{"id":328,"date":"2016-10-23T23:51:20","date_gmt":"2016-10-23T21:51:20","guid":{"rendered":"http:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=328"},"modified":"2021-12-16T10:40:55","modified_gmt":"2021-12-16T09:40:55","slug":"kamilakludniewicz-1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/?page_id=328","title":{"rendered":"Kamila K\u0141UDKIEWICZ | Polskie muzea prywatne w XIX wieku"},"content":{"rendered":"\n
25.10.2016 | \"licencja<\/pre>\n\n\n
Jeste\u015bmy obecnie w Polsce \u015bwiadkami pr\u0119\u017cnego rozwoju muzealnictwa prywatnego [1]<\/a>. Co prawda, w spisach muze\u00f3w prywatnych, prowadzonych przez Departament Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego [2]<\/a>, dominuj\u0105 muzea militari\u00f3w, wiadomo jednak, \u017ce r\u00f3wnie\u017c \u201eprywatne muzea sztuki\u201d funkcjonuj\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem (ustawa z 21 listopada 1996 roku o muzeach, Dz. U. 1997 nr 5 poz. 24) powo\u0142anie prywatnego muzeum, nast\u0119puje w momencie nadania mu regulaminu (odpowiednika statutu w muzeum publicznym). Tw\u00f3rca zobowi\u0105zany jest r\u00f3wnie\u017c do: zapewnienia \u015brodk\u00f3w finansowych na dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzeum, zapewnienia bezpiecze\u0144stwa zbiorom, a przede wszystkim realizacji jednego z g\u0142\u00f3wnych zada\u0144 muze\u00f3w, czyli udost\u0119pniania obiekt\u00f3w zwiedzaj\u0105cym [Golat 2008: 14-15]<\/a>.<\/p>\n
Pomijaj\u0105c spory i dyskusje toczone przez prawnik\u00f3w nad ustawow\u0105 definicj\u0105 kolekcji i muzeum prywatnego [3]<\/a>, warto zaznaczy\u0107, \u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci pomys\u0142odawc\u00f3w udost\u0119pniania publiczno\u015bci swoich r\u00f3\u017cnorodnych zbior\u00f3w, s\u0142owo \u201emuzeum\u201d narzuca si\u0119 automatycznie jako okre\u015blenie ich aktywno\u015bci. Nie dbaj\u0105c wi\u0119c o wype\u0142nienie kryteri\u00f3w ustawowych (zw\u0142aszcza nadania regulaminu czy zapewnienia w d\u0142u\u017cszej perspektywie czasowej \u015brodk\u00f3w finansowych na dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzeum), wsp\u00f3\u0142cze\u015bni \u201efundatorzy\u201d muze\u00f3w prywatnych, nazywaj\u0105 muzeami ka\u017cdy, nawet najmniejszy zbi\u00f3r wszelakich, interesuj\u0105cych ich przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re pokazuj\u0105 cho\u0107by skromnej publiczno\u015bci, wyra\u017caj\u0105cej ch\u0119\u0107 obejrzenia ich skarb\u00f3w [por. Muzea prywatne<\/a>].<\/p>\n
Do pewnego stopnia podobnie by\u0142o w XIX wieku. Szczeg\u00f3lnie w drugiej jego po\u0142owie kolekcjonerzy prywatni s\u0142owem \u201emuzeum\u201d okre\u015blali miejsce, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142a si\u0119 ich kolekcja i kt\u00f3re w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu by\u0142o dost\u0119pne dla ch\u0119tnych odwiedzaj\u0105cych. Czasem za\u015b s\u0142owem tym pos\u0142ugiwali si\u0119 nie tyle sami kolekcjonerzy, co ich otoczenie, czy te\u017c opinia publiczna, zw\u0142aszcza w odniesieniu do kolekcji polonik\u00f3w. Jednakowo\u017c okre\u015blenie, czym by\u0142o \u201emuzeum prywatne\u201d w interesuj\u0105cym nas okresie, podobnie jak dzi\u015b, nastr\u0119cza pewnych trudno\u015bci. Jest te\u017c problemem do\u015b\u0107 rzadko podejmowanym w polskiej literaturze przedmiotu.<\/p>\n
W polskich badaniach kwesti\u0119 \u201emuzeum prywatnego\u201d po raz pierwszy  podnios\u0142a historyczka sztuki Zofia Ostrowska-K\u0119b\u0142owska, wychodz\u0105c od zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z architektur\u0105; przy czym wprowadzi\u0142a ona do literatury poj\u0119cie \u201esiedziby-muzeum\u201d [Ostrowska-K\u0119b\u0142owska 1979: 69-108]<\/a>. Obserwuj\u0105c rozw\u00f3j muzealnictwa publicznego w XIX wieku zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce \u201e…mo\u017cna na terenie Europy wyodr\u0119bni\u0107 grup\u0119 prywatnych kolekcji, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo lub w pe\u0142ni udost\u0119pnione zaczyna\u0142y funkcjonowa\u0107 jako muzeum w obr\u0119bie rezydencji, lub te\u017c staj\u0105c si\u0119 nawet instytucj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 czy pa\u0144stwow\u0105 nie traci\u0142y zwi\u0105zku z osob\u0105 i mieszkaniem fundatora…\u201d [ibidem: 70]<\/a>. To, wed\u0142ug badaczki, doprowadzi\u0142o z czasem do \u201e…powstawania budowli pa\u0142acowo, willowo- lub zamkowo-muzealnych, w kt\u00f3rych odmiennie ni\u017c dawniej, zbiory nie tyle u\u015bwietnia\u0142y rezydencj\u0119, ile uzasadnia\u0142y jej powstanie, a tak\u017ce w istotny spos\u00f3b wp\u0142ywa\u0142y na kszta\u0142t architektury…\u201d [ibidem: 70]<\/a>.<\/p>\n
Definiuj\u0105c \u201esiedzib\u0119-muzeum\u201d Ostrowska-K\u0119b\u0142owska zauwa\u017cy\u0142a: \u201eBudowl\u0119 mieszkaln\u0105 okre\u015bli\u0107 mo\u017cna jako rodzaj muzeum, biblioteki czy archiwum dopiero w\u00f3wczas, gdy przechowywana w niej kolekcja zostaje mniej lub bardziej udost\u0119pniona i zaczyna spo\u0142ecznie funkcjonowa\u0107, lecz gdy dzia\u0142anie to ukierunkowane jest jak\u0105\u015b wy\u017csz\u0105, ponadnarodow\u0105 ide\u0105, kt\u00f3ra kszta\u0142tuje tak\u017ce architektur\u0119 budowli stanowi\u0105c\u0105 tzw. pole semantyczne dla przechowywanych tu zbior\u00f3w\u201d ibidem: 74<\/a>]. Rozstrzygaj\u0105ca dla badaczki by\u0142a relacja architektury z ch\u0119ci\u0105 udost\u0119pnienia zbior\u00f3w, jak\u0105 przejawia\u0142 fundator. Podane przez ni\u0105 przyk\u0142ady rozwi\u0105za\u0144, spe\u0142niaj\u0105cych kryteria \u201esiedziby-muzeum\u201d zwi\u0105zane s\u0105 przede wszystkim z Wielkopolsk\u0105. Ostrowska-K\u0119b\u0142owska uwzgl\u0119dni\u0142a nast\u0119puj\u0105ce siedziby-muzea: Zbrojownia w Rogalinie (jako forma protosiedziby-muzeum), zamek w K\u00f3rniku Tytusa hr. Dzia\u0142y\u0144skiego, Biblioteka Raczy\u0144skich w Poznaniu (jako siedziba-biblioteka), pa\u0142ac Atanazego hr. Raczy\u0144skiego w Berlinie.<\/p>\n
Autorka twierdzi\u0142a tak\u017ce, \u017ce w obliczu braku muze\u00f3w publicznych, ich funkcje na ziemiach polskich przejmowa\u0142y kolekcje prywatne, gromadzone w\u0142a\u015bnie w siedzibach-muzeach. Na ten aspekt zwracali p\u00f3\u017aniej uwag\u0119 przede wszystkim badacze K\u00f3rnika Tytusa hr. Dzia\u0142y\u0144skiego [Ka\u017amierczak 1976<\/a>; 1978<\/a>; 1980<\/a>. Naganowski 1981<\/a>; 1982<\/a>]. W bardziej rozbudowany spos\u00f3b opisa\u0142 zjawisko \u201esiedzib-muze\u00f3w\u201d Konrad Ajewski [Ajewski 2001<\/a>; por. K\u0142udkiewicz, Mencfel 2014<\/a>].<\/p>\n
Nawi\u0105zuj\u0105c do terminologii Zofii Ostrowskiej-K\u0119b\u0142owskiej, wypada wymieni\u0107 jeszcze kilka innych kolekcji prywatnych, upublicznionych przez fundator\u00f3w i usytuowanych w specjalnie na ten cel zaprojektowanych pomieszczeniach, skrzyd\u0142ach lub budynkach po\u0142\u0105czonych z siedzib\u0105 kolekcjonera. Pierwszymi by\u0142y koncepcje Izabelli z Flemming\u00f3w ks. Czartoryskiej w Pu\u0142awach (\u015awi\u0105tynia Sybilli i Domek Gotycki) [4]<\/a> oraz Stanis\u0142awa Kostki Potockiego w Wilanowie [Gutowska-Dudek 2012<\/a>; Szyszkowski 2012<\/a>; Fija\u0142kowski 1986<\/a>; Kossakowska-Szanajca, Majewska-Maszkowska 1964<\/a>; Majewska-Maszkowska 1976<\/a>], kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 wybudowaniem osobnych budynk\u00f3w dla prezentacji zbior\u00f3w artystycznych.<\/p>\n
W odr\u0119bnych pomieszczeniach prezentowano kolekcje artystyczne w \u0141a\u0144cucie hrabiostwa Potockich (Apartament Turecki i tzw. Galeria rze\u017ab) [Kossakowska-Szanajca, Majewska-Maszkowska 1964<\/a>; Majewska-Maszkowska 1976<\/a>], \u0141ohojsku hrabiostwa Tyszkiewicz\u00f3w (dwa pokoje, przeznaczone na zbiory) [Aftanazy 1991: 93-100]<\/a>, czy nale\u017c\u0105cych do ksi\u0105\u017c\u0105t Sanguszk\u00f3w Podhorcach (pierwsze pi\u0119tro zamku) [Aftanazy 1990: 424-462]<\/a>. Przy czym warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dost\u0119p do tych zbior\u00f3w nie by\u0142 w pe\u0142ni otwarty, lecz ograniczony do zaproszonych go\u015bci. Dost\u0119pno\u015b\u0107 publiczno\u015bci zapewnia\u0142a r\u00f3wnie\u017c Galeria Mi\u0142os\u0142awska, zajmuj\u0105ca osobne skrzyd\u0142o pa\u0142acu Seweryna hr. Miel\u017cy\u0144skiego w wielkopolskim Mi\u0142os\u0142awiu, cho\u0107 jej byt trwa\u0142 ledwie kilka lat do \u015bmierci fundatora [por. K\u0142udkiewicz 2016a<\/a>]. W Go\u0142uchowie Izabelli z Czartoryskich hr. Dzia\u0142y\u0144skiej wyodr\u0119bniono cztery sale muzealne, przeznaczone na kolekcje artystyczne i udost\u0119pniane publiczno\u015bci [K\u0142udkiewicz 2014: 201-214]<\/a>. Osobny budynek galeryjny otrzyma\u0142a z kolei na pocz\u0105tku XX wieku kolekcja malarstwa Edwarda Aleksandra hr. Raczy\u0144skiego [por. K\u0142udkiewicz 2016b: 179-192<\/a>; Leszczy\u0144ska 2013: 27-70<\/a>]. Wymienione inicjatywy kolekcjoner\u00f3w prywatnych, opr\u00f3cz utworzenia specjalnie przygotowanej dla kolekcji przestrzeni architektonicznej, charakteryzowa\u0142a ch\u0119\u0107 mniej lub bardziej sformalizowanego udost\u0119pnienia swoich zbior\u00f3w publiczno\u015bci, cz\u0119sto w oparciu o wytyczne lub zasady, nawi\u0105zuj\u0105ce do regulamin\u00f3w, obowi\u0105zuj\u0105cych w muzeach publicznych.<\/p>\n
Natomiast pewnym jest, \u017ce obok tych inicjatyw kolekcjoner\u00f3w prywatnych, kt\u00f3re objawi\u0142y si\u0119 nie tylko ch\u0119ci\u0105 pokazania swoich zbior\u00f3w publiczno\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c utworzenia na ten cel specjalnej przestrzeni ekspozycyjnej, odnajdziemy w d\u0142ugim wieku XIX r\u00f3wnie\u017c szereg kolekcji, w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu udost\u0119pnianych ch\u0119tnym odwiedzaj\u0105cym, lecz prezentowanych w pomieszczeniach prywatnych b\u0105d\u017a reprezentacyjnych, s\u0142u\u017c\u0105cych za dekoracje \u015bcian dom\u00f3w. \u017beby wymieni\u0107 jedynie kilka przyk\u0142ad\u00f3w, podaj\u0119 kolekcje: w pa\u0142acu hr. Kossakowskich w Warszawie [Jaroszewski 1981: 699-704<\/a>], w pa\u0142acu hrabiostwa Wodzickich w Krakowie [Beiersdorf 2003: 118<\/a>], w pa\u0142acu ksi\u0105\u017c\u0105t Lubomirskich w Krakowie [ibidem: 124<\/a>], w pa\u0142acu hrabiostwa Mieroszewskich w Krakowie, w pa\u0142acu Piotra hr. Moszy\u0144skiego w Krakowie [ibidem: 126-127<\/a>; M\u0105czy\u0144ski 1854: 114-115<\/a>], w krakowskim pa\u0142acu Pod Baranami hrabiostwa Potockich [ibidem: 20-21<\/a>], w pa\u0142acu hrabiostwa Pus\u0142owskich w Krakowie [Beiersdorf 1988: 137-178]<\/a>, w pa\u0142acu Leona hr. Pini\u0144skiego we Lwowie, czy w pa\u0142acu Eustachego hr. Tyszkiewicza w Wilnie [Aftanazy 1990: 93-100]<\/a>.<\/p>\n
Nawi\u0105zuj\u0105c do definicji Z. Ostrowskiej-K\u0119b\u0142owskiej, nie mo\u017cna w tych przypadkach m\u00f3wi\u0107 o \u201esiedzibie-muzeum\u201d. Najw\u0142a\u015bciwsze wydaje si\u0119 operowanie do\u015b\u0107 szerokim poj\u0119ciem \u201eotwarta dla zwiedzaj\u0105cych kolekcja prywatna, znajduj\u0105ca si\u0119 w domu kolekcjonera\u201d. Ani to sformu\u0142owanie, ani za\u0142o\u017cenia Ostrowskiej-K\u0119b\u0142owskiej nie przybli\u017caj\u0105 nas jednak do poj\u0119cia \u201emuzeum prywatnego\u201d, do tego, czym ono by\u0142o w XIX wieku na ziemiach polskich. Warto w tym miejscu przywo\u0142a\u0107 definicj\u0119 Krzysztofa Pomiana, kt\u00f3ry napisa\u0142: \u201e…za muzeum [prywatne] bowiem mo\u017cna uzna\u0107 dowolny zbi\u00f3r przedmiot\u00f3w wtedy dopiero, gdy zapewnione s\u0105 warunki, kt\u00f3re czyni\u0105 mo\u017cliwym trwanie tego zbioru jako regularnie otwartego dla publiczno\u015bci po \u015bmierci za\u0142o\u017cyciela, w nieograniczonym z za\u0142o\u017cenia przedziale czasowym\u201d [Pomian 2006: 15-24<\/a>].<\/p>\n
Troska o trwanie kolekcji po \u015bmierci fundatora tylko w niewielu przypadkach objawi\u0142a si\u0119 w pierwszej po\u0142owie XIX wieku. J\u00f3zef Kajetan hr. Ossoli\u0144ski, tw\u00f3rca otwartej w 1814 roku w Warszawie prywatnej galerii malarstwa, miejsca wyj\u0105tkowego, gdy\u017c pod wzgl\u0119dem szerokiej dost\u0119pno\u015bci prawie do ko\u0144ca stulecia nie dor\u00f3wna\u0142a jej \u017cadna inna prywatna inicjatywa, nie przewidywa\u0142 trwania zbioru po swojej \u015bmierci [Ryszkiewicz 1960: 105-142<\/a>]. Dw\u00f3ch innych kolekcjoner\u00f3w, aktywnych na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku, co prawda podj\u0119\u0142o starania o zapewnienie ci\u0105g\u0142o\u015bci swoich zbior\u00f3w, ale na skutek r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci prawno-politycznych, z zapewnieniem w miar\u0119 bezpiecznego trwania ich zbior\u00f3w, przysz\u0142o czeka\u0107 nawet kilkadziesi\u0105t lat. Mowa o Ignacym hr. Mi\u0105czy\u0144skim i J\u00f3zefie Maksymilianie Ossoli\u0144skim.<\/p>\n
Ten pierwszy, posta\u0107 dzi\u015b niemal zupe\u0142nie zapomniana, znacznie rozbudowa\u0142 odziedziczony po swoim dziadku Piotrze Mi\u0105czy\u0144skim zbi\u00f3r obraz\u00f3w dawnych mistrz\u00f3w. Pocz\u0105tkowo znajdowa\u0142 si\u0119 on w maj\u0105tku Pieniaki. Na prze\u0142omie 1804 i 1805 roku hrabia jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 wybudowa\u0107 okaza\u0142y gmach we Lwowie dla pomieszczenia znacznej ju\u017c w\u00f3wczas kolekcji. Otwarcie dla publiczno\u015bci galerii op\u00f3\u017ani\u0142a \u015bmier\u0107 fundatora i po wielu skomplikowanych kolejach losu galeri\u0119 pod nazw\u0105 Galerii Mi\u0105czy\u0144skich-Dzieduszyckich otwarto dopiero w 1911 roku [zob. Bia\u0142ostocki, Walicki 1955: 29<\/a>] [5]<\/a>. Ten drugi, znany przede wszystkim za spraw\u0105 biblioteki (Zak\u0142adu Narodowego im. Ossoli\u0144skich), posiada\u0142 do\u015b\u0107 skromny zbi\u00f3r dzie\u0142 sztuki, w wi\u0119kszo\u015bci odziedziczonych po przodkach [D\u0142ugajczyk, Machnik 2008: 33-52<\/a>]. Poniewa\u017c jego zamiarem, by\u0142o po\u0142\u0105czenie w jednej instytucji biblioteki i muzeum sztuki, zdecydowa\u0142 si\u0119 w 1823 roku na zawarcie umowy z Henrykiem ks. Lubomirskim z Przeworska. Na jej mocy zbiory przeworskie mia\u0142y zosta\u0107 do\u0142\u0105czone do biblioteki Ossoli\u0144skiego pod nazw\u0105 Muzeum im. Lubomirskich. Lubomirscy mieli dziedzicznie zapewnione stanowisko kierownicze w tym wsp\u00f3lnym przedsi\u0119wzi\u0119ciu, pod warunkiem za\u0142o\u017cenia ordynacji przeworskiej, kt\u00f3ra cz\u0119\u015bciowo finansowa\u0107 mia\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 utworzonego Muzeum [Juzwenko 2008: 6-15<\/a> (tu: 9)]. Plany za\u0142o\u017cycieli urzeczywistni\u0142y si\u0119 jednak dopiero w 1870 roku, kiedy po otrzymaniu zgody w\u0142adz austriackich na za\u0142o\u017cenie wymaganej umow\u0105 ordynacji, ca\u0142e zbiory przeworskie przewieziono do Lwowa [por. Figiela 2004<\/a>; D\u0142ugajczyk, Machnik 2008: 52-99<\/a>; G\u0119barowicz 1967: 117-142<\/a>]. O zapewnienie materialnego i prawnego trwania zbioru po swojej \u015bmierci, kolekcjonerzy zacz\u0119li dba\u0107 dopiero w drugiej po\u0142owie XIX wieku. W tym okresie powsta\u0142y te\u017c jednostki, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c dzi\u015b bez wahania okre\u015blamy jako \u201emuzea prywatne\u201d: Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie, Biblioteka Wiktora hr. Baworowskiego we Lwowie czy Muzeum Emeryka hr. Hutten-Czapskiego w Krakowie.<\/p>\n
W\u0142adys\u0142aw ks. Czartoryski w 1878 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w Krakowie Muzeum Ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich. Jego zbiory dzieli\u0142y si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: bibliotek\u0119 i muzeum sztuki. Biblioteka, zawieraj\u0105ca opr\u00f3cz ksi\u0119gozbioru, archiwum oraz zbi\u00f3r map i rycin, mia\u0142a by\u0107 miejscem pracy badaczy. Muzeum dzieli\u0142o si\u0119 na dzia\u0142y: pami\u0105tek, wykopalisk z ziem s\u0142owia\u0144skich, staro\u017cytno\u015bci egipskich, greckich, rzymskich i ormia\u0144skich, galeri\u0119 obraz\u00f3w, miniatur, tkanin, ceramiki, sreber, zbrojowni, medali i monet [Radzikowski 1902: 492-495<\/a>; por. Rostworowski 1998: 149-161<\/a>]. Byt materialny muzeum zapewnia\u0142a ordynacja ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich na Sieniawie.<\/p>\n
Z kolei trwa\u0142o\u015b\u0107 Biblioteki Baworowskich (kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 opr\u00f3cz ksi\u0105\u017cek, by\u0142y r\u00f3wnie\u017c obrazy), po \u015bmierci fundatora Wiktora hr. Baworowskiego zapewni\u0142 jego zapis testamentowy. Z maj\u0105tku Baworowskiego utworzono fundacj\u0119 na utrzymanie dzia\u0142alno\u015bci biblioteki, kt\u00f3ra dzi\u0119ki temu od 1900 roku by\u0142a publicznie dost\u0119pna [Chamera-Nowak 2011: 34-35<\/a>].<\/p>\n
Emeryk hr. Hutten-Czapski r\u00f3wnie\u017c planowa\u0142 pe\u0142ne udost\u0119pnienie swoich zbior\u00f3w w formie muzeum. Hutten-Czapscy przewie\u017ali swoje zbiory (biblioteka, medale, numizmatyka) z rodzinnego Sta\u0144kowa pod Mi\u0144skiem i zakupili specjalnie w celu ich udost\u0119pniania pa\u0142acyk w Krakowie [Koc\u00f3jowa 2006: 21-28<\/a>]. W trakcie organizacji projektowanego muzeum, Hutten-Czapski zmar\u0142. Dzi\u0119ki umowie podpisanej z miastem Krak\u00f3w przez wdow\u0119 El\u017cbiet\u0119 Karolin\u0119 z Meyendorff\u00f3w Hutten-Czapsk\u0105, kolekcja sta\u0142a si\u0119 w 1902 roku oddzia\u0142em Muzeum Narodowego w Krakowie i funkcjonowa\u0142a jako Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego [Koc\u00f3jowa 1978: 313-318<\/a>].<\/p>\n
Te przyk\u0142ady wskazuj\u0105 na trzy g\u0142\u00f3wne sposoby (ordynacja, fundacja, donacja), jakimi pos\u0142ugiwali si\u0119 kolekcjonerzy prywatni, aby zapewni\u0107 trwanie swoich zbior\u00f3w po \u015bmierci. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku takich przyk\u0142ad\u00f3w znajdziemy wi\u0119cej. Opr\u00f3cz ordynacji sieniawskiej, zapewniaj\u0105cej utrzymanie krakowskiemu Muzeum Ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich, nale\u017cy wymieni\u0107 ordynacj\u0119 ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich na Go\u0142uchowie, hrabiostwa Dzieduszyckich na Poturzycach-Zarzeczu (z tego maj\u0105tku finansowano istnienie Muzeum Przyrodniczego im. Dzieduszyckich we Lwowie), hrabiostwa Lubomirskich na Przeworsku (finansuj\u0105ca dzia\u0142alno\u015b\u0107 wspomnianego ju\u017c Muzeum im. Lubomirskich przy lwowskim Ossolineum)[6]<\/a>. W\u015br\u00f3d fundacji zapewniaj\u0105cych byt materialny zbiorom prywatnym i przekszta\u0142caj\u0105cych kolekcje prywatne w muzea, nale\u017cy wymieni\u0107 cho\u0107by fundacj\u0119 \u201eZak\u0142ady K\u00f3rnickie\u201d.<\/p>\n
Ustanowienie ordynacji, b\u0105d\u017a fundacji, zarezerwowane by\u0142o wy\u0142\u0105cznie dla maj\u0119tnych kolekcjoner\u00f3w, operuj\u0105cych swoim maj\u0105tkiem tak, aby w przysz\u0142o\u015bci, przynajmniej jego cz\u0119\u015b\u0107 mo\u017cna by\u0142o przeznaczy\u0107 na opiek\u0119 nad kolekcjami. Dla mniej zasobnych kolekcjoner\u00f3w droga ta by\u0142a w\u0142a\u015bciwie niedost\u0119pna. Tacy zbieracze decydowali si\u0119 zazwyczaj na darowizn\u0119 na rzecz instytucji publicznej (muzeum, samorz\u0105du miejskiego) w ramach umowy cywilnoprawnej, kt\u00f3ra mia\u0142a zapewni\u0107 niepodzielno\u015b\u0107 zbior\u00f3w w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Najlepiej problemy, towarzysz\u0105ce takiej inicjatywie, obrazuj\u0105 perypetie Feliksa Mangghi Jasie\u0144skiego, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku XX wieku poszukiwa\u0142 sposobu, aby swoj\u0105 znaczn\u0105 kolekcj\u0119 cz\u0119\u015bciowo skonstruowan\u0105 w Pary\u017cu i na Dalekim Wschodzie, darowa\u0107 narodowi [Kluczewska-W\u00f3jcik 2014<\/a>]. W 1903 roku sporz\u0105dzi\u0142 pierwsze o\u015bwiadczenie, w kt\u00f3rym wyrazi\u0142 ch\u0119\u0107 przekazania kolekcji og\u00f3\u0142owi, pod warunkiem, \u017ce b\u0119dzie stanowi\u0107 osobn\u0105 jednostk\u0119 w ramach krakowskiego Muzeum Narodowego [Gumi\u0144ska 2010: 20<\/a>]. Kolejn\u0105 ch\u0119\u0107 darowizny zaznaczy\u0142 trzy lata p\u00f3\u017aniej. W\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c otworzy\u0142 w swoim mieszkaniu \u201eOddzia\u0142 Muzeum Narodowego im. Feliksa Jasie\u0144skiego\u201d. Pomimo stara\u0144 kolekcjonera w Krakowie nie podj\u0119to \u017cadnych krok\u00f3w dla znalezienia odpowiedniego miejsca dla pomieszczenia licz\u0105cej niemal dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy eksponat\u00f3w kolekcji. Jasie\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 wi\u0119c z propozycj\u0105 przekazania zbior\u00f3w do Warszawy, jednak ostatecznie po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej, rozmowy z urz\u0119dnikami krakowskimi nabra\u0142y rozp\u0119du, a w rezultacie 11 marca 1920 roku kolekcjoner podpisa\u0142 z \u201eGmin\u0105 sto\u0142ecznego Kr\u00f3lewskiego miasta Krakowa\u201d umow\u0119 przekazuj\u0105c\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 ca\u0142ej kolekcji. Darowizna by\u0142a obwarowana licznymi warunkami, szczeg\u00f3lnie istotnymi dla zrozumienia postawy kolekcjonera wobec przysz\u0142o\u015bci swoich zbior\u00f3w. Przede wszystkim w artykule III umowy uzgodniono, \u017ce kolekcja ma \u201eutworzy\u0107 osobny Oddzia\u0142 Muzeum Narodowego w Krakowie im. Feliksa Jasie\u0144skiego\u201d [eadem: 17<\/a>]. Dalej ustalono miejsce eksponowania zbior\u00f3w [eadem: 21<\/a>] [7]<\/a>, obecno\u015b\u0107 sta\u0142ego kustosza o szerokich uprawnieniach w kwestii opieki nad nimi [ibidem: 18]. Darowanie kolekcji miastu Krak\u00f3w pod warunkiem umieszczenia jej pod profesjonaln\u0105 opiek\u0105 pracownik\u00f3w tamtejszego muzeum, przy jednoczesnym jej wyodr\u0119bnieniu (w formie osobnego oddzia\u0142u) spe\u0142nia\u0142o g\u0142\u00f3wne marzenia niemal ka\u017cdego kolekcjonera \u2013 zachowania i ochrony ca\u0142o\u015bci zbior\u00f3w, przy r\u00f3wnoczesnym uszanowaniu pami\u0119ci o jego osobie.<\/p>\n
Funkcjonuj\u0105ca jako oddzia\u0142 muzeum publicznego, kolekcja prywatna wype\u0142nia\u0142a warunki definicji muzeum prywatnego, sformu\u0142owanej przez Krzysztofa Pomiana, cho\u0107 de facto<\/em> jej byt przestawa\u0142 w najmniejszym stopniu zale\u017ce\u0107 od kolekcjonera i jego wytycznych, o czym najlepiej \u015bwiadcz\u0105 powojenne losy kolekcji Jasie\u0144skiego [8]<\/a>.<\/p>\n
Podsumowuj\u0105c, nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cymi kryteriami, na podstawie kt\u00f3rych definiuje si\u0119 \u201emuzea prywatne\u201d w XIX wieku s\u0105: udost\u0119pnienie zbior\u00f3w publiczno\u015bci, zapewnienie odr\u0119bnej przestrzeni na prezentacj\u0119 kolekcji, zapewnienie bytu materialnego i trwa\u0142o\u015bci kolekcji po \u015bmierci jej tw\u00f3rcy. W mniejszym stopniu, pod uwag\u0119 brane jest okre\u015blenie regu\u0142 zwiedzania, takich, jak sporz\u0105dzenie przez kolekcjonera cho\u0107 w skr\u00f3cie zarysowanych wytycznych i zasad dost\u0119pno\u015bci jego zbior\u00f3w. Wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce punkty te inaczej badacze dobieraj\u0105 w odniesieniu do r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w historycznych. W badaniach nad kolekcjami z pocz\u0105tku XIX wieku wskazuje si\u0119 przede wszystkim na upublicznienie zbior\u00f3w (i to niezale\u017cnie od tego, czy owo upublicznienie ograniczone by\u0142o jedynie do najbli\u017cszego grona zaprzyja\u017anionych go\u015bci), kolejno podkre\u015bla si\u0119 utworzenie przez kolekcjoner\u00f3w specjalnej, wyodr\u0119bnionej przestrzeni na prezentacj\u0119 zbior\u00f3w. Wreszcie w drugiej po\u0142owie XIX wieku istotne s\u0105 kroki prawne, jakie kolekcjonerzy prywatni podejmuj\u0105, aby ich zbiory trwa\u0142y po ich \u015bmierci i sta\u0142y si\u0119 muzeami w \u015bwietle prawa.<\/p>\n
Przywo\u0142ane na wst\u0119pie wsp\u00f3\u0142czesne uregulowania prawne, zawarte w obowi\u0105zuj\u0105cej ustawie o muzeach, powtarzaj\u0105 powy\u017cszy zestaw cech, jakie winno spe\u0142nia\u0107 \u201emuzeum prywatne\u201d. Do zapewnienia finansowania dzia\u0142alno\u015bci muzeum, udost\u0119pniania obiekt\u00f3w zwiedzaj\u0105cym, okre\u015blenia regu\u0142 zwiedzania, w XX wieku dodano zapewnienie bezpiecze\u0144stwa zbiorom.<\/p>\n
Kamila K\u0142udkiewicz<\/a><\/em><\/p>\n
\n
PRZYPISY:<\/p>\n
[1]<\/a> Kwestia funkcjonowania prywatnych muze\u00f3w staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tematem bada\u0144, naukowych dyskusji i debat nad ich problemami, rozwojem, czy ochron\u0105. Por. Graczyk, Maciejewska 2008<\/a>. W grudniu 2013 r. odby\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c konferencja Muzea prywatne, spo\u0142eczne i wyznaniowe w Polsce \u2013 szanse i problemy<\/em>, zorganizowana przez Fundacj\u0119 Ari Ari i Katedr\u0119 Muzeologii na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie.
[2]<\/a> Wykazy w Biuletynie Informacji Publicznej: http:\/\/www.bip.mkidn.gov.pl\/pages\/rejestry-ewidencje-archiwa-wykazy\/departament-dziedzictwa-kulturowego.php<\/a>. Wykazy te ujmuj\u0105 przede wszystkim prywatne muzea militari\u00f3w i motoryzacji, kt\u00f3re zdecydowanie wiod\u0105 prym w\u015br\u00f3d prywatnych jednostek muzealnych w Polsce. Por. r\u00f3wnie\u017c wykaz muze\u00f3w prywatnych w wojew\u00f3dztwie kujawsko-pomorskim i mazowieckim na: http:\/\/muzeaprywatne.blogspot.com<\/a>.
[3]<\/a> Na prawn\u0105 ochron\u0119 kolekcji prywatnych (tudzie\u017c jej braku w obowi\u0105zuj\u0105cym ustawodawstwie), muze\u00f3w prywatnych i w\u0105tpliwo\u015bci co do ich prawnej definicji zwracaj\u0105 uwag\u0119: Szafra\u0144ski 2012<\/a>; Zalasi\u0144ska 2010<\/a>; Golat 2004<\/a>; Golat 2008: 11-15<\/a>.
[4]<\/a> Z przebogatej literatury po\u015bwi\u0119conej Pu\u0142awom, podaj\u0119 najnowsze opracowania (a w nich bogata bibliografia, zawieraj\u0105ca teksty poprzednik\u00f3w): Aleksandrowicz 2011<\/a>; Jurkowska 2014<\/a>.
[5]<\/a> Informacje na temat kolekcji I. hr. Mi\u0105czy\u0144skiego za: Bia\u0142ostocki, Walicki 1955: 29<\/a>.
[6]<\/a> Szczeg\u00f3\u0142owo o sposobach zapewnienia trwa\u0142o\u015bci kolekcji po \u015bmierci kolekcjonera por. K\u0142udkiewicz 2015: 147-175<\/a>.
[7]<\/a> Jasie\u0144ski nie doczeka\u0142 otwarcia Oddzia\u0142u MN jego imienia, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o  dopiero w 1934 r.
[8]<\/a> Przez dziesi\u0105tki lat obiekty z kolekcji Feliksa Mannghi Jasie\u0144skiego rozmieszczone by\u0142y niemal we wszystkich oddzia\u0142ach Muzeum Narodowego w Krakowie, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce w innej instytucji \u2013 Muzeum Sztuki i Techniki Japo\u0144skiej \u201eManngha\u201d. Powoli stosunek do kolekcjonera ulega zmianie. W ramach popularyzacji wiedzy o Jasie\u0144skim i jego zbiorach, a tak\u017ce dla oddania ho\u0142du jego darowi i pami\u0119ci o nim, od 2015 r. przedsi\u0119wzi\u0119to szereg inicjatyw wystawienniczych i wydawniczych, kt\u00f3re odbywaj\u0105 si\u0119 w Oddziale Muzeum Narodowego, Kamienicy Szo\u0142ayskich im. Feliksa Jasie\u0144skiego. Por. wystawy \u201eNiech \u017cyje sztuka!\u201d w 2015 r., oraz w planowanej na dziewi\u0119\u0107 tom\u00f3w publikacji Korpusu daru Feliksa Jasie\u0144skiego<\/em>.<\/p>\n
\n<\/p>
\n
BIBLIOGRAFIA<\/p>\n
Aftanazy Roman, 1990<\/a>. Materia\u0142y do dziej\u00f3w rezydencji<\/em>, t. VIIa, Dawne wojew\u00f3dztwa ruskie: ziemia Halicka i Lwowska<\/em>, Warszawa: Wydawnictwo Ossolineum, s. 424-462.
Aftanazy Roman, 1991<\/a>. Dzieje rezydencji na dawnych Kresach Rzeczypospolitej<\/em>, t. 1, Wojew\u00f3dztwa mi\u0144skie, m\u015bcis\u0142awskie, po\u0142ockie, witebskie<\/em>, Wroc\u0142aw-Warszawa: Wydawnictwo Ossolineum, s. 93-100.
Ajewski Konrad, 2001<\/a>. \u201ePolskie siedziby rodowe-muzea w XIX wieku\u201d,  Spotkania z zabytkami<\/em>, nr 4 (dodatek), s. I-VIII.
Aleksandrowicz Alina, 2011<\/a>. R\u00f3\u017cne drogi do wolno\u015bci. Pu\u0142awy Czartoryskich na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku<\/em>, Pu\u0142awy: Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Pu\u0142aw.
Beiersdorf Zbigniew, 1988<\/a>. \u201ePa\u0142ac Pus\u0142owskich w Krakowie. Studium z dziej\u00f3w pa\u0142acu-muzeum\u201d,  Rocznik Krakowski<\/em>,  t. XIV,  s. 137-178.
Beiersdorf Zbigniew, 2003<\/a>. \u201eRezydencje ziemia\u0144skie Krakowa w drugiej po\u0142owie XIX wieku\u201d, w: Pa\u0142ace miejskie Krakowa<\/em>. Materia\u0142y sesji naukowej odbytej 18 maja 2002 roku<\/em>, Krak\u00f3w: Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Historii i Zabytk\u00f3w Krakowa, s. 118.
Bia\u0142ostocki Jan, Walicki Micha\u0142, 1955<\/a>. Malarstwo europejskie w zbiorach polskich 1300-1800<\/em>, Warszawa: Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy , s. 29.
Chamera-Nowak Agnieszka, 2011<\/a>. \u201eBaworovianum\u201d, Cenne, bezcenne, utracone<\/em>, nr 3, s. 34-35.
D\u0142ugajczyk Beata, Machnik Leszek, 2008<\/a>. \u201eJ\u00f3zef Maksymilian Ossoli\u0144ski i Henryk Lubomirski oraz ich kolekcje\u201d, w: Pocz\u0105tki Muzeum Lubomirskich. Dary J\u00f3zefa Maksymiliana Ossoli\u0144skiego i Henryka Lubomirskiego<\/em>, katalog wystawy, Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144\u015bkich, s. 33-52.
Figiela Bo\u017cena, 2004<\/a>. \u201eZbiory sztuki Ksi\u0105\u017c\u0105t Lubomirskich z Przeworska\u201d,w: Muzea-rezydencje w Polsce. <\/em>Materia\u0142y sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Koz\u0142\u00f3wce 14-16 pa\u017adziernika 2004, Krzysztof Kornacki (red.), Koz\u0142\u00f3wka: Muzeum Zamoyskich , s. 253-269.
Fija\u0142kowski Wojciech, 1986<\/a>. Wn\u0119trza pa\u0142acu w Wilanowie<\/em>, Warszawa: PWN.
G\u0119barowicz Mieczys\u0142aw, 1967<\/a>. „Zbiory muzealne w Zak\u0142adzie Narodowym im. Ossoli\u0144skich”, w: Ossolineum. Ksi\u0119ga Pami\u0105tkowa w 150-lecie Zak\u0142adu Narodowego im. Ossoli\u0144skich<\/em>, Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich,  s. 117-142.
Golat Rafa\u0142, 2004<\/a>. Ustawa o ochronie zabytk\u00f3w i opiece nad zabytkami: komentarz<\/em>, Krak\u00f3w: Zakamycze.
Golat Rafa\u0142, 2008<\/a>. \u201eJak za\u0142o\u017cy\u0107 prywatne muzeum?\u201d, Muzealnictwo<\/em>, nr 49, s. 11-15.
Graczyk Longin, Maciejewska Monika, 2012<\/a>. Muzea prywatne\/kolekcje lokalne. Raport z bada\u0144<\/em>, powsta\u0142y w ramach programu \u201eObserwatorium kultury\u201d, finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, http:\/\/www.muzeaprywatne.blogspot.com<\/a>, dost\u0119p: 2016-10-18.
Gumi\u0144ska Bronis\u0142awa, 2010<\/a>. \u201eFeliks Manggha Jasie\u0144ski \u201eWszyscy marzymy, by dosi\u0119gn\u0105\u0107 ksi\u0119\u017cyca\u2026\u201d, Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie<\/em>, Seria Nowa<\/em>,  nr 3, s. 20.
Gutowska-Dudek Krystyna, 2012<\/a>. \u201ePocz\u0105tki Muzeum w Wilanowie. Szkic o galerii malarstwa europejskiego Stanis\u0142awa Kostki Potockiego\u201d, Studia Wilanowskie<\/em>,  t. XIX, s. 136-175.
Jaroszewski Tadeusz S., 1981<\/a>. Kilka s\u0142\u00f3w o galerii Kossakowskich, Ars Auro Prior. Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa ku czci Jana Bia\u0142ostockiego<\/em>, Warszawa: Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe , s. 699\u2013704.
Jurkowska Hanna, 2014<\/a>. Pami\u0119\u0107 sentymentalna. Praktyki pami\u0119ci w kr\u0119gu Towarzystwa Warszawskiego Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk i w Pu\u0142awach Izabeli Czartoryskiej<\/em>, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Juzwenko Adolf, 2008<\/a>. \u201eJ\u00f3zefa Maksymiliana hrabiego Ossoli\u0144skiego i Henryka ksi\u0119cia Lubomirskiego Ustanowienie Narodowe\u201d, w: Pocz\u0105tki Muzeum Lubomirskich. Dary J\u00f3zefa Maksymiliana Ossoli\u0144skiego i Henryka Lubomirskiego <\/em>(katalog wystawy), Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich, s. 6-15.
Ka\u017amierczak Jerzy, 1976<\/a>. \u201eFunkcje ideowe K\u00f3rnickiej rezydencji Tytusa Dzia\u0142y\u0144skiego\u201d,  P<\/em>ami\u0119tnik <\/em>B<\/em>biblioteki <\/em>K<\/em>\u00f3rnickiej<\/em>,  z. 12, s. 49-63.
Ka\u017amierczak Jerzy, 1978<\/a>. \u201eRealizacje architektoniczno-plastyczne w obr\u0119bie porozbiorowej rezydencji ziemia\u0144skiej w Polsce i ich wymowa ideowa (referat wyg\u0142oszony na XXVII Sesji SHS w Poznaniu) \u201d, B<\/em>iuletyn <\/em>Historii <\/em>Sztuki<\/em>, t. XL, s. 352-357.
Ka\u017amierczak Jerzy, 1980<\/a>. \u201eTytusa Dzia\u0142y\u0144skiego zbi\u00f3r pami\u0105tek narodowych w K\u00f3rniku\u201d, Acta Universitatis Nicolai Copernici, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo<\/em>, t. 11, z. 112, s. 45-75.
Kluczewska-W\u00f3jcik Agnieszka, 2014<\/a>. Feliks \u201eManggha\u201d Jasie\u0144ski i jego kolekcja w Muzeum Narodowym w Krakowie (Korpus daru Feliksa Jasie\u0144skiego<\/em>, t. I,  Krak\u00f3w: Muzeum Narodowe w Krakowie.
K\u0142udkiewicz Kamila, 2014<\/a>. „Rodzinna tradycja, romantyczne zobowi\u0105zania i indywidualne koncepcje” w: Mi\u0142o\u015bnictwo rzeczy. Studia z historii kolekcjonerstwa na ziemiach polskich w XIX wieku<\/em>, Kamila K\u0142udkiewicz, Micha\u0142 Mencfel (red.), Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbior\u00f3w, s. 201-214
K\u0142udkiewicz Kamila, 2015<\/a>. Prywatne kolekcjonerstwo dzie\u0142 sztuki a kwestia ochrony dziedzictwa kulturowego \u2013 kiedy\u015b i dzi\u015b, <\/em>w: Imponderabilia ochrony dziedzictwa kulturowego<\/em>, Samanta Kowalska (red.), Pozna\u0144\u2013Kalisz: Wydawnictwo Naukowe UAM, s. 147-175.
K\u0142udkiewicz Kamila, 2016a<\/a>. \u201eGaleria Mi\u0142os\u0142awska Seweryna hr. Miel\u017cy\u0144skiego \u2013 o tym, jak obrazy idealnego zbioru cz\u0119\u015bciowo utraci\u0142y swoje atrybucje\u201d, w: Kolekcja fikcji: o mistyfikacji w sztuce<\/em>, Ma\u0142gorztaWawrzak (red.), Toru\u0144: Wydawnictwo Naukowe UMK, s. 161-182.
K\u0142udkiewicz Kamila, 2016b<\/a>. \u201eZagraniczne wyjazdy na zakupy. Francuskie obserwacje i polskie malarstwo w Rogali\u0144skiej Galerii Edwarda A. hr. Raczy\u0144skiego\u201d, w: Wyjazdy \u201eza sztuk\u0105\u201d. Nadzieje, zyski i straty artyst\u00f3w XIX i XX wieku<\/em>, Dorota Kudelska, Ewelina Kury\u0142ek (red.), Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL , s. 179-192.
K\u0142udkiewicz Kamila, Mencfel Micha\u0142, 2014<\/a>. \u201eWprowadzenie\u201d, w: Mi\u0142o\u015bnictwo rzeczy. Studia z historii kolekcjonerstwa na ziemiach polskich w XIX wieku<\/em>, Kamila K\u0142udkiewicz, Micha\u0142 Mencfel (red.), Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbior\u00f3w, s. 14-17.
Koc\u00f3jowa Maria, 1978<\/a>. \u201ePami\u0105tkom ojczystym ocalonym z burzy dziejowej\u201d. Muzeum Emeryka Hutten-Czapskiego (Sta\u0144k\u00f3w-Krak\u00f3w)<\/em>, Krak\u00f3w: Wydawnictwo Literackie,  s. 313-318.
Koc\u00f3jowa Maria, 2006<\/a>. \u201eFundator kolekcji Emeryk Hutten-Czapski (1828\u20131896) jako cz\u0142owiek i kolekcjoner\u201d, w: \u201eMonumentis patriae\u2026\u201d. Emerykowi Hutten-Czapskiemu w 110. Rocznic\u0119 \u015bmierci, Muzeum Narodowe w Krakowie<\/em>, Koc\u00f3jowa Maria (red.), Krak\u00f3w: Muzeum Narodowe w Krakowie, s. 21-28.
Kossakowska-Szanajca Zofia, Majewska-Maszkowska Bo\u017cenna, 1964<\/a>. Zamek w \u0141a\u0144cucie<\/em>, Warszawa: Arkady.
Leszczy\u0144ska Ewa, 2013<\/a>. \u201eGmach Galerii Rogali\u0144skiej w \u015bwietle poczyna\u0144 mecenasowskich i kolekcjonerskich Edwarda Aleksandra Raczy\u0144skiego\u201d, Studia Muzealne<\/em>,  t. XIX, s. 27-70.
Majewska-Maszkowska Bo\u017cenna, 1976<\/a>. Mecenat artystyczny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej 1736\u20131816<\/em>, Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich
M\u0105czy\u0144ski J\u00f3zef, 1854<\/a>. Krak\u00f3w dawny i tera\u017aniejszy z przegl\u0105dem jego okolic<\/em>, Krak\u00f3w: J. Czech, s. 114-115.
Naganowski Tomasz, 1981<\/a>. \u201eGromadzenie pami\u0105tek narodowych na zamku k\u00f3rnickim w XIX w.<\/em>\u201d, w: Pami\u0119tnik Biblioteki K\u00f3rnickiej<\/em>, z. 18, s. 17-56.
Naganowski Tomasz, 1982<\/a>. \u201eUdost\u0119pnienie zbioru pami\u0105tek historycznych w K\u00f3rniku w okresie zabor\u00f3w\u201d, P<\/em>ami\u0119tnik <\/em>B<\/em>iblioteki <\/em>K<\/em>\u00f3rnickiej<\/em>, nr 19, s. 111-159.
Ostrowska-K\u0119b\u0142owska Zofia, 1979<\/a>. \u201eSiedziby-muzea. Ze studi\u00f3w nad architektur\u0105 XIX wieku w Wielkopolsce\u201d, w: Sztuka XIX wieku w Polsce. Nar\u00f3d-miasto, <\/em>Materia\u0142y Sesji Stowarzyszenia Historyk\u00f3w Sztuki, Pozna\u0144, grudzie\u0144 1977, Warszawa: Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 69-108.
Pomian Krzysztof, 2006<\/a>. \u201eWinkelmann polski\u201d, w: 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy<\/em>, Andrzej Rottermund (red.), Warszawa: Arx Regia O\u015brodek Wydawniczy Zamku Kr\u00f3lewskiego, s. 15-24.
Radzikowski Eljasz, 1902<\/a>. Krak\u00f3w dawny i dzisiejszy<\/em>, Krak\u00f3w: nak\u0142adem Autora, s. 492-495.
Rostworowski Marek, 1998<\/a>. \u201eKrak\u00f3w\u201d, w: Muzeum Czartoryskich. Historia i zbiory<\/em>, Zdzis\u0142aw  \u017bygulski jun. (red.), Krak\u00f3w: Muzeum Narodowe, s. 149-161.
Ryszkiewicz Andrzej, 1960<\/a>. \u201eZbiory artystyczne J\u00f3zefa Kajetana Ossoli\u0144skiego. Pierwsza publiczna galeria warszawska\u201d, Rocznik Warszawski<\/em>,  t. 1, s. 105-142.
Szafra\u0144ski Wojciech, 2012.<\/a> \u201ePubliczne aspekty prywatnych kolekcji\u201d, w: Kultura w praktyce. Zagadnienia prawne<\/em>, Alicja Jagielska-Burduk, Wojciech. Szafra\u0144ski (red.), Pozna\u0144: Wydawnictwo Pozna\u0144skiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, s. 43-48.
Szyszkowski B\u0142a\u017cej, 2012<\/a>. Aleksander Kokular. Malarz i opiekun kolekcji wilanowskiej<\/em>, Warszawa: Muzeum Pa\u0142ac w Wilanowie.
Zalasi\u0144ska Katarzyna, 2010<\/a>. Ochrona zabytk\u00f3w. Orzecznictwo z komentarzem<\/em>, Warszawa: LexisNexis.<\/p>\n
NETOGRAFIA<\/p>\n
Muzea prywatne<\/em>: http:\/\/www.muzeaprywatne.blogspot.com<\/a>, dost\u0119p: 2016-10-18.
Biuletyn Informacji Publicznej<\/em>: http:\/\/www.bip.mkidn.gov.pl\/pages\/rejestry-ewidencje-archiwa-wykazy\/departament-dziedzictwa-kulturowego.php<\/a> dost\u0119p: 2016-10-18.<\/p>\n
<\/p>\n\n\n
\n\n\n\n
\n
CZYTELNIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
25.10.2016 | Jeste\u015bmy obecnie w Polsce \u015bwiadkami pr\u0119\u017cnego rozwoju muzealnictwa prywatnego [1]. Co prawda, w spisach muze\u00f3w prywatnych, prowadzonych przez Departament Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego [2], dominuj\u0105 muzea militari\u00f3w, wiadomo jednak, \u017ce r\u00f3wnie\u017c \u201eprywatne muzea sztuki\u201d funkcjonuj\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem (ustawa z 21 listopada 1996 roku o muzeach, Dz. U.… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1457,"parent":65,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-328","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/328","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=328"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9410,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/328\/revisions\/9410"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/65"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1457"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeumpamieci.umk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}