{"id":1741,"date":"2017-09-14T23:02:44","date_gmt":"2017-09-14T21:02:44","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=1741"},"modified":"2021-10-19T08:19:56","modified_gmt":"2021-10-19T06:19:56","slug":"ewelina-bednarz-przyczynek-do-badan-nad-muzeami-diecezjalnymi-do-1918-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=1741","title":{"rendered":"Ewelina BEDNARZ | Przyczynek do bada\u0144 nad muzeami diecezjalnymi do 1918 r."},"content":{"rendered":"\n
14.09.2017 | \"\"<\/pre>\n\n\n
Tekst zosta\u0142 zaktualizowany w styczniu 2020 roku.\u00a0<\/em><\/p>\n
Zabory Polski w swojej konsekwencji przynios\u0142y silne pragnienie utrzymania w\u0142asnej kultury, odr\u0119bno\u015bci, piel\u0119gnowania w\u0142asnego j\u0119zyka, przyczyni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do powstania zjawiska nieoczekiwanego, id\u0105cego co prawda z duchem europejskim, ale chyba znacznie bardziej dynamiczniej i intensywniej; mowa tu o muzealnictwie. Obok szeroko powstaj\u0105cych muze\u00f3w sztuki, krajoznawczych, przyrodniczych, szkolnych i regionalnych, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142a silna potrzeba kultywowania pami\u0119ci i kultury polskiej, powstawa\u0142y r\u00f3wnie\u017c muzea religijne. Cho\u0107 pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci stanowi\u0142y raczej marginaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 polskiego muzealnictwa, to okaza\u0142y si\u0119 jego istotn\u0105 a zarazem niezale\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\n
Wielokulturowemu spo\u0142ecze\u0144stwu towarzyszy\u0142a z oczywistych przyczyn wielowyznaniowo\u015b\u0107. W swoich \u015bwi\u0105tyniach, ko\u015bcio\u0142ach i innych o\u015brodkach, mniejszych lub wi\u0119kszych, gromadzono zazwyczaj ksi\u0119gi oraz liczne religijne pami\u0105tki i akcesoria. Na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej dzia\u0142ali katolicy, protestanci, \u017bydzi i prawos\u0142awni. Prym w muzealnictwie wiedli oczywi\u015bcie z racji liczebnej przewagi polscy katolicy, a na wschodnich terytoriach okupowanego kraju pr\u0119\u017cnie dzia\u0142ali r\u00f3wnie\u017c prawos\u0142awni. \u017bydowskie kolekcje by\u0142y raczej przedsi\u0119wzi\u0119ciami prywatnymi, za\u015b mniejszo\u015bci protestanckie nie przejawia\u0142y zainteresowania tworzeniem w\u0142asnych kolekcji. Muzea katolickie zacz\u0119to organizowa\u0107 w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Cho\u0107 cz\u0119sto powstawa\u0142y z r\u00f3\u017cnych przyczyn, zwi\u0105zanych z problemami regionu, parafii lub by\u0142y zwi\u0105zane z indywidualn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 inicjatora czy inicjator\u00f3w, to najcz\u0119\u015bciej towarzyszy\u0142y im patriotyczne i tak naprawd\u0119 czysto konserwatorskie pobudki. Zapowied\u017a pojawiaj\u0105cych si\u0119 zmian, kt\u00f3re zwiastowa\u0142y zadbanie o niszczej\u0105ce zabytki ko\u015bcielne, pojawi\u0142a si\u0119 jednak ju\u017c w XVIII wieku. Jednym z bod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3ry w zasadzie wymusi\u0142 d\u0142ugoterminowe przemiany, by\u0142y wed\u0142ug Beaty Skrzydlewskiej kasaty zakon\u00f3w i rok 1733, gdy dosz\u0142o do zniesienia zakonu jezuit\u00f3w a w efekcie nast\u0105pi\u0142a masowa likwidacja zakon\u00f3w \u017cebraczych i kontemplacyjnych<\/i> [Skrzydlewska 2019: 133]. Nie bez znaczenia pozosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c reformy austriackiej cesarzowej Marii Teresy, kt\u00f3ra przej\u0119te maj\u0105tki przekazywa\u0142a ubogim, a jej syn – cesarz J\u00f3zef II, po prostu przejmowa\u0142 maj\u0105tki ko\u015bcielne po zlikwidowanych klasztorach na rzecz pa\u0144stwa [Skrzydlewska 2019: 134]. O losy zakon\u00f3w i znajduj\u0105cych si\u0119 w nich maj\u0105tkach zacz\u0119to si\u0119 r\u00f3wnie\u017c niepokoi\u0107 si\u0119 na terenach dawnej Rzeczypospolitej po rozbiorze w 1772 roku – widmo rozproszenia a nawet zniszczenia dziedzictwo dotyczy\u0142o nie tylko ziem, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 pod rz\u0105dami Austriak\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c Rosjan, kt\u00f3rzy zlikwidowali a\u017c 190 klasztor\u00f3w [Skrzydlewska 2019: 134]. Prusakom tymczasem kasacja s\u0142u\u017cy\u0142a jako kara za podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 narodowo\u015bciowych – Powstania Listopadowe i Styczniowe. Koniec XVIII wieku przyni\u00f3s\u0142 wi\u0119c nowe wyzwania dla polskiego Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego – potrzeb\u0119 zadbania o dziedzictwo. Gdyby sytuacja ta mia\u0142a miejsce przed zaborami, strata by\u0142aby innej natury – wszelkie kosztowno\u015bci, dzie\u0142a sztuki i pami\u0105tki wci\u0105\u017c nale\u017ca\u0142yby do pa\u0144stwa polskiego, znalaz\u0142yby si\u0119 w kr\u00f3lewskich skarbcach lub zosta\u0142yby rozlokowane mi\u0119dzy ko\u015bcio\u0142ami. Natomiast w tej niekorzystnej dla Polski rzeczywisto\u015bci widmo grabie\u017cy dzie\u0142 sztuki religijnej stawa\u0142o si\u0119 coraz bardziej realne.<\/p>\n
Do 1918 roku na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej powsta\u0142o 16 muze\u00f3w katolickich. Powody ich zak\u0142adania by\u0142y r\u00f3\u017cnorodne, cho\u0107 cz\u0119sto sp\u00f3jne – by\u0142y to pobudki edukacyjne, ratowania zapomnianych dzie\u0142 sztuki religijnej przed zapomnieniem, zniszczeniem lub\u00a0 <\/span>grabie\u017c\u0105, a tak\u017ce patriotyczne. Jako pierwsze utworzono Muzeum Diecezjalne we W\u0142oc\u0142awku w 1870 roku z inicjatywy braci ksi\u0119\u017cy Stanislawa i Zenona Chody\u0144skich. Kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, bo 25.11.1888 roku, dzi\u0119ki usilnym dzia\u0142aniom ksi\u0119dza J\u00f3zefa B\u0105by, powo\u0142ano do \u017cycia Muzeum Diecezjalne w Tarnowie. W 1894 roku otwarto Muzeum Arcybiskupie w Poznaniu – za spraw\u0105 silnego duchem polskiego patrioty i kolekcjonera arcybiskupa Floriana Stablewskiego. Rok p\u00f3\u017aniej powsta\u0142o niedu\u017ce Muzeum Parafialne w Przem\u0119cie, okre\u015blane przez Edwarda Chwalewika po prostu jako zbiory ko\u015bcio\u0142a pocysterskiego [Chwalewik 1991: 120]. Po kilku latach przestoju, w 1902 roku powsta\u0142o Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu – inicjatorem by\u0142 ks. J\u00f3zef Rokoszny, wielki zwolennik idei opieki nad zabytkami. Rok p\u00f3\u017aniej dzi\u0119ki staraniom ks. Kanonika Antoniego Nowowiejskiego utworzono Muzeum Diecezjalne w P\u0142ocku. Nast\u0119pnie w 1906 roku z inicjatywy kardyna\u0142a Jana Duklana Maurycego Paw\u0142a Puzyny oraz Ko\u015bcio\u0142a Katedralnego wspieranego przez namiestnik\u00f3w biskupstwa krakowskiego i namiestnictwa lwowskiego powo\u0142ano do \u017cycia Muzeum Diecezjalne na Wawelu. Trzy lata p\u00f3\u017aniej utworzono Muzeum Diecezjalne w \u017bytomierzu, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 przy gmachu Domu dla Ksi\u0119\u017cy. Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, cho\u0107 oficjalnie powsta\u0142o w 1910 roku, to ju\u017c w 1907 roku ks. Kanonik J\u00f3zef Mrozowski zosta\u0142 wys\u0142any do niemal 400 ko\u015bcio\u0142\u00f3w w celu wykonania szczeg\u00f3\u0142owego spisu staro\u017cytno\u015bci ko\u015bcielnych, kt\u00f3re wymagaj\u0105 otoczenia opiek\u0105. W 1910 roku utworzono r\u00f3wnie\u017c Muzeum Parafialne w Ko\u017aminie Wielkopolskim, z inicjatywy ks. Proboszcza Stanis\u0142awa \u0141ukomskiego. Rok p\u00f3\u017aniej powsta\u0142o r\u00f3wnie\u017c Muzeum w Kielcach. Warszawa mia\u0142a jeszcze jedno muzeum katolickie – Muzeum Biblijne, kt\u00f3re otwarto w 1916 roku przy Seminarium Metropolitalnym. W tym te\u017c roku za\u0142o\u017cono Muzeum Diecezjalne we Lwowie. W 1918 roku powsta\u0142y jeszcze dwie instytucje – Muzeum Diecezjalne w Janowie Podlaskim, a tak\u017ce w Lublinie, kt\u00f3rego kreatorem by\u0142 ks. Kanonik D\u0119bi\u0144ski.<\/p>\n
Zbiory muze\u00f3w katolickich by\u0142y do siebie do\u015b\u0107 podobne. Gromadzono znakomite i wyj\u0105tkowe zabytki, jak np. kielich mszalny wykonany w chi\u0144skiej emalii kom\u00f3rkowej przedstawiaj\u0105cy Chrystusa, aposto\u0142\u00f3w i anio\u0142\u00f3w z przewi\u0105zanymi oczamim w typie rasy mongolskiej, liczne obrazy cz\u0119sto niezwykle cenne, jak np. Matka Bo\u017ca z Dzieci\u0105tkiem i \u015bw. Katarzyn\u0105 Aleksandryjsk\u0105 <\/i>autorstwa Lucasa Cranacha Starszego <\/i>w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu [St\u0119pie\u0144 2019: 227], rze\u017aby – najcz\u0119\u015bciej \u015bredniowieczne i nowo\u017cytne, tkaniny (ciekawym przyk\u0142adem jest jedna z najwi\u0119kszych w Polsce kolekcja pas\u00f3w kontuszowych, kt\u00f3r\u0105 zgromadzi\u0142o Muzeum Diecezjalne w P\u0142ocku [Piotrowska 2019: 361]), z\u0142otnictwo o nieocenionej warto\u015bci materialnej, kulturowej i religijnej, np. wykonana w XIV wieku Herma \u015bw. Zygmunta, kt\u00f3ra przed tym, jak trafi\u0142a do Muzeum Diecezjalnego w P\u0142ocku, znajdowa\u0142a si\u0119 w Skarbcu Katedralnym [Piotrowska 2019: 362]; pami\u0105tki po zas\u0142u\u017conych ksi\u0119\u017cach – np. miot\u0142a po kardynale Led\u00f3chowskim, bezcenne manuskrypty – bogate zbiory tego typu znajdowa\u0142y si\u0119 w Muzeum Diecezjalnym w P\u0142ocku, by\u0142y to m.in. perykopy ewangeliczne datowane na ok. 1160 rok, dokument Konrada I Mazowieckiego z 1230 roku, jak i gradua\u0142 biskupa Erazma Cio\u0142ka [Piotrowska 2019: 359]. Kolekcjonowano r\u00f3wnie\u017c wyj\u0105tkowe dokumenty, np. orygina\u0142 erekcji seminarium duchownego we W\u0142oc\u0142awku z 1569 roku, a nawet nieoczekiwane obiekty, np. stare ko\u015bcielne okna czy znaleziska archeologiczne.<\/p>\n
R\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 natomiast cz\u0119sto podstawowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 tych muze\u00f3w. Dla przyk\u0142adu Muzeum Diecezjalne na Wawelu nigdy tak naprawd\u0119 nie funkcjonowa\u0142o, istnia\u0142o jedynie \u201ena papierze\u201d. Mimo wszystko nie mo\u017cna go nazwa\u0107 jedynie projektem muzealnym, poniewa\u017c przez lata toczy\u0142y si\u0119 prace organizacyjne. Problem stanowi\u0142y wa\u015bnie mi\u0119dzyludzkie i polityka ludzie, przez kt\u00f3re nie dbano o losy muzeum. Zbiory muzealne mia\u0142y powsta\u0107 dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy ksi\u0119\u017cy z ca\u0142ej diecezji, czyli ka\u017cdy z nich mia\u0142 zrobi\u0107 list\u0119 zabytk\u00f3w, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by odda\u0107 do muzeum. Najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 okaza\u0142a si\u0119 komisja, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o wydzielenie ze Skarbca Katedralnego obiekt\u00f3w stanowi\u0105cych trzon kolekcji muzealnej [Nowobilski 2011: 12]. Muzeum Diecezjalne na Wawelu mia\u0142o jedynie w teorii bogate zbiory, o kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 zagorza\u0142e k\u0142\u00f3tnie i kt\u00f3rych nigdy nie uda\u0142o si\u0119 wyeksponowa\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym celem od pocz\u0105tku istnienia Muzeum Diecezjalnego we W\u0142oclawku by\u0142a edukacja. Muzeum mia\u0142o pocz\u0105tkowo naucza\u0107 jedynie seminarzyst\u00f3w, z czasem jednak r\u00f3wnie\u017c wszystkich Polak\u00f3w. Historia ko\u015bcio\u0142a i religii katolickiej, a p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c znaleziska archeologiczne z Kujaw mia\u0142y wzmocni\u0107 morale patriotyczne odwiedzaj\u0105cych. Oczywi\u015bcie za edukacj\u0105 kry\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ch\u0119\u0107 ochrony zabytk\u00f3w, ale nie ona by\u0142a tu najwy\u017cszym priorytetem, by\u0142a jedynie \u015brodkiem do celu. Do\u015b\u0107 podobnie sytuacja wygl\u0105da\u0142a w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie. Tam za\u0142o\u017cyciel – ks. Jan B\u0105ba – mia\u0142 na celu nie tylko ochron\u0119 zabytk\u00f3w ko\u015bcielnych, nie tylko edukacj\u0119 duchownych, ale i uwra\u017cliwienie ich na mieszcz\u0105ce si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach zabytki, kt\u00f3rych warto\u015bci wielu nie docenia\u0142o [Pasek 2019: 248]. Chcia\u0142, by jako przyszli ksi\u0119\u017ca, umieli do\u015bwiadczy\u0107 pi\u0119kna historii i szerzy\u0107 t\u0119 praktyk\u0119 w\u015br\u00f3d wiernych. Dlatego te\u017c zaleca\u0142 ratowanie zabytk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na strychach parafii, sk\u0142adzikach ko\u015bcio\u0142\u00f3w, obiekt\u00f3w niepe\u0142ni\u0105cych ju\u017c funkcji kultowych. Ochrona zabytk\u00f3w oraz edukacja mia\u0142y rozpali\u0107 ducha dumy narodowej, mia\u0142y pokaza\u0107 jak warto\u015bciow\u0105 i wspania\u0142\u0105 histori\u0119 ma Polska i polski ko\u015bci\u00f3\u0142. Co wa\u017cne, to edukacja mia\u0142a nauczy\u0107 ksi\u0119\u017cy r\u00f3wnie\u017c jednej przydatnej rzeczy – \u015bwiadomego dostrzegania i znajdowania zabytk\u00f3w, kt\u00f3re powinien znale\u017a\u0107 si\u0119 w muzeum, co zniwelowa\u0142oby d\u0142ugie i \u017cmudne ekspedycje na terenie diecezji. Warto w tym miejscu przytoczy\u0107 s\u0142owa ucznia za\u0142o\u017cyciela Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, ksi\u0119dza Kaspra Mazura, kt\u00f3ry tak m\u00f3wi\u0142 o swoim nauczycielu: \u201eNie powiem, \u017ceby\u015b zapala\u0142 swoich uczni\u00f3w i wychowank\u00f3w do taniego, operetkowego patriotyzmu\u2026 Nie! Ale\u015b uczy\u0142 zdrowych zasad pracy, a Ojczyzn\u0119 kaza\u0142e\u015b kocha\u0107 czynem\u201d <\/i>[Mazur 1925: 9].<\/p>\n
Inaczej by\u0142o w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu, gdzie ju\u017c od XIX wieku pojawia\u0142y si\u0119 silne g\u0142osy o potrzebie ochrony zabytk\u00f3w kultury polskiej i religii. Sandomierz by\u0142 wtedy o\u015brodkiem zrzeszaj\u0105cym dobrze wykszta\u0142conych duchownych, \u017carliwych patriot\u00f3w, kt\u00f3rych wiedza dotycz\u0105ca historii Polski i katolicyzmu w Polsce sk\u0142ania\u0142a do czyn\u00f3w [G\u00f3rski 1946: 3]. Zgodnie z t\u0105 ide\u0105 dzia\u0142a\u0142 za\u0142o\u017cyciel muzeum – ks. Jan Rokoszny, kt\u00f3ry w 1902 roku napisa\u0142 o tym, jak wa\u017cne jest, by w ka\u017cdej diecezji zak\u0142ada\u0107 muzeum w celu ochrony zabytk\u00f3w kultury i religii polskiej, by dzi\u0119ki nim mie\u0107 narz\u0119dzia do edukowania spo\u0142ecze\u0144stwa oraz by nasze dziedzictwo przetrwa\u0142o [Rokoszny 1902: 136-139]. Rokoszny sam je\u017adzi\u0142 po parafiach, poszukuj\u0105c zabytk\u00f3w do swojego muzeum [Rokoszny 1904: 86], jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 i otwarte apele sta\u0142y si\u0119 wzorem dla innych muze\u00f3w katolickich. Wszystkie te cele znajdowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c odzwierciedlenie w dzia\u0142alno\u015bci Arcybiskupiego Muzeum w Poznaniu, gdzie poprzez ochron\u0119 zabytk\u00f3w o warto\u015bci artystycznej, historycznej i materialnej d\u0105\u017cono do przekazania rodakom historii ich kultury i nauczano o wierze przodk\u00f3w [Kronthal 2015: 193-205]. Taka dzia\u0142alno\u015b\u0107 zwraca\u0142a uwag\u0119 ludno\u015bci niemieckiej. Arthur Kronthal – mi\u0142o\u015bnik Poznania – zarzuca\u0142 muzeum stronniczo\u015b\u0107 w udost\u0119pnianiu zbior\u00f3w. Kolekcja pozna\u0144ska nie by\u0142a og\u00f3lnodost\u0119pna, trzeba by\u0142o najpierw napisa\u0107 list, by uzyska\u0107 zgod\u0119 na zwiedzanie. Takiej zgody cz\u0119sto nie uzyskiwali Niemcy. Nie powinno to jednak dziwi\u0107, poniewa\u017c arcybiskup Florian Stablewski usilnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce muzeum ma na celu wzmacnianie to\u017csamo\u015bci narodowej Polak\u00f3w i edukowanie ich.\u00a0<\/span><\/p>\n
Muzea diecezjalne anga\u017cowa\u0142y w swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 niemal wszystkie parafie, by\u0142y dobrem regionalnym i og\u00f3lnopolskim. Edukowa\u0142y, dba\u0142y o zabytki, chroni\u0142y je przed zniszczeniem i zapomnieniem, ale co najwa\u017cniejsze krzewi\u0142y patriotyzm, nigdy w wulgarny i pe\u0142en nienawi\u015bci spos\u00f3b, lecz poprzez zaszczepienie dumy ze swoich korzeni oraz uwra\u017cliwienie wiernych na dziedzictwo, kt\u00f3rego cz\u0119sto nawet nie dostrzegali. Ka\u017cde z tych muze\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c na sw\u00f3j spos\u00f3b ciekawe, a zarysowanie oraz opracowanie ich historii le\u017cy w interesie nie tylko historii polskiego muzealnictwa, ale i dziedzictwa katolickiego w Polsce.<\/p>\n
Bibliografia:<\/b><\/p>\n
    \n
  1. Chwalewik Edward, 1991. Zbiory polskie. Archiwa, bibljoteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci w ojczy\u017anie i na obczy\u017anie<\/i>, t. I, Krak\u00f3w.<\/li>\n
  2. G\u00f3rski Edward, 1946. Diecezjalne Muzeum Sandomierskie, <\/i>Sandomierz.<\/li>\n
  3. Kronthal Arthur, 2015. Z prehistorii Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu. Min unbekanntes Posener Museum<\/i> [w:] \u201eEcclesia. Studia z Dziej\u00f3w Wielkopolski\u201d, t. I: 193-205.<\/li>\n
  4. Mazur K., 1925. Sprawozdanie z akcji podj\u0119tej przez P.T. Uczni\u00f3w i wychowank\u00f3w leci Ksi\u0119dza Unfu\u0142ata Dra J\u00f3zefa B\u0105by w sprawie obchodzi Z\u0142otego Jubileuszu Jego Kap\u0142a\u0144stwa<\/i>, Tarn\u00f3w.<\/li>\n
  5. Nowobilski Andrzej, 2011. Muzeum Archidiecezjalne Kardyna\u0142a Karola Wojty\u0142y w Krakowie, <\/i>Krak\u00f3w.<\/li>\n
  6. Pasek Piotr, 2019. Muzeum Parafialne w Grzybowie na tle muzealnictwa ko\u015bcielnego Diecezji Tarnowskiej <\/i>[w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ, s. 247- 288.<\/li>\n
  7. Piotrowska Barbara, 2019: Historia i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Muzeum Diecezjalnego w P\u0142ocku<\/i> [w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. s. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ 2019,\u00a0 <\/span>s. 355-374.<\/li>\n
  8. Rokoszny Jan, 1904. Losy dzie\u0142 sztuki i zabytk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci w naszych ko\u015bcio\u0142ach <\/i>[w:] \u201ePrzegl\u0105d Katolicki\u201d t. 42, nr 51, s. 86.<\/li>\n
  9. Rokoszny Jan, 1902. O potrzebie zak\u0142adania muze\u00f3w diecezjalnych dla zabytk\u00f3w sztuki i archeologii <\/i>[w:] \u201ePrzegl\u0105d Katolicki\u201d t. 40, nr 9, s. 136-139. \u00a0<\/span><\/li>\n
  10. Skrzydlewska Beata, 2019. Problemy i wyzwania muzealnictwa ko\u015bcielnego w Polsce. Historia i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/i> [w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ, s. 133-146.<\/li>\n
  11. St\u0119pie\u0144 Urszula, 2019. Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu – muzeum \u201emuzealne<\/i>\u201d [w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. s. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ, s. 227-246.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n
    \n\n\n\n
    \n
    CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
    \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
    14.09.2017 | Tekst zosta\u0142 zaktualizowany w styczniu 2020 roku.\u00a0 Zabory Polski w swojej konsekwencji przynios\u0142y silne pragnienie utrzymania w\u0142asnej kultury, odr\u0119bno\u015bci, piel\u0119gnowania w\u0142asnego j\u0119zyka, przyczyni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do powstania zjawiska nieoczekiwanego, id\u0105cego co prawda z duchem europejskim, ale chyba znacznie bardziej dynamiczniej i intensywniej; mowa tu o muzealnictwie. Obok szeroko powstaj\u0105cych muze\u00f3w sztuki, krajoznawczych, przyrodniczych,… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1457,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-1741","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/23658917_786438538224733_5741983744269338943_n.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/23658917_786438538224733_5741983744269338943_n.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
    <\/p>\n
    14.09.2017 | \"\"<\/pre>\n
    <\/p>\n
    Tekst zosta\u0142 zaktualizowany w styczniu 2020 roku.\u00a0<\/em><\/p>\n
    Zabory Polski w swojej konsekwencji przynios\u0142y silne pragnienie utrzymania w\u0142asnej kultury, odr\u0119bno\u015bci, piel\u0119gnowania w\u0142asnego j\u0119zyka, przyczyni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do powstania zjawiska nieoczekiwanego, id\u0105cego co prawda z duchem europejskim, ale chyba znacznie bardziej dynamiczniej i intensywniej; mowa tu o muzealnictwie. Obok szeroko powstaj\u0105cych muze\u00f3w sztuki, krajoznawczych, przyrodniczych, szkolnych i regionalnych, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142a silna potrzeba kultywowania pami\u0119ci i kultury polskiej, powstawa\u0142y r\u00f3wnie\u017c muzea religijne. Cho\u0107 pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci stanowi\u0142y raczej marginaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 polskiego muzealnictwa, to okaza\u0142y si\u0119 jego istotn\u0105 a zarazem niezale\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\n
    Wielokulturowemu spo\u0142ecze\u0144stwu towarzyszy\u0142a z oczywistych przyczyn wielowyznaniowo\u015b\u0107. W swoich \u015bwi\u0105tyniach, ko\u015bcio\u0142ach i innych o\u015brodkach, mniejszych lub wi\u0119kszych, gromadzono zazwyczaj ksi\u0119gi oraz liczne religijne pami\u0105tki i akcesoria. Na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej dzia\u0142ali katolicy, protestanci, \u017bydzi i prawos\u0142awni. Prym w muzealnictwie wiedli oczywi\u015bcie z racji liczebnej przewagi polscy katolicy, a na wschodnich terytoriach okupowanego kraju pr\u0119\u017cnie dzia\u0142ali r\u00f3wnie\u017c prawos\u0142awni. \u017bydowskie kolekcje by\u0142y raczej przedsi\u0119wzi\u0119ciami prywatnymi, za\u015b mniejszo\u015bci protestanckie nie przejawia\u0142y zainteresowania tworzeniem w\u0142asnych kolekcji. Muzea katolickie zacz\u0119to organizowa\u0107 w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Cho\u0107 cz\u0119sto powstawa\u0142y z r\u00f3\u017cnych przyczyn, zwi\u0105zanych z problemami regionu, parafii lub by\u0142y zwi\u0105zane z indywidualn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 inicjatora czy inicjator\u00f3w, to najcz\u0119\u015bciej towarzyszy\u0142y im patriotyczne i tak naprawd\u0119 czysto konserwatorskie pobudki. Zapowied\u017a pojawiaj\u0105cych si\u0119 zmian, kt\u00f3re zwiastowa\u0142y zadbanie o niszczej\u0105ce zabytki ko\u015bcielne, pojawi\u0142a si\u0119 jednak ju\u017c w XVIII wieku. Jednym z bod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3ry w zasadzie wymusi\u0142 d\u0142ugoterminowe przemiany, by\u0142y wed\u0142ug Beaty Skrzydlewskiej kasaty zakon\u00f3w i rok 1733, gdy dosz\u0142o do zniesienia zakonu jezuit\u00f3w a w efekcie nast\u0105pi\u0142a masowa likwidacja zakon\u00f3w \u017cebraczych i kontemplacyjnych<\/i> [Skrzydlewska 2019: 133]. Nie bez znaczenia pozosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c reformy austriackiej cesarzowej Marii Teresy, kt\u00f3ra przej\u0119te maj\u0105tki przekazywa\u0142a ubogim, a jej syn – cesarz J\u00f3zef II, po prostu przejmowa\u0142 maj\u0105tki ko\u015bcielne po zlikwidowanych klasztorach na rzecz pa\u0144stwa [Skrzydlewska 2019: 134]. O losy zakon\u00f3w i znajduj\u0105cych si\u0119 w nich maj\u0105tkach zacz\u0119to si\u0119 r\u00f3wnie\u017c niepokoi\u0107 si\u0119 na terenach dawnej Rzeczypospolitej po rozbiorze w 1772 roku – widmo rozproszenia a nawet zniszczenia dziedzictwo dotyczy\u0142o nie tylko ziem, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 pod rz\u0105dami Austriak\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c Rosjan, kt\u00f3rzy zlikwidowali a\u017c 190 klasztor\u00f3w [Skrzydlewska 2019: 134]. Prusakom tymczasem kasacja s\u0142u\u017cy\u0142a jako kara za podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 narodowo\u015bciowych – Powstania Listopadowe i Styczniowe. Koniec XVIII wieku przyni\u00f3s\u0142 wi\u0119c nowe wyzwania dla polskiego Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego – potrzeb\u0119 zadbania o dziedzictwo. Gdyby sytuacja ta mia\u0142a miejsce przed zaborami, strata by\u0142aby innej natury – wszelkie kosztowno\u015bci, dzie\u0142a sztuki i pami\u0105tki wci\u0105\u017c nale\u017ca\u0142yby do pa\u0144stwa polskiego, znalaz\u0142yby si\u0119 w kr\u00f3lewskich skarbcach lub zosta\u0142yby rozlokowane mi\u0119dzy ko\u015bcio\u0142ami. Natomiast w tej niekorzystnej dla Polski rzeczywisto\u015bci widmo grabie\u017cy dzie\u0142 sztuki religijnej stawa\u0142o si\u0119 coraz bardziej realne.<\/p>\n
    Do 1918 roku na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej powsta\u0142o 16 muze\u00f3w katolickich. Powody ich zak\u0142adania by\u0142y r\u00f3\u017cnorodne, cho\u0107 cz\u0119sto sp\u00f3jne – by\u0142y to pobudki edukacyjne, ratowania zapomnianych dzie\u0142 sztuki religijnej przed zapomnieniem, zniszczeniem lub\u00a0 <\/span>grabie\u017c\u0105, a tak\u017ce patriotyczne. Jako pierwsze utworzono Muzeum Diecezjalne we W\u0142oc\u0142awku w 1870 roku z inicjatywy braci ksi\u0119\u017cy Stanislawa i Zenona Chody\u0144skich. Kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, bo 25.11.1888 roku, dzi\u0119ki usilnym dzia\u0142aniom ksi\u0119dza J\u00f3zefa B\u0105by, powo\u0142ano do \u017cycia Muzeum Diecezjalne w Tarnowie. W 1894 roku otwarto Muzeum Arcybiskupie w Poznaniu – za spraw\u0105 silnego duchem polskiego patrioty i kolekcjonera arcybiskupa Floriana Stablewskiego. Rok p\u00f3\u017aniej powsta\u0142o niedu\u017ce Muzeum Parafialne w Przem\u0119cie, okre\u015blane przez Edwarda Chwalewika po prostu jako zbiory ko\u015bcio\u0142a pocysterskiego [Chwalewik 1991: 120]. Po kilku latach przestoju, w 1902 roku powsta\u0142o Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu – inicjatorem by\u0142 ks. J\u00f3zef Rokoszny, wielki zwolennik idei opieki nad zabytkami. Rok p\u00f3\u017aniej dzi\u0119ki staraniom ks. Kanonika Antoniego Nowowiejskiego utworzono Muzeum Diecezjalne w P\u0142ocku. Nast\u0119pnie w 1906 roku z inicjatywy kardyna\u0142a Jana Duklana Maurycego Paw\u0142a Puzyny oraz Ko\u015bcio\u0142a Katedralnego wspieranego przez namiestnik\u00f3w biskupstwa krakowskiego i namiestnictwa lwowskiego powo\u0142ano do \u017cycia Muzeum Diecezjalne na Wawelu. Trzy lata p\u00f3\u017aniej utworzono Muzeum Diecezjalne w \u017bytomierzu, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 przy gmachu Domu dla Ksi\u0119\u017cy. Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, cho\u0107 oficjalnie powsta\u0142o w 1910 roku, to ju\u017c w 1907 roku ks. Kanonik J\u00f3zef Mrozowski zosta\u0142 wys\u0142any do niemal 400 ko\u015bcio\u0142\u00f3w w celu wykonania szczeg\u00f3\u0142owego spisu staro\u017cytno\u015bci ko\u015bcielnych, kt\u00f3re wymagaj\u0105 otoczenia opiek\u0105. W 1910 roku utworzono r\u00f3wnie\u017c Muzeum Parafialne w Ko\u017aminie Wielkopolskim, z inicjatywy ks. Proboszcza Stanis\u0142awa \u0141ukomskiego. Rok p\u00f3\u017aniej powsta\u0142o r\u00f3wnie\u017c Muzeum w Kielcach. Warszawa mia\u0142a jeszcze jedno muzeum katolickie – Muzeum Biblijne, kt\u00f3re otwarto w 1916 roku przy Seminarium Metropolitalnym. W tym te\u017c roku za\u0142o\u017cono Muzeum Diecezjalne we Lwowie. W 1918 roku powsta\u0142y jeszcze dwie instytucje – Muzeum Diecezjalne w Janowie Podlaskim, a tak\u017ce w Lublinie, kt\u00f3rego kreatorem by\u0142 ks. Kanonik D\u0119bi\u0144ski.<\/p>\n
    Zbiory muze\u00f3w katolickich by\u0142y do siebie do\u015b\u0107 podobne. Gromadzono znakomite i wyj\u0105tkowe zabytki, jak np. kielich mszalny wykonany w chi\u0144skiej emalii kom\u00f3rkowej przedstawiaj\u0105cy Chrystusa, aposto\u0142\u00f3w i anio\u0142\u00f3w z przewi\u0105zanymi oczamim w typie rasy mongolskiej, liczne obrazy cz\u0119sto niezwykle cenne, jak np. Matka Bo\u017ca z Dzieci\u0105tkiem i \u015bw. Katarzyn\u0105 Aleksandryjsk\u0105 <\/i>autorstwa Lucasa Cranacha Starszego <\/i>w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu [St\u0119pie\u0144 2019: 227], rze\u017aby – najcz\u0119\u015bciej \u015bredniowieczne i nowo\u017cytne, tkaniny (ciekawym przyk\u0142adem jest jedna z najwi\u0119kszych w Polsce kolekcja pas\u00f3w kontuszowych, kt\u00f3r\u0105 zgromadzi\u0142o Muzeum Diecezjalne w P\u0142ocku [Piotrowska 2019: 361]), z\u0142otnictwo o nieocenionej warto\u015bci materialnej, kulturowej i religijnej, np. wykonana w XIV wieku Herma \u015bw. Zygmunta, kt\u00f3ra przed tym, jak trafi\u0142a do Muzeum Diecezjalnego w P\u0142ocku, znajdowa\u0142a si\u0119 w Skarbcu Katedralnym [Piotrowska 2019: 362]; pami\u0105tki po zas\u0142u\u017conych ksi\u0119\u017cach – np. miot\u0142a po kardynale Led\u00f3chowskim, bezcenne manuskrypty – bogate zbiory tego typu znajdowa\u0142y si\u0119 w Muzeum Diecezjalnym w P\u0142ocku, by\u0142y to m.in. perykopy ewangeliczne datowane na ok. 1160 rok, dokument Konrada I Mazowieckiego z 1230 roku, jak i gradua\u0142 biskupa Erazma Cio\u0142ka [Piotrowska 2019: 359]. Kolekcjonowano r\u00f3wnie\u017c wyj\u0105tkowe dokumenty, np. orygina\u0142 erekcji seminarium duchownego we W\u0142oc\u0142awku z 1569 roku, a nawet nieoczekiwane obiekty, np. stare ko\u015bcielne okna czy znaleziska archeologiczne.<\/p>\n
    R\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 natomiast cz\u0119sto podstawowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 tych muze\u00f3w. Dla przyk\u0142adu Muzeum Diecezjalne na Wawelu nigdy tak naprawd\u0119 nie funkcjonowa\u0142o, istnia\u0142o jedynie \u201ena papierze\u201d. Mimo wszystko nie mo\u017cna go nazwa\u0107 jedynie projektem muzealnym, poniewa\u017c przez lata toczy\u0142y si\u0119 prace organizacyjne. Problem stanowi\u0142y wa\u015bnie mi\u0119dzyludzkie i polityka ludzie, przez kt\u00f3re nie dbano o losy muzeum. Zbiory muzealne mia\u0142y powsta\u0107 dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy ksi\u0119\u017cy z ca\u0142ej diecezji, czyli ka\u017cdy z nich mia\u0142 zrobi\u0107 list\u0119 zabytk\u00f3w, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by odda\u0107 do muzeum. Najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 okaza\u0142a si\u0119 komisja, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o wydzielenie ze Skarbca Katedralnego obiekt\u00f3w stanowi\u0105cych trzon kolekcji muzealnej [Nowobilski 2011: 12]. Muzeum Diecezjalne na Wawelu mia\u0142o jedynie w teorii bogate zbiory, o kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 zagorza\u0142e k\u0142\u00f3tnie i kt\u00f3rych nigdy nie uda\u0142o si\u0119 wyeksponowa\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n
    G\u0142\u00f3wnym celem od pocz\u0105tku istnienia Muzeum Diecezjalnego we W\u0142oclawku by\u0142a edukacja. Muzeum mia\u0142o pocz\u0105tkowo naucza\u0107 jedynie seminarzyst\u00f3w, z czasem jednak r\u00f3wnie\u017c wszystkich Polak\u00f3w. Historia ko\u015bcio\u0142a i religii katolickiej, a p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c znaleziska archeologiczne z Kujaw mia\u0142y wzmocni\u0107 morale patriotyczne odwiedzaj\u0105cych. Oczywi\u015bcie za edukacj\u0105 kry\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ch\u0119\u0107 ochrony zabytk\u00f3w, ale nie ona by\u0142a tu najwy\u017cszym priorytetem, by\u0142a jedynie \u015brodkiem do celu. Do\u015b\u0107 podobnie sytuacja wygl\u0105da\u0142a w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie. Tam za\u0142o\u017cyciel – ks. Jan B\u0105ba – mia\u0142 na celu nie tylko ochron\u0119 zabytk\u00f3w ko\u015bcielnych, nie tylko edukacj\u0119 duchownych, ale i uwra\u017cliwienie ich na mieszcz\u0105ce si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach zabytki, kt\u00f3rych warto\u015bci wielu nie docenia\u0142o [Pasek 2019: 248]. Chcia\u0142, by jako przyszli ksi\u0119\u017ca, umieli do\u015bwiadczy\u0107 pi\u0119kna historii i szerzy\u0107 t\u0119 praktyk\u0119 w\u015br\u00f3d wiernych. Dlatego te\u017c zaleca\u0142 ratowanie zabytk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na strychach parafii, sk\u0142adzikach ko\u015bcio\u0142\u00f3w, obiekt\u00f3w niepe\u0142ni\u0105cych ju\u017c funkcji kultowych. Ochrona zabytk\u00f3w oraz edukacja mia\u0142y rozpali\u0107 ducha dumy narodowej, mia\u0142y pokaza\u0107 jak warto\u015bciow\u0105 i wspania\u0142\u0105 histori\u0119 ma Polska i polski ko\u015bci\u00f3\u0142. Co wa\u017cne, to edukacja mia\u0142a nauczy\u0107 ksi\u0119\u017cy r\u00f3wnie\u017c jednej przydatnej rzeczy – \u015bwiadomego dostrzegania i znajdowania zabytk\u00f3w, kt\u00f3re powinien znale\u017a\u0107 si\u0119 w muzeum, co zniwelowa\u0142oby d\u0142ugie i \u017cmudne ekspedycje na terenie diecezji. Warto w tym miejscu przytoczy\u0107 s\u0142owa ucznia za\u0142o\u017cyciela Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, ksi\u0119dza Kaspra Mazura, kt\u00f3ry tak m\u00f3wi\u0142 o swoim nauczycielu: \u201eNie powiem, \u017ceby\u015b zapala\u0142 swoich uczni\u00f3w i wychowank\u00f3w do taniego, operetkowego patriotyzmu\u2026 Nie! Ale\u015b uczy\u0142 zdrowych zasad pracy, a Ojczyzn\u0119 kaza\u0142e\u015b kocha\u0107 czynem\u201d <\/i>[Mazur 1925: 9].<\/p>\n
    Inaczej by\u0142o w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu, gdzie ju\u017c od XIX wieku pojawia\u0142y si\u0119 silne g\u0142osy o potrzebie ochrony zabytk\u00f3w kultury polskiej i religii. Sandomierz by\u0142 wtedy o\u015brodkiem zrzeszaj\u0105cym dobrze wykszta\u0142conych duchownych, \u017carliwych patriot\u00f3w, kt\u00f3rych wiedza dotycz\u0105ca historii Polski i katolicyzmu w Polsce sk\u0142ania\u0142a do czyn\u00f3w [G\u00f3rski 1946: 3]. Zgodnie z t\u0105 ide\u0105 dzia\u0142a\u0142 za\u0142o\u017cyciel muzeum – ks. Jan Rokoszny, kt\u00f3ry w 1902 roku napisa\u0142 o tym, jak wa\u017cne jest, by w ka\u017cdej diecezji zak\u0142ada\u0107 muzeum w celu ochrony zabytk\u00f3w kultury i religii polskiej, by dzi\u0119ki nim mie\u0107 narz\u0119dzia do edukowania spo\u0142ecze\u0144stwa oraz by nasze dziedzictwo przetrwa\u0142o [Rokoszny 1902: 136-139]. Rokoszny sam je\u017adzi\u0142 po parafiach, poszukuj\u0105c zabytk\u00f3w do swojego muzeum [Rokoszny 1904: 86], jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 i otwarte apele sta\u0142y si\u0119 wzorem dla innych muze\u00f3w katolickich. Wszystkie te cele znajdowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c odzwierciedlenie w dzia\u0142alno\u015bci Arcybiskupiego Muzeum w Poznaniu, gdzie poprzez ochron\u0119 zabytk\u00f3w o warto\u015bci artystycznej, historycznej i materialnej d\u0105\u017cono do przekazania rodakom historii ich kultury i nauczano o wierze przodk\u00f3w [Kronthal 2015: 193-205]. Taka dzia\u0142alno\u015b\u0107 zwraca\u0142a uwag\u0119 ludno\u015bci niemieckiej. Arthur Kronthal – mi\u0142o\u015bnik Poznania – zarzuca\u0142 muzeum stronniczo\u015b\u0107 w udost\u0119pnianiu zbior\u00f3w. Kolekcja pozna\u0144ska nie by\u0142a og\u00f3lnodost\u0119pna, trzeba by\u0142o najpierw napisa\u0107 list, by uzyska\u0107 zgod\u0119 na zwiedzanie. Takiej zgody cz\u0119sto nie uzyskiwali Niemcy. Nie powinno to jednak dziwi\u0107, poniewa\u017c arcybiskup Florian Stablewski usilnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce muzeum ma na celu wzmacnianie to\u017csamo\u015bci narodowej Polak\u00f3w i edukowanie ich.\u00a0<\/span><\/p>\n
    Muzea diecezjalne anga\u017cowa\u0142y w swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 niemal wszystkie parafie, by\u0142y dobrem regionalnym i og\u00f3lnopolskim. Edukowa\u0142y, dba\u0142y o zabytki, chroni\u0142y je przed zniszczeniem i zapomnieniem, ale co najwa\u017cniejsze krzewi\u0142y patriotyzm, nigdy w wulgarny i pe\u0142en nienawi\u015bci spos\u00f3b, lecz poprzez zaszczepienie dumy ze swoich korzeni oraz uwra\u017cliwienie wiernych na dziedzictwo, kt\u00f3rego cz\u0119sto nawet nie dostrzegali. Ka\u017cde z tych muze\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c na sw\u00f3j spos\u00f3b ciekawe, a zarysowanie oraz opracowanie ich historii le\u017cy w interesie nie tylko historii polskiego muzealnictwa, ale i dziedzictwa katolickiego w Polsce.<\/p>\n
    Bibliografia:<\/b><\/p>\n
      \n
    1. Chwalewik Edward, 1991. Zbiory polskie. Archiwa, bibljoteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pami\u0105tek przesz\u0142o\u015bci w ojczy\u017anie i na obczy\u017anie<\/i>, t. I, Krak\u00f3w.<\/li>\n
    2. G\u00f3rski Edward, 1946. Diecezjalne Muzeum Sandomierskie, <\/i>Sandomierz.<\/li>\n
    3. Kronthal Arthur, 2015. Z prehistorii Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu. Min unbekanntes Posener Museum<\/i> [w:] \u201eEcclesia. Studia z Dziej\u00f3w Wielkopolski\u201d, t. I: 193-205.<\/li>\n
    4. Mazur K., 1925. Sprawozdanie z akcji podj\u0119tej przez P.T. Uczni\u00f3w i wychowank\u00f3w leci Ksi\u0119dza Unfu\u0142ata Dra J\u00f3zefa B\u0105by w sprawie obchodzi Z\u0142otego Jubileuszu Jego Kap\u0142a\u0144stwa<\/i>, Tarn\u00f3w.<\/li>\n
    5. Nowobilski Andrzej, 2011. Muzeum Archidiecezjalne Kardyna\u0142a Karola Wojty\u0142y w Krakowie, <\/i>Krak\u00f3w.<\/li>\n
    6. Pasek Piotr, 2019. Muzeum Parafialne w Grzybowie na tle muzealnictwa ko\u015bcielnego Diecezji Tarnowskiej <\/i>[w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ, s. 247- 288.<\/li>\n
    7. Piotrowska Barbara, 2019: Historia i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Muzeum Diecezjalnego w P\u0142ocku<\/i> [w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. s. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ 2019,\u00a0 <\/span>s. 355-374.<\/li>\n
    8. Rokoszny Jan, 1904. Losy dzie\u0142 sztuki i zabytk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci w naszych ko\u015bcio\u0142ach <\/i>[w:] \u201ePrzegl\u0105d Katolicki\u201d t. 42, nr 51, s. 86.<\/li>\n
    9. Rokoszny Jan, 1902. O potrzebie zak\u0142adania muze\u00f3w diecezjalnych dla zabytk\u00f3w sztuki i archeologii <\/i>[w:] \u201ePrzegl\u0105d Katolicki\u201d t. 40, nr 9, s. 136-139. \u00a0<\/span><\/li>\n
    10. Skrzydlewska Beata, 2019. Problemy i wyzwania muzealnictwa ko\u015bcielnego w Polsce. Historia i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/i> [w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ, s. 133-146.<\/li>\n
    11. St\u0119pie\u0144 Urszula, 2019. Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu – muzeum \u201emuzealne<\/i>\u201d [w:] \u201eMuzea ko\u015bcielne wobec nowych wyzwa\u0144\u201d, red. s. B\u0142a\u017cejczyk Natanaela Wies\u0142awa, Majewski Piotr, Warszawa: NIMOZ, s. 227-246.<\/li>\n<\/ol>\n
      <\/p>\n
      \n<\/p>\n
      <\/p>\n
      <\/p>\n
      CZYTELNIA<\/a><\/div>\n
      <\/div>\n
      <\/p>\n
      <\/p>\n
      \n<\/p>\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1741","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1741"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1741\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7957,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1741\/revisions\/7957"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1457"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}