{"id":1394,"date":"2017-03-09T09:30:15","date_gmt":"2017-03-09T08:30:15","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=1394"},"modified":"2021-05-27T09:53:12","modified_gmt":"2021-05-27T07:53:12","slug":"agnieszka-kluczewska-wojcik-muzeum-i-kolekcja-w-refleksji-krzysztofa-pomiana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?p=1394","title":{"rendered":"Agnieszka KLUCZEWSKA-W\u00d3JCIK | Muzeum i kolekcja w refleksji Krzysztofa Pomiana"},"content":{"rendered":"\n
09.03.2017 | \"\"<\/pre>\n\n\n
\u00a0<\/p>\n
\"\"<\/a>
prof. Krzysztof Pomian. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, domena publiczna.<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n
6. grudnia 2017 roku prof. Krzysztof Pomian uhonorowany zosta\u0142 nagrod\u0105 Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, najwa\u017cniejszym wyr\u00f3\u017cnieniem naukowym w Polsce. Otrzyma\u0142 je za \u201epionierskie badania dziej\u00f3w kolekcjonerstwa oraz wp\u0142ywu nauki i sztuki na rozw\u00f3j kultury europejskiej\u201d [1]<\/a>. Jak sam wyja\u015bnia\u0142 w przedmowie do ksi\u0105\u017cki Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013 Chicago XIIIe-XIXe si\u00e8cles<\/em>, wydanej w Pary\u017cu w 2003 roku (i nigdy nie przet\u0142umaczonej na j\u0119zyk polski), kolekcjom prywatnym, muzeom i archiwom po\u015bwi\u0119ci\u0142 ponad dwadzie\u015bcia lat bada\u0144, czego wynikiem by\u0142o czterdzie\u015bci publikacji\u00a0[Pomian 2003:\u00a014-15]<\/a>. W istocie ich lista jest znacznie d\u0142u\u017csza i, jak w pos\u0142owiu do ostatniej z nich pisze Andrzej Rottermund, obejmuje blisko sto dwadzie\u015bcia pozycji, w tym sze\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek, t\u0142umaczonych na wiele j\u0119zyk\u00f3w\u00a0[Rottermund 2016: 94]<\/a>. Pozwol\u0119 sobie przywo\u0142a\u0107 tytu\u0142em przyk\u0142adu trzy publikacje, po\u015bwi\u0119cone w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny teorii i historii kolekcjonerstwa i muze\u00f3w.<\/p>\n
Ten fragment dorobku Profesora zainaugurowa\u0142o opracowanie Kolekcja: mi\u0119dzy \u015bwiatem widzialnym i niewidzialnym<\/em>, opublikowane w roku 1978 w Enciclopedia Einaudi<\/em> w Turynie, przedrukowane nast\u0119pnie we francuskiej wersji w Libre<\/em>, kt\u00f3re, dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej, otwiera\u0142o pierwsz\u0105 jego ksi\u0105\u017ck\u0119 o kolekcjonerstwie: Collectionneurs, amateurs, curieux. <\/em>Paris, Venice: XVIe-XVIIIe si\u00e8cle\u00a0<\/em>[Pomian 1978: 330-364]<\/a>.<\/em> Bez przesady powiedzie\u0107 mo\u017cna, \u017ce zbiorem Zbieracze i osobliwo\u015bci. Pary\u017c \u2013 Wenecja XVI-XVIII wiek<\/em> prof. Pomian po\u0142o\u017cy\u0142 podwaliny pod rozw\u00f3j \u015bwiatowych bada\u0144 nad kolekcjonerstwem i muzealnictwem. Wszystkie p\u00f3\u017aniejsze publikacje na ten temat musia\u0142y jako punkt wyj\u015bcia przyj\u0105\u0107 jego ustalenia teoretyczne dotycz\u0105ce antropologii kolekcji, traktowanej jako powszechny fenomen, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cy z histori\u0105 kultury, czy szerzej \u2013 kultur\u0105 jako tak\u0105, uprzywilejowany no\u015bnik przemian cywilizacyjnych.<\/p>\n
Jak zauwa\u017cy\u0142 prof. Pomian w badaniach nad kolekcjonerstwem nie wolno odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do koncepcji psychologii indywidualnej \u2013 \u201egustu\u201d czy \u201edozna\u0144 estetycznych\u201d \u2013 potrzeba kolekcjonowania si\u0119ga bowiem znacznie g\u0142\u0119biej, do podstawowych uwarunkowa\u0144 egzystencjalnych cz\u0142owieka. Kolekcja, w kt\u00f3rej \u201eniewidzialne spotyka si\u0119 z widzialnym\u201d\u00a0 definiowana jest jako \u201ezesp\u00f3\u0142 przedmiot\u00f3w naturalnych lub wytwor\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej, utrzymywanych czasowo lub trwale poza obszarem czynno\u015bci gospodarczych, poddanych szczeg\u00f3lnej opiece w miejscu zamkni\u0119tym, przystosowanym do tego celu i wystawionych do ogl\u0105dania.\u201d Buduj\u0105ce j\u0105 \u201esemiofory\u201d \u2013 nowa kategoria teoretyczna wprowadzona przez Pomiana \u2013 \u201eprzedmioty pozbawione u\u017cyteczno\u015bci\u201d, ale \u201eobdarzone znaczeniem\u201d i wystawione do ogl\u0105dania, s\u0105 wi\u0119c po\u015brednikami mi\u0119dzy \u015bwiatem widzialnym i niewidzialnym\u00a0[Pomian 2001: 22, 47, 52]<\/a>.<\/p>\n
Publikacja prof. Pomiana stanowi\u0142a tak\u017ce pierwsze przekrojowe studium historyczne kolekcjonerstwa w dwu \u2013 tytu\u0142owych \u2013 centrach artystycznych nowo\u017cytnej Europy, na po\u0142udnie i na p\u00f3\u0142noc od Alp, obejmuj\u0105ce wszystkie typy zbior\u00f3w: od sztuki antycznej, numizmatyki, malarstwa, po histori\u0119 naturaln\u0105. Wskazywa\u0142a zarazem kolekcje jako podstaw\u0119 kszta\u0142towania si\u0119 muzeum, przestrzeni o charakterze \u015bwieckim, chronionej i dostosowanej do przechowywania\u00a0 szcz\u0105tk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, tak aby przetrwa\u0107 mog\u0142y w niezmienionym stanie, stanowi\u0105c niezbywalne dziedzictwo przysz\u0142o\u015bci:<\/p>\n
\u201eUjmowane z tej perspektywy muzeum jawi si\u0119 jako jedna z instytucji, kt\u00f3rych funkcj\u0105 jest uzasadnianie postaw wobec takiego przeciwstawienia sfery widzialnej i niewidzialnej, jakie rysuje si\u0119 od ko\u0144ca XIV wieku, a wi\u0119c wobec nowych hierarchii spo\u0142ecznych i nowych, uprzywilejowanych pozycji, ugruntowanych na uprzywilejowanym kontakcie z now\u0105 sfer\u0105 niewidzialn\u0105. Innymi s\u0142owy, muzea zast\u0119puj\u0105 ko\u015bcio\u0142y w roli miejsc, gdzie ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo jednoczy si\u0119, celebruj\u0105c ten sam kult. (…) W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce muzeum stanowi sk\u0142adnic\u0119 wszystkiego, co ma bli\u017cszy lub dalszy zwi\u0105zek z dziejami narodu, znajduj\u0105ce si\u0119 w nim przedmioty powinny by\u0107 dla wszystkich dost\u0119pne\u201d\u00a0[Pomian 2001: 63-64]<\/a>.<\/p>\n
Refleksja nad fenomenem kolekcji, ofiar jakie \u017cyj\u0105cy sk\u0142adaj\u0105 zrazu \u015bwiatu nadprzyrodzonemu, z czasem za\u015b przysz\u0142ym pokoleniom, jest tematem drugiego zbi\u00f3r rozpraw prof. Pomiana, wspomnianego wy\u017cej\u00a0 Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013 Chicago XIIIe-XIXe si\u00e8cles <\/em>(Od \u015bwi\u0119tych relikwii do sztuki nowoczesnej. Wenecja \u2013 Chicago XIII-XVIII wiek<\/em>)\u00a0[Pomian 2003]<\/a>. Kolekcja analizowana jest tutaj jako fakt historyczny, ewoluuj\u0105cy zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem formy: od skarbca \u015bwi\u0105tynnego czy pa\u0142acowego, poprzez kolekcj\u0119 prywatn\u0105 do muzeum; jak i zawarto\u015bci: od relikwii, przez mirabilia<\/em> i naturalia<\/em>, do sztuki antycznej i wreszcie nowoczesnej. Wszystko za\u015b uj\u0119te jest na tle przemian wierze\u0144 zbiorowych, przej\u015bcia od dominacji religii do prymatu ideologii. Zerwaniu z tradycj\u0105 towarzyszy stopniowe wprowadzanie perspektywy narodowej w \u201ezaw\u0142aszczaniu\u201d przesz\u0142o\u015bci przez kolekcje i muzea, demokratyzacja praktyki kolekcjonerskiej i rosn\u0105ca rola kobiet-kolekcjonerek.<\/p>\n
W rozdziale \u00ab\u00a0Le\u00e7ons italiennes. Les mus\u00e9es vus par les voyageurs fran\u00e7ais<\/em>\u00a0\u00bb (W\u0142oskie lekcje. Muzea w oczach podr\u00f3\u017cnik\u00f3w francuskich<\/em>)\u00a0[Pomian 2003: 271-297]<\/a> prof. Pomian zajmuje si\u0119 kwesti\u0105 kszta\u0142towania si\u0119 i zmiany zakresu terminu muzeum. Pojawia si\u0119 on po raz pierwszy we francuskiej wersji mus\u00e9e<\/em>, odnosz\u0105cej si\u0119 etymologicznie do \u015bwi\u0105tyni Muz, w po\u0142owie XVII wieku, w li\u015bcie Poussina z Rzymu. Nast\u0119pnie powraca na prze\u0142omie stuleci (1698-1701) w notatkach Montfaucona z podr\u00f3\u017cy do W\u0142och, i p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej (przed 1755 r.), w listach z W\u0142och Salomona de Brosse\u2019a. W obu przypadkach oznacza on kolekcj\u0119 (collection)<\/em>, a si\u0119gaj\u0105c do terminologii z epoki \u2013 gabinet (cabinet<\/em>), okre\u015blenie kolekcja, nabiera bowiem dzisiejszego sensu dopiero w ci\u0105gu wieku XVIII, czego potwierdzeniem jest wprowadzenie go w 1762 roku do S\u0142ownika Akademii<\/em>. Przej\u015bcie od cabinet<\/em> do collection<\/em>\u00a0 wi\u0105\u017ce si\u0119 z przesuni\u0119ciem akcentu znaczeniowego z zawieraj\u0105cego na zawarto\u015b\u0107, czyli z miejsca gdzie obiekty s\u0105 wystawiane \u2013 na same obiekty. Podobny proces przeniesienia znacze\u0144 dotyczy tak\u017ce pary poj\u0119\u0107 amateur<\/em> \u2013 collectionneur<\/em>, z kt\u00f3rych pierwsze, wypierane w tym czasie, k\u0142adzie nacisk na sentyment \u0142\u0105cz\u0105cy amatora-zbieracza z przedmiotami jego pasji, drugie za\u015b oznacza jedynie tw\u00f3rc\u0119 kolekcji. Dla Montfaucona i de Brosse\u2019a\u00a0 mus\u00e9e<\/em> (muzeum) jest synonimem kolekcji, a \u015bci\u015blej kolekcji ksi\u0105\u017c\u0119cej. W 1762 roku\u00a0mus\u00e9e<\/em> i mus\u00e9um<\/em> (przej\u0119te z \u0142aciny, ale za po\u015brednictwem w\u0142oskiego i angielskiego) pojawiaj\u0105 si\u0119 w S\u0142owniku Akademii, <\/em>a w roku 1765 w Wielkiej Encyklopedii<\/em>. Oficjalna nazwa powo\u0142anego do \u017cycia czasach Rewolucji Francuskiej\u00a0 muzeum narodowego Luwru brzmi Museum<\/em>, ale w styczniu 1797 roku zostanie ono przemianowane na Mus\u00e9e central des Arts<\/em>. W latach 1760-1765 nast\u0119puje wi\u0119c istotna zmiana, zwi\u0105zana z krystalizacj\u0105 idei muzeum (mus\u00e9um\/mus\u00e9e<\/em>). Poniewa\u017c zauwa\u017cono specyfik\u0119 pewnych kolekcji, zale\u017cn\u0105 nie od ich zawarto\u015bci, ale od statusu, r\u00f3\u017cnego od statusu kolekcji prywatnych, odt\u0105d ka\u017cda instytucja, kt\u00f3ra manifestuje tego typu specyfik\u0119, tzn. nale\u017cy do osoby moralnej, ma zagwarantowane trwanie w czasie i jest otwarta dla publiczno\u015bci, otrzymuje nazw\u0119 muzeum\u00a0[Pomian 2003: 278]<\/a>.<\/p>\n
O kwestiach zwi\u0105zanych z histori\u0105 muze\u00f3w traktowa\u0107 ma nast\u0119pna publikacja prof. Pomiana Le Mus\u00e9e, une histore mondiale<\/em> \u2013 trzecia cz\u0119\u015b\u0107 kolekcjonerskiej \u201etrylogii\u201d, publikowanej w wydawnictwie Gallimarda, kt\u00f3rej obszerne fragmenty wesz\u0142y w sk\u0142ad monografii Muzea i narody w Europie \u015arodkowej przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, wydanej po polsku w 2016\u00a0[Pomian, 2016]<\/a>. Perspektywom rozwoju instytucji muzealnych w Europie i na \u015bwiecie po\u015bwi\u0119cony jest natomiast artyku\u0142 \u201eKilka my\u015bli o przysz\u0142o\u015bci muzeum\u201d, z 2014 roku\u00a0[Pomian, 2014: 7-11]<\/a>.<\/p>\n
W przysz\u0142o\u015bci liczba \u2013 a tak\u017ce popularno\u015b\u0107 \u2013 muze\u00f3w b\u0119dzie nadal rosn\u0105\u0107, szczeg\u00f3lnie w krajach islamskich i w Afryce, na po\u0142udnie od Sahary, wraz z zachodz\u0105cymi w tych rejonach zmianami kulturowymi. Zjawisko to \u0142\u0105czy prof. Pomian przede wszystkim z procesami globalizacji, przynosz\u0105cymi stopniow\u0105 sekularyzacj\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego, wzrost poziomu \u017cycia i towarzysz\u0105cy mu rozw\u00f3j masowej turystyki mi\u0119dzynarodowej, rewolucj\u0119 informatyczn\u0105, wp\u0142ywaj\u0105ca na ewolucj\u0119 w odbiorze kultury, wreszcie coraz bardziej agresywn\u0105 polityk\u0119 promocyjn\u0105 samych muze\u00f3w. Rozwija\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 muzea wsp\u00f3lnotowe, \u201epubliczne kolekcje no\u015bnik\u00f3w pami\u0119ci grup zawodowych, religijnych, terytorialnych czy po\u0142\u0105czonych wsp\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem\u201d. Stanowi\u0105ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142aj\u0105cych na \u015bwiecie instytucji muzealnych, to w\u0142a\u015bnie one przyczyniaj\u0105 si\u0119 do demokratyzacji muzeum, nie tylko jego zbior\u00f3w, ale tak\u017ce sposobu funkcjonowania i zasi\u0119gu spo\u0142ecznego.<\/p>\n
R\u00f3wnocze\u015bnie nast\u0119puje zmiana charakteru muzeum, zw\u0142aszcza muzeum sztuki: przy zachowaniu element\u00f3w sakralno\u015bci staje si\u0119 ono \u201ekombinatem kulturalnym\u201d, propaguje i obudowuje swoje zbiory imprezami artystycznymi i naukowymi, w odpowiedzi na potrzeby publiczno\u015bci, kszta\u0142towane przede wszystkim przez internet i sieci spo\u0142eczno\u015bciowe\u00a0[<\/a>Pomian 2014: 9<\/a>]<\/a>. Wielkie muzea staj\u0105 si\u0119 istotnym czynnikiem wzrostu dochodu narodowego, generuj\u0105c wp\u0142ywy w wielu dziedzinach us\u0142ug. Coraz bardziej zwi\u0105zane z gospodark\u0105, zadaniami i sposobem funkcjonowania zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do przedsi\u0119biorstw przemys\u0142u rozrywkowego. Wyzwaniem dla kurator\u00f3w i administracji b\u0119dzie wi\u0119c stawienie czo\u0142a temu\u00a0niebezpiecze\u0144stwu przez dba\u0142o\u015b\u0107 o zachowanie specyfiki muze\u00f3w, jako instytucji kultury. Instytucji zdolnej \u201ezdemokratyzowa\u0107 zar\u00f3wno sw\u0105 zawarto\u015b\u0107, jak i sw\u0105 publiczno\u015b\u0107, otwieraj\u0105cej si\u0119 na nowe dziedziny, (…) bez kt\u00f3rej nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie dzisiejszego \u015bwiata\u201d\u00a0[<\/a>Pomian 2014: 11<\/a>]<\/a>.<\/p>\n
\u00a0Agnieszka Kluczewska-W\u00f3jcik<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong><\/p>\n
[1]<\/a> https:\/\/www.fnp.org.pl\/wreczono-nagrody-fnp-2017\/<\/a>
[2]<\/a>\u00a0Pomian K. 2003.\u00a0Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013 Chicago XIIIe-XIXe si\u00e8cles<\/em>, Paris: Editions Gallimard, s. 14-15.\u00a0Przedruk za: K. Pomian, \u201eLe\u00e7ons italiennes. Les mus\u00e9es vus par les voyageurs fran\u00e7ais\u00a0\u00bb, w: E. Pommier (red.),\u00a0Les Mus\u00e9es en Europe \u00e0 la veille de l\u2019ouverture du Louvre<\/em>, Mus\u00e9e du Louvre\u00a0; Klincksieck, Paris 1995, s. 335-361.
[3]<\/a>\u00a0Rottermund A., 2016. \u201ePos\u0142owie\u201d, [w:] K. Pomian, Muzea i narody w Europie \u015arodkowej Przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, Wyd. UW, Warszawa 2016, s. 94.
[4]<\/a>\u00a0Pomian K., 1978. \u00ab\u00a0Collezione\u00a0\u00bb, w: Enciclopedia Einaudi<\/em>, Citt\u00e0-Cosmologie, Torino, t. III, s. 330-364; id. Entre l\u2019invisible te visible: la collection, Libre, 3 (1978), s. 3-56; id. Entre l\u2019invisible te visible: la collection, w: Collectionneurs, amateurs, curieux. Paris, Venice: XVIe-XVIIIe si\u00e8cle<\/em>, Edition Gallimard, Paris 1987, s. 15-59 \u2013 wydanie polskie: Zbieracze i osobliwo\u015bci. Pary\u017c \u2013 Wenecja XVI-XVIII wiek, t\u0142. A. Pie\u0144kos, PWN, Warszawa 1996.
[5]<\/a><\/a>\u00a0Pomian\u00a0 K., 2001.\u00a0Zbieracze i osobliwo\u015bci. Pary\u017c \u2013 Wenecja XVI-XVIII wiek<\/em>, Lublin, s. 22, 47, 52.
[6]<\/a>\u00a0Pomian K., 2016.\u00a0Muzea i narody w Europie \u015arodkowej przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, Warszawa: Stowarzyszenie Muze\u00f3w Uczelnianych, Muzeum UW, NIMOZ.
[7]<\/a>\u00a0Pomian K. 2014. \u201eKilka my\u015bli o przysz\u0142o\u015bci muzeum\u201d, Muzealnictwo<\/em>, nr 55, s. 7-11.<\/p>\n
\n
CZYTELNIA >>><\/a><\/p>\n
","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
09.03.2017 | \u00a0 6. grudnia 2017 roku prof. Krzysztof Pomian uhonorowany zosta\u0142 nagrod\u0105 Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, najwa\u017cniejszym wyr\u00f3\u017cnieniem naukowym w Polsce. Otrzyma\u0142 je za \u201epionierskie badania dziej\u00f3w kolekcjonerstwa oraz wp\u0142ywu nauki i sztuki na rozw\u00f3j kultury europejskiej\u201d [1]. Jak sam wyja\u015bnia\u0142 w przedmowie do ksi\u0105\u017cki Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7137,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[328,329],"class_list":["post-1394","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","tag-agnieszka-kluczewska-wojcik","tag-krzysztof-pomian"],"aioseo_notices":[],"featured_image_src":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/Krzysztof_Pomian_cropped.jpg","featured_image_src_square":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/Krzysztof_Pomian_cropped.jpg","author_info":{"display_name":"Redaktor","author_link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?author=1"},"category_info":"Czytelnia<\/a>","tags_info":"Agnieszka Kluczewska-W\u00f3jcik<\/a>, Krzysztof Pomian<\/a>","social_share_info":"<\/i><\/a><\/i><\/a><\/i><\/a>","wordExcerpt_info":"
<\/p>\n
09.03.2017 | \"\"<\/pre>\n
<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n[caption id=\"attachment_7137\" align=\"alignright\" width=\"264\"]\"\"<\/a> prof. Krzysztof Pomian. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, domena publiczna.<\/em><\/span>[\/caption]\n
6. grudnia 2017 roku prof. Krzysztof Pomian uhonorowany zosta\u0142 nagrod\u0105 Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, najwa\u017cniejszym wyr\u00f3\u017cnieniem naukowym w Polsce. Otrzyma\u0142 je za \u201epionierskie badania dziej\u00f3w kolekcjonerstwa oraz wp\u0142ywu nauki i sztuki na rozw\u00f3j kultury europejskiej\u201d [1]<\/a>. Jak sam wyja\u015bnia\u0142 w przedmowie do ksi\u0105\u017cki Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013 Chicago XIIIe-XIXe si\u00e8cles<\/em>, wydanej w Pary\u017cu w 2003 roku (i nigdy nie przet\u0142umaczonej na j\u0119zyk polski), kolekcjom prywatnym, muzeom i archiwom po\u015bwi\u0119ci\u0142 ponad dwadzie\u015bcia lat bada\u0144, czego wynikiem by\u0142o czterdzie\u015bci publikacji\u00a0[Pomian 2003:\u00a014-15]<\/a>. W istocie ich lista jest znacznie d\u0142u\u017csza i, jak w pos\u0142owiu do ostatniej z nich pisze Andrzej Rottermund, obejmuje blisko sto dwadzie\u015bcia pozycji, w tym sze\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek, t\u0142umaczonych na wiele j\u0119zyk\u00f3w\u00a0[Rottermund 2016: 94]<\/a>. Pozwol\u0119 sobie przywo\u0142a\u0107 tytu\u0142em przyk\u0142adu trzy publikacje, po\u015bwi\u0119cone w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny teorii i historii kolekcjonerstwa i muze\u00f3w.<\/p>\n
Ten fragment dorobku Profesora zainaugurowa\u0142o opracowanie Kolekcja: mi\u0119dzy \u015bwiatem widzialnym i niewidzialnym<\/em>, opublikowane w roku 1978 w Enciclopedia Einaudi<\/em> w Turynie, przedrukowane nast\u0119pnie we francuskiej wersji w Libre<\/em>, kt\u00f3re, dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej, otwiera\u0142o pierwsz\u0105 jego ksi\u0105\u017ck\u0119 o kolekcjonerstwie: Collectionneurs, amateurs, curieux. <\/em>Paris, Venice: XVIe-XVIIIe si\u00e8cle\u00a0<\/em>[Pomian 1978: 330-364]<\/a>.<\/em> Bez przesady powiedzie\u0107 mo\u017cna, \u017ce zbiorem Zbieracze i osobliwo\u015bci. Pary\u017c \u2013 Wenecja XVI-XVIII wiek<\/em> prof. Pomian po\u0142o\u017cy\u0142 podwaliny pod rozw\u00f3j \u015bwiatowych bada\u0144 nad kolekcjonerstwem i muzealnictwem. Wszystkie p\u00f3\u017aniejsze publikacje na ten temat musia\u0142y jako punkt wyj\u015bcia przyj\u0105\u0107 jego ustalenia teoretyczne dotycz\u0105ce antropologii kolekcji, traktowanej jako powszechny fenomen, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cy z histori\u0105 kultury, czy szerzej \u2013 kultur\u0105 jako tak\u0105, uprzywilejowany no\u015bnik przemian cywilizacyjnych.<\/p>\n
Jak zauwa\u017cy\u0142 prof. Pomian w badaniach nad kolekcjonerstwem nie wolno odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do koncepcji psychologii indywidualnej \u2013 \u201egustu\u201d czy \u201edozna\u0144 estetycznych\u201d \u2013 potrzeba kolekcjonowania si\u0119ga bowiem znacznie g\u0142\u0119biej, do podstawowych uwarunkowa\u0144 egzystencjalnych cz\u0142owieka. Kolekcja, w kt\u00f3rej \u201eniewidzialne spotyka si\u0119 z widzialnym\u201d\u00a0 definiowana jest jako \u201ezesp\u00f3\u0142 przedmiot\u00f3w naturalnych lub wytwor\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej, utrzymywanych czasowo lub trwale poza obszarem czynno\u015bci gospodarczych, poddanych szczeg\u00f3lnej opiece w miejscu zamkni\u0119tym, przystosowanym do tego celu i wystawionych do ogl\u0105dania.\u201d Buduj\u0105ce j\u0105 \u201esemiofory\u201d \u2013 nowa kategoria teoretyczna wprowadzona przez Pomiana \u2013 \u201eprzedmioty pozbawione u\u017cyteczno\u015bci\u201d, ale \u201eobdarzone znaczeniem\u201d i wystawione do ogl\u0105dania, s\u0105 wi\u0119c po\u015brednikami mi\u0119dzy \u015bwiatem widzialnym i niewidzialnym\u00a0[Pomian 2001: 22, 47, 52]<\/a>.<\/p>\n
Publikacja prof. Pomiana stanowi\u0142a tak\u017ce pierwsze przekrojowe studium historyczne kolekcjonerstwa w dwu \u2013 tytu\u0142owych \u2013 centrach artystycznych nowo\u017cytnej Europy, na po\u0142udnie i na p\u00f3\u0142noc od Alp, obejmuj\u0105ce wszystkie typy zbior\u00f3w: od sztuki antycznej, numizmatyki, malarstwa, po histori\u0119 naturaln\u0105. Wskazywa\u0142a zarazem kolekcje jako podstaw\u0119 kszta\u0142towania si\u0119 muzeum, przestrzeni o charakterze \u015bwieckim, chronionej i dostosowanej do przechowywania\u00a0 szcz\u0105tk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, tak aby przetrwa\u0107 mog\u0142y w niezmienionym stanie, stanowi\u0105c niezbywalne dziedzictwo przysz\u0142o\u015bci:<\/p>\n
\u201eUjmowane z tej perspektywy muzeum jawi si\u0119 jako jedna z instytucji, kt\u00f3rych funkcj\u0105 jest uzasadnianie postaw wobec takiego przeciwstawienia sfery widzialnej i niewidzialnej, jakie rysuje si\u0119 od ko\u0144ca XIV wieku, a wi\u0119c wobec nowych hierarchii spo\u0142ecznych i nowych, uprzywilejowanych pozycji, ugruntowanych na uprzywilejowanym kontakcie z now\u0105 sfer\u0105 niewidzialn\u0105. Innymi s\u0142owy, muzea zast\u0119puj\u0105 ko\u015bcio\u0142y w roli miejsc, gdzie ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo jednoczy si\u0119, celebruj\u0105c ten sam kult. (…) W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce muzeum stanowi sk\u0142adnic\u0119 wszystkiego, co ma bli\u017cszy lub dalszy zwi\u0105zek z dziejami narodu, znajduj\u0105ce si\u0119 w nim przedmioty powinny by\u0107 dla wszystkich dost\u0119pne\u201d\u00a0[Pomian 2001: 63-64]<\/a>.<\/p>\n
Refleksja nad fenomenem kolekcji, ofiar jakie \u017cyj\u0105cy sk\u0142adaj\u0105 zrazu \u015bwiatu nadprzyrodzonemu, z czasem za\u015b przysz\u0142ym pokoleniom, jest tematem drugiego zbi\u00f3r rozpraw prof. Pomiana, wspomnianego wy\u017cej\u00a0 Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013 Chicago XIIIe-XIXe si\u00e8cles <\/em>(Od \u015bwi\u0119tych relikwii do sztuki nowoczesnej. Wenecja \u2013 Chicago XIII-XVIII wiek<\/em>)\u00a0[Pomian 2003]<\/a>. Kolekcja analizowana jest tutaj jako fakt historyczny, ewoluuj\u0105cy zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem formy: od skarbca \u015bwi\u0105tynnego czy pa\u0142acowego, poprzez kolekcj\u0119 prywatn\u0105 do muzeum; jak i zawarto\u015bci: od relikwii, przez mirabilia<\/em> i naturalia<\/em>, do sztuki antycznej i wreszcie nowoczesnej. Wszystko za\u015b uj\u0119te jest na tle przemian wierze\u0144 zbiorowych, przej\u015bcia od dominacji religii do prymatu ideologii. Zerwaniu z tradycj\u0105 towarzyszy stopniowe wprowadzanie perspektywy narodowej w \u201ezaw\u0142aszczaniu\u201d przesz\u0142o\u015bci przez kolekcje i muzea, demokratyzacja praktyki kolekcjonerskiej i rosn\u0105ca rola kobiet-kolekcjonerek.<\/p>\n
W rozdziale \u00ab\u00a0Le\u00e7ons italiennes. Les mus\u00e9es vus par les voyageurs fran\u00e7ais<\/em>\u00a0\u00bb (W\u0142oskie lekcje. Muzea w oczach podr\u00f3\u017cnik\u00f3w francuskich<\/em>)\u00a0[Pomian 2003: 271-297]<\/a> prof. Pomian zajmuje si\u0119 kwesti\u0105 kszta\u0142towania si\u0119 i zmiany zakresu terminu muzeum. Pojawia si\u0119 on po raz pierwszy we francuskiej wersji mus\u00e9e<\/em>, odnosz\u0105cej si\u0119 etymologicznie do \u015bwi\u0105tyni Muz, w po\u0142owie XVII wieku, w li\u015bcie Poussina z Rzymu. Nast\u0119pnie powraca na prze\u0142omie stuleci (1698-1701) w notatkach Montfaucona z podr\u00f3\u017cy do W\u0142och, i p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej (przed 1755 r.), w listach z W\u0142och Salomona de Brosse\u2019a. W obu przypadkach oznacza on kolekcj\u0119 (collection)<\/em>, a si\u0119gaj\u0105c do terminologii z epoki \u2013 gabinet (cabinet<\/em>), okre\u015blenie kolekcja, nabiera bowiem dzisiejszego sensu dopiero w ci\u0105gu wieku XVIII, czego potwierdzeniem jest wprowadzenie go w 1762 roku do S\u0142ownika Akademii<\/em>. Przej\u015bcie od cabinet<\/em> do collection<\/em>\u00a0 wi\u0105\u017ce si\u0119 z przesuni\u0119ciem akcentu znaczeniowego z zawieraj\u0105cego na zawarto\u015b\u0107, czyli z miejsca gdzie obiekty s\u0105 wystawiane \u2013 na same obiekty. Podobny proces przeniesienia znacze\u0144 dotyczy tak\u017ce pary poj\u0119\u0107 amateur<\/em> \u2013 collectionneur<\/em>, z kt\u00f3rych pierwsze, wypierane w tym czasie, k\u0142adzie nacisk na sentyment \u0142\u0105cz\u0105cy amatora-zbieracza z przedmiotami jego pasji, drugie za\u015b oznacza jedynie tw\u00f3rc\u0119 kolekcji. Dla Montfaucona i de Brosse\u2019a\u00a0 mus\u00e9e<\/em> (muzeum) jest synonimem kolekcji, a \u015bci\u015blej kolekcji ksi\u0105\u017c\u0119cej. W 1762 roku\u00a0mus\u00e9e<\/em> i mus\u00e9um<\/em> (przej\u0119te z \u0142aciny, ale za po\u015brednictwem w\u0142oskiego i angielskiego) pojawiaj\u0105 si\u0119 w S\u0142owniku Akademii, <\/em>a w roku 1765 w Wielkiej Encyklopedii<\/em>. Oficjalna nazwa powo\u0142anego do \u017cycia czasach Rewolucji Francuskiej\u00a0 muzeum narodowego Luwru brzmi Museum<\/em>, ale w styczniu 1797 roku zostanie ono przemianowane na Mus\u00e9e central des Arts<\/em>. W latach 1760-1765 nast\u0119puje wi\u0119c istotna zmiana, zwi\u0105zana z krystalizacj\u0105 idei muzeum (mus\u00e9um\/mus\u00e9e<\/em>). Poniewa\u017c zauwa\u017cono specyfik\u0119 pewnych kolekcji, zale\u017cn\u0105 nie od ich zawarto\u015bci, ale od statusu, r\u00f3\u017cnego od statusu kolekcji prywatnych, odt\u0105d ka\u017cda instytucja, kt\u00f3ra manifestuje tego typu specyfik\u0119, tzn. nale\u017cy do osoby moralnej, ma zagwarantowane trwanie w czasie i jest otwarta dla publiczno\u015bci, otrzymuje nazw\u0119 muzeum\u00a0[Pomian 2003: 278]<\/a>.<\/p>\n
O kwestiach zwi\u0105zanych z histori\u0105 muze\u00f3w traktowa\u0107 ma nast\u0119pna publikacja prof. Pomiana Le Mus\u00e9e, une histore mondiale<\/em> \u2013 trzecia cz\u0119\u015b\u0107 kolekcjonerskiej \u201etrylogii\u201d, publikowanej w wydawnictwie Gallimarda, kt\u00f3rej obszerne fragmenty wesz\u0142y w sk\u0142ad monografii Muzea i narody w Europie \u015arodkowej przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, wydanej po polsku w 2016\u00a0[Pomian, 2016]<\/a>. Perspektywom rozwoju instytucji muzealnych w Europie i na \u015bwiecie po\u015bwi\u0119cony jest natomiast artyku\u0142 \u201eKilka my\u015bli o przysz\u0142o\u015bci muzeum\u201d, z 2014 roku\u00a0[Pomian, 2014: 7-11]<\/a>.<\/p>\n
W przysz\u0142o\u015bci liczba \u2013 a tak\u017ce popularno\u015b\u0107 \u2013 muze\u00f3w b\u0119dzie nadal rosn\u0105\u0107, szczeg\u00f3lnie w krajach islamskich i w Afryce, na po\u0142udnie od Sahary, wraz z zachodz\u0105cymi w tych rejonach zmianami kulturowymi. Zjawisko to \u0142\u0105czy prof. Pomian przede wszystkim z procesami globalizacji, przynosz\u0105cymi stopniow\u0105 sekularyzacj\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego, wzrost poziomu \u017cycia i towarzysz\u0105cy mu rozw\u00f3j masowej turystyki mi\u0119dzynarodowej, rewolucj\u0119 informatyczn\u0105, wp\u0142ywaj\u0105ca na ewolucj\u0119 w odbiorze kultury, wreszcie coraz bardziej agresywn\u0105 polityk\u0119 promocyjn\u0105 samych muze\u00f3w. Rozwija\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 muzea wsp\u00f3lnotowe, \u201epubliczne kolekcje no\u015bnik\u00f3w pami\u0119ci grup zawodowych, religijnych, terytorialnych czy po\u0142\u0105czonych wsp\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem\u201d. Stanowi\u0105ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142aj\u0105cych na \u015bwiecie instytucji muzealnych, to w\u0142a\u015bnie one przyczyniaj\u0105 si\u0119 do demokratyzacji muzeum, nie tylko jego zbior\u00f3w, ale tak\u017ce sposobu funkcjonowania i zasi\u0119gu spo\u0142ecznego.<\/p>\n
R\u00f3wnocze\u015bnie nast\u0119puje zmiana charakteru muzeum, zw\u0142aszcza muzeum sztuki: przy zachowaniu element\u00f3w sakralno\u015bci staje si\u0119 ono \u201ekombinatem kulturalnym\u201d, propaguje i obudowuje swoje zbiory imprezami artystycznymi i naukowymi, w odpowiedzi na potrzeby publiczno\u015bci, kszta\u0142towane przede wszystkim przez internet i sieci spo\u0142eczno\u015bciowe\u00a0[<\/a>Pomian 2014: 9<\/a>]<\/a>. Wielkie muzea staj\u0105 si\u0119 istotnym czynnikiem wzrostu dochodu narodowego, generuj\u0105c wp\u0142ywy w wielu dziedzinach us\u0142ug. Coraz bardziej zwi\u0105zane z gospodark\u0105, zadaniami i sposobem funkcjonowania zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do przedsi\u0119biorstw przemys\u0142u rozrywkowego. Wyzwaniem dla kurator\u00f3w i administracji b\u0119dzie wi\u0119c stawienie czo\u0142a temu\u00a0niebezpiecze\u0144stwu przez dba\u0142o\u015b\u0107 o zachowanie specyfiki muze\u00f3w, jako instytucji kultury. Instytucji zdolnej \u201ezdemokratyzowa\u0107 zar\u00f3wno sw\u0105 zawarto\u015b\u0107, jak i sw\u0105 publiczno\u015b\u0107, otwieraj\u0105cej si\u0119 na nowe dziedziny, (…) bez kt\u00f3rej nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie dzisiejszego \u015bwiata\u201d\u00a0[<\/a>Pomian 2014: 11<\/a>]<\/a>.<\/p>\n
\u00a0Agnieszka Kluczewska-W\u00f3jcik<\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY<\/strong><\/p>\n
[1]<\/a> https:\/\/www.fnp.org.pl\/wreczono-nagrody-fnp-2017\/<\/a>
[2]<\/a>\u00a0Pomian K. 2003.\u00a0Des saintes reliques \u00e0 l\u2019art moderne. Venise \u2013 Chicago XIIIe-XIXe si\u00e8cles<\/em>, Paris: Editions Gallimard, s. 14-15.\u00a0Przedruk za: K. Pomian, \u201eLe\u00e7ons italiennes. Les mus\u00e9es vus par les voyageurs fran\u00e7ais\u00a0\u00bb, w: E. Pommier (red.),\u00a0Les Mus\u00e9es en Europe \u00e0 la veille de l\u2019ouverture du Louvre<\/em>, Mus\u00e9e du Louvre\u00a0; Klincksieck, Paris 1995, s. 335-361.
[3]<\/a>\u00a0Rottermund A., 2016. \u201ePos\u0142owie\u201d, [w:] K. Pomian, Muzea i narody w Europie \u015arodkowej Przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, Wyd. UW, Warszawa 2016, s. 94.
[4]<\/a>\u00a0Pomian K., 1978. \u00ab\u00a0Collezione\u00a0\u00bb, w: Enciclopedia Einaudi<\/em>, Citt\u00e0-Cosmologie, Torino, t. III, s. 330-364; id. Entre l\u2019invisible te visible: la collection, Libre, 3 (1978), s. 3-56; id. Entre l\u2019invisible te visible: la collection, w: Collectionneurs, amateurs, curieux. Paris, Venice: XVIe-XVIIIe si\u00e8cle<\/em>, Edition Gallimard, Paris 1987, s. 15-59 \u2013 wydanie polskie: Zbieracze i osobliwo\u015bci. Pary\u017c \u2013 Wenecja XVI-XVIII wiek, t\u0142. A. Pie\u0144kos, PWN, Warszawa 1996.
[5]<\/a><\/a>\u00a0Pomian\u00a0 K., 2001.\u00a0Zbieracze i osobliwo\u015bci. Pary\u017c \u2013 Wenecja XVI-XVIII wiek<\/em>, Lublin, s. 22, 47, 52.
[6]<\/a>\u00a0Pomian K., 2016.\u00a0Muzea i narody w Europie \u015arodkowej przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, Warszawa: Stowarzyszenie Muze\u00f3w Uczelnianych, Muzeum UW, NIMOZ.
[7]<\/a>\u00a0Pomian K. 2014. \u201eKilka my\u015bli o przysz\u0142o\u015bci muzeum\u201d, Muzealnictwo<\/em>, nr 55, s. 7-11.<\/p>\n
\n
CZYTELNIA >>><\/a><\/p>\n
\n","comment_info":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1394"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7271,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1394\/revisions\/7271"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}