\u0105dowo wszystkie zmiany, jakim ulega bawe\u0142na po wyj\u0119ciu z beli, nim otrzymamy z niej prz\u0119dz\u0119, nast\u0119pnie okazy materya\u0142\u00f3w surowych, kt\u00f3re zu\u017cywa przemys\u0142 \u0142\u00f3dzki ze wskazaniem miejscowo\u015bci, sk\u0105d bywaj\u0105 sprowadzone (krajowe czy zagraniczne) i produkty tak g\u0142\u00f3wne, jak i poboczne, wytwarzane przez fabryki miejscowe. Muzeum takie, jako rodzaj sta\u0142ej wystawy przemys\u0142u \u0142\u00f3dzkiego, mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c u\u017cyteczne dla bardzo szerokiej publiczno\u015bci\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1909:137-138].<\/p>\n
W dalszej cz\u0119\u015bci listu wyja\u015bniano przesuni\u0119cie zainteresowa\u0144 z krajoznawstwa na przemys\u0142: \u201eMiasto \u0141\u00f3d\u017a i jego okolica w promieniu kilku mil zosta\u0142y przez matk\u0119 przyrod\u0119 po macoszemu potraktowane (\u2026)\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1909: 138], zatem to przemys\u0142 decydowa\u0107 mia\u0142 o krajobrazie regionu. Podkre\u015blane w pi\u015bmie aspekty edukacyjne \u2013 zapoznanie mieszka\u0144c\u00f3w regionu oraz uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u0142\u00f3dzkich, czyli potencjalnych pracownik\u00f3w \u0142\u00f3dzkich manufaktur \u2013 mia\u0142o dodatkowo przekona\u0107 potencjalnych ofiarodawc\u00f3w. Znajduj\u0105ca si\u0119 na ko\u0144cu odezwy pro\u015bba nie by\u0142a zbyt wyg\u00f3rowana. Jak pisali autorzy listu \u201e(\u2026) mamy zaszczyt najuprzejmiej prosi\u0107 Wielmo\u017cnego Pana o \u0142askawe poparcie naszych zamierze\u0144 przez zaofiarowanie okaz\u00f3w w\u0142asnej produkcji do zbior\u00f3w naszego muzeum\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1909: 138]. Trudno ocenia\u0107 efekty przes\u0142anej odezwy. Ze sprawozdania rocznego wynika, \u017ce na petycj\u0119 odpowiedzia\u0142y zaledwie dwie firmy: fabryka warsztat\u00f3w tkackich Freed Greenwood, kt\u00f3ra ofiarowa\u0142a \u201egrup\u0119 wyrob\u00f3w w kszta\u0142cie gwiazd, uj\u0119t\u0105 w ramy\u201d oraz Towarzystwo Akcyjne Wyrob\u00f3w We\u0142nianych i Bawe\u0142nianych Markusa Silbersteina, kt\u00f3re przekaza\u0142o kolekcj\u0119 prz\u0119dzy bawe\u0142nianej w r\u00f3\u017cnych gatunkach w gablocie.<\/p>\n
Kolejna odezwa Oddzia\u0142u, zredagowana przez Romana Piaskowskiego, zosta\u0142a zamieszczona w lokalnej prasie w lutym 1910 roku. Mia\u0142a ona jednak odmienny charakter: \u201e\u0141\u00f3d\u017a jest plac\u00f3wk\u0105, kt\u00f3rej nie tylko opu\u015bci\u0107 nie wolno, lecz usilnych stara\u0144 do\u0142o\u017cy\u0107 nale\u017cy, aby mi\u0119dzy polsk\u0105 ludno\u015bci\u0105 wytworzy\u0107 i pot\u0119gowa\u0107 zami\u0142owanie do wszystkiego, co stanowi pomniki przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci narodu\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 166]. Zgodnie z wyznaczonym celem zadaniem tworzonego muzeum mia\u0142o by\u0107 \u201e(\u2026) gromadzenie zbior\u00f3w, dotycz\u0105cych pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci, okaz\u00f3w i dziw\u00f3w przyrody naszego kraju, jak r\u00f3wnie\u017c dotycz\u0105cych fizjografji, folkloru, archeologji, etnografji, przemys\u0142u, sztuki i t. p.\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 166]. Autor, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na przyk\u0142ady muze\u00f3w krajoznawczych w Piotrkowie, Suwa\u0142kach, Siedlcach czy we W\u0142oc\u0142awku, kt\u00f3rych \u201eZbiory zosta\u0142y zgrupowane dzi\u0119ki tylko poparciu mieszka\u0144c\u00f3w miast i okolicznego obywatelstwa\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 167]. Argument ten dowodzi\u0107 mia\u0142 nie tylko mo\u017cliwo\u015bci drzemi\u0105cych w mieszka\u0144cach regionu, ale r\u00f3wnie\u017c ofiarno\u015bci i \u015bwiadomo\u015bci obowi\u0105zk\u00f3w spo\u0142ecznych. Nast\u0119pnie autor zapewnia\u0142 \u201e(\u2026) zbiory zgromadzone w muzeum przy \u0142\u00f3dzk. Towarzystwie Krajoznawczym, nie tylko, \u017ce b\u0119d\u0105 przechowywane z nale\u017cytym pietyzmem, lecz po uporz\u0105dkowaniu i skatalogowaniu, staj\u0105c si\u0119 dost\u0119pnymi jaknajszerszemu og\u00f3\u0142owi, b\u0119d\u0105 budzi\u0107 w\u0142a\u015bciwe i podnios\u0142e zami\u0142owanie w jaknajlicznejszych sferach obywateli\u201d [Oddzia\u0142 \u0142\u00f3dzki, 1910: 167]. Powy\u017csz\u0105 deklaracj\u0119 ko\u0144czy\u0142a pro\u015bba do ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa o przekazywanie dar\u00f3w, ewentualnie depozyt\u00f3w o przekazywanie okaz\u00f3w. W sprawozdaniach za rok 1910 brak informacji o ofiarodawcach jednak wzmianka o wzro\u015bcie zbir\u00f3w o 1259\u00a0 numer\u00f3w inwentarzowych w stosunku do niewielu ponad 600 w poprzednim roku wydaje si\u0119 by\u0107 znamienna.<\/p>\n
Z podobnym apelem wyst\u0105pi\u0142o drugie z \u0142\u00f3dzkich muze\u00f3w, kt\u00f3re otwarte zosta\u0142o w 1911 roku. Ju\u017c w\u00f3wczas posiada\u0142o niewielkie zbiory, kt\u00f3re zaprezentowano w wynaj\u0119tym lokalu przy ul. Zielonej 8. Sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe dzi\u0119ki ofiarno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa, ale tak\u017ce mieszka\u0144c\u00f3w regionu. W 1910 roku zwr\u00f3cono si\u0119 bowiem z apelem o wsparci dzia\u0142alno\u015bci planowanej plac\u00f3wki w nast\u0119puj\u0105cych s\u0142owach: \u201eWychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce powo\u0142anie do \u017cycia w \u0141odzi pierwszorz\u0119dnej donios\u0142o\u015bci plac\u00f3wki kulturalnej, przez og\u00f3\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w \u017cyczliwie powitanem zostanie, zwraca si\u0119 za naszem [dziennika \u201eRozw\u00f3j\u201d] po\u015brednictwem do mieszka\u0144c\u00f3w miasta i wszystkich sprzyjaj\u0105cych planom\u00a0 instytucyi o poparcie sprawy\u00a0 przez \u0142askawe ofiarowanie lub wypo\u017cyczenie posiadanych zbior\u00f3w, lub przyczynienie si\u0119 materyaln\u0105 pomoc\u0105 do osi\u0105gniecia zamierzonych przez Muzeum cel\u00f3w cywilizacyjnych\u201d [Muzeum Nauki i Sztuki 1910: 3]. W kolejnym roku zdecydowano si\u0119 rozwin\u0105\u0107 akcj\u0119 informacyjno-popularyzacyjn\u0105: \u201eW celu szerszego zareklamowania muzeum postanowiono wydrukowa\u0107 i rozlepi\u0107 po mie\u015bcie afisze ozdobne z odpowiednim god\u0142em, kt\u00f3re wykona\u0107 przyrzek\u0142 artysta-malarz Fr. Lipiec; nadto postanowiono zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do pism o poparcie cel\u00f3w instytucji\u201d [(a), Z Towarzystwa 1911: 4].<\/p>\n
W p\u00f3\u017aniejszych latach obydwie plac\u00f3wki zaniecha\u0142y tego rodzaju apeli, ograniczaj\u0105c si\u0119 do informacji prasowych, w kt\u00f3rych, gdzieniegdzie pojawia\u0142a si\u0119 wzmianka o spo\u0142ecznym i moralnym obowi\u0105zku wspomagania dzia\u0142alno\u015bci muze\u00f3w poprzez dary i depozyty. W odniesieniu do muzeum Oddzia\u0142u PTK, to znale\u017a\u0107 je mo\u017cna przede wszystkim w publikowanej przez PTK \u201eZiemi\u201d\u00a0[2]<\/sup><\/a>. W przeciwie\u0144stwie do muzeum Oddzia\u0142u PTK, plac\u00f3wka Towarzystwa Muzeum Nauki i Sztuki by\u0142a obecna na \u0142amach lokalnej prasy, a informacje o bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci pojawia\u0142y si\u0119 regularnie zar\u00f3wno w dzienniku \u201eRozw\u00f3j\u201d, jak i w \u201eGazecie \u0141\u00f3dzkiej\u201d, \u201eNowym Kurierze \u0141\u00f3dzkim\u201d czy \u201eGodzinie Polski\u201d, by wymieni\u0107 te najbardziej popularne.<\/p>\n
Pierwsze lata funkcjonowania oraz przyj\u0119te przez organizator\u00f3w kierunki strategii pozyskiwania zbior\u00f3w mia\u0142y istotne znaczenie dla \u201ezakotwiczania\u201d instytucji w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Kieruj\u0105cy Sekcj\u0105 muzealn\u0105 Oddzia\u0142u PTK Czes\u0142aw \u015awierczewski d\u0105\u017cy\u0142 do stworzenia muzeum ukierunkowanego na dzia\u0142alno\u015b\u0107 przemys\u0142ow\u0105, co by\u0142o zgodne z charakterem miasta i zainteresowaniami wybitnego cz\u0142onka Polskiego Towarzystwa Gazowniczego. Znikomy odzew \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w oraz tendencje do nadania plac\u00f3wce charakteru \u201ekrajoznawczego\u201d mia\u0142y zapewne wp\u0142yw na odst\u0105pienie o tego pomys\u0142u. Najprawdopodobniej zadecydowa\u0142 o tym r\u00f3wnie\u017c wyjazd \u015awierczewskiego z \u0141odzi do Warszawy i os\u0142abienie jego wp\u0142ywu na dzia\u0142alno\u015b\u0107 sekcji. Brak determinacji i jasnej koncepcji zbior\u00f3w, trudno\u015bci lokalowe oraz niemal kompletna nieobecno\u015b\u0107 informacji o \u0142\u00f3dzkim muzeum PTK w lokalnej prasie, nie pozwala\u0142y realizowa\u0107 w pe\u0142ni deklaracji Romana Piaskowskiego z 1911 roku.<\/p>\n
Zupe\u0142nie inaczej by\u0142o w przypadku Muzeum Nauki i Sztuki, kt\u00f3re mia\u0142o za zadanie prowadzenia dzia\u0142a\u0144 o\u015bwiatowych. Jak pisano w czasopi\u015bmie \u201eGiewont\u201d: \u201eZe wzgl\u0119d\u00f3w politycznych Muzeum Nauki i Sztuki przyj\u0119\u0142o zupe\u0142nie innych charakter, jaki powinno by\u0142o sobie zakre\u015bli\u0107. Kryj\u0105c si\u0119 przed czujnym okiem zaborcy, trzeba by\u0142o, na pierwszym planie, krzewi\u0107 ducha polskiego i walczy\u0107 z analfabetyzmem. Muzeum musia\u0142o u\u0142atwia\u0107 i uzupe\u0142nia\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pokrewnych instytucji o\u015bwiatowych, przeto gromadzono okazy wszelkiej warto\u015bci a skupywano eksponaty i pomoce szkolne, u\u0142atwiaj\u0105ce tem dzia\u0142alno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych towarzystw o\u015bwiatowych\u201d (Muzeum Miejskie 1928: 91). Jak pisano w relacjach, odezwy kierowane do spo\u0142ecze\u0144stwa przynosi\u0142y niewsp\u00f3\u0142mierne efekty do oczekiwanych. Zadanie to lepiej spe\u0142nia\u0142y notatki prasowe, kt\u00f3re gwarantowa\u0142y sta\u0142\u0105 obecno\u015b\u0107 muzeum w \u015bwiadomo\u015bci swoich potencjalnych odbiorc\u00f3w. Nie bez znaczenia by\u0142y umieszczane na pierwszych stronach infrmacje o lokalizacji o godzinach otwarcia, kt\u00f3re, co nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, dostosowane by\u0142y do potrzeb pracuj\u0105cej ludno\u015bci miasta (od 16 do 22). Dodatkowo muzeum zapewnia\u0142o oprowadzania z opiekunem lub przewodnikiem (cz\u0119sto byli nimi uczniowie ostatnich klas), kt\u00f3ry obja\u015bnia\u0142 zgromadzone eksponaty. Dzia\u0142ania takie zapewnia\u0142y muzeum rosn\u0105ca z roku na rok frekwencj\u0119 oraz pami\u0119\u0107 o instytucji, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a nawet pomimo jej przekszta\u0142cenia w Muzeum Miejskie, a nast\u0119pnie rozpadzie na Miejskie Muzeum Historii i Sztuki im. Juljana i Kazimierza Bartoszewicz\u00f3w [ob. Muzeum Sztuki] (1929), Miejskie Muzeum Przyrodnicze [ob. Muzeum Przyrodnicze U\u0141] (1930) oraz Miejskie Muzeum Etnograficzne [ob. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w \u0141odzi] (1931).<\/p>\n
Aldona To\u0142ysz<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong>:
[1]<\/sup><\/a> Do takich nale\u017c\u0105 m.in. teksty Erazma Majewskiego (Majewski 1897; 1905).
[2]<\/sup><\/a> Nie by\u0142y one jednak zbyt cz\u0119ste, ani rozbudowane. Zasadniczych informacji na temat dzia\u0142alno\u015bci muzeum dostarczaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie roczne sprawozdania zamieszczane w Rocznikach PTK.<\/p>\n
\n
BIBLIOGRAFIA<\/strong>:
\u201eMuzeum Nauki i Sztuki\u201d 1910. Rozw\u00f3j. Dziennik polityczny, przemys\u0142owy, ekonomiczny, spo\u0142eczny i literacki, illustrowany, nr 222, s. 3
\u201e[Oddzia\u0142] \u0142\u00f3dzki\u201d, 1909. Rocznik P.T.K., s. 130-143
\u201e[Oddzia\u0142] \u0142\u00f3dzki\u201d, 1910. Rocznik P.T.K., s. 163-168
Z Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, 1913. Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany, nr 26, s. 434-435
Kronika, 1922. Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany, nr 7, s. 254
Muzeum Miejskie. Zadania i przysz\u0142o\u015b\u0107 Towarzystwa Nauki i Sztuki, 1928. Giewont: ilustrowany kwartalnik zakopia\u0144ski po\u015bwi\u0119cony sztuce, literaturze i sprawom rozwoju Zakopanego nr 3, 91-92
(a), \u201eZ Towarzystwa Muzeum nauki i Sztuki\u201d, 1911. Rozw\u00f3j. Dziennik polityczny, przemys\u0142owy, ekonomiczny, spo\u0142eczny i literacki, illustrowany, nr 131, s. 4
Majewski Erazm, 1897. \u201eO muzeum archeologiczne\u201d, Kurjer Warszawski, nr 280, s. 1-2
Majewski Erazm, 1905. \u201eO potrzebie muze\u00f3w naukowych\u201d, \u015awiatowit. Rocznik po\u015bwi\u0119cony archeologii pradziejowej i badaniom pierwotnej kultury polskiej i s\u0142owia\u0144skiej, t. 6, s. 172-179.<\/p>\n
\n
CZYTELNIA >>><\/a><\/p>\n
\n
\u00a0<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2541"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7165,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2541\/revisions\/7165"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}